Uchwała Pełnego Składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r. w sprawie wytycznych w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o alimenty.

osób zatrudnionych w warunkach określonych w

§ 7, wraz ze wskazaniem liczebności tych grup,

b) , dane o maksymalnym i średnim zagrożeniu, stwierdzonym w , środowisku pracy.

' § 13. "Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłosze­

nia, z wyjątkiem § 4 i § 8 ust. 1 i 2, które wchodzą Vi

. życię z dniem 1 września 1988 r.

'

Prezes Panstwowej Agencji Atomistyki: M. Sowiński '

60

UCHWAŁA PEŁNEGO SKŁADU IZBY CYWILNEJ I ADMINISTRACYJNEJ SĄDU NAJWV2:SZEGO

z dnia 16 grudnia 1987, r.

w sprawie wytycmych w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach o alimenty.

Sąd Najwyższy

w

składzie następującym: ,

przewodniczący: ' Prezes Sądu Najwyższego -W, Slłt­

kowski,

sędziowie Sądu Najwyższego: T. Bielecki, G. Bieniek,

Cz. Bieske, B. Bladowski, T. Bukowski, H. Ciepła,

S. Dmowski, A. Gola (sprawozdawca), Ł. Grygołajtys,

K. K6łako'Wski, W. Łysakowski, Z. Marmaj, T. Miłkowski.

J. Niejadlik, W. Patulski, K. Piasecki, W. Skierkowska,

J. Sokołowski, K. Strzępek, J. Suchecki, M. Sychowicz,

J. Szachu łowicz, Z. Swieboda, A. Wielgus (sprawozdawca),

M. Zakrzewska, T. L:yznowski,

' protokolant: członek Biura Orzecznictwa

B. Pustelnik,

Sądu

Naj-

wyższego.

z ildzi<łłem podsekretarza stanu w Ministerstwie SpraJ. Musioła,

wiedliwośdi

kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (k ,r.o.). Re'gulują one '

obowiązek alime~tacyjny między krewnymi i powinowa- '

tymi (art. 128-144 k.r.o.) oraz obowiązek przyazyniimia

się do zaspokojenia potrzeb rodziny jako całości (art. 27

i 28 k.r.o.).

Jednym z podstawowych założeń polskiego prawa

rodzinnego ' jest obowiązek wzajemnego wspierania ' się

członków rodziny, skonkretyzowany w przepisach opra~ ,

wach i ' obowiązkach małżonków (art. 23-30 k.r.o.) przed ·

i po rozwodzie (art. 60_i 61 k.r.o.), rodziców wobec dzieci ,

(art. 133 § 1 i art. 135§ 2 k.r.o.) oraz w przepisach regu- . '

lujących . obowiązki

alimentacyjne czlonków rodziny "

względem innych krewnych (art. 128-132 k.r.o.). W prak- ,

tyce społecznej najbardziej doniosłe są obowiązki rodzr~

ców względem ich dzieci w zakresie utrzymania i 'wychowania.

W większości przypadków obo\riązki w zakresie do- o

starczania środków utrzymania i wychowania spełniane­

są dobrowolnie. Jest to zjawisko normalne i prawidłowe.

' na wniosek Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego Niemniej jednak stwierdza się poważną liczbę ' spraw

z dnia 5 listopada 1986 r. nr I Prez. 191/86, na podstawie o alimenty. ' Obowiązujące uregulowania prawne w tej

art~ 17 ust. 1 ustawy z dnia 20 ' wrrz;eśni'a 1984 r. o Sądzie

' istotnej sferze życia pozwalają w znacznej mierze na

Najwyższym (Dz. U. Nr 45, poz. 241),

realizowanie ząmierzonych prżez ustawodawcę -celów.

W praktyce sądowej występują .jednak uchybienia uza~ · ·

uchwalił

sadniające pot'rzebę ujednolicenia orzecznictwa w sprawach związanych z dochodzeniem alimentów.

wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej

Prawidłowe ukształtowanie praktyki sądowej w tym

w sprawach o alimenty.

Konstytucyjną zasadą jest, że małżeństwo, macierzyń- zakresie może przyczynić się do usunięcia dostrzeganych

nieprawidłowości.

stwo i rodzina znajdują się pod opiek-ą i ' ochroną Polskiej ·

Rzeczypospolitej 'L udowej (art. 79 ust. , ' l Konstytucji).

zastępcy Prokuratora Generalnego Polskiej

,pospolitej Ludowej W. Sliwy,

Rzeczy-

Rodzina jako podstawowa ' komórka życia społecznego

wobec swych członków ispołeczeńst'wa szereg

istotnych funkcji. Warunki bytu rodziny wywierają

istotny wpływ na spełnienie przez nią wszystkich jej

funkcji, zwłaszcza ekonomicznej, ' opiekullczo-zabezpieczającej, prokreacyjnej i socjalizującej. Zasadniczy ciężar

zapewnienia śrQdków utrzymania spoczywa na samej rodzinie.

spełnia

Państwo zapewnia realizację praw i obowiązków alimentacyjnych' (art. 79 u~t. 3 Konstytucji).

_ W warunkach socjalistycznych stosunków społeczno­

-gospodarczych istotne znaczenie ma polityka socjalna

naszego panstwa w zakresie różnorakich świadczeń społecznych, zapewniających

rodzinie jak najdalej idącą

opiekę i pomoc. Chodzi tu zwłaszcza o system zasiłków

rodzinnych, rent rodzinnych i emerytur oraz funduszu

alimentacyjnego.

Główną rolę w " zakresie zapewnienia rodzinie środ­

ków utrzymania spełniają instytucje prawnę zawarte w

~

Mał'żonek

może

dochodzić

zaspokajania potrzeb'

na zasadzie art. 27 k.r.o. zarówno wtedy, gdy

rodzinę tworzą małżonkowie i dzieci ł;lędące na

ich utrzymaniu, jak i wtedy, gdy w rodzinie

dzieci takich me ma.

'

Małżonkowie mają

równe prawa i obowiązki w mał­

do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla

dobra rodziny, którą przez swój związek założyli

(art. 23 k.r.o.).

.

żeństwie . Są obowiązani

Obcje małżonkowie obowiązani są, każdy według

swych ,sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątko­

wych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny

(art. 27 k.r.o.).

'

, O potrzebach rodziny -

w rozumieniu art. 27 k.r.o.-

można mówić w zasadzie wówczas, gdy rodzińa jest zw'ią­

zana węzłem wspólnego pożycia. Tylko bowiem w takiej

potrzeby dotyczące zespołu osób twoNie ma przy tym znaczenia ,to, że mał­

żeństwo jest bezdzietne lub wprawdzie ma dzieci, ale te

utrzymują się samodzielnie {pracują i zarobkują) .. Także

bezdzietni małżonkowie tworzą rodzinę, której materialne

potrzeby muszą być zaspokojone. Dotyczy to zarówno rodziny, której członkowie . tworzą wspólnotę gospodarczą,

jak i takiego przypadku separacji faktycznej, gdy tylko

jeden z małżonk..ów pozostaje z dziećmi we wspólnym

gospodarstwie rodzinnym. Separacja faktyczna bowiem

nie powinna wywierać ujemnego wpływu na zakres zaspokajania potrzeb dzieci z małżeństwa, a potrzeb tych

' w praktyce nie da się oddzielić od potrzeb tego z rodziców, przy którym dzieci pozostały. Dlatego nawet zupełne zerwanie pożycia małżeńskiego nie uchyla obowiąz­

ku przewidzianego wart. 27 k.r.o., ale może wpłynąć na

.jego ukształtowanie i zakres.

-sytuacji

I

73

Monitor Polski Nr 6

Poz. 60

powstają

II

rzących rodzinę.

Potrzeby rodziny stanowią, oprócz utrzymania i wy'chowania dzieci. potrzeby z istoty swej wspólne, jak

i indywidualne potrzeby małżonków. Mogą być one za. liczone do kategorii potrzeb rodziny, gdy zaspokojenie

ich jest w danych okolicznościach usprawiedliwione interesem rodziny i odpowiada zasadom współżycia społecz­

nego, a przede wszystkimza~adzie jednakowej stopy

życiowej wszystkich członków rod.ziny.

Poziom stopy życiowej rodziny określają możliwości

zarobkowe i majątkowe obojga małżonków.

zasada, że stopa

w faktycznym

rozłączeniu, powinna być z reguły równa. Dlatego

też

. obowiązek małżonka z art. 27 k.r.o. nie powstaje i nie,

zależy od tego, czy drugi małżonek znajduje się w niedostatku, lecz od tego, by jeden z małżonków nie mógł

" zti,spokajać swoich potrzeb w takim zakresie, w jakim

moze to uczynić małżonek drugi.

,Zakres tego

obowiązku

kształtuje

życiowa małżonków, choćby pozostających

c '

Przesłanką roszczenia z art. 27 k.r.o. jest (często) nie-

..

zdolność

do pracy uprawnionego małżonka lub ograniczenie jego możliwości zarobkowych, wyni~ające z prowadzenia wspó'l nego gospodarstwa. Taka sytuacja zachodzi

w szczególności w razie korzystania przez małżonka

z urlopu wychowawczego, jak również wtedy, gdy mał­

żonek niezdolny do pracy lub ograniczony w możli­

wościach zarobkowych nie ma wystarczających źródeł

dochodu na zaspokojenie swych potrzeb, przede wszystkim z majątku odrębnego. Poza tym na cele utrzymania

. małźcmka powinny być przeznaczane dochody z majątku wspólnego.

Ządanie dostarczenia środków utrzymania na podsta,wie art. 27 k.r.o. powinno podlegać ocenie na tle wszystkich okoliczności danego przypadku.

Obowiązek

gaśnie wskutek rozwią­

razie zmiany stosunków

każp.y z małżonków mQżeżądać zmiany prawomocnego

wyro~u na podstawie art. 27 k.r.o.

z art. 27 k.LO.

zci.ńia (ustania) małżeństwa. W

Spełnienia ' obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrz.e,b rodziny małżonek może dochodzić na dro. - dze procesu cywilnegO'.

Rozstrzygnięcie o zaspokajaniu potrzeb rodziny

następuje

przez nakazanie wypłacania wynagrodzeniaza pracę, które obejmuje zarówno płacę,

zasadniczą,

jak i wszelkie dodatki, dopłaty

i ekwiwalenty pieniężne, oraz rent, emerytur,

a także wszelkich &talych i powtarzających się

świadczeń albo ino ych należności.

Jeżeli jeden z małżonków pozostających we wspól ..

nym pożyciu nie spełnia ciążącego na nim obowiązku

przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, sąd

może nakazać, ażeby wynagrodzenie za pracę lub . inne

należności przypadające temu małżonkowi były w całości

lub w części. wypłacane do rąk drugiegd małżonka (art. 28

§ 1 k.r.o.). Oznacza to wyłączenie możliwości zastosowania tego przepisu w sytuacjach, gdy wspólne pożycie

małżonków zostało zerwane. Wydany nakaz zachowuje

jednak moc mimo ustania pO' jego wydaniu wspólnego

pożycia . małżonków .

Oprócz wyraźnie wymienionego wart. 28 § 1 k.r.o.

wynagrodzenia za pracę wchodzą w rachubę wszelkie

należności powtarzające się. W praktyce art. 28 § l k.r.o.

może mieć zastosowanie najczęściej .do ,wynagrodzenia za

pracę, w tym takfe pre'mii z wszelkimi dodatkami (np.

dodatkami za pracę w godzinach nadliczbowych, 13 i 14

pensją, deputatami pracowniczymi i innymi świadczenia­

,mi związanymi ze stosunkiem pracy), nie wyłączając odszkodowania za bezpodstawne zwolnienie z pracy bez

wypowiedzenia lub ekwiwalentu pieniężnego za nie wykorzystany urlop, do należności członka spółdzielni pracy

lub rolniczej spółdzielni produkcyjnej z tytułu udziału w

dochodach (łącznie z zaliczkami na poczet przepracowanyeh dniówek obrachunkowych), do rent; emerytur, czynszów dzierżawnych itp., również donąleżności za pracę

w tzw. zespołach gospodarczych, gdy należność tę cechować będzie trwałość i periodyczność.

Jako nie nadające się do objęcia orzeczeniem z art. 28

§ 1 k.r.o. wyIJlienić naleźy natomiast wierzytelności ze

sporadycznych prac zleconych (publicystycznych, literackich, recenzyjnych itp.), choćby nawet stanowiły one

jedno ze źródeł -,utrzymania rodziny.

Wniosek o wydanie nakazu, aby wynagrodzenie za

albo inne należności zbliżone do wynagrodzeni Q za

pracę, należne małżonkowi dłużnikowi, były w całości

lub w części wypłacane do rąk drugiego małżonka, .podlega rozpoznaniu w postępowaniu nieprocesowym.

pracę

Wyznaczenie rozprawy nie jest konieczne, jednak

wydanie przez sąd nakazu wypłaty ,, (uwzględnienie wniosku w całości lub w części) może nastąp}ć dopiero pc

umożliwieniu

złożenia

wyjaśnień' małżonkowi

obciążo ,·

nemu zarzutem niewykonywania obowiązku utrzymywania rodziny ,fart. 514. i 565 § 2 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.)).

Odpis postanowienia sąd przeSyła pracodawcy mał­

zobowiązanego lub dłużnikowi innej jego należ­

ności z wezwaniem, aby przypadające od nich wynagrodzenie za pracę lub inne należności wypłacali wyłącz­

Sądy w tych sprawach powinny poucz.ać o możli-'

nie do rąk uprawnionego (z mocy nakazu sądu) małżon­

wości uzyskania środków na utrzymanie rodziny poprzez

żądanie

wydania nakazu wypłaty wynagrodzenia lub ka. W razie uchylenia lub zmiany postanowienia sąd poinnych na!€żności do rąk współmałżonka (art. 28 k.r.o.) winien zawiadomić o tym dłużnika, przesyłając mu odpis

. postanowienia uchylającego lub. zmieniającego nakaz wyi sugerować zmianę zgłoszonego pierwotnie żądania.

żonka

płaty naleiności. W razie zmiany miejsca ' pracy przez

konieczne jest złożenie nowego

wniosku i wydanie nowego postanowienia.

'

małżonka zobowiązanego,

Wykonanie orzeczeń wydanych na podstawie art. 28

następuje bezpośrednio przez sąd, bez udziału

komornika.

§ l k,Lo.

Nie mają tutaj zastosowania przepisy k.p.c. o zabezpieczeniu powództwa, skoro chodzi o sui generis postę­

powanie zabezpieczająco-wykonawcze, w którym realizuje

się roszczenia nie w stosunku do dłuznika należności podlegając'ej wypłacie na rzecz małżonka uprawnionego, lecz

w stosunku do ~spółmałżonka, który jest wierzycielem

tych należności. .

Wszczęcie

postępowania

o wydanie nakazu wypłaty

wynagrodzenia lub ' innych njlleżności do rąk drugiego

małżonka na podstawie art. 28 , k.r.o. nie wyklucza wszczę­

cia i przeprowadzenia procesu o dostarczenie środków

utrzymania na podstawie art. 27 k.Lo. ani też wytoczenia

powództwa o alhnenty (art. 133 k.Lo.).

III

Poz. 60

pewni a godziwą egzystencję. W takim kontekście można

zaspokojeniu potrzeb usprawiedliwionych, które

każdy uprawniony powinien mieć zapewnione. Są one

uzależnione od indywidualnych cech uprawnionego, tj. od

wieku, stanu zdrowia, zawodu, pozycji społecznej i dótychczasow.ej stopy życiowej.

mówić ' o

Zaspokojenie potrzeb każdego' człowieka powinno

przede wszystkim z jego własnych środków. Do- "

tyczy to dochodów z pracy, z majątku, ze świadczeń ' z '

ubezpieczenia lub zabezpieczenia społecznego. Do śród-'

ków takich zalicza się także renty przyznane na podstawie art. 444, 446 § 2 i 903-907 kodeksu c~ilnego (k.c.)

oraz z umowy o dożywocie (art. 908 k.c.)

·

'

nastąpić

,c ,

Za znajdujące się w niedostatku nalęży zatem uważać

osoby, które nie mogą własnymi siłami zaspokoić usprawiedliWionych potrzeb, nie posiadają ~łasnych środków ,

w postaci wynagrodzenia za pracę, emerytury czy ręnty ,

ani też dochodów z własnego majątku. Do środków właF

nych nie można jednak zaliczyć tych środków, które zo

stały uprawnionemu do żądania alimęntów dostarczone .,'

przez inne 'osoby bez obowiązku prawn(!go czy w wykonaniu obowiązku alimentacyjnego, lecz poza jego obo- ': •.

wiązkowym zakresem.

' ,

Obowiązek

alimentacyjny wynika z pokrewięń­

stwa albo z więzów prawnyc,h , z którymi ustawodawca wiąże jego istnienie.

Przy ocenie, czy na pokrycie potrzeb ' uprawmonego

do alimentacji powinny być zużywane tylko dochody

z jego majątku, czy , też i w jakim zakresie można wy~

mag,ać

zbycia samej substancji ,majątku, trzeba przyjąć .

Na gruncie polskiego prawa rodzinnego obowiązek

za regułę, że nie można mówić o niedostatku osoby, która.

alimentacyjny stanowi przede wszystkim zobowiązanie

prawno-rodzinne wynikające ex Iege z różnych powiązań przez zbycie 'swego majątku lub jego części mogłaby sama' .

rodzinnych. ,Jest on uzależniony od bliskości pokrewień­ i to na ,c zas dłuższy (jakieś krótkie okresy nie wchodziły~ ' .,',

by tu w grę) z własnych środków zaspokoić swe uspra~ '

stwa, powinowactwa lub przysposobienia oraz od tego,

wiedliwione

potr~eby. Regułę tę stosować należy Jednak ' _ '.)

czy osoby uprawnione mogą utrzymać się własnymi siła­

mi. Kodeks rodzinny i opiekuńczy do obowiązku alimen- ze szczególną ostrożnością" uwzględniając wszelkie oko- \

liczności, m.in. stan majątkowy, położenie materialne ito..

tacyjnego zalicza także zobowiązania wynikające z poosoby,

która w pierwszej kolejności byłaby: (w razie niewiązań podobnych do rodzinnych, normując obowiązek

ojca pozamałżeńskiego dziecka zapewnienia matce tego ' zbywania majątku) zobowiązana do alimentacji. Za zasadę

ogólną można przyjąć w każdym razie brak obowiązku

dziecka przez pewien czas środków utrzymania (art. 141

i 142 k.Lo.) oraz -obowiązek dostarczania środków utrzy- naruszenia przez uprawnionego substancji rzeczy służą­

mania i wychowania w stosunkach między pasierbem cych do bezpośredniego zaspokajania jego potrzeb~ ktÓi- '

a, ojczymem lub macochą (art. 144 k.Lo.). Obowiązkiem rych mógłby , dochodzić od zobowiązanego. Uprawniony

nie ma też . obowiązku · naruszania substancji, gdyby sprze· .~.

alimentacyjnym objęte zostały także osoby, międzyk.tó­

ciwiały

się temu zasady współżycia społęcznego.

rymi więzy rodzinne ustały. Dotyczy to obowiązku ali-,

mentacyjnego między byłymi małżonkami (art. 60 k.Lo.)

Jeżeli chodzi o rozwiedzionych małżonków, przyczy- ,

oraz możliwości utrzymania alimentacji po rozwiąZaniu

ną powodującą niedostatek u jednego z małżonków (w, "

przysposobienia (art. 125 § l k.Lo.).

przeważającej większości przypadków ' u żony) jest częstó " ;;

Przesłanką

obowiązkU

alimentacyjnego , unormowa- konieczność zajęcia się wychowaniem dzieci i pracą Vi ,

nego w ait. 128-144 oraz 60 § l k.Lo. jest pozostawanie gospodarstwie domo,"\'yrn, co uniemożliwia danemu rnał~ ;

osoby uprawnionej w.niedostatku: Przesłanka ta nie od- , żonkowi wykonywanie dział-a.lności zarobkowej lup "

było' przeszkodą do uzyskania kwalifikacji zawodowych

nosi się do obowiązku alimentacyjnego rodzicÓw wzglę­

niezbędnych 'do wykonywania działalności zarobkowej. -'';;

dem l:lziecka, ' które. nie osiągnęło jeszcze samodzielności,

oraz do podobnego obowiązku obciążającego małżonków która - ze względu na jego w:iek, stan zdrowia, wy- '~

w zakresie zaspokojenia potrzeb rodziny w ramach ksztaicenie ogólne, zawód drugiego małżonka i do- '

tychczasową pozycję społeczną obojga małżonków ~

art. 27 k.Lo.

mogłaby być uważana dla

niego za odpowiednią.

Jeśli od małżonka ządającego dostarczenia mu środ· '

Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie określa pojęcia

medostatku. Pewną _wskazówkę interpretacyjną w tym ków utrzymania można byłoby wymagać - przy' wzię­

zakresie zawiera art. 135 § 1 k.Lo. Z jego brzmienia ciu pod uwagę jeg,o wieku i sił - by odbył naukę

można

wnOSlC, iż niedestatek wY$tępuje wtedy, gdy potrzebną do zdobycia kwalifikacji, to niedostatek tego

,uprawniony nie może w pełni własnymi siłami, z włas­ małżonka trwa tylko przez czas, w ciągu którego może , "

nych środków, zaspokoić swych usprawiedliwionych on uzyskać odpowiednie kwalifikacje zawodowe.

potrzeb.

'

Jeżeli możliwości zarobkowe i majątkowe danej osoPotrzeby materialne i niematerialne każdego czło­ by wystarczają na pokrycie tylko cz.ęści jej usprawiedli- '

wionych potrzeb, zakres obowiązku alimentacyjnego uleg~

wieka kształtują się inaczej. Obydwa te rodz.aje potrzeb

są ze sobą sprzE;żone i tylko ich łączne zaspokojenie zanie odpowiedniemu ograniczeniu.

~;..

\ -

IV

Poz. 60

Zgodnie z · u t rwaloną w orzecznictwie zasadą , dzieci

prawo do równej stopy życiowej z . rodzicami i to

zarówno wtedy, gdy żyją z nimi wspólnie, jak i wtedy,

gdy żyją oddzielnie. Oznacza to, że rodzice powinni zapewnić dziecku warunki materialne odpowiadające tym,

w jakich żyją sami. Nie będzie to jednak dotyczyło potrzeb będących przejawem zbytku.

'

mają

Przez usprawiedliwione potrzeby uprawnionego

należy potrzeby, których zaspokojenie

zapewni mu

odpowiedni do jego wieku

i uzdolnień - prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy. Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego określają zarobki i dochody, jakie

uzyskiwałby przy pełnym wykorzystaniu swych

sił fizycznych i zdolności umysłowych, nle zaś

rzeczywiste zarobki i dochody. Dzieci mają prawo do równej z rodzicami stopy życiowej niezależnie od tego, czy żyją z nimi wspólnie" czy też

oddzielnie.

rozumieć

Obowiążek

alimentacyjny

polega

na

dostarczaniu

środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków

' ,. "; wychowania.

o zakresie obowiązku alimentacyjnego decydują w

każdym

razie usprawiedliwione potrzeby uprawnionego

(art. 135 k.r.o.). Pojęc i a usprawiedliwionych potrzeb nie

można jednoznacznie zdefiniować, ponieważ ni'e ma jednego stałego kryterium odniesienia. Rodzaj i rozmiar tych

potrzeb jest uzależniony od cech osoby uprawnrionej oraz

od . splotu okoliczności natury społecznej i gospodarczej,

w których osoba uprawniona się znajduje. Nie jest możli­

we ustalenie katalogu usprawiedliwionych potrzeb pod_, legających zaspokojeniu w ramach obowiązku alimentacyjnego i odróżnienie ich od tych] które jako przejaw

zbytku lub z innych przyczyn nie powinni być uwzględ­

nione. W każdym razie zakres obowiąZku alimentacyjnego wyznaczać będą poszczególne sytuacje upra\łnio­

nego i zobowiązanego, konkretne warunki społeczno-eko­

nomiczne oraz cele i funkcje obowiązku alimentacyjnego.

Dopiero na tym tle będzie można określić potrzeby ży­

ciowe - materialne i intelektualne uprawnionego.

Zakres potrzeb dziecka, które powinny być prze t rodziców zaspokajane, wyznacza treść art. 96 k.r.o., według

-którego rodzice obowiązani są , troszczyć się o fizyczny

i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie odpowiednio do jego uzdolnień - do pracy dla dobra

społeczeustwa.

Rodzice nie mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego na tej podstawie, - że wykonywanie tego obowiązku stanowiłoby dla nich nadmierny ' ciężar. Są obowiązani podzielić się z dzieckiem nawet najmniejszymi

dochodami. W szczególnych przypadkach, gdy sytuacja

dziecka tego wymaga, rodzice mają obowiązek wyzbywa~ia się posiadanego majątku

bądż

jego niektórych

składników, aby w ten sposób podołać ciążącemu na nich

obowiązkowi alimentacyjnemu, np. dla ratowania zdrowia

dziecka. Podstawą oddalenia powództwa o zasądzenie

alimentów może być tylko brak wszelkich możliwości po

stronie zobowiązanego, nie zaś szczupłość środków, jakimi on rozporządza.

Nie można wymagać od rodziców naruszenia przez

zbycie substancji majątkowej, takiej jak gospodarstwo

rolne, warsztat rzemieślniczy czy też inny zakład usłu­

gowy, jeżeli stanowią one ' żródło utrzymania rodziny.

Nie byłoby to celowe także ze względów gospodarczych.

Dopuszczalne jest natomiast zbycie przedmiotów stanowiących własność osobistą o charakterze nieprodukcyjnym, takich jak biżuteria, dzieła sztuki itp. Zachodzi

zawsze potrzeba zachowania rozsądnej równowagi Wmię­

dzy zaspokojeniem potrzeb uprawnionego a poziomem

życia zobowiązanego. Uwzględnienie roszczenia dziecka

nie może doprowadzić do niedostatku rodziców.

Możliwości świadczenia alimentów nie ma ten, kto

nie posiada majątku, nie jest, ze względu na stan zdrowia, zdolny do pracy zarobkowej i nie otrzymuje świad­

czeń. Nie dotyczy to sytuacji przewidzianej wart. 136

k.r.o., gdy.. osoba zobowiązana do świadczeń alimentacyjnych w ciągu trzech ostatnich lat przed sądowym dochodzeniem alimentów, bez ważnego powodu, zrzekła się

prawa majątkowego lub w inny sposób dopuściła do' jego

utraty albo gdy - zrzekła się zatrudnienia lub zmieniła je

na mniej zyskowne.

Przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewido tej dyrektywy rodzice w zależności od dują także formę wykonania obowiąZku alimentacyjnego.

swych możliwości są obowiązani zapewnić dziecku środki w całoŚci lub w części, w postaci osobistych starań

,do zaspokojenia zarówno jego potrzeb fizycznych (wyży ­ o utrzymanie i wychowanie dziecka (art. 135 § 2 k.r.o.).

wienia, mieszkania, odzieży, higieny osobistej, leczenia

W normalnie funkcjonującej rodzinie działania obojw razie choroby), jak i duchowych (kulturalnych), a tak- ga rodziców polegają na jednoczesnym ''wykonywaniu

że środki wychowania (kształcenia ogólnego, zawodoweobowiąZku zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych dziecka

go) według zdolności, dostarczania rozrywek i wypo- (art. 135 § 1 k.r.o.), jak też na osobistych staraniach

czynku. Przy ocenie, które z potrzeb uprawnionego po- o jego wychowanie (art. 135 § 2 k.r.o.). Następuje wówwinny być uznane za potrzeby usprawiedliwione, należy czas jedność dwóch sferswiadczeń majątkowych i osojednej strony brać pod uwagę możliwości zobowiąza­ bistych. Prawidłowy przebieg procesu wychowawczego,

nego, z drugiej zaś zakres i rodzaj potrzeb. Będzie to polegającego na oddziaływaniu na osobowość dziecka

mieć wpływ na rozstrzygnięcie, w jakiej mierze możli­

i zapewnieniu mu odpowiedniego wykształcenia oraz zdo- ,

bycia zawodu odpowiadającego jego zdolnościom i zamiwości .zarobkowe i majątkowe zobowiązanego będą wzię­

te pod uwagę przy oznaczaniu zakresu obowiąZku ali- łOwaniom, uzależniony jest zarówno od zapewnienia środ­

mentacyjnego. Za wsze -jednak każde dziecko musi mieć ków utrzymania, jak i od osobistego starania o wychozapewnione podstawowe warunki egzystencji w postaci wanie dziecka. Dlatego ustawodawca uznał, że obowiązek

alimentacyjny może polegać także na osobistych starawyżywienie:: zapewniającego jego prawidłowy rozwój fizyczny, stosowną do wieku odzież, środki na ochronę --Iliach o utrzymanie ; i wychowanie dziecka. Taka forma

zdrowia, kształcenie podstawowe i zawodowe oraz na spełnienia obówiążk.ll alimentacy jnego dotyczyć będzie

sytuacji, gdy matka dziecka przebywa na urlopie wychoochronę jego osoby i majątku. Wyjście poza wymien)ol)-e

potrzeby zależy już tylko od osobistych cech dziecka wawczym w celu zapewnienia dziecku opieki albo gdy.

oraz od zamożności i przyjętego przez zobowiązanego z uwagi na stan zdrowia dziecka zmuszona była przerwać

pracę i zająć się jego wychowaniem.

modelu konsumpcji.

Stosownię

-z

1_

Przez ustawowe

określenłe

"możliwości

zarobkowe

i majątkowe" rozumieć należy nie tylko żarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane ze swojego majątku, lecz ·

te zarotlki i te dochody, które osoba zobowiązana może

i powinna uzyskiwać przy dołożeniu należytej- staranności i przestrzeganiu zasacj. prawidłowej gospodarki oraz

stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych.

Możl~wości zarobkowe zobowiązanego nie mogą być

zawsze utożsamiane z faktycznie osiąganymi zarobkami.

W przypadkach uzasadnionych obejmują one także wysokość zarobków, które zoboWiązany jest w stanie uzyskać, lecz nie osiąga ich z przyczyn nie zasługujących

na usprawiedliwienie. Chodzi tu o przypadki, w których

osoba . zobowiązana nie wykonuje wyuczonego i dobrze

wynagradzanego zawodu, pracuje w niepełnym wymiarze

godzin bądż też pracuje dorywczo. Podstawą oceny możli­

wości zarobkowych w odniesieniu do pracownika będzie

zarówno Jego stałe wynagróClzenie, obejmujące wynagrodzenie zasadnicze, premie i dodatki. jak i świadczenia w

naturze stanowiące uzupełnienie wynagrodzenia· (deputaty) oraz świadczenia i wypłaty przypadające pracownikowi lub członkom jego rodziny z różnych tytllłów w

związku z zatrudnieniem. Są to np. nagrody, świadcze­

nia z funduszu socjalnego, wynagrodzenia za projekty

wynalazcze itp.

Przedmiotem oceny możliwości zarobkowych cżłon­

ków rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz spółdzielni

pracy będą wszelkie dochody w postaci udziału w

zysych, zarówno w formie pieniężnej, jak i w naturze .

W środowiskach twórczych podstawą ustalenia możli­

zarobkowych będą należności pobierane z tytułu

wynagrodzenia za wszelkiego rodzaju dzieła wraz z tantiemami za ich rozpowszechnienie.

wości

W indywidualnych gospodarstwach rolnych lub zakładach ,rzemieślniczych dochodem będą wszelkie wpły­

wy w formie pieniężnej lub w naturze, uzyskane w oznaczonym ązasie po uwzględnieniu poniesionych. nakładów ·

pieniężnych, . materiałowych lub pracy · ludzkiej. Mogą

• wch~dzić tu w grę także wpływy z tytułu czynszów dzierżawnych czy najmu.

.

W odniesieniu do osób, które zakończyły aktywność

zawodową, o zakresie możliwości decydować będzie wysokość pobieranych

ods~odowań.

Poz; 60

76

Monitor Polski Nr 6

rent, emerytur i wszelkiego rodzaju

Spowodowana odbywaniem zasadniczej służby wojskowej niemożność pracy zarobkowej, przy równoczesnym braku majątku i innych dochodów, sprawia, że męż­

czyzna taki nie ma możliwości spełnienia obowiązku alimentacyjnego. W takich przypadkach uprawniony do alimentów otrzymuje świadczenia z ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej

Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. · U. z 1984 r. Nr 7,

poż. 31), które zastępują świadczenia alimentacyjne ojca.

Pobieranie powyższych świadczeń nie stoi na przeszkodzie do odpowiedniego zwiększenia alimentów w okresie

późniejszym, po odbyciu zasadniczej służby wojskowej,

co do ' nie zaspokojonych potrzeb, jeżeli możliwością­

robkowe i majątkowe zobowiązanego będą tego rodzaj(I,

że może on sprostać zarówno bieżącym, jak i poprzednio

nie zaspokojonym potrzebom.

W praktyce sądowej częste są przypadki procesów

o alimenty przeciwko osobom, które nie łożą na utrzymanierodziny z powodu odbywania kary pozbawienia

wolności. Wykładnikiem możliwości zarobkowych zobowiązanego, jeżeli nie ma on m8_jątku, z którego dochody

•

by przeznaczyć na zaspokojenie potrzeb uprawnionego do alimentów, są naleŻ!lości, jakie skazany może

uzyskać za pracę wykonywaną w zakładach karnych. . .,

Skazani. obciążeni świadczeniami alimentacyjnymi. ·zatrudni ani są w pierwszej kolejności przy pracach wysoko

wynagradzanych, a przypadająca im należność może być

znacznie podwyższona.

można

v

Osiągnięcie

pełnoletności przez uprawnionego ·

samo prżez się nie wyłącza obowiązku alimenta- "

cyjnego.

..' ~

Kodeks rodzinny i opiekuńczy pqewidujeobowiąiek .:.

alimentacyjny rodziców względem dziecka zarówno . <

zrodzonego w małżeristwie, jak i dziecka pozamałzeńskie . . , ""

go ,-- jako indywidualny obowiązek matki i ojca dostarczania mu/ środków utrzymania i wychowania. Obowiązek. ._-.

ten podlega · regulacji specjalnej, uprzywilejowanej i jest .

wyrazem właściwej dla naszego ustawodawstwa rodzinnego zasady dobra dziecka.

To szczególne unormowanie obowiązku alimeI].lacyjnego polega na tym, że obowiązek rodziców dostarczania

środków utrzymania i wychowapia trwa dopóty, dopóki

dziecko nie zdobędzie, stosownie do swoich _ uzdohiień

i predyspozycji, kwalifikacji zawodowych, czyli do chwili

usamodzielnienia się, i to niezależnie od osiągniętego wieku (art. 133 !§ l k.r.o.). Uzyskanie pełnoletności nie zmienia sytuacji prawnej dziecka w zakresie alimentów, jeżeli dziecko pobiera naukę w szkole lub na uczelni i czas

na nią przeznaczony wykorzystuje rzeczywiście na zdo

bywanie kwalifikacji zawodowych.

.

W praktyce mogą występować różnorodne stany tak-..

<

-,

tyczne, - mające wpływ na istnienie obowiązku .alimentacyjnego. Jeżeli np. czas pobierania nauki wydłuża się

nadmiernie poza przyjęte ramy, gdy . studiujący nie czyni ' -;j

należytych postępów w nauce, nie zdaje egzaminów i za.

swej winy powtarza lata nauki w szkole lub na uczelni

oraz nie kończy jej w okresie przewidzianym w ptogra~ ­

mie, a ze w:r;ględu na wiek .i ogólne przygotowanie do . '. pracy może ją podjąć, rodzice nie są obowiązani do alim,e ntowania pełnoletniego dziecka. Obowiązek ten · może .,.

natomiast istnieć w sytuacji, gdy takie dziecko w pierwszym roku po ukończeniu szkoły średniej podjęło tymczasową pracę zarobkową w celu uzyskania preferencji w przyjęciu go na studia - po pierwszym niepowodzeniu:'

w tym względzie - a jego dotychczasowe' kwalifikacje · .;;.

nie zapewniają mu odpowiedniego poziomu życia.

. ',;

Zamiar podwyższenia kwalifikacji zawodowych przez / !

pełnoletnie dziecko pracujące zawodowo także <fiie zawsze

będzie rodzić obowiązek dostarczenia mu środków utrzymania przez rodziców. Istotne znaczenie powinna tu mieć

okoliczność, czy dotychczasowe' przygotowanie zawodo- .

we i nabyte wcześniej kwalifikacje pozwalają w pełni na :.

samodzielne, regularne zarobkowanie, a więc na pokryCie. - .

własnych środków utrzymania.

Obowiązek alimentacyjny rodziców nie ustaje wogóle, jeżeli dziecko na skutek kalectwa wrodzonego lub

nabytego albo w związku z niedorozwojem umysłoW}7ln ,

nie będzie w stanie samodzielnie zdobywać środków ' .

utrzymania.

Przed osiągnięciem przez dziecko pełnoletności oboalimentacyjny rodziców może ustać wczesmeJ :· \tylko wówczas, gdy dziecko uzyska zawód czy też podej- ·

wiązek

...

.

,

mie zatrudnienie w czasie pobierania nauki, a osiągane

zarobki pozwolą mu na zasp~kojenie jego potrzeb.

Zwolnienie bądź , ograniczenie obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dziecka ' może też nastąpić

w sytuacji, gdy pobiera ono r~ntę rodzinną na podstawie

p~episów ustawy z dnia 14 g(udnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracQwników i ich rodzin (Dz. l!.

Nr 40, poz. 267, z 1984 r. Nr 52, poz. 268 i ,270 oraz z

1986 r. Nr 1, poz. 1) bądź też innych ustaw szczególnych

albo rentę zasądzoną i mocy art. 446 § 2 k.c . Obowiązek

alimentacyjny może równ,ież ustać, gdy dziecko posiada

własny majątek, z którego dochody wystarczają na pokrycie jego kosztów utrzymania i wychowania.

' /

' I

Jeżeli dziecko po zdobyciu samodzielności zaw?dowej

wajdzie się w niedostatku, jego uprawnienia alimentacyjne w stosunku do rodziców mogą wynikac "jedynie

z art. 133 § 2 k.r.o. Szersze uprawnienia, przewidziane ':"

§ 1 tego przepisu, raz wygasłe, nie mogą powstać na

nowo.

VI

Zasądzenie alimentów w ułamkowej części zarobków

jest dopuszczalne w zasadzie tylkó wtedy. gdy

Dopuszczalna jest każda postać świadczeń alimentacyjnych; mogą to być świadczeń.ia pienięż­

ne lub w naturze; jej wybór odpowiadać powinien celowi, jakiemu obowiązek ten służy,

'i uwzględniać okolic mości każdego konkretnego

przypadku.

Kodeks rodzinny ł opiekuńczy tylko w ograniczonym

zakresie określa, w jakiej posta~i obowiązek alimentacyjny może być realizowany, stanowiąc wart. 135 § 2

k.r.o., iż wykonanie tego obowiązku względem małoleŁ, niego dziecka, które nie może się .samodzielnie utrzymać,

może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o jego utrzymanie i wychowanie. Oznacza to,

że , pod rządem k.r.o. dopuszczalna jest każda postać

świadczeń alimentacyjnych.

Przy określeniu postaci tych świadczeń istotne jest

to, aby stanowiły one dla uprawnionego efektywny śro­

dek pokrywania jego potrzeb w sferze utrzymania i wy" , ' chowania w stosunku do małoletniego, tj. aby zabezpieczały jego interesy, a jednocześnie nie były.--szczególnie

dotkliwe dla zobowiązanego. Srodki utrzymania mogą

być dostarczone ' bądź w postaci świadczeń pieniężnych,

bądź w naturze. W prawidłowo funkcjonującej rodzinie,

gdy małżonkowie mieszkają razem, a dzieci ' wychowują

się w domu rodzicielskim, ,spełnienie ciążącego na rodzi·

cach obowiąZku utrzymania i wychowania dzieci polega

zarówno na osobistych staraniach we wspólnym prowa, ,' dzeniu gospodarstwa domowego, jak i na uzyskiwaniu

""

środków finansowych. Dopiero w rodzinach nie spełnia­

jącychnależycie swoich funkcji występuje problem wyboru postaci obowiązku alimentacyjnego. Wybór ten powinien odpowiadać celowi, jakiemu instytucja obowiązku

-alimentacyjnego służy, i powinien uwzględniać okolicz'" ności każdego przypadku.

,

\

I

' Najbardziej rozpowszechnionym w praktyce sposobem określenia zakresu obowiąZku alimentacyjnego jest

śwIadczenie pieniężne, płatne periodycznie, w wysokości'

oznaczonej kwotowo bądź też w ' określonej ułamkowo

wysokości , dochodu zobowiązanego. Ten drugi sposób

p,o dlega istotnemu ograniczeniu w naszym kraju ze wzglę­

du na bardzo różne systemy określania zarobków.

'-

nie potrzeb uprawnionego, możliwe jest z reguły tylko

w lakim stanie faktycznym, w którym jest niewątpliwe,

że zobowiązany pobiera stałe wynagrodzenie za pracę,

gwarantujące regularne, w zbliżonej wysokości zarobki,

i że jest ono jego jedynym źródłem dochodów. Tylko

bowiem w takich przypadkach ułamkowe określenie obowiąZku alimentacyjnego spełniałoby swój cel automatycznego wzrostu alimentów wraz ze wzrostem wysokości zarobków. a tyin samym zmniejszenia liczby . spraw o zmianę wysokości alimentów.

W warunkach gdy . zobowiązany uzyskuje. oprócz

wynagrodzenia za ' pracę. także inne dochody. pracuje na

więcej niż jednym etacie albo w godzinach nadliczbowych czy też wykonuje prace sezonowe ' lub zlecone.

taka forma określania alimentów nie jest wskazana. ponieważ budzi obawę, iż przy wykonaniu takiego orzecze nia mogą być brane pod uwagę nie wszystkie dochody

zobowiązanego.

co naruszałoby dyspozycje art. 135

§ 1 k.r.o. ,

.{

.•..

,Poz. 60

77

Monitor Polski Nr 6

Określenie ułamka,

w którym osiągane przez zobowiązanego ' zarobki : mają być przeznaczane na zaspokoje"

aj uprawniony ma prawo do równej stopy życiowej

z zobowiązanym. ;; więc głównie w razie określania

alimentów należnych dziecku od rodziców;

b) zarobki

zanego

stanowią

stałe

źródło

utrzymania

zo,bowią­

c) system wynagradzania gwarantuje regularne.

żone

do siebie zarobki okresowe (z reguły

zblimie-

/

sięczne). '

Przy określaniu alimentow w ułamkowej CZęSCl wynagrodzenia nie jest wyłączona możliwość jednoczesnego

kwotowego określenia dolnej granicy alimentów. tak aby

przy obniżeniu się wynagrodzenia. często z winy pracownika. nie doszło automatycznie do zaniżenia wysokości

alimentów~

Jak wyżej wspomniano. pod rządem k.r.o. dopuszczalne jest także wykonywanie obowiązku alimentacyjnego

poprzez świadczenia w 'naturze. jeżeli sposób ten będzie

skuteczniej zabezpieczać interesy uprawnionego i będzie

także wygodniejszy dla zobowiązanego. Decydować o tym

będą każdorazowo okoliczności sprawy. Sposób ten będzie

mógł być stosowany w odniesieniu do członków najbliższej rodziny. np. względem współmałżonka i pozostających we wspólności dzieci, i polegać będzie także na

osobistych staraniach przy ich wychowywaniu oraz zapewnieniu mieszkania albo też przy świadczeniach , alimentacyjnych. gdzie - oprócz środków utrzymania - istnieje

konieczność zapewnienia opieki, np. starszym, chorym

rodżicom. rodzeństwu czy też innym krewnym uprawnionym do alimentacji.

Orzeczenie sądu, może polegać na wydaniu nakazu.

aby zobowiązany udostępnił uprawnionemu posiadany

lokal mieszkalny bądź jego część (np. domu jednorodzinnego żonie i dzieciom) albo by przyjął do wspólnego

domu oboje lub jedno z rodziców. ' Orzeczenie , Ł\łkie

może

również

polegać

na zobowiązaniu , dostar~zenia

uprawnionym

o~powiedniego

lokalu

mieszkalnego.

O możliwości takiego rozstrzygnięcia decydować będą

nie tylko warunki miesZkaniowe. ale także stan stosuhków pomiędzy stronami. sprzyjający przebywaniu pod

wspólnym dachem.

W warunkach wiejskich. oprócz , orzeczenia o przyuprawnionego do wspólnego gospodarstwa bą<;iź

udostępnieniu mu lokalu miesZkalnego, możliwe będzie

jęciu

\'

-,

....

.....

P.oz. 60

takż e zobowiązanie do dostarczenia naturaliów, jeżeli

taka p ostać alimentowania był aby właściwa ze względu

na warunki życiowe uprawnionegQ.

tytułu wykQnawczego. Przepis ten wymienia trzy podstawy PQwództwa QPQzycyjnelJ.o

a) przeczenie zdarzeniom. na których oparto klauzulę ,

VII

b) zaistnienie po PQwstaniu tytułu egzekucyjneg.o zda.rzenia. wskutek którego zQbowiązanie wygasło lub

nie może być egzekwowane.

c) wykazanie przez małż.onka dłużnika . przeciwk.o któremu zQ s tał wydany tytuł egzekucyjny na podstawie

art. 787, k.p.c.. że egzekwQwane świadczenie się . nie

wykonalności,

Zmiana orzeczenia lub umowy o obowiązku alimentacyjnym może nastąpić w drodze powództwa z art. 138 k.r.o., które wyłącza powództwo

opozycyjne z art. 840 k.p.c.

należy.

Potrzeby uprawniQnegQ oraz możliwości zobQwiąza­

Orzeczenie

, wydane w wyniku powództwa .oP.ozycyjnego ulegają zmianie; tym samym może ulegać zmianie

nego nie narusza ' prawomocności wyrQku. w przeciwieil ~

wysQkość alimentów. DlategQ w razie zmiany stosunków

zarównQ uprawniony, jak i zQbowiązany mogą żąda ć stwie dQ wyr.oku w sprawie o zmianę zakresu obowiązku

zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku ali- alimentacyjnego. który niweczy prawQmocne ustalenia co

mentacyjnego (art. 138 k.r.Q.J. Zmiana stosunków mQż,e dQ wysQkQści alimentów. czasu trwania obowiązku alimentacyjnego i. określa je na ' nQWo. Dlatego zmiana .oboprowadzić do uchylenia obowiązku alimentacyjnego bądż

. ,~

do podwyższenia lub .obniżenia alimentów. Obowiązek wiązku alimentacyjnego . może n astąpić w drodze poalimentacyjny wygasa. wtedy, gdy uprawniony uzyska wództwa z art. 138 k.r..o. Powództw.o z .art. 840 k .p.c. natomiast jest procesową formą obr.ony dłużnika. zwalczazdolność do samQdzielnego utrzymania się (art. 133 § t

k.r. Q.). Następuje to również w sytuacji, gdy ZQbowią­ jąceg.owykonalność prawomocnegQ wyroku.

zany dQ alimentacji na skutek zdarzeń 10SQwych utraci

Ze względu na odmienny charakter .obu powództw,

całkowicie mQżliwość .osiągania jakichkolwiek docho~ów . . sądy nie bacząc na sformułowane żądania powinny wyPodwyższenie alimentów następuje wówczas, gdy zwięk­

jaśniać rzecz1'Wistą jego . treść i podejm.owane czynności

szeniu uległy potrzeby uprawnionego albQ wzrosły mQżli­ proces.owe d.ostosować do właściwego r.odzaju PQwództwa

WQści zarQbkowe i majątkowe zQbowiązaneg.o. Obniżenie

(z art. 138 k.r.o. alb.o z art. 840 k .p.c.).

alimentów uzasadnia zmniejszenie się PQtrzeb uprawnio' VIII

nego lub pogorszenie sytuacji. materialnej i majątk.owej

zo bowiązanego.

W razie rażąco niewłaścJwego postępowania os.oPQwództwo z art. 138 k.r.o. wyłącza dopuszczalnQść

by · uprawnionej do alimentów, budzącego poewentualneg.o powództwa przeciwegzekucyjnego z art. 840

wszechną dezaprobatę, dopuszczalne jest oddalek.p.c. Dla stwierdzenia, czy nastąpiła zmiana stosunków

nie

powództwą w całości lub w części ze wzglę­

w r.ozumieniu art. 138 k.r..o., należy brać p.od uwagę. czy

du na zasady współZycla społecznego (art. 5 koc.).

istniejące warunki i okoliczności na tle sytuacji ogólNie może to nastąpić, gdy uprawnionym jest )Qanej - mają 'charakter trwały. d.otyczą ok.oliczności za.łoietnie dziecko.

'

sadniczych. ilościow.o znacznych i wyczerpują te przesłanki, które w istotny sposób wpływają na ,istnienie czy

W praktyce zdarzają się przypadki rażącego nar;uzakres .ob.owiązku alimentacyjneg.o. Zmiana orzeczenia dopuszczalna jest tylko w razie zmiany stosunków powsta- szenia przez osobę uprawnioną do alimentacji zasad.

współżycia w rodzinie. Takie sytuacje fąktyczne wystęłych PQ jeg.o wydaniu. a jej ustalenie następuje przez

' pują zarówn.o przy istnieniu obowiązku alimentacyjnego

porównańie stQsunków obecnych z warunkami i .okoliczrodziców względem ich dziecka nie mogąceg.o jeszcze

nościami uprzednio istniejącymi. Za trwałą zmianę st.osunków w rQzumieniu ' art. 138 k.r.o. w zasadzie nie należy rozpocząć samodzielnej działalnQści zawodQweji zarob- '

kowej (art. 133 § , 1 k.r.o.). jak i przy alimentowaniu rouważać .ograniczenia możliwości świadczenia alimentów

dziców

przez ich dzieci oraz wykonywaniu obowiązku

przez skazanego. odbywającego karę pozbawienia wolalimentacyjnego pomiędzy innymi krewnymi , (art. f33

ności.

§ 2 k.r..o.). a także przy alimentacji małżonka w czasie ',"

Okoliczność, że zasąqzone alimenty egzekwowane

trwania małżeństwa i p.o jego ustaniu (art. 27 i 60 k.r.o.).

są z renty dłużnika tylko częściowo. nie uzasadnia ustaRażąco niewła~ściwe postępowanie uprawnioneg.o m.oże

lenia przez sąd alimentów tylko w takiej wysokQści. Popolegać między innymi na

dobnie wprowadzone instrukcją służbową Narodowego

a) ,zachQwaniach god~ących w życie i zdrowie członka

Banku Polskiego w sprawi.e udzielania indywidualnych

rodziny,

zezwoleń dewizowych ograniczenia co do wysokości kwot

b) zachQwaniach naruszających godnoś~, dobre imię

przekazywanych za granicę nie są równoznaczne z ograi inne dobra .osobiste 'człowieka,

niczaniem wysokości alimentów do kwot przekazywanych.

Okoliczności te 'n ie czynią jednak bezprzedmiotowym

c) zawinionym popadnięciu w / niedostatek lub umyśl­

powództwa o zmianę wy'sokości alimentów na skutek

nym wywołaniu sytuacji prowadzącej d.o żądania alimentów;

zmiany stosunków.

Orzeczenie wydane na podstawie art. 138 k.r.Q., zmieZawiniQne zachowania są powszechnie potępiane W

niające zakres obQwiązku alimentacyjnego lub czas jego

sp.ołeczeństwie i nie można zakładać, ażeby .osoba do;

trwania. może działać wstecz i obejmować okres przed znająca krzywdy w każdym przypadku mimo to ZQbowią- ' .

wyt.oczeniem PQwództwa. Musi to jednak wynikać wprost zana była do świadczenia alimentów na rzecz .osoby ją

z treści sentencji orzeczenia. w przeciwnym razie obowią­ krzywdzącej. tylkQ dlatego. że .obowiązek alimentacyjny

zek alimentacyjny ulega -zmianie lub wygasa z dniem wynika z pokrewieństwa. małżeństwa albo z innych Wię­

uprawomQcnienia się wyrQku.

zów. z którymi ustawa łączy ten obowiązek.

Przedmiotem powództwa przeciwegzekucyjnego z art.

W kodeksie r.od~jnnym i opiekuńczym przewidziane

840 k.p.c. nie jest zmiana. lecz pozbawienie wykonalnQści

zostały przypadki, w

których ustaw.odawca uzależnia

skutki prawne od zasad współżycia społecznego (art. 56

§ 2 i art. 144 k .r.o.). ' W odniesieniu do pozostałych stosunków prawno-rodzinnych istnieje możliwość odwołania s i ę

do klauzuli generalnej zawartej w 'art. 5 k.c.

Odmowa przyznania środków utrzymania z powoła­

niem się ną , zasady współżycia społecznego powinna mieć

miejsce bardzo rzadko, w przypadkach szczególnie uzasadnionych i wówczas, gdy budzą one powszechną dezaprobatę.

Sto's owanie art. 5 k.c. może dotyczyć roszczeń aUi-1

mentacyjnych między dorosłymi członkami rodziny. Gdy!

np. współne pożycie małżonków ustało i dochodzi do rozstrzygania o alimentach na rzecz jednego z nich, nie bez '

' wpływu na ocenę zasadności takiego roszczenia pozostaje

zachowanie się małżonka, zwłaszcza zaś wina w doprowadzeniu do rozkładu pożycia, której ustalenie wpływa

na orzeczenie o obowiązku dostarczania środków utrzymania. Nie do przyjęcia '- ze względu na zasady współ­

życia społecznego ,byłaby sytuacja, w wyniku której

małżonek winny rozkładu pożycia małżeńskiego odnosił­

'by korzyść ze swego niegodziwego postępowania. Zachowanie takie nie zawsze prowadzić musi do zwolnienia

od obowiązku alimentacyjnego, jednakże w rażących

okolicznościach wpłynie na jego ograniczenie.

Poz. 60

IX

ZiJbezpleczenle wykonania należnych dziecku alimentów od tego z rodziców, które zamierza wyjechać za granicę, należy do istotnych spraw

dziecka (art. 97 § 2 k.r.o.). Zabezpieczenie to

może nastąpić przez: ,

a) złożenie na książeczkę PKO sumy pieniężnej

należnych alimentów, obliczonej za okres do

osiągnięcia przez dziecko możności samodzielnego utrzymania się,

b) zabezpieczenie sum ' odpow!adających świad­

czeniu alimentacyjnemu na nieruchomości lub

ruchomościach albo wierzytelnościach zakła­

du rzemieślniczego czy przedsiębiorstwa lub

innych wh~rzytelnościach i prawach,

c) umowę poręczenia, w której poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela spełnić

zobowiązanie

alimentacyjne dłużnika, jeżeli

ten nie wywiąże się że swoich obowiązków.

Przedstawione przez strony propozycje zabezpieczenia wykonania świadczeń alimentacyjnych

podlegają ocenie sądu ;

•

W związku ze znaczną liczbą wyjazdów obywateli

polskich za graniCę coraz częściej wyłania się w prakOdmiennego potraktowania wymaga natomiast kwe- tyce doniosły społecznie problem alimentacji osób uprawstia dopuszczalności stosowania art. 5 k.c. do obowiązku nionych da alimentów (głownie' dzieCi) pozostających w

" alimentacyjnego pomiędzy rodzicami a dziećmi. ' Obowią­ kraju.

zek ten ma charakter szczególny i podlega specjalnej reguKwestia ta, ze względu na szczególny charakter

lacji prawnej, korzystnej dla dziecka. Dlatego przyjmuje

prawno-rodzinny

świadczeń

alimentacyjnych, nie może

się, iż roą.zice powinni wykorzystać wszelkie swoje możlibyć pozostawiona wyłącznie osobom bezpośrednio zainte,\

wości, aby zapewnić dziecku konieczne utrzymanie i praresowanym,

widłowy rozwój. Każde zachowanie się rodzica dziecka,

Możliwość dochodzenia alimentów prZez uprawniozmierzające

do uniemożliwienia wykonania obowiązku

alimentacyjnego, należy uznać za sprzeczne z zasadami nych" zamies~kałych w kraju od zobowiązanych przebywających za granicą zagwarantowana została w zawarwspółżycia społecznego. Nieporadność dziecka, jego cał­

kowite uzależnienie od dorosłych, a przede wszystkim od tych przez Polskę umowach dwustronnych o obrocie

rodziców, uzasadnia stanowisko, iż nie mogą - oni uchylić prawnym. Istotne znaczenie ma też Konwencja o docho ·

dzeniu roszczeń alimentacyjnych za granicą, sporządzona

się od swego obowiązku mimo nagannego z,a chowania' się

\ ' .dziecka i bez względu na trudności wychowawcze, jak: w Nowym Jorku dnia 20 czerwca 1956 r. (Dz, U. z 1961 r.

< "

, , t

jego postawę wobec rodziców. Dlatego żądanie spełnie- Nr 17, poz. 87), którą ratyfikowało wiele państw, w tym '

nia obowiązku alimentacyjnego przez rodziców względem Polska. Z niektóryini krajami. które nie podpisały. tej konnie , usamodzielnionego dziecka nie może być uznane za wencji. Polska nie zawarła umów, które ułatwiałyby do ·

chodzenie roszczeń alimentacyjnych.

'sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Wyegzekwowanie alimentów od osób przebywająPowyższe stwierdzenie nie zawsze znajdzie zastoso- '

'

cych

poza granicami kraju nastręcza wiele trudności

wanie w sytuacjach, gdy uprawnione do alimentacji

dziecko, mimo osiągnięcia pełnołetności, z własnej winy i wydłuża się w czasie. Dl atego konieczne staje się podnie- uzyskało stosownego wykształcenia oraz nie pode j- jęCie praktycznych działań, na podstaWie obowiązujących

w Polsce przepisów, zmierzających do zapewnienia uprawmie pracy zarobkowej.

nionym uzyskania świadczeń alimentacyjnych od osób,

, Pełnoletnie dziecko, które w cz'asie studiów kilka- które wyjeżdżają za granicę. Możliwość taką stwarza już

krotnie powtarza poszczególne lata studiów albo też nie

art; 4 ust. 2 pkt 3 lit. a) ustawy z dnia 17 czerwca 1959 r.

/ Js.ontynuuje nauki i nie podejmuje pracy zarobkowej i z o paszportac'h (Dz. U , z 1967 r. Nr 17, poz. 81. z 1971 r.

tego względu nie dysponuje środkami utrzymania, nie', ,N r 28, poz. '261. z 1983 r. Nr 66, poz. 2~8 i z 1984 r. Nr 31.

może domagać się ich od swoich rodziców. Także rezygpoz. 172), według którego organ paszportowy może od,nacja przez dziecko -- w celu , dokuczenia rodzjcom mÓWlC wydania dokumentu uprawniającego do przekro-.,~

z pomocy stypendialnej udzielanej przez państwo może czenia granicy, gdy przeciwko jego wydaniu przemawiają

;", .

, być uznan'a za szykanę, ktÓra narusza zasady prawidłoważhe względy społeczne, a w szczególności konieczność

wego współżycia w rodzinie, a tym samym zasady współ­ zapewnienia osobistej opieki lub środków 'u trzymani a

ży<;ia społecznego.

osobie pozostającej pod opieką ubiegającego się o paszTak samo za nadużycie prawa podmiotowego moż e port. ' ,Prawo do uzyskania środków utrzymania jest

szczególnie chronione i stanowid6bro nadrzędne w stobyć uznane żądanie alimentów przez osobę niezdolną

, ' 1; ,

'do samodzielnego utrzymania się, która z własnej winy sunku do przysługującego obywatelowi prawa do uzyskaznala,zła się w niedostatku. Dotyczyć to będzie osób, któ- nia dokumentu uprawniającego do wyjazdu za granic ę,

re mimo starannego ich wychowania i opieki ' rodziców ,Ocena priorytetu tych dóbr nal eż y do wyłącznej kompesame doprowadziły się do nałogowego alkoholi'Zmu czy tencji organów paszportowych,

narkomanii i odmawiają poddania si ę Je_czeniu.

W sytuacji, gdy dziecko ma zapewnioną opiekę ze

j

....."

w postępo- .

strony jednego z rodziców. a brak jest porozumienia mię­ bezpieczającego (art. ' 742 § 1 k.p:c.). jak

waniu egzekucyjnym (art. 883 § 2 k.p.c.).

dzy rodzicami co do jego praw do środków utrzymania

należnych od drugiego z rodziców. starającego się o paszX

port, istnieje możliwość rozstrzygnięcia tej istotnej spraPrzyznanie uprawnionemu świadczeń z funduszu

wy dzieck~ przez sąd opiekuńczy w trybie art. 97 § 2

alimentacyjnego nie zwalnia zobowiązanego

k.r.o. Kwestiasposob'u realizacji należnych dziecku aliz obowiązku płacenia alimentów.

',

mentów od tego z rodziców, które zamierza wyjechać

za granicę, stanowi jeden z podstawowych interesów

Realizując ideę , pomocy państwa dla nie zaspokojodziecka:. Dlatego szczególnej oc;:enie sądu pod~egać będą nych wierzycieli alimentacyjnych i wzmożenia opieki

propożycje i wybór sposobu zabezpieczenia świadczeń ali~

nad dziećmi i innymi osobami, utworzony został ' 'w na~

mentacyjnych zależnie od ' okoliczności danego przypadku. szym kraju fundusz alimentacyjny. Fundusz ten, którego

W swietIe przepisów z I,akresu postępowania zaoez- dysponentem jest Zaklad Ubezpieczeń Społecznych, skła­

pieczającego dopuszczalne jest zabezpieczenie roszczenia

da się z należncści ściągniętych od osób zobowiązanych

o świadczenia, których termin spełnienia jeszcze nie na- do świadczeń alimentacyjnych. dotacji z budżetu państwa,

stąpił (art. 730 § 3 k.p.c.). Podstawową przesłanką takiego

dobrowolnych wpłat i innYGh wpływów.

zabezpieczenia jest ustalenie. że brak zabezpieczenia

Założeniem ustawy' z dnia 18 lipca 1974 r. o fundumógłby pozbawić wierzycie~a zaspokojenia. Przesłanka ta

szu alimentacyjnym (Dz. U. z 1983 1:. Nr 10, poz. 54 i z

będzie występować wtedy. gdy dłużnik zobowiązany do

1984 r. Nr 3. poz. 13) jest wypłacanie świadczeń alimenalimentacji zamierza wy;jechać za granicę.

tacyjnych ustalonych w sądowych tytułach wykonawJedną z form ' zabezpieczenia płatności alimentów

czych wówczas, gdy wierzyciel Vi drodze egzekucji nie

może być zobowiązanie dłużnika do wpłacenia na ksią­

uzyskał tych świadczęń przynajmniej w zakresie kwot.

żeczkę oszczędnościową PKO. wystawioną na . nazwisko

które mogą być wypłacone z funduszu alimentacyjnego.

dziecka, określonej sumy piemęznej z jednoczesnym ' nie otrzymuje pełnego utrzymania z funduszy publicznych

upoważnieniem tego z rodziców. które pozostaje w krai przeciętny dochód miesięczny na osobę w jego rodzinie

ju. do pobierania comiesięcznych kwot. W razie braku nie przewyższa , kwoty określonej każdorazowo w przezgodności rodziców co do określenia wysokości sumy

pil'ach szczególnych (np. według rozporZądzenia Ministra

zabezpieczenia. rzeczą sądu opiekuńczego będzie. w po- Pracy. Płac i Spraw Socjalnych z dnia 30 marca 1987 T.,

stępowanfu toczącym się na podstawie art. 97 § :2 k.r.o .•

Dz. U. Nr 10, poz. 67 ....:.. 8.000 !zł *). Świadczenia!, funduszu

szczególnie staranne ustalenie stale rosnących potrzeb nie mogą przekraczać kwoty 3.000 zł *) miesięcznie na

dziecka i przypuszczalnego cząsu trwania obowiązku alijedną osobę i nie mogą być wyższe od zasądzonych alimentacyjnego (osiągnięcia przez dziecko wieku, w któ:mentów.

-,

rym ukończy szkołę bądż studia i uzyska samodzielność

Sąd przy rozstrzyganiu o alimentach nie może zasą­

życiową).

Zabezpieczenie roszczeń o należne w przyszłości

świadczenia alimentacyjne jako roszczeń pieniężnych­

może nastąpić również w sposób określony wart. 747

k.p.c. W ' praktyce zabezpieczenie takie może być skuteczne tylko wtedy. gdy dłużnik jest właścici€:lem nieruchomości, zakładu rzemieślniczego czy też przedsiębior­

stwa albo wartościowych ruchomości lub wierzytelności.

Formą zabezpieczenia wykonania obowiązku alimentacyjnego względem dziecka w okresie nieobecności zoo '

bowiązanego w kraju jest też poręczenie (art. 876-887 k.c.). Zawarcie umowy 'poręczenia nie ma żadnego

znaczenia dla bytu zobowiązania alimentacyjnego rodziców względem dziecka. a osoba trzecia poręcza jedynie

'jego wykonanie ; umowa taka nie jest zatem wyłączona

przy zobowiązaniach alimentacyjnych: Zawarcie takiej

umowy nie zwalnia zobowiązanego do alimentacji z obo~

wiązku świadczenia alimentów na rzecz uprawnionego.

o czym sąd powinien pouczyć uczestników postępowania.

Rzeczą sądu opiekuńczego

w takiej sytuacji jest

sprawdzenie, czy umowa poręczenia gwarantuje reaIizacj}

zobowiązania alimentacyjnego i zabezpiecza w dostatecznym stopniu interes dziecka. ,Dotyczy to w szczególności

tego. czy poręczyciel dysponuje odpowiednimi środkami

finansowymi, które mogą się okazać potrzebne na .długi

okres trwania obowiązku alimentacyjnego, gdyby zobowiązany do alimentów nie powrócił do kraju. Czas trwania poręczenia nie musi być oznaczony końcowym terminem kalendarzowym, lecz może wynikać z treści umowy

zawartej przez poręczyciela z wierzycielem. Obowiązkiem

sądu rodzinnego jest kontrola treoci umowy poręczenia. ,

tak aby jej brzmienie chroniło w pełni interes dziecka.

Możliwe jest złożenie określonej sumy pieniężnej do

depozytu sądowego, zarówno . w toku postępowania za-

dzić wyższych alimentów. aniżeli wynika to z możliwości

płatniczych zobowiązanego.

tylko w tym celu, abyumoż­

dziecku uzyskanie odpowiednio wyższych świad­

czeń z funduszu alimentacyjnego. Przyznanie świadczeń

z funduszu nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku pła­

cenia alimentów. Organ egzekucyjny prowadzi nada!' egzekucję, a uzyskane w jej wyniku sumy wpłaca na rzecz

funduszu alimentacyjnego, aż do pełnego icjl · pOkrycia., .., ','

Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie przysługuje

względem dłużnika alimentacyjnego odrębne materialnoprawne roszczenie o zwrot kwot wypłacanych z funduszu

alimentacyjnego osobie uprawnionej. w szczególności

roszczenie przewidziane wart. 140 § 1 k.r.o. Przepis fen.

nie może stanowić pods't awy prawnej roszczenia zwrotnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych względem osoby

zobowiązanej do alimentacji, gdyż Zakładu nie można

traktować jako osoby, która "dostarcza drugie!llu środki

utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowią­

zana". Przyznaje on i wypłaca świadczenia z funduszu '

alimentacyjnego jako dysponent tego funduszu. wykonując zadania i cele określone ustawą o funduszu alimentacyjnym. Zobowiązany do alimentacji nie może skutecznie ~ w trybie art. 138 k.r.o. -'- żądać uchylenia tego' . '

zobowiązania, jeżeli uprzednio Zakład Ubezpieczeń Społecznych wypłacił uprawnionemu świadczenia z funduszu'

alimentacyjnego. a uchylenie to naruszałoby prawa Za-,

kładu do ściągnięcia od tego iobowiązanego wypłaco­

nych sum.

liwić

*) W czasie druku uchwały wielkości , te uległy zmianie

stosownie do § l i 2 ' rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki

Socjalnej z dnia l lutego 1988 r. w sprawie wysokości dochodu

uprawniającego do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz

wysokości tych świadczeń (Dz. U. Nr 3, poz. 28) i wyniosły

odpowiednio 13 tys. zł i 6 tys. zł.

pracę n~ rzecz jednostek gospodarki

na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia (ustawa z dniu 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na rzecz

jednostek gospodarki uspołecznionej na podstawie umowy

agencyjnej lub umowy zlecenia - Dz. U. z 1983 r. Nr 31,

poz. 146).

Wprowadzony od 1 sierpnia 1975

(rozporządzenie

Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 31 maja

1974 r. Dz. U. Nr 21, poz. 127) system zasiłków

rodzinnych przewidywał dwie grupy wysokości zasiłku

rodzinnego: podstawową i podwyższoną, uzależnione od

dochodu pracownika na jednego członka rodziny. Zasiłek

w wysokości podwyższonej był przeszło dwukrotnie wyż­

szy od zasiłku w wysokości podstawowej stanowiąc odczuwalną

pomoc piemęzną dla rodzin wielodzietnych

o niskich dochodach. W ciągu ostatnich lat wysokość

zasiłku rodzinnego była zmieniana, ale utrzymane zostały zasady, które uzależniają jego wysokość od przeci. ętnego

dochodu przypada· jącego na jedną osobę w

rodzinie oraz od liczebności rodziny (rozporządzenie

Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia

23 stycznia 1984 r.w sprawie zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych Dz. U. Nr 4, poz. 21, z 1985 r. Nr 15,

poz. 65, z 1986 r. Nr 9, poz. 50 i z 1987 r. Nr 10,

poz. 66).·)

.

W dotychczasowej praktyce, ukształtowanej uchwałą

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 11 grud.ności.

nia 1967 r. (OSNCP z 1968 r., poz. 200) przyjęto, że sąd XI

zasądzając dZiecku alimenty nie bierze pod uwagę

zasiłku rodzinnego.

Zasiłek rodzinny. pobierany przez jedno z roZasadę tę rozszerzono następnie także na świadcz.e­

dziców powinien być uwzględniony przy orzekania .pobierane z innych tytułąw, w szczególności na zaniu o wysokości alimentów.

siłek miesięczny przysługujący członkom rodzin żołnie­

RodZina 'powiązana więzami pokrewieństwa swoich' rzy odbywających zasadniczą s.łużbę wojskową bądź poczłonków jest także powiązana ze społeczeństwem, które

wolanych do odbycia długotrwalegoprzeszkolenia wojją wspiera w wielu płaszczyznach jej działania. Służą

skowego (ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechtemu świadc~enia socjalne, zwłaszcza . zaś zabezpieczenia nym obowiązku obrony PolSkiej Rzeczypospolitej Ludospołe9ne reaIlzowane w różnorodnych formach. Jedną

wej ~ Dz. q. z 1984 r. Nr 7, poz. 31). Oznacza to, że zasiz nich, zmierzającą . do wyrównania poziomu życia rodzin

łek, o jakim mowa, nie ma. wpływu na wysokość ~asą­

ze względu na liczbę dzieci, jest system ubezpieczenia dzonych alimentów na rzecz dzieci od osób odbywają­

rodzinnego. Zgodnie z dekretem z dnia 28 października cych zasadniczą służbę wojskową ' bądź powołanych na

1947 r. o ubezpieczeniu rodzinnym (Dz. U. Nr 66, poz. 414 długotrwałe ćwiczenia.

oraz z 1950 r. Nr 20, poz. 170 i Nr 36, poz. 333) ze zmi'a.Pogląd zawarty w powołanej wyżej uchwale, wpisa.nami wprowadzonymi ustawą z dnia 14 grudnia 1982 r.

nej do księgi zasad prawnych, wyrażony został w zupeł­

o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin

nie odmiennych warunkach i w okresie obowiązywania

(Dz. U. Nr 40, poz. 267, z 1984 r. Nr 52, poz. 268 i 270

podstaw wypł3.cania zasiłku rodzinnego nie powiązanych

oraz z 1986 r. Nr 1, poz. 1) prawo do zasiłku rodzinnego

ani z poziomem zamożności rodzin, ani też z progresją

mają pracownicy podlegający ubezpieczeniu na wypadek

ś wiadczeń na każde kolejne dziecko i nie uwzględnia·

choroby i macierzyństwa. Z mocy szczególnych przepisów

jących realnych kosztów utrzymania dziecka. W obecnej ·

uprawnienia takie posiadają także członkowie rolniczych

sytuacji, gdy wysokość zasiłku rodzinnego ulega systemaspółdzielni produkcyjnych i spółdzielni kółek rolniczych

tycznemu podwyższaniu w miarę zmiany warunków spo(dekret z dnia 4 marca 1976 r. o ubezpieczeniu społecz­

leczno-gospodarczych, jego 'Vysokość,uzależniona jest

nym członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych

przede wszystkim od zamożn oś ci rodziców dziecka oraz,

i spółdzielni kółek rolniczych oraz ich- rodzin -- Dz; U

liczebności rodziny i jest powiąz.ana . z kosztami utrzyz 1983 r. Nr 27, poz. 135), osoby wykonujące pracę namania, celowe jest przyjęcie stanowiska, iż zasiłek rokładczą (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 gruddzinny powinien być uwzględniony przy ocenie możli­

nia 1975 r . .w sprawie uprawnień pracowniczych osób

wości zarobkowych i majątkowycfi zobowiązanego do

. wykonujących pracę nakładczą - Dz. U. z 1976 r. Nr 3,

alimentacji w rozumieniu art. 135 § 1 k.r.o., tj . tego

poz. 19 i z 1985 r. Nr 37, poz. 175), rzemieślnicy (ustawa

z rodziców, które zasiłek . pobiera. Zasiłek rodzinn-y poz dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym

bierany jest z racji zatrudnienia rodzica; jego przyznanie

rzemieślników i niektórych innych osób prowadzących

następuje wtedy, gdy spełnione są przesłanki wymienione

· działalność zarobkową na własny rachunek oraz ich row aktach normatywnych regulujących podstawy jego wydzin - Dz. U. z 1983 r. Nr 31, poz. 147 i z 1986 r. Nr 42, '

płacania (cytowanych wyżej), zależne od postawy pra:poz. 202), adwokaci z tytułu pracy w zespołach adwokaccownika, np. ' przestrzeganię. dyscypliny' pracy, związania

kich (ar!. 24_ ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo

z jednym pracodawcą.

o· adwokaturze - Dz. U. Nr 16, poz. 124 i Nr 25,poz. 16'f,

.) Póżniejsza zmiana: Dz. U. z 1988 r. Nr 3,. poz. 26.

z 1983 r. Nr 5; poz. 33 i z 1986 r. Nr '. 42, poz. 202) oraz

' Z mocy art. 15 ustawy o funduszu aHmentacyjnym

jest także możliwość skuteczn~go wytoczenia

powództwa z aTt. 138 k.r.o. za okres miniony, w którym

alimenty z te§o funduszu były wypłacone, co do kwot

wypłaconych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i nie

Wyegzekwowanych od dłużnika.

.

W sytuacji np., gdy dziecko pobiera świadczenia

z funduszu alimentacyjnego wobec niemożliwości wyegzekwowania ' alimentów . zasądzonych od jego OjCil,

a pUmo to jego t1sprawiedliwione potrzeby nie są zaspo-o

kojone, nie ma przeszkód, ażeby dochodziło ono uzu~eł­

niających alimentów od dZiadków na podstawie art. 132

k.r.o. Zasądzenie jednak alimentów od dziadków powinno nastąpić w takiej wysokości, aby w związku z art. 5

ust. 1 pkt 2 ustawy o funduszu alimentacyjnym małoletni

nie został pozbawiony świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ustawa z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym wprowadZiła nową zasadę, że w razie beZSKUteczności egzekucji w całości lub w czę$ci uprawnionemu do alimentacji przysługuje świadczenie z fundus'z u

alimentacyjnego, ale nie uchyliła art. - 132 k.r.o., ani · niel

,- wprowadziła do niego żadnych zmian. Prowadzi to def

. wniosku, że uprawniony do alimentacji, posiadający tytuł

wykonawczy i nie mogący go zrealizować, może według

swojego wyboru ubiegać się zarówno o świadczenia z

funduszu alimentacyjnego. jak L o zasądzenie alimentów

.od osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejwyłączona

osoby

-'

wykonujące

uspołecznionej

r.

_.,

Ustawodawca uz<!leżnia przyznanie zasiłku rodzinnego także od tego, ażeby dzie·cko nie posiadało własnych

docnodów bądź ni!;! korzystało z innych środków utrzymania (§ 6 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw

Socjalnych z dnia 23 stycznia - 1984 r.).

Gdy uprawnionym do alimentów jest małoletnie

dziecko, dysponentem zasiłku rodzinnego jest to z rodzi<:ów, do którego rąk . zasądzone zostały alimenty (§ 35

ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw

Socjalnych z dnia 23 stycznia 1984 r.). Pobrana z tytułu

zasiłku kwota przeznaczona je§t dla uprawnionego do

alimentacji. Z jego istoty oraz celu wynika, że powinien

on · służyć . zaspokojeniu pewnych - limitowanych jego

wysokością -.:. potrzeb. Tym samym zasiłek rzutuje np. zakres obowiązku alimentacyjnego i powinien być uwzględ­

niol.lY przy orzekaniu o alimentach. Nie oznacza to wszakże, aby zasiłek podlegał wprost zalicżeniu na poczet alimentów. Intencją ustawodawcy nie było potraktowanie

tego świadczenia jako (:zęśći alimentów, skoro postanowił, iż nie podlega on zaliczeniu na P?czet alimentów.

XII

Obowiązek

małżonkami

obowiązku

świadczeń

alimentacyjnych między

po - rozwodzie stanowi kontynuację

wzajemnej pomocy, powstałego przez

zawarCie związku małżeńskiego.

jest związl}iem dwojga osób, obejmują­

cym w zasadzie całość ich życia. Cel i społeczne znaczenie związku małżeńskiego wymagają, by niektóre kon e

$ek:wen~je jego zawarcia trwały nawet po rozwiązaniu

łDałżeńs~wa. Jednym z takich skutków jest istniejący w

przypadkach określonych w ustawie obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami,uregulo­

wany wart. 60 i' 61 k.r.o. Pozostawienie tego skutku jest

:te społecznego punktu widzenia konieczne, gdyż nie dało­

by się pogodzić z zasadami współżycia społecznego pozostawienie bez . żadnego zabezpieczenia po rozwodzie mał­

żonka potrzebującego pomocy, zwłaszcza tego, który nie

dał powodu do rozwiązania małżeństwa, a który poświę­

cił wspólnocie rodzinnej wiele lat swego życia. Z tych

przyczyn ustawodawca utrzymuje obowiązek alimentacyjny po rozwodzie, z tym że uzależnia go od dodatkowych przesłanek oraz w sposób szczególny normuje jego

zakres i czas trwania. Do obowiązku tego mają też of..powiednie zastoSowanie przepisy o obowiązku al.imentacyjnym .między krewnymi.

Istnienie obowiązku alimentacyjnego między rozwiedzionymi małżonkami zależy od równoczesnego spełnie­

nia dwóch przesłanek. Pierwsza z nich wiąże się z udzieleniem odpowiedzi na pytanie, czy któryś z małżonków,

a jeśli tak, to który z riich, ponosi winę rozkładu pożycia .

Obowiązany

do dostarczeni a środków utrzymani a

swemu rozwiedzionemu małżonkowi jest

- małżonek ponoszący winę rozkładu pozycia; mał ­

żonek

taki obowiązany jest dosta r czać środk ć)1N na

iltrzymanie zarówn o małżonk o wi nie ponoszącemu w iny

lozkladu pożycia , . jak i małżonko wi; który winę taką ponosi, gdy ten znajduje się w niedostatku,

-, małżonek nie ponoszący winy rozkładu poż ycia;

małż onek , taki obowiązany jest dostarczać środków utrzymania swemu m a ł ż onkowi tylko wtedy, gdy ten małżo­

nek winy rozk ładu po życia nie ponosi.

Tak więc nie może żądać dostarczenia mu środków

utrzymania tylko małżonek winny rozkładu pożycia od

małżonka, który winy rozkładu nie ponosi.

Przy ocenie, czy jednemu z rozwiedzionychmałżonMałżeństwo

-;.-

Poz.

60 ";

ków przysługuje w stosunku do drugiego małżonka

(rozwiedzionego) prawo żądania dostarczania mu środ­

ków utrzymania, miarodajne jest wyłącznie orzeczenie

o winie, zamieszczone w sentencji wyroku rozwodowego.

Jeżeli natomiast sąd na zgodne żądanie małżonków za/

niecha orzekania o winie, następują skutki takie, jak gdyby żadne z małżonków nie ponosiło winy rozkładu pp~

j

życia.

Gdy jeden z małżonków już w procesie o rozwód dochodzi alimentów na wypadek orzeczenia rozwodu; a roZwód następuje z zaniechaniem orzekania o winie, sąd ~',>/,

obowiązany jest orzeczenie zasądzające alimenty oprzeć

na tym, że żaden z małżonków nie jest obciążony winą, '

cho~by nawet wina ta wynikała z dokonywanych w uza- '

sadnieniu ustaleń dotyczących przyczyn rozkładu pożycia.

,

Spełnienia przesłanki wyłącznej winy, decydującej. '

o ' istnieniu obowiązku alimentacyjnego pomiędzy rozwiedzionymi małżonkami, należy dopatrywać się w kli.żqym

przypadku, gdy orze~zenie ·rozwodu następuje z winy-"· ".~,~

jednego tylko małżonka, przy czym nie zmienia sytuacJi ."

.fakt, że do rozkładu pożycia mogły się przyczynIc lDne-'

jeszcze okoliczności, niezawinione przez żadnego z ·mał­

żonków.

. ." .

Drugą przesłanką; od ktÓrElfj zależy istnienie obowiąz- ,

. ku alimentacyjnego między rozwiedzionymi, jest niedo- ,

statek po stronie małżonka żądającego dostarczenia .mu

środków utrzymania. Należy przy tym posługiwać się

pojęciem niedostatku w rozumieniu przepisów k.r.o. o oboe

wiązku alimentacyjnym (art. 133 § 2 w związku z art 61

k.r.o.). Była już o tym mowa wyżej.

"

Obok "zwykłego" obowiąiku alimentacyjnego mię­

dzy rozwiedzionymi małżonkami kodeks rodzinny i opiekuńczy (art. 60 § 1 k.r.o.) zawiera uregulowanie tzw. "roz- '.szerzonego" obowiązku pomocy materialnej pomiędzy ta- , .

kimi małżonkami. Mianowicie według przepisu art. 60 § 2k.r.o" jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą ·

isfotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewin- , _

nego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, .

że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyn\ać się w odpowiednim z.a kresie do zaspo~ajan{a uspra- " .

wied1iwionych potrzeb małżopka niewinnego, chociażby

ten nie znajdował się w niedąstatku.

W przepisie art. 60 § 2 k.r.o. występują dwie przesłanki, od których zależne jest powstanie tzw. "rozsze-- .

rzonego" obowiązku alimentacyjnego. Pierwszą przesłankę

stanowi wyłączna wina rozkładu pożycia, istniejąca Po stronie małżonka, na którego ma być nałożony ten obo:' ··;wiązek alimentacyjny. Przesłanka ta występować .będżie . . >:.z

we· wszystkich przypadkach, w których orzeczejlie , 'roz- :,-'

wodu następuje z winy jednego tylko małżonka. Jest '

przy tym rzeczą obojętną, czy istnieją, a jeśli tak, to p()

czyjej stronie, niezawinione priyczyny rozkładu poiycia małże ńskiego . O winie rozkładu pożycia była już~ -,

mowa wyżej. O drugiej przesłance mowa jest poniżej.

XIII

Przy ocenie, czy nastąpiło istotne pogorszenie\

sytuacji materialnej m cuż onka niewinnego (art. 60

§ 2 k.r.o.), należy brać pod uwagę warunki materialne tego małżonka, jakie miałby, gdyby dru- "

gi z mał'żonków spełniał należycie swoje obowiązki i gdyby małżonkowie kontynuowaliPo< '

życie.

Przesłanka,

obowiązku

od której także zależne jest powstanie ..

ali~entacyjnego

małżonka

poposząc~go

wy- '

,,)

'.

.....

.'

;; . Monitor Polski Nr 6

Jączną winę rozkładu pożycia,

jest spowodowanie przez

rozwód istotnego pogorszenia sytuacji materialnej mał­

żonka niewinnego, nie mającego jednak cech niedostatku.

Dla oceny, czy przesłanka istotnego pogorszenia sytuacji

materialnej występuje, przeprowadzić należy ' porównanie.

każdorazowej sytuacji materialnej małżonka niewinnego

z tym położeniem, jakie istniałoby, gdyby rozwód nie zo' stał w ogóle orzeczony i gdyby małżonkowie kontynuowali pożycie. Nie są natomiast istotne ewentualne zmiany, jakie nastąpiły w położeniu materialnym małżonka

. niewiIlllego w czasie p<:.>między faktycznym rozejściem ' się

małżonków a orzeczeniem rozwodu. W omawianej sytuacji uprzywilejowanie małżonka niewinnego polega na

t~, że chociażby nie znajdował się w niedostatku, może

żądać alimentów od małżonka winnego. Przyjęte ure~

gulowanie nie daje- wprawdzie małżonkowi niewinnemu

prawa do równej stopy życiowej z małżonkiem zobowią­

zanym, lecz małżonek niewinny ma prawo do bardziej

dostatniego poZiomu życia aniżeli tylkO zaspokajanie

usprawiedliwionych potrzeb. Pojęcie stopy życiowej stanowi element, który przy określaniu usprawiedliwionych

p.o trzeb małżonka niewinnego .trzeba także brać pod

on

uwagę·

alimentacyjny małżonka wyłącznie winnego nie istnieje obligatoryjnie w każdym' bez wyjątku

przypadku, gdy tylko spełIiione są , ogólne przesłanki wyraźnie określone wart. 60 -§ 2 k.Lo. Ustawodawca uważał

za konieczne uwzględnienie wszystkich nie dających się

ująć ściśle i z góry przewidzieć okoliczności każdego

przypadku. Przez użycie słów "sąd może orzec" dał wyraz pewnej , swobodzie (nie dowolności) sędziowskiej,

która pozwoli sądowi na oddalenie powództwa, jednak

tylko wyjątkowo, gdy będą ·za tym przemawiały konkretne, bardzo ważne powody.

.

Poz. 60 .

83

Obowiązek

Z reguły wieloletnie trwanie małżeństWa będzie częś­

ciej. stwarzać sytuacje, w których możliwe będzie przyjęCie istnienIa "rozszerzonego" -Obowiązku alimentacyjnego małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia. Nie

można bowiem pomijać, że sam wiek małżonka niewinnego i szereg innych okoliczności będą często sprawiać,

że małżonek ten nie będzie mógł własnymi siłami wyrównać istotnego pogorszenia własnej sytuacji materialnej, spowodowanego rozwodem. Dotyczyć to będzie

częściej kobiet niż mężczyzn, skoro po dłuższym trwaniu

małżeństwa, w którym zużywały one swe siły - w więk­

szyJT' stopniu riiż ich mężowie - na wychowanie dzieci

i prowadzenie wspólnego gospodarstwa, zdobycie przez

nie kwalifikacji zapewniających móżliwość osiągania

większych wynagrodzeń za prącę jest co najmniej bardzo

. - trudne, jeśli nie wręcz niemożliwe.

Z sytuącją taką można się zresztą spotkać i wówczas,

gdy małżeństwo trwało tylko kilka lat i żona ze wzglę- du na wychowywanie dzieci i prowadzenie wspólnego

gospodarstwa domowego nie mogła zdobyć odpowiednich kwalifikacji zawodowych i nie może tego uczynić

po rozwodzie , z powodu konieczności podjęcia pracy zarobkowej (nie wymagającej- kwalifikacji zawodowych)

i ' dalszego wychowywania ' dzieci.

o

PrzyczynIanie się, o którym mowa wart. 60 § 2. k.r.o"

powinno nastąpić "w, odpowiednim zakresie". Takie uję-,

cie przepisu wskazuje na zamiar ustawodawcy nadania tej

normie szczególnie elastycznego charakteru. W konkretnym przypadku zakres przyczyniania się ma.łżonka wyłącznie winnego

do zaspokajania "usprawiedliwionych

. potrzeb" będzie zależny od całokształtu okoliczności da-

nej sprawy. Przy ocenie tej może być pomocne porównanie m.in. stopy życiowej, jaką obojgu rozwiedzionym mał­

żonkom zapewniają

ich możliwości zarobkowe i majątkowe.

Roszczeń

a1imentacyjnych służących jednemu mał­

przeciwko drugiemu w razie orzeczenia rozwodu można dochodzić już w procesie rozwodowym.- Małżo­

nek powód może żądanie alimentacji zgłosić w pozwie

albo też w .toku procesu. Ządanie przyznania alimentów

może w toku procesu zgłosić również małżonek pozwany.

Niedopuszcżalne natomiast jest wniesienie przez małżoIl­

ka pozwanego w tym przedmiocie powQdztwa wzajemnego.

Roszczeń alimentacyjnych, o których mowa wyżej,

można też dochodzić w odrębnym procesie, po prawomocnym orzeczeniu rozwodu.

żonkowi

XIV

Obowiązek alimentacyj~y między byłYmi małżon­

kami wygasa

a) wskutek zawarcia przez młlżonka uprawnionego nowego małżeństwa;

b) z upływem lat pięciu od orzeczenia rozwodu,

gdy zobowiązanym jest małżonek, który nie

żostał uznany za winnego rozkładu pożycia,

chyba że ze względu 'na wyjątkowe okoliczności obowiązek ten ulegnie przedłużeniu. "'"

Obowiązek

alimentacyjny

między

rozwiedzionymi

vi których ustaje obowiązek alimentacyjny między krewnymi,

w szczególności w razie śmierci małżonka uprawnionego

lub zobowiązanego.

.

małżonkami wygasa we wszystkiCh przypadkach,

Obowiązek ten wygasa równiez z przyczyn szczególnych, po pierwsze, w razie zawarcia przez małżonka

uprawnionego nowego małżeństwa. Jest tak d.1atego, że

małżonek · powinien uzyskiwać zaspokajanie swoich potrzeb przede wszystkim w aktualnie istniejącym małżeń

stwie i to przez wykonywanie przez małżonków tego

nowego małżeństwa ich obowiązku przyczyniania się ' do

zaspokajania potrzeb rodziny. Po drugie, obowiązek alimentacyjny między rozwiedzionymi małżonkami nie jest

w zasadzie ograniczon,y żadnym terminem, jednak w pew.nych przypadkach obowiązek ten wygasa wskutek upły­

wu czasu, a w szczególności gdy zobowiązanym do alimentacji jest małżonek, który nie został uznany za winnego rozkładu pożycia, w stosunku do małżonka, który

także nie ponosi winy rozkładu. Obowiązek alimentacyjny wygasa wówczas z upływem lat pięciu od orzeczenia rozwodu, . przy czym termin ten biegnie od daty uprawomocnienia się wyroku orzekającego rozwód, chyba że

ze względu ' na wyjątkowe, szczególne okoliczności sąd,

na skutek ' powództwa uprawnionego małżonka, przedłuży

wymieniony termin pięcioletni (art. 60 § 3 k.r.o.). Za wyjątkowe . należy uwazac

zarówno okoliczności zachodzące po stronie rozwiedzionego małżonka domagającego

się . przedłużenia obowiązku alimentacyjnego, jak i po

stronie drugiego małżonka . Taką szczególną okolicznością

uzasadniającą

przedłużenie · obowiązku

alimentacyjnego

poza okres pięcioletni może być np. wypadek rozwiedzionego małżonka nie związany z z·atrudnieniem i nie za- '

pewniający mu odszkodowania czy renty ubezpieczenioM.

wej, w wyniku czego staje się on na stałe niezdolny do

pracy i zostaje pozb awiony środków do życia.

.:<:~:g~~

"~

' ---.,

. Poz,'~[~

Mónitor Polski Nr 6

84

Co do czasu, na który powinno I).as~ąpić przedłużenie,

to zawsze będzie chodzić o taki czas, przez który - według przewidywań moiliwychw czasie wyrokowania - dostarczenie środków utrzymania roZwiedzionemu mał ­

żonkowi będzie potrzebne j uzasadnione. Jeśli zatem bę­

dzie np. chodziło o osobę, która. Ź powodu kalectwa musi

być uznana za dożywotnie wymagającą alimentacji, to 15.0nieczP,e staniljl się ' przedłużenie obowiązku alimentacyj-nego na czas nieograniczony. Będzie to również zachodziło w innych szczególnie uzasadnionych przypadkach. '

nym stopniu uwzględniają zakres, w jakim osob~. ,u ,k~~;iti1

H!j uprawniony przebywa,spełnia obowiązek alimęritd;';',;~~

.. .'

..., ~

cyjny przez osobiste starania o_utrzymanie i wychowaW 'il'1" o:. ~~ ~ .,.;.~;.

uprawnionego.

Prawidłowe wyjaśnienie i ustalenie przesłanek' i , art: ,' ''~~

135 k.r.o. umożliwi sądom wykorzystanie uprawnień 'do', :\

zasądzania alinientów w wysokości 'uzasadnionej wyń-i: i~~)

kami postępowania dowodowego, wykraczającej także \ po-~', ;~,:-'

nad żądanie pozwu (art. 321 § 2, art. 381 § 2 k.p.c.), jak5~{,:,

" iów;nież ułatwi ujawnienie żądań fik.cyjnych, któr,ych ,' ;'~~

celem nie jest zabezpieczenie interesów strony powod~/)f;

- wej, lecz, w wyniku zmowy stron, pokrzywdzenie osołf ,,~ c:!

trzecich, najczęściej innych uprawnionych do alimentacji:' ,:.:,;.;

Brak inicjatywy ze strony sądu w kierunku wyjaśnieilji{ ,:,:,

rzeczywistego stanu faktycznego prowadzi częst~ dó tego, ' ,~ ,

że sprawy kończą się wyrokiem zaocznym albo wyrokiefii :~< ~~

opartym na uznaniu roszczenia przez pozwanego. W s~~~ ,

gólnych przypadkach może przeto być celówe zawiaqo· '"

mienie prokuratury o toczącym się postępowaniu (art. '

59 k.p.c.).

~ '; ,;

Ze względu na charakter rodzinny spraw aIiIIientacYF,~;,

nych obówiązkicm sądu jest zmierzać w każdym stadium- ' -" ~"

procesu do jego ugodowego załatwienia (art. 22:i -o§ , k ,,;~

k.p,c.), przy zachowaniu, jednak troski o to, ł>Y ugoda ntę·',:,,:,

naruszała usprawiedliwionego interesu osoby ,uprawnion~,!."

Czasowe ograniczenie obowiązku alimentacyjnego

\ między rozwied.zibnymi małżonkami nie- wchodzi wrą­

chubę, gdy zobowiązany do alimentacji jest małżonek ponoszący winę rozkładu, i to niezależnie od tego, czy zobowiązany jest w stosunku do małżonka, który także ponosi

winę rozkładu, czy w stosunku do małżonka, ' który winy

rozkładu nie ponosi.

xv

Rozpozncl)ąc sprawę

o aUmenty sąd powinien

w gromadzeniu

i przeprowadzaniu dowodów w celu prawidło­

wego ustalenia rzeczywistych potrzeb uprawnio'nego oraz ' możliwości zarobkowych i majątko­

wych zobowiązanego. ,

wykazać

szczególną

aktywność

~

~~ ~

,,

~ ~ <1;, ;

.' .

!.

"j..

Przy formułowaniu sentencji orzeczenia sądy powinny; .

Szczególne uprzywilejowanie roszczeń alimentacyj- określać alimenty inQywi.dualnie na rzecz każdego uptaw:(o:,:"

nych znajduje. wyraz VI przepisach kOdeksu rodzinnego nionego oraz wskazywać okresy, na jakie są one ' ża$4,V' :r'

i opiekuńczego i w normach procesowych. Zadaniem dzone, a to z uwagi na utrudnienia w tazie późniejszegq ", " \;_

.- ,'"

norm procesowych jest ułatwienie i uproszczenie docho- c korzystania te świadczeń z funduszu alimentacyjn~gd. ;~:;

Wyjątkowe znaczenie w omawianych sprawach małą;;'! ' ~

dztmia alimentów oraz ich egzekwowanie. Sprawy te powinny być rozpoznawane w pierwszej kolejności, przy ,p rzepisy o zabezpieczeniu powództwa. ' Zabeżpieczenfe :,:'\~

takie może nastąpić także z urzędu; może ono polegać, ~a /)

zapewnieniu należytej sprawności postępowania.

zobowiązaniu pozwanego do płacenia alimentów je$zC;ę :~_;':';

Sądy powinny w tych sprawach uzupełniać -materiały

i ,dowodY, przedstawione przez strpny, przez przeprow~­ przed ich zasądzeniem i uprawomocnieniem się wyroku;' , -~,_;

dzenie - jeszcze, przed rozprawą - odpowiednich wy- W sprawach o alimenty nie wymaga się uprawdopodób( ,\c" ;

wiadów, zapewniających uzyskanie wyczerpUjących infor- nienia, że brak zabezpieczenia pozbawiłby wierzyciela...: ,~~ ;

_:/

macji i danych o sytuacji materialnej, rodzinnej, zdro- zaspokojenia roszczenia (art. 753 ~ 1 k.p.c.). '

Także ~ toku trwania procesu rozwodowego sąd ,:, ~

wotnej oraz wszelkich innych, mogących rzutować na·

ostateczrie rozstrzygnięcie. Powinny też mieć na uwadze, z urzędu pówinien wydać postanowienie o obowiązku~'t'?-

przyczyniania się przez małżonków do zaspokojeniapo: '\,;";

że wszechstronnemu wyjaśnieniu okoliczności

faktycz~

nych każdej rozpoznawanej - sprawy ' służyć może odebra- ' trzeb rodziny na czas trwania procesu , (art. 4;43 §~

,

'

;'.

nie wy jaśnień od stron w trybie art. 212 _k.p.c., a także i 3 k.p.c.).

szczegółowe ich przesłuchallie (art. 299 k.p.c.). Postępo.

Orzeczeniu 'zasądzającemu alimenty sąd ' ńadaje -':: '

wanie dowodowe powinno Żmierzać do takIego wyjaśnie­ z urzędu rygor natychmiastowej wykonalności (art. · 3~:f<,~~ ':"

nia sprawy, ażeby poczynione następnie ustalenia faktycz- . § 1 k.p.c.) i doręcza wierzycielowi tytuł wykonawcty ,";<j

ne były zgodne z rzec~ywistym stanem rzeczy i dawały (art. 1082 k.p.c.); na żądanie sądu ' pierwszej instanojl; ' ,<

podstawę do merytorycznie

społecznie trafnego roz~ , który sprawę rozpatrywał, organ egzekucyjny , z . urzędtf <,;.:.'

strzygnięcia.

wszczyna egzekucję jeszcze w toku trwania proce$q' ' :;;~

. . W sprawach o alimenty

jak wskazuje dotychcza- (art. 1085 k .p.c.).

'

,:7"'

~'~~

sowa praktyka - zasadnicza trudność występuje przy

ustalaniu możliwości zarobkowych i majątkowych osoby Przewodniczący: W. Sutkowski

Prezes Sądu Najwyższego

zobowiązanej. Poprzestawanie zwykle na przeprowadzeniu dowodóW z zaświadczeń o wysokości bieżących za.- Sędziowie: T. Bielecki, G. Bieniek, Cz. Bieske, B. Blad'ow, ..)

robków, przedłożonych przez strony - bez zbadania dal~ki, T. Bukowski, H. Ciepła, S. Dmows~ ~' ~::~

szych żródeł dochodów, uzyskiwanych zarówno z ' tytułu '

A. Gola, Ł . Grygołajtys, K. Kolakowsk!,( ~;":'

zatrudnienia, jak i ' prac dodatkowych, a także bez

, W. Łysakowski, Z. Marinaj, T. Miłkowski; i~: :(

uwzględnienia innych świadczeń pobieranych przez praJ. Niejadlik,

W . . Patulski,

K. PiUfJe"Ckii,~/ ·,,,,

cownika z racji swojego zatrudnienia - nie ' odpowiada

W. Skierkowska, J . Sokołowski, K. Strzępel<,; ' ~:~

obowiązkom ciążącym na sądach w zakresie gromadzenia

J. Suchecki, M . Sychowicz, J. Szachu/owiezi , y"

mąter i ału dowodowego.

.

Z. Świeboda, A. W i eJgus, M. Zakrzew/fkal::;::T.Zyznowski.

' :':, .,~

Z drugiej strony sądy niejednokrotnie w ntedostatecz,~

.~

"

-

l»

~; :,:.

__________________________________________________------------------------------------------------------..

.:'~v

Tło czono z polecenią Prezesa Rady Ministrów w Zakładach Graficznych "Tamka", Zakład nr 1, Warszawa, ul. Tamka 3,.

Zam. 0078-1300-88.