Uchwała Połączonych Izb Karnej i Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1989 r. zawierająca wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa niegospodarności.

§ 4. 1. Prace określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz

ust. Tpkt 1, 2 i 5 uważa się za wykonywane w warunkach szkodliwych dla zdrowia uzasadniających przyznanie dodatku, jeżeli w środowisku pracy przekroczone są

najwyższe dopuszcz.a lne stężenia i natężenia czynników

szkodliwych dla zdrowia określone w odrębnych przepisach lub inne obowiązujące normy higienicznosanitarne.

2. Pomiary czynników szkodliwych dla zdrowia,

o których--mowa w ust. 1, dokonywane są przez. laboratoria Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz inne laboratoria upoważnione przez właściwych terenowo państwo­

wych wojewódzkich inspektorów sanitarnych.

§- 5. 1. Dodatek przysługuje pracownikom wykonują­

cym prace, o których mowa w i§ 3 ust. 1, 2 i 3 pkt 1-4

i 6, przez co najmniej 40 godzin w miesiącu, natomiast

pracownikom wykonującym prace wymienione w § 3 ust. 3

pkt 5 - przez połowę dopuszczalnego cZ.a su przebywania

-w strefie z. agrożenia.

2. Pracownikowi zątrudnionemu w niepelnym wymiarze czasu pracy prawo do dodatku przysługuje w wysokości proporcjonalnej do czasu pracy, jeżeli przepracował

w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych co

najmniej przez liczbę godzin, o której mowa w ust. 1.

§ 6. Pracownikowi wykonującemu w danym miesiącu

prace w warunkach o różnym stopniu szkodliwości łub

uciażliwości przysługuje jeden dodatek według najwyż­

szego stopnia szkodliwości lub uciążliwości.

.§ 7. Dodatek przyznaje się na podstawie wyników

badania przeprowadzonego przez jednostkę upowaźnioną

do bada.nia warunków środowiska pracy.

.

8. Jednostki badawczo-rozwojowe prowadzą ewistanowisk pracy, na których zatrudnionym pracownikom przyznane zostały dodatki, oraz czasu 'ich pracy

w warunkach szkodliwych dla zdrowia lub uciążliwych.

I§

dencję

260

UCHWAŁA POŁĄCZONYCH

IZB KARNEJ I WOJSKOWEJ SĄDU NAJWYŻSZEGO

z dnia 26 czerwca 1989 r.

zawierająca

wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o przestęp~twa

niegospodarnoś~i.

Sąd Najwyższy na posiedzeniu połączonych Izb Karnej i \Nojskowej w dniu 26 czerwca 1989 r. w składzie

S. Godlewski, R. GóraL płk J. Górski, Z. Halota, K. JaE. Jełowicka, S. Kaliński (sprawozdawca), płk

A. Kaszycki, płk H. Kmieciak (sprawozdawca), płkS. Kosprzewodniczący: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego,

maL Cz. Kraska, H. Kwaśny; Cz. Łukaszewicz, ppłk E. Maprof. Adam Łopatka

twiejów, ppłk J. Medyk, J. Mikos, M. Mizio, R. Młynkie·

wicz: L. Nowak, płk E. Olczak, mjr W. Oziębło, S. PawePrezes Sądu Najwyższego - Bogdan Dzięcioł

lec, płk B. Piechota, płk J. Przygódżki, T Rink, J.Ruszkowski, T. Rybicki, ppłk J. Steckiewicz, M. Synoradzki.

Prezes Sądu Najwyższ.ego gen. bryg. Kazimierz

M. Szczepański (sprawozdawca), ppłk B. Szerszenowicz

Lipiński

(sprawozdawca), H. Szwaczkowski, F. Tarnowski, płk

E. Zawiłowski, Z. Ziemba, J. Żurawski

sędziowie Sądu Najwyższego: Z. Bartnik, B. Bartosik,

J Bratoszewski, J. Cieślak, A. Dobrzyńska, płk S. Dziuz udziałem zastępcy Prokuratora Generalnego PRL Wies! o\hiński, S. Fornalik, J. Gacek, J. Gaj, . Cz. Gdjewski-;-- wa Śliwy

rząbek,

-

po rozpoznaniu wniosków Prokljratora ' Generalnego Pol~

skiej, Rzeczypospolitej Ludowej ' z dnia 6 lipca 1987 r.

i 10 czerwca 1988 r. o uchwalenie wytycznych w zakresie

wykładni prawa " i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa niegospodarności i marnotrawstwa oraz dopuszczalnego ryzyka gospodarczego, przekazanych

przez

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, na podstawie

art. 17 ust. 3 ustawy z, dnia 20 września 1984 r. o Sądzie

Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241 i z 1989 r., Nr 33,

poz. 175) do rozpoznania w składzie połączonych Izb

Karnej i Wojskowej

uchwalił.

Poz. 260

512

co następuje

Od uchwalenia wytycznych wymiaru sprawiedliwości

i praktyki sądowej z dnia 27 lutego 1976 r. w sprawach

o przestępstwa niegospodarności i marnotrawstwa oraz

spowodowania niedoboru w mieniu społecznym (VI KZP

10/75 - OSNKW 1976, z. 4-5, poz. 52) nastąpiły istotne

zmiany ustawodawcze w zasadach gospodarowania.

Przede wszystkim został zmieniony w sposób istotny

art. 217 k.k. w części dotyczącej zasad odpowiedzialności

oraz ' skutków niegospodarności. w tym także w zakresie

ryzyka (art. 23a k.k. - poprzednio art. 217 §3 k.k.).

Zmiany ustawodawcze nastąpiły także w dziedzinie

prawa gospodarczego, głównie w ,zakresie organizacji

i zasad funkcjonowania przedsiębiorstw państwowych,

spółdzielczych, komunalnych, mieszanych itp., co Wląze

się bezpośrednio z problematyką decentralizacji zarzą­

dzania jednostkami gospodarczymi.

W działalności gospodarczej, produkcyjnej, inwestycyjnej, handlowej, usługowej, a także w dziedzinie naukowo-technicznej i technologicznej oraz ochronie środo­

wiska, występują zjaw,i ska niegospodarności mieniem

społecznym.

Usuwanie niegospodarności powinno odbywać s:ię

przede wszystkim środkami z dziedziny ekonomiki, organizacji i z.arządzania oraz poprzez prawo gospodarcze,

administracyjne i cywilne, a także poprzez użycie środ­

ków z zakresu odpowiedzialności służbowej, dyscyplinarnej i porządkowej.

Przestępstwo

jest przestępstwem

ono popełnione tylko przez

osobę pełniącą funkcję w jednostce gospodarki uspołecz­

nionej lub osobę gospodarującą mieniem społecznym.

Jednakże odpowiedzialność z tytułu funkcji uwarunkowana jest po stronie podmiotowej jej pełnieniem w takiej jednostce gospodarki uspołecznionej, w której pro'·

wadzona jest działalność gospodarcza, chociażby o charakterze ubocznym. Nie każda jednak osoba i pełniąca

jakąkolwiek funkcję w takiej jednostce może stać się~

podmiotem prz.estępstwa niegospodarności, chodzi bowiem

tylko o taką funkcję, która związana jest ze sferą zarzą­

dzania mieniem społecznym, a zatem z mozJiwością wy,boru celów, środków lub sposobów gospodarowania tym)

' mieniem. Oznacza to również, że podmiotem tegą przestępstwa mogą być nie tylko osoby pełniące funkcj e w

jednostce gospodarki uspołecznionej i mające bezpośredni kontakt Z mieniem społecznym (bezpośrednie gospodarowanie, zarządzanie, dysponowanie), ale także oso·

by, które wpływają na proces gospodarowania mieniem

' społecznym, podejmując decyzje gospodarcze w . zakresie

planowania, rozdziału środków itp. lub odpowiedzialne za

p r awidłowe gospodarowanie mieniem przez podległe im;'

osoby.

indywidualnym.

niegospodarności

Może

być

Oprócz osób pełniących funkcje w jednostkach gospodarki uspołecznionej podmiotem przestępstwa z art. 217

k.k. mogą być również inne osoby, nawet nie pełniące

żadnych funkcji i nie zatrudnione w jednostkach gospodarki uspołecznionej (np. zatrudnione w jednostkach pań­

stwowych nie będących jednostkami gospodarki uspołecznionej albo ajenci, zleceniobiorcy, kooperanCi, którym

powierzono mienie społeczne), byle by ich uprawnienia

i obowiązki wynikające z przepisów prawa, umowy lub

istoty wykonywanych zadań związane były ze sferą gospodarowania mieniem społecznym.

Gospodarowanie zaś polega - ogólnie mówiąc - nil

realizowaniu takiej działalności gospodarczej, która zmierza w sposób racjonalny do osiągnięcia maksymalnych

korzyści, przy możliwie najmniejszym nakładzie sił i

środków. W

tak rozumianym pojęciu gospodarowania

Ingerencja prawa karnego powinna być natomiast mieści się zawsze element decyzji w postaci określenia

ostatecznym środkiem. Prawo karne znosi równocześnie celów, metod i sposobów uzyskania określonych efektów

odpowiedzialność karną za sprowadzenie nie'bezpieczengospodarczych,. co oznacza, że niedopełnienia obowiąz­

stwa lub doprowadzenie do powstania szkody w mieniu ków lub przekroczenia uprawnień przewidziąnych w

społecznym w wypadku działania w granicach dopusz- . art. 217 k.k. może dopuścić się wyłącznie osoba podejczalnego ryzyka gospodarczego, przewidzianego , wart. mująca decyzje w zakresie gospodarczego wykorzystania

23a k.k.

mienia społecznego.

Obowiązujący stan prawny w zakresie prawa karOsoba wykonująca nieja.ko mechanicznie proste czynnego stwarza więc podstawy i możliwości działania Vi

kierunku zarówno stosowania odpowiedzialności karnej ności, wynikające z zadań pracowniczych, nie gospodaza przestępstwo niegospodarności, jak i znoszenią. odpo- ruje mieniem i nie może sta ć się podmiotem przestępstwa

z art. 217 k.k. W każdym zatem przypadku sąd będzie

wiedzialności karnej w wypadku działania w granicach

musiał ustalić, czy zakres obowiązków wynikających z

dopuszczalnego ryzyka gospodarczego.

konkretnego stanowiska pracy lub istoty wykonywanych

Celem zatem wytycznych jest głównie usunięcie wąt·

zadań związany jest ze sferą gospodarowania mieniem

pliwości i rozbieżności w wykładni art. 217 k.k. i alr~ ..

społecznym.

23a k.k.

2. Strona przedmiotowa przestępstwa niegospodar1. Podmiotem przestępstwa z art. 217 k.k. m0że byq

nie tylko osoba pełniąca funkcję w jednostce gospodarki . ności · (art. 217 § 1 k.k.) polega na niedopełnieniu obowiązku lub przekroczeniu uprawnień przez osobę pełnią­

uspołecznionej związaną z możliwością wyboru celów.

cą funkcję w jednostce gospodarki uspołecznionej bądź

środków lub sposobów gospodarowania mieniem społecz­

nym, ale także każda inna osoba, jeżeli z istoty wykony- gospodarującą mieniem społecznym i stworzeniu przez to

wanych zadań i zajmowanego stanowiska jestz0bowią­ możliwości zniszczenia mienia społecznego w rozmiarze

zana lub llprownionil do gospodarowania mieniem spopoważnym lllh powstąnia innej poważnej szkody w tymłecznym.

że

mieniu.

,

,

-

Ocena znamion niedopełnienia ,obowiązku bądż przekroczenia uprawnień powinna być dokonywana na gruncie przepisów zawartych w ustawach, dekretach lub rozporządzeniach, a także w .regulaminach, statutach itp.

Należy jednak uwzględnić, że zasady gospodarowania

nie mogą być wyczerpująco uregulowane przepisami,

albowiem dziedzina gospodarowania musi kierować się

przede wszystkim kryteriami ekonomicznymi. W związku

z tym należypaniiętać, że obowiązki bądż uprawnienia

sprawcy przestępstwa niegospodarności wynikają wprost

z samego charakteru pełnionej funkcji, z istoty powierzonych mu zadań albo dorażnie zleconych czynności. Niedopełnienie obowiązku lub przekroczenie uprawnień to zachowanie wadliwe z punktu widzenia wyboru celów,

środków lub sposobów gospodarowania w realizowaniu

danego rodzaju działalności gospodarczej, niezależnie od

tego, czy wynika to z pełnionej funkcji w jednostce gospodarki uspołecznionej, czy też tylko z gospodarowania

mieniem społecznym.

Dla bytu przestępstwa niegospodarności (art. 217 § 1

k.k.) nie jest konieczny skutek w postaci efektywnej

szkody w mieniu społecznYII!, albowiem - jak to wynika z gramatycznej wykładni tego 'przepisu - wystarcza

skutek w postaci możliwości zniszczenia mienia w rozmiarze poważnym lub powstania innej poważnej szkody w

mieniu społecznym.

W aktualnym brzmieniu art. 217 k.k. przewidziana

jest kwalifikowana postać przestępstwa niegospodarności,

związana

z powstaniem efektywnego i ' poważnego

uszczerbku w mieniu społecznym (art. 217 § 2 k.k.).

Z faktu przyrównania znamion ' "zniszczenia mienia" do

"innej poważnej szkody" w tym mieniu, niezależnie od

tego, czy chodzi o możliwość powstania szkody, czy też

o efektywne jej wyrządzenie wynika, że rozmiar

zniszczonego mienia, o którym mowa w § l i 2 art. 217

k.k., musi mieć charakter poważny.

3. Stworzenie możliwości zniszczenia mienia lub powstania innej poważnej szkody w mieniu społecznym w rozumieniu art. 217 § l k.k. - oznacza stan, w którym

zachodzi realne niebeżpieczeństwo powstania określonego

uszczerbku w mieniu społeqnym, stanowiący następstwo

niedopełnienia obowiązku lub przekroczenia uprawnień

przez sprawcę pełniącego funkcję w jednostce gospodarki

uspołecznionej lub gospodarującego mieniem społecznym.

Przez "stworzenie możliwości", o jakiej mowa w

art. 217§ 1 k.k., w praktyce rozumieć należy sytuację,

ktąra zgodnie z doświadczeniem gospodarczym

zwykle

w normalnych warunkach , prowadzi do powstania szkody.

Między nie dopełnieniem obowiązku lub przekroczeniem uprawnień i stworzeniem możliwości zniszczenia

mienIa lub powstania innej poważnej szkody w mieniu

społecznym musi istnieć związek przyczynowy.

4. Szkodę w mieniu społecznym w rozumieniu art.

217 k.k. stanowi rzeczywisty uszczerbek w tym mieniu,

natomiast w pojęciu tym nie mieści się utrata spodziewanych korzyści.

Poz. 260

-

użycia albo powo<;luje inną poważną szkodę w gospodarce uspoł e cznionej" zą.stąpiono bowiem znamieniem "zniszczenia mienia lub powstania innej poważnej szkody w

mieniu społecznym". Nie ulega zaś wątpliwości, że poję­

cia "szkoda w gospodarce uspołecznionej" i "szkoda w

mieniu społecznym" nie są równoznaczne, gdyż pi~rwsze

z nich jest znaczeniowo pojemniejsze.

Interpretując znamię "szkody w gospodarce uspołecz­

nionej" w rozumieniu art. 217 k.~. przed nowelizacją,

Sąd Najwyższy wywiódł, że jest to "strata materialna,

obejmująca zarówno szkodę w mieniu już istniejącym,

jak i ' utratę spodziewanych korzyści" (por. teza 4 wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej

z dnia ' 27 lutego 1976 r,. w sprawach o przestępstwa n{egospodarności i marnotrawstwa oraz spowodowania nie doboru ,- VI KZP 10/75 - OSNKW z. 4-5/1976, poz. 52).

Takie rozgraniczenie sz)cody w mieniu (damnum

emergens) i utraconych korzyści (lucrum cessans) prowadzi ' do wniosku, że przepis art. 217 k.k. w aktualnej postaci - stanowiąc o szkodzie w mieniu - chroni wyłącz­

nie już istniejącą substancję majątkową zaangażowaną

w działalność gospodarczą. Stąd też w pojęciu "szkoda

w mieniu" w rozumieniu art. 217 k.k. nie mieści się utrata

spodziewanych korzyści (lucrum cessans).

•

W wypadku 'czynu przewidzianego w § 1 skutkiem

przestępnym będzie stworzenie możliwości powstania tak

rozumianej szkody.

5. Szkodę w. mieniu społecznym (art. 217 k .k.) stanowi szkoda w zasobach mienia jednostki gospodarki uspołecznionej, w której sprawca pełnił funkcję~ lub w zasobach, mienia społecznego, którym sprawca gospodarował.

, Skutek w po~taci "zniszczenia mienia lub powstania

innej poważnej szkody w mieniu społecznym", o jakim

mowa wart. 217 k.k ., musi b y ć następstwem niedopełnie­

nia obowiązku albo przekroczenia uprawmen przez

sprawcę ' pełniącego funkcję w jednostce gospodarki uspołecznionej

lub gospodarującego mieniem społecznym.

Prowadzi to do wniosku, że szkodę w rozumieniu art. 217

k.k. stanowić może wyłącznie uszczerbek w zasobach

mienia społecznego, w stosunku do którego sprawca jest

uprawniony lub zobowiązany do gospodarczego, efektywnego wykorzystania, a więc w zasobach jednostki gospodarki uspołecznionej, w której sprawca pełnił funkcję

związaną z gospodarowaniem, lub w zasobach mienia społecznego, którym sprawca gospodarował z racji pełnio­

nych zadań albo zajmowanego stanowiska (np. zatrudnienia w jednostkach państwowych nie będących jednostkami gospo'darki uspołecznionej albo ajencji, zlecenia lub kooperacji, związanych z powierzeniem mienia

społecznego ).

6. O tym, czy szkoda w mieniu społecznym jest

art. 217 k.k . "poważna", decyduje przede wszystkim stosunek, w jakim pozostaje do rozmiarów działal­

ności gospodarczej, w związku z którą groziła lub powedług

wstała.

zawężenie

W wyniku nowelizacji art. 217 k .k. nastąpiło istotne

opisu skutku przestępnego (potencjalnego lub

rzeczywistego) przewidzianego ' w tym przepisie.

W każdym razie należy mieć na względzie, że nie

ma możliwości uznania szkody 'za "poważną" wtedy, gdy

'nie przekroczyła ona co najmniej 2.000.000 zł.

Uprzednie sformułowanie "dopuszcza ... do zniszczenia mienia albo do jego nadmiernego lub niewłaściwego

Kodeks karny nie określa pr ogu wartości, powyze)

którego szkoda w mieniu społecznym powinna być uzna-

Monitor Pol ski N [ 33

wana za "pow aż ną" . Jest to zrozumiałe, gdyż kryteria

ca musi chcieć osiągnąć korzyś ć majątkową dla

służące za podst a w ę ocen, czy k onkretna szkoda w miesiebie lub ' kogoś innego (art. 120 § 3 k .k.) i do tego

dążyć;

niu jest "poważna", muszą by ć relatywne. W w y p adku

przestępstw a niegospoda r n oś ci (określonego w mt. 217

d) w postaci stypizowane j wart. 217 § 4 k.k. - jest

k.k.) inaczej bowiem trzeba oceniać ' tę samą wysokoś ć

to przestępstwo nieumyślne, co oznacza, że nie tylko

szkody, jeżeli spowodow a n a zostala przez osobę z a rzą­

skutek (następstwo) zachowania ,sprawcy, ale, rówdzającą zasobami mienia społ e cznego o wielkośCi setek '

nież samo to zachowanie (niedopełnienie obowiązku

milionów czy miliardów z.łotych, a in aczej - jeż e li spo·

lub przekroczenie uprawnień) wyn1kać może wyłącz­

wodowana została przez o s obę , która gospodarowała zanie z lekkomyśln oś ci lub niedbalstwa (arT. 7 § 2 k.k.).

sobami nieporównywalnie n~ ni e jsz ymi. W rezuHacie ta

sama wysoko ś ć szk ody moż e b y ć w jednym wypadku

Przestępstwo

niegospodarności

w swej zasadniczej

użnana za "poważną", a w dn;gim nie. Dl a tego t eż oce postaci

określone j wart. 217 § l k .k. , od strony podmioniając, czy szkoda w mi eni u s p o łe czn y m wtozumi e niu

towe j skonstruowane jest w ten sposób, że zarówno co

art. 217 k.k. jest "poważna", n a leży ka ż dorazowo kier ow n ć

do

niedopełnienia obowiązku lub przekroczenia uprawsię przede wszystkim stosunkiem, w jakim pozosta je OU J ,

ni e ń, jak i co do skutku polegającego na stworzeniu moż­

do rozmiarów działalIiośc'i gospodarczej, w związku z któ liwości zni!ązczenia mienia społecznego lub powstania

rą groziła lub powstała.

w tym mieniu innej poważnej szkody wymagana , jest

zawsze wiga umyślna. Obojętne jest przy tym, czy będzie

Vlartość szkody w mieniu musi być wyrażon~ w pieto zamiar bezpośredni. czy zamiar ewentualny (a-rt. 7 § l

niądzu. ]est przy tym oczywiste, że poniżej okre ślonego

progu wartości nie może być w ogóle mowy o uznaniu k .k.) . Do znamion tej postaci przestępstwa nie należy

rzeczywiste wyrządzenie jakiejkolwiek szkody w mieniu

szkody za "poważną". iN związku z t ym należy przyją ć ,

społecznym, ale jest o.czywiste, iż szkoda taka w rozmiaże nie ma możliwości uznania szkody za "poważną", gdy

rze mniejszym niż p o ważny moż e wystąpi ć . Sposób jej

nie przekroczyła ona -co najmniej 2.000.000 zł. Nie oznazawImenia (umyślnie bądż ni e umyślni e ) nie zmienia ,

cza to jednak, że każda szkoda powyżej określonej wyprzeto w niczym "kwalifikacji prawnej czy nu, ale należy

żej wartości musi być uznana za "poważną", lecz jedynie

go zawsze ustalić ze względu na inne wypływające z tego

to, że poniżej tej wartości szkoda nie może być 0ceniana

konsekwencje k arne (np. co do możiiwoś c i orzeczenia

jako, "poważna" .

grzywny na podstawie art. 36 § 4 k.k.) .

Ostateczne ustalenie, czy powstała w konkretnej

Przestępstwo niegospodarności w postaci określonej

sprawie szkoda jest "poważna", opierać należy na argumentacji z dziedziny ekonomiki. Argumentację tę przed- wart. 217 § 2 k.k jest przestępstwem kwalifikowanym

przez następstwo, do którego zastosowani e ma r e guła

stawiać

powinna po~rzywdzon a jednostka gospoda rki

uspołecznionej, np. w zawi ad omi eniu

przewidzianym w "zawarta w ' art. 8 k.k. Oznacza to, że przestępstwo to

może być pope łnione z tzw. winy mieszanej, czyli że

art. 256 § 2 k.p.k.

o ile samo zachowanie spraw cy oraz związan y z nim

stan z a grożenia musz ą być zawi :1 icine umyś lnie (t ak jak

7. Przestępstwo niegospodarności występuje w cztewart. 217 § l k.k.), o tyle następstw o tego wyrażające

,rech postaciach o zróżnicow ane j winie

'

się rzeczywistym zniszczeniem mienia spo łec znego h.Ib

powstaniem innej poważnej szkody może być objęte winą

a) ' w postaci zasadniczej, okre ś l on ej wart. 217 § 1 k.k.

nieumyślną

", (art. 7 § 2 k.k.). Nawet jednak w wypadku,

- jest to przestępstwo umy ś lne, które może być pow

którym

'

owo

następstwo objęte jest winą , nie)lmyślną,

pełnione zarówno z zamiarem bezpośrednim, jak i z

sprawca ponosi konsekwencje ka rne ja k , za przestępstwo

zamiarem ewentualnym (art. 7 § l k.k.); zamiarem

takim objęte być musi zachowanie sprawcy (niedo- umyślne.

pełnienie obowiązku lub przekroczenie uprawnień)

Przestępstwo niegospodarności w postaci sty pizowaoraz jego skutek (możliwość zniszczenia mienia sponej wart. 217 § 3 k .k. należy do tzw. przestępstw kiełecznegb lub powstania w tym mieniu innej poważ­

runkowych ze względu na to, że znamionuje się celem

ne j . szkody);

działania sprawcy, którym jest osiągnięcie korzyści mab) w postaci kwalifikowanej przez następstwo określo­ jątkowejdla siebie lub kogoś innego (art. 120 § 3 k.k.).

Oznacza to, iż może być popełnione z winy umyślnej

ne wart. 217 § 2 k .k - jest to przestępstwo , do

i to tylko z zamiarem bezpośrednim, gdyż ukierunkowaktórego zastosowanie ma r e guła zawarta w a rt. 8 k .k.,

nie zachowania sprawcy wyklucza zamiar ewentualny.

czyli że może ono być popełnione z tzw. winy mieszanej; niedopełnienie obowiązku lub przekroczenie

Przestępstwo niegospodarności w postaci przewidziauprawnień ,i stworzenie prze z to możliwości zniszczen e j wart. 217 § 4 k.k.! jest przestępstwem w pełni nienia mienia społecznego lub powstania innej poważnej

umyślnym, co oznacza, że nie tylko skutek (nast ę pstwo)

szkody w tym mieniu musi być zawsze ,zawinione

zachowania sprawcy, ale również samo to zachowanie

umyślnie,

natomiast następstwo czynu wyraż a jące

(nie.dopełnienie obowiązku lub przekroczenie uprawnień)

się rzeczywistym zniszczeniem wspomnianego mienia

wynikać może wyłącznie z lekkomyślności lub- niedballub inną poważną szkodą w tym mieniu moż e by ć

stwa (art. 7 § 2 k.k.).

objęte winą nieumyślną, co najmniej w formie , niedbalstwa (art. 7 § 2 k.k.) ;

8. ' Działalnoś ć sprowadzająca niebezpieczeństwo poc) w postaci kwalifikowanej przez cel działania spraw- ważnej szkody w mieniu społecznym lub doprowadzają­

ca do jej powstania nie pociąga za sobą odpowiedzialcy określony wart. 21'7 .§ 3 k.k. - jest to przestęp­

ności karnej, je żeli została podjęta w ramach ryzyka

stwo kierunkowe, które moż e być popełnione z winy

gospodarczego (art. 23a k.k. w związku z art. 217 k.k.) .

umyślnej, ale tylko z zamiarem bezpośrednim; spraw-

Poz. 2(;0

Nowoczesna działalność gospodarcza wymaga rozwijania inic:jatyw, nowatorstwa, poszukiwania rozwiązań

optymalnych, wdrażania postępu technicznego i technologicznego, 'a także nowych rozwiązań ekonomiczno-organizacyjnych i prawnych.

Niezbędnym warunkiem postępu w życiu gospodar-_

czym jest więc często podejmow'l-nie działanIa w granicach ryzyka. Ryzyko gospodarcze swym zakresem może

obejmować działa~ność w , dziedzinie produkcji jusług,

prac naukowo-badawczych, techniczriych i technologicznych, ' ekonomiczno-organizacyjnych, mającą na celu

przysparzanie korzyści . gospodarce narodowej jako całości lub jej poszczególnych gałęzi, brani:. i działów.

nie i potwierdzone przez życie, ale także ogłoszone przez

lub instytucję_ naukowo-badawczą, cieszącą się z

racji swego poziomu naukowego' i rzetelności naukowej

ogólnym autorytetem, nawet gdyby te teorie, poglądy

i zasady nie zostały jeszcze w -dostateczny sposób sprawdzone i zweryfikowane.

osobę

Istotne znaczenie w tym wypadku ma prawidłowy

obieg informacji o zasobach wiedzy i doświadczenia w

d-a n oj dziedzinie oraz sposoby i możliwości fachowego

wykorzystania informacji naukowo-technicznej i ekonomiczno-organizacyjnej dla wybrania optymalnych rozwiązań.

Dodać należy, iż

stan wiedzy i doświadczenia należy

danych posiadanych w momencie podejmowania decyzji. o działaniu w granicach ryzyka gospodarczego oraz w czasie jego realizacji.

oceniać

Przesłankę

według

ryzyka - działanie w celu przysporzenia

gospodarce narodowej - należy rozumieć odpowiednio szeroko, a więc nie tylko w znaczeniu ściśle

ekonomicznym, ale także wówczas, gdy działający w

10. Przy ocenie, czy w działaniu w granicach ryzygran'icach ryzyka dążył do osiągnięcia korzyści nawet

ka gospodarczego zostały zachowane zasady ostrożnego

materialnie niewymiernych. Korzyść, o jaką chodzi w'

postępowania,

należy

uwzględnić

subiektywne oceny

działaniu w granicach ryzyka, wyraża się więc zarówno

podejmującego decyzje co do pot~zeby, celowości i moż­

w efektach materialnych, jak i społecznych. Z ekonoliwości podjęcia oraz realizacji decyzji zarówno vi gramicznego punktu widzenia korzyść może polegać bądż

nicach stanu wiedzy, jak i doświadczenia. Zasady ostroż­

na . uzyskaniu wyższych dektów przy niezmienionej wynego postępowania odnoszą się do subiektywnej oceny

sokości nakładów, bądź też na uzyskaniu dotychczasopodejmującego decyzje w ramach ryzyka gospodarczego,

wych efektów przy mniejszym nakładzie sił i środków.

potrzeby, celowości i ' możliwości podjęcia ' deCyzji' oraz

jej realizacji. "Ostrożne postępowanie" należy bowiem

Natomiast korzyść w sensie społecznym może poledo dziedziny świadomości i woli podejmującego decyzję,

gać m.in. na podniesieniu jakości wyrobów, usług, poprawie warunków socjalnych i bytowych pracowników, z możliwością przewidywania jej skutków oraz odstąpie­

nia lub zmian w jej realizacji w razie zaistniałej kopoprawie stanu bezpieczeństwa i higieny pracy.

korzyści

w granicach ryzyka w sfsrze gospodarowania mieniem społecznym będzie dotyczyć z reguły osób

dysponujących określonymi uprawnieniami do podejmowania decyzji w dziedzinie gospodarowania tym pieniem.

Działanie

nieczności.

Obowiązujące normy prawne określają z reguły zakres i sposób postępowania w danym systemie gospodarczym, technicznym i badawczym.

Nie można jednak wykluczyć sytuacji, iż przy ocenie,

W wypadku natomiast możliwości wyboru jednego

czy

działanie w granicach ryzyka gospodarczego może

spośród kilku możliwych rozwiązall, działający w ramach

wyłączać odpowiedzialność karną, ujawni się, że niektóre

ryzyka gospodarc~ego powmłen wybrać rozwiązanie

pbowiązujące normy prawne lub normy techniczne i tech-optymalne, to jest takie, z którym łączy się najmniejsze

prawdopodobieństwo

poważnej

szkody, a- oczekiwana ' nologiczne bądź ekonomiczno-organizacyjne nie odpowiadają aktua'l nym zasadom gospodarowania i kierunkom

korzyść -- maksymalna. Zasady efektywnego gospodarodziałalności

gospodarczej lub naukowo-technicznej . Powania mieniem społecznym powinny więc stanowić podchodzić bowiem mogą z okresów, w których obowią­

stawę wykładni elementów dopuszczalnego ryzyka goszywały inne systemy i sposoby gospodarowania" i stanopodarczego i działanie w jego granicach. Oceniając, czy

wić formalnoprawne przeszkody w nowatorskiej i ekspedecyzje lub działania w zakresie gospodarowania mierymentalnej działalności gospodarczej, a więc stanowić

niem społecznym zostały podjęte zgodnie z regułami i

mogą ~rzeszkodę w postępie społeczno-ekonomicznym w

w granicach ryzyka gospodarczego, ńależy zwłaszcza rozrozwoju gospodarki narodowej.

ważyć: racjonalność i celowość podjętej decyzji na tle

W tym wypadku przy ocenie, czy podjęta decyzja

sytuacji danej jednostki gospodarczej lub naukowo-bai działania miały miejsce w granicach dopuszczalnego

dawczej, sposobu posłużenia się normami formalnoprawnymi i rachunkiem ekonomicznym, kwestię stosunku ra- ryzyka gospodarczego, należy uwzględnić kryteria z za- ,

chunkowego (procentowego) poniesionych lub grożących kresu racjonalnego gospodarowania, a więc działania

nowatorskiego dla przysporzenia korzyści gospodarce

strat do zakładanej korzyści dla gospodarki narodowej

narodowej.

lub danej jednostki gospodarki uspołecznionej.

Podjęcie decyzji lub działania w zakresie gospoda9. Przyjęcie działania w granicach ryzyka gospodarrowania mieniem społecznym w granicach dopuszczalnego

czego jest możliwe wówczas, gdy działanie to było do- ryzyka gospodarczego w celu przysporzenia korzyści

puszczalne według aktualnego stanu wiedzy w danej

gospodarce narodowej może też niejednokrotnie prowadziedzinie. Na aktualny stan wiedzy w danej dziedzinie

dzić do nastąpienia oczekiwanych korzyści dopiero w

składają się zarówno poziom nauki i wyniki prac naukoprzyszłości.

wo-badawczych, jaki za,Sób doświadczeń, zawodowych i

życiowych, niezbędnych dla prawidłowej realizacji okreś­

11. Powaźna przewaga prawdopodobieństwa korzyści

lonych zadan gospodarczych. Za aktualny stan wiedzy nad prawdopodobieilstwem mogącej wyniknąć szkody

w danej dziedzinie należy uznać teorie, poglądy lub zastanowi ustawowe minimum dopuszczalnego ryzyka gosposady, któr,e zostały zweryfikowane, sprawdzone empiryczdarcze~!O.

i

_ . 516

Warunek poważnej przewagi prawdopodobieństwa

nad prawdopodobieństwem mogącej wyniknąć

szkody wynika z zasady, że ryzyko w sumie powinno

być opłacalne. Zbytnia liberalizacja tej zasady stworzyłaby niebezpieczeństwo narażenia gospodarki narodowej

na poważne szkody materialne, wynikające z nieprzemyślanych i nieostrożnych decyzji gospodarczych.

-

Poz. 260

wanym w innym przepisie ustawy karnej, a więc w tYIl\

wypadku w zakresie gospodarowania mieniem społecz "

nym (art. 217§ 1-4 k.k.), nie dopuszcza wyjątków.

korzyści

Zakaz ten odnosi się zatem do sytuacji, gdy czyn nie

może być zakwalifikowany z art. 21 i k.k. z powodu braku

pozostałych niezbędnych znamion przestępstwa określo­

nego w tym przepisie, mimo że wyczerpuje wszystkie

znamiona przest~pstwa· przewidzian:go w·- art. 246 k.k.

Dla oceny stosunku prawdopodobieństwa korzyści do

powstania szkody istotne znaczenie

może mieć porównanie nakładów i efektów działania.

prawdopodobieństwa

Oznacza to,

czyn, który wyczerpuje znamiona

wart. 21'i' k .k . i zarazem znamiona przestępstwa . o:kreślonego wart. 246 § 1-3 k.k.,

nie może podlegać kumulatywnej kwalifikacji z art. 246

§ 1-3 k.k., co wynika jednoznacznie z pIerwszego członu

dyspozycji § 4 art. 246 k .k., ustanawiającego zasadę subsydiarności w odniesieniu do § 1-3 tego artykułu.

przestępstwa

w toku realizacji przedsięwzięcia okaże się,

prawdopodobieilstwa nastąpienia szkody jest

lub może być zbyt wysoki w stosunku do stopnia osiąg­

niętych lub przewidywanych korzyści, to kontynuowanie

przedsięwzięcia wykracza poza ramy dopuszczalnego ryzyka.

Jeżeli

iż

stopień

14. Wytyczne z dnia 27 lutego 1976 r. Vi sprawach

o przestępstwa · niegospodiuności, marnotrawstwa oraz

spowodowania niedoboru w mieniu społecznym (VI KZP

10/75 - OSNKW 1976, z. 4-5, poz. 52) są nadal aktualne

w zakresie wykładni problematyki niedohoru (art. 218

k.k.).

12. Jeżeli skutki działania w granicach ryzyka gospodarczego mogą dotknąć jego uczestnika, wymagaIla

jest jego zgoda, co najmniej w zakresie, w jakim w ryzyku tym uczestniczy (art. 23a § 2 k.k.) .

Unormowanie co do zgody osoby

uczestniczącej

w

działalności prowadzonęj w granicach ryzyka wiąże się

z

możliwością

wystąpienia

że

określonego

Stan prawny w zakresie przestępstwa spowodowania

niedoboru (art. 218 k.k.) nie uległ zmianie. W związku

z tym nadal jest aktualna wykładnia dotycząca przestęp­

stwa spowodowania niedoboru, zawarta w powołanych

wytycznych z dnia 27 lutego 1976 r.

skutków materialnych, które

mogą objąć tę osobę.

W działalności gospodarki uspołecznionej skutki ryzyka mogą dotknąć inną jednostkę gospodarczą, zwłaszcza

w sytuacji, gdy jednostki gospodarcze pozost~ją we wzajemnej kooperacji. W takim wypadku zgodę może wyrazić upoważniona osoba fizyczna reprezentująca daną

jednostkę gospodarczą. W związku z możliwością wystą­

pienia szkody, która może dotknąć uczestnika ryzyka,

zgoda ta nie powinna być zgodą dorozumianą.

Przewodniczący

A. Łopatka

I Prezes

,

Sądu

Najwyższego

Prezesi Sądu Najwyższego: B. Dzięcioł,

gen. bryg. K. Lipiński

Sędziowie

13. Czyn polegający na niedopełnieniu obowiązku

lub przekroczeniu uprawnień w zakresie gospodarowania

mieniem społecznym, k\óry nie stanowi przestępstwa

określonego wart. 217 k.k.

z powodu braku znamion

w postaci stworzenia możliwości zniszczenia mienia lub

powstania innej poważnej szkody albo doprowadzenia do

zniszczenia mienia lub powstania innej poważnej szkody

, w mieniu społecznym, nie stanowi także przestępstwa

z art. 246 § 1-3 k.k.

Z. Bartnik, B. Bartosik, J. Bratoszewski, J. Cieślak, A. Dobrzyńska, płk S. Dziubiński, S. Fornalik, J . Gacek, J. Gaj, Cz. Gajewski, S. Godlewski, R. Góral, płk J. Górski, Z. Halota,

K. Jarząbek,

E. Jełowicka,

S. Kaliński,

płk A. Kaszycki, płk H. Kmieciak, płk S. KosmaI, Cz . Kraska, H . Kwaśny, Gz. Łukaszewicz,

ppłk E. Matwiejów, ppłk J. Medyk, J. Miko,;,

M. Mizio, R. Młynkiewicz, L. Nowak, płk E.OIczak, mjr W. Oziębło, S. Pawelec, płk B. Plechota, płk J. Przygódzki, T. Rink,J. Rilszkowski, T. Rybicki, ppłk J. Sleckiewicz,

M. Synoradzki, M. Szczepański, ppłk B. Szerszenowicz, H. Szwaczkowski, F. Tarnowski,

płk E. Zawiłowski, Z. Ziemba, J. Zurawski.

Przewidziany wart. 246 § 4 k.k. zakaz kwalifikowania jako przestępstwa określonego wart. 246 § 1-3 k.k.

czynów, które polegają m.in. na przekroczeniu uprawnień lub niedopełnieniu obowiązku w zakresie unormo-

Wydawca: Urząd Rady Ministrów.

Redakcja: Biuro Prawne, 00-583 Warszawa, Al. Ujazctowskle 1/3.

Organizacja druku I kolportat: Wydział Wydawnictw, 00-979 Warszawa, ul. Powsiń­

ska 69/71, tel. 42-14-78 i 694-67-50.

Tłoczono

z polecenia Prezesa Rady Ministrów

w Zakładach Graficznych "Tamka", Zakład nr 1, Warszawa, uL Tamka 3. '

Zam. 0742-1300-89.

PI.. ISSN 0209~214X

Cena zł 128,00

2)

3)

4)

5)

6)

-

Poz. 259 i 260

511

w warunkach narażenia na działanie' substancji

toksycznych nie kltmulujących się w organiźmie,

w pomieszczeniach zamkniętych, w których ze' wzglę­

dów technologicznych utrzymuje się stale temperatura efektywna powyżej 25° lub poniżej 10°C,

w warunkach narażenia na promieniowan'ie ultrafioletowe (np. spawanie, stosowanie lamp w celach

bakteri o bó jczych),

w mokrym środowisku o względnej wilgotności powietrz,a przekraczającej 80010, w błocie Iub bezpośrednim kontakcie z wodą,

'

przy obsłudze elektronicznych monitorów ekranowych.

2. Do drugiego stopnia szkodliwości lub uciążliwości

zalicza się prace wykonywane w warunkach

1) narażenia na działanie pyłów wywołujących zwłók­

nienie tkanki płucnej,

2) narażenia na działanie substancji toksycznych kumulujących się w organiźmie,

3) obniżonego lub podwyższonego ciśnienia wynikają­

cego z proCLesu technologicznego (np. w kesonach.

komorach ciśnJeniowych),

4) narażenia na szkodliwe działanie miejscowej wibracji

(np. używanie ręcznych narzędzi pneumatycznych),

5j natężenia

hałasu

przekraczającego

dopuszs.z,alne

normy.

3. Do trzeciego stopnia szkodliwości lub uciążliwości

zaUcza się prace wykonywane

1) w warunkach narażenia. na działanie benzydyny, alfal

i betanaftyloaminy, chlorku winylu, azbestu oraz

'i nnych czynników o analogicznym jak te substancje

działaniu, jeżeli zostanie to uznane przez instytut

medycyny pracy,

2) w warunkach narażenia na promieniowanie jonizujące,

w kontakcie (styczności) z materiałem zakaźnym lub

.chorymi zakaźnie ludźmi lub zwierzętami,

4) w kontakcie z ludźrni chorymi psychicznie lub znacz·

nie upośledzonymi umysłowo,

3)

5)

w warunkach narażenia na działanie pól elektromagnetycznych wysokiej częstotliwości w zakresie

od 0,1 do 300 000 MHz w strefie zagrożenia,

6)

pod ziemią.