Obwieszczenie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 1976 r. o wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej.

§ 7.

=

Księgi

§ 8. 1. Przepisy dotyczące sposobu przechowywania,

'zabl~zpieczahia i kontroli ksiąg stanu cywilnego stosuje

3. Jeżeli organ uprawniony do przechowywania odpisów kSiąg stanu cywilnego znajduje się w tym samym

budynku, w którym mieści się urząd stanu cywilnego

przechowujący oryginał księgi terenowy organ administracji państwowej stopnia wojewódzkiego ustali miejsce

przechowywania odpisów ksiąg.

§ 9.

Zarządzenie

odpowiednio do odpisów (wtóropisów) ksiąg stanu cywilnego.

.

wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

się

Minister Spraw Wewnętrznych: S. Kowalczyk

51

OBWIESZCZENIE PIERWSZEGO PREZESA

SĄDU

NAJWY2:SZEGO

z dnia 3 lutego 1976 r.

o wytycznych wymiaru sprawiedliwości i 'praktyki sądowej.

Na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego

1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 1962 r. Nr 11,

poz. 54, z 1972 r. Nr 23, poz. 166 i z 1974 r. Nr 39, poz. 231)

. i § 6 uchwały Rady Państwa z dnia 22 maja 1962 r.

sprawiedliwości i praktyki sądowej w przedmiocie materialnej odpowiedzialności pracowników (art. ' 114, 115, 117

§ 3, 119 § l, 121, 122, 124, 126 § 2, 127 Kodeksu pracy) •

w spmwie regulaminu Sądu Najwyższego (Monitor PolskI

Nr 45, poz. 210) ogłaszam uchwałę powziętą przez Izbę

Pracy i Ubezpiecze'ń Spolecznych Sądu · Najwyższego w

dniu 29 grudnia 1975 r. w sprawie wytycznych wymiaru

Treść uchwały zamieszczona jest w załączniku do niniejszego obwieszczenia.

Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego: J. Balia

:...;

2. Terenowe organy administracji państwowej, 'które

odpisy (wtóropisy' ksiąg stanu cywilnego, s.ą

obowiązane umieszczać w tych odpisach (wtóropisach)

treść wzmianek dodatkowych i przypisków.

Poi. 50 i 51

2. Odpisy ksiąg stanu cywilnego nie mogą być przechowywane w tym samym budynku, w którym znajduje

przechowują

się oryginał księgi.

stanu cywilnego podlegają kontroli terenowych organów administracji państwowej stopnia wojewódzkiego oraz terenowych organów administracji pań­

stwowej stopnia podstawowego, którym podlegają urzędy

stanu cywilnego.

Załącznik

do obwieszczenia Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego

z dnia 3 lutego 1976 r. (poz. 51).

UCHW AtA PEŁNEGO SKŁADU IZBY PRACY I lJB.EZPIECZEril SPOŁECZNYCH SĄDU NAJWY2:SZEGO

z dnia 29 grudnia 1975 r.

Sąd Najwyższy na podstawie art. 28 ust. 2 ' ustawy

z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U.

z 1962r. Nr II, poz. 54, z 1972 r. Nr 23, poz. 166 i z 1974 r.

Nr 39, poz. 231) uchwalił wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w przedmiocie materialnej odpowiedzialności pracowników (art. 114, 115, 117 § 3, 119

,§ l, 121, 122, 124, 126 § 2, 127 Kodeksu pracy).

Kodeks pracy, w stosunku do stanu prawnego obowią­

do dnia! stycznia 1975 r., wprowadził szereg 'nowych unormowań. Na nowych zasadach oparta też została

odpowiedzialność materialna pracowników. Przepisy Kodeksu pracy, dostosowane do społeczno-gospodarczej sytuacji Kraju, służą ochronie mi enia społecznego

zabezpieczają słuszne iIlteresy pracownikó,w.,

zującego

orzecznictwa socjalistycznych stosunków pracy

ustala, co następuje

Sąd

Najwyższy

I. Kodeks pracy

o d p o w i e d z i a l n o ś {;

wyczerpująco

normuje

materi alną

p r a c o w n ik ó w, u s t a n a w i a j ą c p o d s t a w y t e j o d P o w i ed z i a l n o ś ' c i o d m i e n n i e o d p o d s t a w p r z y j ę­

tych w Kodeksie cywilnym. Pracownik ponosi

materialną

odpowiedzialność

za

szkodę

wyrządzoną

zakładowi

pracy na

z a s a d z i e w i n y.

Kodeks pracy zerwał z podziałem, znanym prawu cywilnemu, na odpowiedzialność kontraktową i deliktową, co .

. w kol1sekwencji eliminuje moiliwość ' przyjęcia konstrukW , celu zapewnienia pr,awi'dłowęgO s:t.o~oWan'ia tyćh . cji zbiegu podstaw odpowiedz i alności. W rozdziale I dziaprzepisów ' i w celu umocnieqi~ ;:z;: , ;P~ł~~. , l,lj(;!.d noIJcenie ' lu V zawiera cm przepisy dotyczące odp0:-viedzialnośd

Manltal" Polski Nr -lO

124 -

pracowniczej, która pochłonęła obie podstawy odpowiedzialności znane Kodeksowi cywilnemu. ,

W ramach odpowiedzialności pracowniczej Kodeks

pracy normuje odpowiedzialność: za szkodę wyrządzoną

nieumyślnie . wskutek niewykonąnią lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych odmiennie od odpowiedzialności za szkodę wynikłą z zagarnięoia mienia społecznego albo spowodowaną przez pracownika umyślnie

w inny sposób. Odpowiedzialność: pracownicza w tym drugim wypadku jest surowsza, ponieważ pracownik jest zo~

bowiązany do naprawienia szkody w pełnej wysokości.

Poz. 51

Natomiast przy mieniu powierzonym za·kład pracy ,nie ma ·

obowiązku udowodnienia winy pracownika . i wystar czy

wykazariie szkody. Wynika to z treści art. 124 § 3Kodeksu pracy, a także z art. . 127 Kodeksu pracy, według któreg·o przepis art. 116 Kodeksu pracy, nakładający na zakład pracy obowiązek wykazania okoliczności . uzasadniających odpowiedzialność: pracownika, nie ma zastosowania

do odpowiedzialności za powierzone mu mienie (rozdział II działu V).

Z faktu bowiem, że mienie zostało prawidłowo powierzone, wypływa wniosek, iż ujawnione w nim braki są następstwem zaniedbań pracownika. Dlatego też, ' gdy twierSystem odpowiedzialności za mienie powierzone . pra- dzi on, że szkoda powstała ' z przyczyn, za które nie pońosi

cownikowi z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się

odpowiedz i alności, na nim w tym zakresie - spoczywa

jest unormowany w rozdziale II działu V. I w tym wyciężar dowodu, i jeżeli nie zdoła tego wykazać:, ponosi

padku pracownik odpowiada w pełnej wysokości za szko- odpowiedzialność: materialną za szkod ę . Odnosi się to do

dę powstałą w tym mieniu, chyba że udowodni, iż powstawypadków, które nie zostały objęte § 2 rozporzą-dzenia

ła ona z przyczyn od niego niezależnych.

Rady Ministrów z dnia 10 pażdziernika . 1975 r. w spraw ie

warunków odpowiedzialnoś c i materialnej pracowników za

O możliwości obniżenia odszkodowania za mienie poszkod ę w powierzonym mieniu (Dz. U. Nr 35, poz. 191).

wierzone, nie obj ęte przepisami art. 124 § 1 Kodeksu pra- Prawidłowe powierzenie mienia istnieje tylko wówczas,

cy, jest mowa w pkt X.

gdy n a stąpi oddanie go pracownikowi w okolicznościach . .

um o żliwiających mu w dniu powierzenia zwrot

Wyc z erpujące unormow anie w Kodeksie pracy maalbo wyliczenie się z niego. Wadliwe powierzenie mienia

terialnej odpowiedzialn o ści pracowników nie wyklucza zakładu pracy pracownikowi powoduje jego odpowiedzialmożności odpowiedniego stos owania przepisów Kodeksu . ność: za ujawnione braki na podstawie przepisów rozdziacywilnego - nie wyłączając przepisów o ctynach niedo- łu I dz i ału V. Nie wyklucza to możliwości póżniejszego

zwolonych - jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami pra- prawidł o wego pow ierzen ia pracownikowi mienia w trakcie

wa pracy. Dotyczy to tylko kwestii nie unormowanych

trwania łączące·go strony stosunku pracy, np. przy kolejprzepisami prawa pracy, np. solidarności, pomocnictwa, nym remanencie. Za szkodę, która ujawni s ~ ę od tego dnia,

odsetek. Odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu cy- pracownik odpow iada już na podstawie surowszego systewilnego z mocy art. 300 Kode ksu pracy włącza wynikające

mu, przewidując e go obowią ze k naprawienia szkoqy wpeł- .·

z nich dyspozycje do przepisów prawa pracy.

nej wysokości. Może on wówczas uwolnić: się od odpowie- .

dzialności w całości lub w części, gdy wykaże, że szkoda

Umowa o pracę jest umową starannego działania, . powstała z przyczyn od niego niezależnych. Użyty w

a nie rezultatu. Pracownik jest obowiązany wykonywać: art. 124 § 3 Kodeksu pracy zwrot "w szczególności" świad­

należycie swoje ob owiązki (art. 12 Kodeksu pracy), to znaczy o tym, . że wszystkie obiekty,,:,ne okoliczności, które

. tży przy dołożeniu szczególnego stopnia staranności.

doprowadz,ily do powstania szkody, mogą uzasad,niać: zwolnienie pracownika od odpowi e dzialności materialnej. W , tjiJedną

z prz e słanek materialnej odpowiedzialnoś c i kim wypadku nie mają zastosowania przepisy , rozdziałU'i I

pracownika za szkodę wyrządzoną zakładowi pracy jest działu V, nie wymienione wart. 12.7 Kodeksu pracy . .

wina, którą można przypisać: pracownikowi tylko wówczas,

gdy zostanie · wykazane, że naruszył on umyślnie albo nieW konsekwencji wysokość odszkodowania nie jest

umyślnie swoje obowiązki wynikające z przepisów lub

limitowana kwo ~ ą trzymiesi ę cznego wynagrodzenia praogólnie przyjętych reguł postę powania.

cownika (art. 119 § 1 Kodeksu pracy). Nie oznacza to, że

II. N a z a kła d z i e p r a c y s p oc z y w a c i ę żar

'!l y k a z a n i a, ż e s zk o d a p o w s t a ł a z w i n y

p r a c o w n i k a.

.W

razie

powierzenia

pracownikowi

m i e n i a z o b o w i ąz k i e m z w r o t u a l b o d o w yliczenia się wystarczy wykazanie przez

z a kła d p r a c y, ż e s z k o d a j e s t n a s t ę P s t w e m

n i e r o z l i c z e n i a s i ę P r a c o w n i k a. N i e o d n o s i

s i ę t o d o w Y p a d k ó w, g d Y P r a c o w n i k' o d p owiada na zasadach przewidzianych wart.

114-116 i 118 Kodeksu pracy.

Odpowiedzialność: pracownicza ukształtowana jest na

zasadzie winy. W razie ·dochodzenia od pracownika odszkodowania na zakładzie pracy spoczywa ciężar udowodnienia szkody, winy pracownika oraz normalnego związku

przyczynowego pomiędzy powstaniem albo zwiększeniem

szkody a zachowaniem się pracownika. Nieudowodnienie

Jednego z tych elementów powoduje oddalenie powód.z twa.

w konkre·tnym wy padku nie może być: ono niższe lub że

.pracownik nie może nawet całkowicie uwolnić: się od odpowiedz.ialności.

III. I l e kro Ć: . K o d e k s p r a c y p r z e w i d P j e

. o d p o w i e d z i a I n ość: w pełnej w y s ok ości, roz u m i e s i ę P rzez t o o d P o w i e d z i a I n ość: , w

g r a n i ca c h r z e c z y w i s t e j s t r a t y . u t r a c onych korzyści.

Kodeks pracy nie zna definicji pojęcia ;,rzeczywista

strata" ani też nie wyjaśnia , co należy rozumieć: przez naprawienie szkody "w pełnej wysokości". Dlatego też w tym zakresie - należy odwołać: się do zasad wykształ- .

conych w orzecznictwie.

Rzeczywistą stratą jest uszczerbek majątkowy, poniesiony przez zakład pracy w mieniu, które do niego należało przed wyrządzeniem mu szkody. W myśl art. .115 Kodeksu pracy pracownik ponosi odpowiedzialność: za szkodę

Monitor Pólski Nr 10

-

w granicach rzeczywistej straty zakładu wtedy, kiedy wy.nikła ona wskutek niewykonania .lub nienależytego wyko~

nania - z jego winy' nieumyślnej - obowiązków pracowniczych (art. 114 Kodeksu pracy). Jeżeli więc, ujmując

rzecz przykładowo, zniszczeniu uległ surowiec w czasie

pródukcji, to rzeczywistą stratą · za.kładu pracy jest przede

wszystkim. wartość surowca, ale nie produktu, jaki by

z niego powstał, gdyby surowiec nie uległ zniszczeniu.

Szkoda zaś w pełnej wysokości obejmuje każdy

uszczerbek majątkowy nie mający prawnego usprawiedliwienia, a więc tak rzeczywistą stratę, o której mowa w

art. 115 Kodeksu pracy; jak i utratę korzyści, której zakład pracy mógł się spodziewać, gdyby pracownik nie

wyrządził mu szkody.

Do naprawienia szkody w pełnej wysokości zobowią­

zany jest pracownik, który zagarnął mienie społeczne albo

' w inny sposób umyślnie wyrządził szkodę zakładowi pracy. Również pracownik, któremu powierzono mienie z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się, odpowiada za

szkodę w pebnej wysokości, chyba że zachodzą przeslanki

do obniżenia odszkodowania na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 pażdziernika 1975 r.

(Dz. U. Nr 35, poz. 191). Kodeks pracy nie daje odpowiedzi na pytanie, według jakich cen należy ust'alić wysokość szkody. Dlatego z mocy art. 300 Kodeksu pracy należy stosować odpowiednio art. 363 § 2 Kodeksu cywilnego i zgodnie z ukształtowanym w doktrynie i judykaturze

·poglądem przyjąć ceny detaliczne. Dlatego np. kierownik

magazynu hurtowego ponosi odpowiedzialność za braki .

w powierzonym , mu mieniu według cen detalicznych, a nie,

hurtowych.

IV. J e żel i o k a że się, ż e c z ę Ś Ć s z k o d y

n i e o bc i ą ż a p r a c o w n i k a, s ą d m o ż e we z w ać

do u d z i a ł u ws p r a w i e k i e r o w n i k a l u b i nnego

pracownika

odpowiedzialnego

za

-p r z y c Z y n i e n i e s i ę z a kła d u p r a c y d o p owstania , lub zwiększenia szkody, mając

j e d fi ·a k n a u wad z e, ż e n i e p o n o s z ą o n i ryz y k a z w i ą z a n e g Q Z d z i ,a ł a l n o ś c i ą z a kła d u.

Pracownik odpowiada za szkodę poniesioną przez ' zapracy z jego winy wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych (art. 114

Kodeksu pracy). Nie ponosi on natomiast ryzyka związa­

nego z działalnością zakładu (art. 117 § 2 Kodeksu pracy)

ani też odpowiedzialności za szkodę w takim zakresie,

w jakim zakład pracy lub inne osoby przyczyniły się do

jej powstania lub zWiększenia (art. 117 § 1 Kodeksu pracy).

Wówczas więc szkoda nie zostanie naprawiona w całości

przez danego pracownika, który odpowiada tylko za normalne następstwa / swojego działania lub zaniechania

(art. 115 Kodeksu pracy). Jeżeli materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje na to, że zakład pracy przyczynił się do powstania - a choć przepisy tego wyrażnie

nie przewidują - także do zwiększenia szkOdy, za jej

część nie obciążającą pracownika może ponosić odpowiedzialność kierownik zakładu pracy lub inny pracownik.

Wówczas sąd może wezwać te osoby do wzięcia udziału

w sprawie. Podstawą prawną wezwania kierownika lub innego pracownika odpowiedzialnego! za przyczynienie się

zakładu pracy do powstania szkody jest art. 194§ 3 i. 4 Kodeksu postępowanIa cywilnego. Nie oznacza to ' jędnak, że

szkoda musi być zawsze naprawiona w całości, ' ponieważ

'kład

Poz. 51

' 125

pracowniCy Ci oopowiadają na zasadach określonych przepisami rozdziału Idzialu V (art. ' 117 § .3 Kodeksu p'racy) .

V. O d s z k o d o wa n i e, o k t ó r y m m o w a w

a r t. 119 § 1 K o d e k s u p r a c y, us t a I a s i ę w , w ys o koś c i w y r z ą d z o n e j s z k o d y, w g r a n i c a c h

rzeczywistej straty zakładu pracy. Ogran i c z o n e j e s t o n o d o t r z y m i e s i ę c z n e g o w yn a gr o d z e n i a . p r a c o w n i k a. W y n a g r o d z e n i e

pracownika ustala się na podstawie pob i e r a i1 y' c h p r z e i , n i e g o z a r o b k ó w

w p 0szkodowanym zakła' dzie w dniu wyrządze­

n i a s z k o d y, wed ł u g z a s a d o b o w i ą z u j ą c y c h

p r z y u s ta l a n i u e k w i wal e n t u p i e n i ęż ne g o

z a u r I op.

Zakład

pracy, który , poniósł szkodę, powllllen ustalić

mając na uwadze, że pracownik, który ją

wyrządził nieumyślnie wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania swoich obowiązków, ponosi odpowiedzialność tylko w granicach rzeczywistej straty.

jej

wysokość

W przeciwieństwie do odszkodowania unormowanego

w prawie cywilnym, gdzie ma ono charakter kompensacyjny, odszkodowanie - o którym mowa wart. 119 § 1

Kodeksu pracy -'=- ma przede wszystkim realizować założe­

nie wychowawczo-prewencyjne. Dlatego jest ono limitowane granicą równą 3-miesięcznemu wynagrodzeniu pracownika. Dalsze obniżenie odszkodowania na podstawie

art. 119 § 1 Kodeksu 'pracy nie jest dopuszczalne. Przemawia za tym treść art. 121 § 1 i 2 Kodeks ll pracy, k,tóry

określa zasady obniżenia wysokości odszkodowania. Przepisy te umieszczone są po przepisach normujących odpo, wiedzialność pracownika, który wskutek niewykonania lub

nie należy tego wykonania obowiązków wyrządził szkocję

zakładowi pracy. Prowadzi to do wniosku, że stanowią one

jedyną ustawową podstawę do obniżenia odszkodowania.

Dla ustalenia wysokości odszkodowania, o którym mowa

wart. 119 § 1 Kodeksu pracy, miarodajne jest wynagrodzenie pobierane przez pracownika w dniu wyrządzenia

szkody. W myśl § 8 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac

i Spraw Socjalnych z dnia 18 grudnia 1974 r. w sprawie

Q:Pliczania wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy,

odszkodowań, dodatków ·wyrównawczych oraz niektórych

innych należności ze stosunku pracy (Dz. U. Nr 51, poz. 334)

odszkodowanie oblicza się według zasad obowiązujących

przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop w sposób określony

W § 19 rozporządzenia Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 21 pażd~iernika 1974 r. w sprawie pracowniczych urlopów wypoczynkowych (Dz. U. Nr 43, poz. 259).

Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w uchwale

składu 7 sędziów z dnia 27 czerwca 1975 r. V PZP 4/75

stwierdzając, że "Przewidziane wart. 119 § 1 Kodeksu

pracy odszkodowanie, ograniczone do trzymiesięcznego

wynagrodzenia pracownika, ustala się na podstawie jego

zarobków z daty wyrządzenia szkody według zasad obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za

urlop". Analogiczne rozwiązanie zostało przyjęte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r.

(Dz. U. Nr 35, poz. 191), które w § 8 ust. 3 stanowi, że

"Przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia pracownika

przyjmuje się wynagrodzenie przysługujące pracownikowi

w dniu wyrządzenia szkody według zasad ustalania ekwiwalentu pieniężnego za urlop". Konsekwencją takiego stanowiska jest ograniczenie odszkodowania do trzymiesięcź­

nego wynagrodzenia pracownika pobieranego w zakładzie,

...

·t

'

-

któremu wyrządził szkodę. W razie zatrudnienia pracownika w niepelnym wymiarze czasu miarodajna jest wysokość pobieranego przez niego wy nagrodzenia, a nie wynagrodzenia, jakie ,by pobi e rał, gdyby ' był zatrudniony na

, pełnym etacie. Jeż e li w dniu wyrządzenia szkody byy on

zatr udniony w kilku zakładach, jego wynagrodz e ń nie su"

muje się.

VI. Jeż e l i p r a c o w n i k w y r z ą d z i ł o drę bn y m i c z y n a m i k i l k a s z k ó d, o d P o 'w i a d a z a

każ d ą z n i c h o d d z i e l n i e.

Jeżeli pracownik wyrządzi! zakładowi pracy szkody

w wyniku kilku różnych czynów, to należne od niego ' odszkodowanie trzeba obliczyć w stosunku do każdej z tych

szkód osobno. Można to zilustrować następującym przykładem. Kierowca uszkodził towar w czasie dwóch kolejnych kursów; wówczas odszkodowanie oblicza się dla każ­

d ego z tych zdarzeń oddzielnie, a żadne ' z tych odszkodowań nie może przekracz ać 3-miesięcznego wynagrodzenia

pracownika. Jeżeli natomiast kierowca, na skutek nieuwagi, us zkod ził samochód i zn a jdujący się w nim towar, to

wówczas odszkodowanie zarówn o za uszkodzony samochód, jak i za uszkodzony towar nie może przekraczać 3miesięcznego wynagrodzenia pracownika: To samo należy

.odnieść do wypadku, gdy za kła q pracy dochodzi od pracownika odszkodowania za szkodę spowodowaną tym sa,mym zdarzenl~m (np. wypadkiem samochodowym) w mieniu własnym oraz - w drodze regresu - w mieniu osol>y

trzeciej.

Jeżeli szkoda została wyrządzona czynem ciągłym, np.

brakiem nadzoru, to ciągłość tego czynu przerywa ujawnienie go. wobec sprawcy szkody.

VII. O ds z k o d o w a n i e o k r e ś' l o n e z In o c y

,lirt. 119 § l Kodeksu pr.ący w wysokości

t rży ID i e s i ę c z n e g o w y n a, g r o d z e n i a p r a c o wn i k a in o ż e b y ć o b n i ż o n e n a p o d s' t a w i e

a r t. 121 K o d e k s u p r a c y. N ił P o d s t a w i e t e g o

p r z e p i s u m o ż e b y ć t a k że o b n i ż o n e o dszkodowanie za szkodę w mieniu powie~

r z o n y m.

Kodeks pracy popiera ugodowe załatwianie sporów

Gdy strony zawierają ugodę, zgodnie

z art. 121 Kodeksu pracy, wysokość odszkodowania może

być obniżona, nie więcej jednak niż o jedną trzecią. Możliwość taka uzależniona jest od całokształtu okoliczności,

które przykładowo są wymienione w tym przepisie. Przede wszystkim o możliwości zawarcia ugody i obniżenia

odszkodowania decyduje stopień winy pracownika. Poniewai w razie umyślnego wyrządzenia szkody pracownik

jest obowiązany do napraw ienia szkody w pełnej wysoko śc i, obniżenie odszkodowania może nastąpić

jedynie

w zasięgu winy ni e umyślnej. Stopień jej między innymi

zależy od stanu psychicznego pracownika w chwili wyrzą­

dzenia szkody i od n a t ę żenia naganności jego postępowa­

nia. W takim samym bowiem zachowaniu się prar.ownika,

w zależności od wskazanych czynników, przejawia się róż­

ny stopień winy. J eżeliby np. do szkody doszło wskutek

niedyspozycji pracownika dlatego, że poprzedniego dnia

uczestniczy! w libacji, to w takiej sytuacji musiał się on

liczyć z własną niedyspozycją, a jego postępowanie cechuje duży stopień szkodliwości społ~cznej.

Kieruj.~c się tymi ~ryteriami sąd może w wyroku

obniżyć odszkodowanie nie więcej niż o jedną piątą albo

, sklonić strony do zawarcia tej treści ugody sądowej.

pracownicżych.

Poz. 51

Niezbędną przesłanką

właściwy

. obniżenia odszkodowania jest

stosunek pracownika do powierzonych mu obo-

wiązków.

Przy obniżeniu odszkodowania na podstawie art. 121

Kodeksu pracy należy mieć na uwadz.e wszystkie okoliczności sprawy, a między innymi stan rodzinny i majątkowy

sprawcy szkody.

W świetle przepisów art. 12 i art. 100 Kodeksu pracy

pracownik obowiązany jest wykonywać swoje obowiązki

sumiennie i starannie, przestrzegać dyscypliny pracy i dą­

żyć do uzyskania jak najlepszych wyników. Dlatego prawomocne skazanie pracownika za rażące niedopełnienie

obo'wiązków pracowniczych wyłącza możliwość obniżenia

odszkodowania przez sąd na podstawie art. 121 § 2 Kodeksu pracy.

Możliwość tę wyłącza np. wyrok skazujący pracownika za niedopełnienie obowiązku w zakresie nadznru n,a,d

mieniem społecznym, jego ochrony lub gospodarowania

nim, za wprowadzenie do sprzedaży towarów obcych, z,a

,ukrywanie niedoboru przez n ie obciążenie się fakturami itp.

Także picie alkoholu w czasie pracy wyklucza możliwość

obniżenia przez sąd wysokości odszkoaowania · na podstawie art. 121 § 2 w związku z art. 127 Kodeksu pracy .

Powierzenie pracownikowi mienia z obowiązkiem

zwrotu albo do wyliczenia się nie wyłącza możliwości

obniżenia odszkodowania, na podstawie art. . 121 Kodeksu

pracy. W myśl bowiem art. 127 Kodeksu pracy do odpowiedzialności określonej wart. 124-125 Kodeksu pracy '

przepis ,ten ma odpowiednie zastosowanie.

VIII. U m y ś l n e w y r z ą d z e n i ' e s z k o d Y w r 0zumieniu art. 122 Kodeksu prący ,zachodzi

wówczas, gdy pracownik objął nąstęp· stwa

s w e g o c z y n u z a m i a r e m b e z p ,.o Ś r ed n j in, tu b

ewentualnym. .

Ograniczona odpowiedzialność pracownika 'lostałił'. wyinnymi wówczas, gdy zagarnął on mienie

społeczne albo w inny sposób umyślnie wyr.ządził szkodę.

Nie chodzi tu o umyślne działanie, które w konsekwencji

doprowadziło do szkody, ale o takie umyślne działanie;

którego skutek jest objęty zamiarem sprawcy. Przykładem

umyślnego wyrządzenia szkody z zamiarem bezpośrednim

jest uszkodzenie maszyny w celu jej unieruchomienia.

W pełnej wysokości odpowiada też pracownik, który

wprawdzie nie chce wyrządzić szkody zakładowi pracy,

ale podejmuje określone działanie (zaniechanie) przęwidu­

jąc, że szkoda moze nastą;Jić, i na to się godzi. Pracownik

obowiązany jest do wykonywania swoich obowiązków ze

szczególną starannością. Jeżeli więc przewiduje mc '· liwość

wyrządzenia szkody zakładowi pracy i na to się godzi, to

takie postępowanie ma znamiona umyślnego wyrządzenia

szkody (art. 122).

łączona między

IX. Jeż e l i s z k o d ę, w s p o s ó b o k r e ś lon y

war t. 122 K o d e k s u p r a c y, s p o w o d o wal o

kilku pracowników lub pracownik wraz

z inną osobą

odpowiedzialność ich jest

s o l i d a r n a.

Gdy za wspólnie wyrządzoną szkodę

jeden sprawca ponosi odpowiedzialność

w P e ł n e j w y s o koś c i, a p r a c o w n i k w r a-

mach winy nieumyślnej w ograniczonym

z akr e s i e (a r t. 119 § 1 K o d e k s u p r a c y), t o

na pra wien ie

szk ody

p r z e z k t ó r e g o k o 1wiek z nich zwalnia wobec zakładu pracy

p o z o s t a ł y c h d łu ż n i k ó w.

Kodeks pracy nie daje wyraźnej odpowiedzi na pytanie, jak kształtuje ~ię odpowiedzialność kilk u pracowników wówczas, gdy zagarnęli oni mienie społeczne albo

w inny sposób umyślnie wyrządzili szkodę zakładowi pracy. W szczególności chodzi o odpowiedź na pytanie, czy

ponoszą oni odpowiedzialność na zasadzie przewidzianej

wart. 118 Kodeksu pracy, czy też odpowiedz i alność ich

jest solidarna. Dotyczy to również takiej sytuacji, gdy

szkodę wyrządzili wspólnie pracownicy z osobami nie zatiudnionymi w tym zakładzi e. Za trafną w tym przedmiocie należy uznać uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyż­

szego z dnia 30 maja 1975 r. V PZP 3/75, w myśl której

"W razie zagarnięcia mienia lub wyrządzenia szkody zakładowi pracy w inny umyślny sposób przez kilku pracowników lub przez pracowników z innymi osobami odpowiedzi~lność sprawców szkody jest solidarna". Wobec

tego, że Kodeks pracy tego wypadku nie normuje, stosuje

się do niego, z mocy art. 300 Kodeksu pracy, przepisy

o solidarności z czynów niedozwolonych (art. 441 Kodeksu

cywilnego ).

Jeżeli

szkoda jest . wynikiem np. zagarnięcia mienia

przez jednego pracownika, do czego przyczyniłsię inny pracownik przez nienależyte wykonanie swoich obowiązków, wówczas każdy z n ich odpowiada na inneJ podstawie .prawnej. Ten, który zagarnął. mienie społeczne - na podstawie art. 122 Kodeksu pracy, a ten kto

ze swej winy przez zaniedbanie obowiązków pracowniczych przyczynił się do powstania szkody - na podstawie

art. 114-119 i 121 Kodeksu pracy. Poszkodowany nie mote jednak otrzymać odszkodowania w wysokości przewyż­

szającej jego szkodę. Dlatego naprawienie jej w cal ości

albo w części przez któregokolwiek z dłużników zwalnia

z długu pozostałychdlużników w odpowiednim zakresie.

społeczne90

'c' X. " 'Wy s ok OŚĆ o d s z k o d o w a n i a, o ~ t 6 r eJ

nlO w a w §6 i 7 ro z p O rząd z e fi i a Rady Mi n is t r 6 w z d n i a 10 p a ź d z i e r n i k a 1975 r. (Dz. U.

Nr 35, ·poz. 191), P o d I e g a k o n t r o l i s ą d u.

Poz. 51

127 -

w razi e spor u -

Odszkodowanie, jeźeli zachodzą przeslanki przewidziane w § 6 i 7 rozporządzenia Rady Ministrów . z dnia

..

10 października 1975 r., usŁala kierownik zakładu pracy

po wysłuchaniu pracownika i po zasięgnięciu opinii rady

zakładowej (§ 9 ust. 1). Wprawdzie rozporządzen i e stanowi że obniżenie odszkodowania "może nastąpić", ale

z~rot ten naleźy rozumieć jako obowiąze k kierownika zakładu pracy, jeżeli są spełnione przesłanki, od k tórych

przepisy rozporządzenia uzależniają obniżenie odszkodowania. Obniźenie moźe nastąpić do wysokości od 6 do 12, a w

szczególnych przypadkach od 3 do 6-miesięcznego wynagrodzenia pr.a cownika (§ 8 ust. 1 i 2) przysługuj ą cego mu

w dniu wyrządzenia szkody, a obliczonego według zasad

obowiązujących przy ustalaniu ekwiwalentu

pieniężnego

za urlop (§ 8 ust. 3). Z mocy arL 126 § 2 Kodeksu pracy

Rada Ministrów została upowaźniona do określenia, po porozumieniu z Centralną Radą Związków Zawodow ych, warunków odpowied7iillności za szkodę w mieniu, o którym

mowa wart. 124§ 2 i 125 Kodeksu pracy - w ograniczonej wysokości, ustalonej tym rozporządz e niem, oraz na zasadach przewidzianych wart. 114-116 i 118 Kodeksu

pracy. Rada Ministrów skorzystała z tej delegacji w granicach upoważnienia ustawowego, które . nie dotyczy

kognicji sądów powszechnych.

Przepisy rozporządzenia Rady Ministrów nie wyłąc~a~

w razie sporu - kontroli przez sąd prawidłowoSCl

określenia wysokości odszkodowania należnego z a kładowi

pracy. Wobec tego, źe obniżenie odszkod owania za szkody

w mieniu powierzonym pracownikowi nie następuje z ~o·

cy ustawy, ustalenie jego wysokości zostało zleco~e kierown ikowi zakładu pracy. Z tego jednak nie wynIka , ze

w razie sporu pracownik nie moźe przed sądem wykaz~­

wać, iź wysokość odszkodowania została ustalona wądll­

wie.

ją

-

Z reguły natomiast w tych wypadkach, kiedy kierownik zakładu pracy rozważy przesłanki, o których mowa w

§ 8 cytowanego rozporządzenia, i obniży odszkodowanie, .

ale w stopniu nie zadowalającym pracownika, . jego żąda~ie

dodatkowego obniźenia odszkodowania będZIe pozbawIOne podstawy prawnej.

Wniesienie pozwu albo popieranie powództwa o o~­

szkodowanie, bez uwzględnienia przepisów rozporządzeOla

Rady Ministrów z dnia 10 paźdz i ernika 1975 r., wskazuje

na to że kierownik zakładu pracy nie znalazł podstaw do

obniź~nia odszkodowania, o którym mowa w § 6 i 1.

W takiej sytuacji o odszkodowaniu orzeka sąd.

•

•

•

-

DO ABONENTÓW

Administracja Wydawnictw Urz ę du Rady Ministrów uprzejmie zawiadamia,· że

w grudniu 1976 r. zostanie wydany

urzędowy

skorowidz obowiązujących aktów prawnych

w Dzienniku Ustaw i Monitorze Polskim

w latach 1918-1976 w e dług stanu prawnego w dniu

30 czerwca 1976 r.

ogłoszonych

Cena skorowidza wynosi zł 150.Instytucje i osoby fizyczne, które chcą sobie zapewnić to wydawnictwo,

proszone są o dokonanie przedpł a ty w kwocie zł 150 za 1 egzemplarz w terminie do dnia 30 kwietnia 1976 r.

Przedpłaty za skorowidz należy dokonać na konto Administracji Wydawnictw

Urzędu Rady Ministrów w Narodowym Banku Polskim, Oddz i ał IV Miejski,

Warszawa, nr 1049-3157-222 (przelewem bankowym lub przekazem pocztowym).

Na odcinku wpłaty prosimy podać czytelnie imię i nazwisko zamawiającego

lub n a zwę instytucji (bez skrótów), dokładny adres, pod który ma być dokonana wysyłka (ulica i nr domu, nr skrytki pocztowej, nr kodu i miejscowość),

oraz liczbę egzemplarzy wydawnictwa.

Rachunków nie wystawia się.

Otrzymana wpłata będ-zie tFa.~towan~Jako zamówienie; w.obec czego nie ·

należy składać osobnych . zamówieńd ,zawiadomień o . dokonaniu wpłaty.

ADMINISTRACJA

WYDA WNICTW URM

..'.-\,. ...

~.

Opla.ta · za prenumeratę Monitora Polskiego wynosi: rocznie 180,- zł, półrocznIe 100,- zł.

Prenumeratę na rok następny (roczną lub pólroczną) przyjmuje sIę do dnia 30 listopada. Prenumeratę można zgłaszać za I półrocze bieżącego roku do dnia 31 marca,

za II p ó łrocze bądż za cały bieżący rok - do dnia 30 września. Do abonentów, którzy

•

opłacą prenumer a tę po tych terminach, wysyłka pierwszych numerów dokonana zostanie z opóżnieniem , a pon adto zostaną policzone koszty przesy/kl. Opłata za prenumer a tę p owinna b y ć dokon ana pr7.el e wem lub trzyodcinkowym przekazem pocztowym

na konto Administracji Wydawnictw Urzędu Rady Ministrów w Narodowym Banku

Polskim IV Oddzial Miejski, Warszawa nr 1049-3157-222. Rachunków za prenumeratę

nie wystawia się. Na odcinku wp/ aty należy podaćdok/adną nazwę Instytucji · (bez

skrótów), dokładny adres z numerem kodu pocztowego oraz liczbę zamawianych

egzempl.arzy Monitora Polskiego.

Pojedyncze eg zemplarze Monitor/! Poi skiego nabywać można w punktach sprzedaży

w Warszawie : Al. l Armii Wojska Polskiego 2/4, "Dom KsIążkI" KsięgarnIa

Prawno-Ekonom iczna - ul. Zurawia l, kiosk "Domu KsiążkI" w gmachu sądów al. Ge n. Swier.czewskiego. 127 1 w kasach . Sądów w Białymstoku, Bydgoszczy, BytomIu,

Cieszynie, Częstochow i.e. Gdaiisku . .Gdynl. Gliwicach, Kaliszu, Katowicach, Koszalinie,

Krakowie, Lublinie, Łodzi, Olsztyn ie, Opolu, Ostrowie Wi e lkopolskim. Poznaniu, Rad omiu, Rzeszowie, Szczecinie, T drnowie, To r uniu, Wrocławiu I Zielonej Górze.

Re da kcja: Urząd Rady" Ministrów - Biuro Prawne, Warszawa,· Al. Ujazdowskie 1/3.

Administracja: Administracja Wyd a wnictw Urzędu Rady Ministrów, ul. Powsińska 69171

00-979 Warszawa (skrytka pocztowa 811. tel. 28-90-01 w. 608 I 42-14-78 .

.-'

Tłoczono

z polecenia Prezesa Rady Ministrów

w Zakladach Graficznych "Tamka", Zakład nr l, Warszawa, ul. Tamka 3_

Zam. 14.

..

Cena zł 2,4Q.

/