Zarządzenie Prezesa Polskiego Komitetu Normalizacji i Miar z dnia 5 stycznia 1976 r. w sprawie ustalenia definicji, nazw i oznaczeń jednostek miar.

Załącznik

nr l.

WYKAZ LEGALNYCH JEDNOSTEK MIAR

,

Jednostka miary

Nr

poz.

Definicje i relacje

Wielkoś6

nazwa

Ioznaczenie

,

mi ędzy. fednostkamł

, Wyrażenie jednostek

pochodn ych za pomocą

jednostl'k podstawowych

i uzupełniających

Uwa gi

A. Jednos~kl podstaw~we

.

l

Długo ść,

metr

m

odlegloś6

,

"

Metr jest to długość. równ~ l 650763,73

długości fali w " próżni, promieniowania'

odpowiadającego przejściu między poziom~!lli 2P10 a Sd. ato~!1 uKc ~kryp-

.'

,.

'.

to~u . 86,).

.'

Nr

poz.

, Wielkoś6

Poz. 19

,(0

MonlJor Polski Nr 4

. J.........

nazwa

"';'''1

lozn~czenle

'i". ~'t

Wyroenie jednostek

Definicje i relacje

między ' jednostkami

Ma,a

kilogram

s

ClOU

8ekunda

•

Sekunda jest to czas równy 9192 631770

okres6w promieniowania odpowiadają­

cego przej ściu między dwoma nadsubtelnymi poziómamł stanu podstawowego atomu me. (cezu 133).

Prąd

amper

A

Amper jest to

elektrycznyl)

6

kelwini)

K

mol

Llcznoś6

jednostek podstawowych

i uzupełniających

Kilogram jest to masa międzynarodo­

wego wzorca tej jednostki masy przechoWY1Qanego w Międzynarodowym

Biurze Miar w Sevres.

2

Temperatura

pochod'ńych za pomocą

materiP)

prąd

elektryczny nie

1) Stolowana jest

zmieniający si~, kt6ry płynąc w dwóch

równie~

równoległ ych prostoliniowych, nie sko ń­

natę~enie pr ądu

czenie dł ugich przewodach o przekroju kołowym znikomo małym,

umieszczonych w próżni w odległo ści

l m (metr) od liebie - wywołałby mię~

dzy tymi przewodami silę 2· 10 - 7 N

(niutona) na kody ,metr długości.

elektrycz~eg o.

nazwa I

8ię

Kelwin jest to 1/273,16 temperatury

termodynamicmej punktu potrójnego

wody.

1) Stosuje

Mol jest to IIcmo'e! materii WY8tęPUją­

ca, gdy liczba elląltek jest r6wna liczbie

atom6w zawartych w masie 0,012 kg

(kilograma) uC (węgla 12).

1) 'Stalowana jest

r6wniet. nazw'a

iloś6 materii.

do

temperatury r ermodynamicznej" T

i r6~nicy temperatur.

wyrażania

l) Prsy Itosowaniu

mola należy okre'li6 rodzaj ~zą­

Itek. Mogą nimi

by6: atomy,drobiny (cząstecz­

ki), Jony" elektrony, inne czą­

Itki albo o kre6lone

Eespoly

takich cząstek.

T

kandela

cd .

':Kandela jest to 'wiatło'6, jaką ma

w kierunkuproiltopadłym powierzchnia (1/600 000) mi (metra kwadratowe~

go) promiennika supełnego w temperatur" krzepniocia platyny pod ciśnie­

niem 101 325 Pa (paskali).

:'

Ił. JednMtkl uzupełniające

•

.<

radian

rad

•

,

Radian jest to kąt płaski, tawarty mlędsy dwoma promieniami koła, wycinającymi • jego okręgu łuk o długości

r6wnej promieniowi 't ego kola

, 1 rad a [1 m I (lm) - 1]

~

- 41

Jednostka miary

Nr

poz.

Definicje ' i relacje

między jednostkami

Wiełko§6

nazwa

9

steradiau

W yrażenie jednostek

pochodnych za pomocą

jednostek podstawowych

i uzupełniających

Steradian jest to kąt bryłowy o wierzchołku w środku kuli, wycinający z jeJ

powierzchni część równą powierzchni

kwadratu o boku równym promIeniowi

tej kuli

l sr a, (l m' : (l mi) =- l]

81'

Poz. 19

\ ..

Uwagi

/

C. Jedń08tki

pochodne wybranych wielkości

,

I

l. W i'e ł koś o i m e c h a n i c • n e

10

Powierzchnia')

11

Objętoś!!

12

13

14

15

16

Częstotliwość

mi

Metr kwadratowy jest to powierzchnia

równa powierzchni kwadratu, którego

bok ma długoś!! lm (metr)

l mi = l m·l m

1 mi

Metr sześcienny jest to objętość równa

sześc,ianu, którego krawędź

ma długość l m (metr)

l mi = l m·1 m·1 m

l mi

sześcienny

objętości

hero ,

Herc jest to częstotliwość zjawiska

okresowego, którego okres jest równy

l I (sekunda)

l H. = l : (11)

1.- 1

,Metr na sekundę jest to prędkość Iiniowa, z jaką poruszający się punkt przebywa drogę o długości l m (metr) w czasie l 8 (sekunda),

l m/s ... l m : (1 .)

1 m"-~

rad/~

Radian na sekundę jest to prędkość kątowa, z jaką poruszający się po okręgu

koła punkt zakreśla łuk odpowiadający kątowi l rad (radian) w czasie l s

(sekunda)

l rad/I =- l rad : (1 l)

l • - l . rad

metr

Prędkoś!!

metr na

liniowa

sekundę')

m/I

radian na

kątowa

sekundę

Przyspieszenie

liniowe

metr na

kwadrat

sekundy

m/sl

Metr na kwadrat sekundy jest to przyspieszenie liniowe, przy jakim pręd~ość

liniowa zmienia się o l m /s (metr na

sekundę) w czasie l s (sekunda)

lm/si = (1 m/s) : (1 s)

l m'l - I ,

Przyspieszenie

radian na

kwadrat

sekundy

rad/si

Radian na kwadrat sekundy jest to

przyspieszenie kąt!>we, przy jakim prędkość kątowa zlnienia się o ,. I rad/s (radian na sekundę) w czasie l 8 (sekunda)

l rad/si = (1 rad/s) : (l s)

1.- I ·rad

kilogram na

metr sześcienny

kg/ mi

Kilogram na metr sześciennyjeBt to

1 m- 3 · kg

Gęstość (masy)

l) StoBowana jest

również nazwa

pole powierzchni.

1) Stosuje się również do wyraża­

nia prędkości

akustycznej.

Prędko ś !!

kątowe

17

metr

kwadratowy

gęstość ciała mającego masę 1 kg (kilo-

gram) i objętość 1 m" (metr sześcienny)

, l kg/m" == l kg : (l m S )

18

Pęd

kilogramometr

na sekundę

kg' m /s

Kilogramometr na sekundę jest , to ręd

ciała l> 'masie l kg (k'i logram) poruszającego s ię z prędkością l m /s (metr na

sekundę)

l kg'm/s= l-kg'(lw/s)

1 m' kg . ~ -1 ,

.'

Jednostka miary

Nr

[l0.-

Poz_ 19 .

42

Monitor Polski Nr 4

Wielkoś6

Dazwa

Definicje i relacje

między jednOIitkaw

Ioznaczenie

Wyrażenie ' jednostek

pochodnych ~a pOLllOcą

jednostek podstawowych

, . uzupełniających

19

Sila

niuton

N

Niuton jest to .siła, jaka w kierunku jej

. dzialanianadaje mmie l kg (kilogram)

przyspieszenie l mi" (metr na kwamat ·lokund y)

I N =- I kg'(l m/sl)

l m-kg-.-.

20

Moment .iły

niutonometr

N-m

Niutonometr jest to moment siły l N

(niuton) względem punktu położonego

w odległości lm (metr) od kierunku

działania tej siły

l N-m =- IN·l m

I m"'-kg-s-'

21

Ciśnienie

paskal')

Pa

Paskaljest. -t o ciśmenie występujące na l m-l-kg-.-·

l m" (metr kwadratowy), na którlldziala prostopadle sila l N (niuton)

I Pa =" ł N : (l-ni")

pOWler~ płatlkiej

22

Napięcie

powierzchniowe

niuton na"metr

N/m

Uwali

ł) Stosuje się odpo-

wiednio do wy, rażania napręże­

nia mechanicznego, , ciśnienia

akustycznego

itp

Niut&n-- na' metr jeet ·to ' uaplęCle po- lkg-lI-·

wierzcl:iniowe-cieczy występujące-, ·gdy .

Ulloocineko długości l m (metr) elementu linio.wego, leżącego - Da po• wierzchni -swobodnej tej cieczy, aziała

śiła l N (niuton) prostopadle do tego

elementu i stycznie- do powierzchni

cieczy

l -N/m"," iN :(1 m'

23

Energia,

praca

dżul')

J

DżułjesttO' euergia 'ł'Ównapracywykonanejcprzez siłę l · N -(niuton) w k,e. ruDku jejdziałania,-na driXU.o o długości l m (metr)

l m".kg-II-·

IJ7'lN-lm

24

UdarnoU

dżul , na metrJ/m'

-kwadratowy

' Dżul 'DR "mett' Wadrnłowy jest, to

, . ,~ -j.aką ' ma . -eiało ·Oc .p rzekroju

'.. ~y:mi~.(met..:kwAdr.iltowy),

kt6rego uawanie, wymaga -energii 1J

' I)Stosnje się r6wnież do wyraża­

nia en"cgii cieplnej

(ciepla).

energii elektryenergii

cznei,

promiyniowania,

-:energii wewnę­

trznej, entalpii

itp.

T .kgra.-·

-(dżul)

lJ/m" =łJ: (lm·)

25

Moct)

watl )

w

Wat· jest_ to . ino.. prży kt6tej praca

l J' (dżul) wykoIl1lna <jest w czasie l s

(sekunda)

lW= ł-J :(11)

1 mO-kg -lI-'

l) Stosowana jest

również mazwa

strllmleń energij"

') Stosuje się , również do wyraża­

niamoc.y clepl-nej, mocy elektrycznej, mocy

promIeniowania

itp_

Monitor PaJskl Nr 4

~.

Jednostka miary

Nr

poz.

26

Definicje I relacji

milldlly jednostkami

WielkoU

Iłowa

G~8tO'~ mocy

(powierzchniowa)l)

.

wat na metr

kwadratowy")

oznaczenie

W/mi

Poz. 1' .

Wyrażenie jedno.tek

pochodnych za pomocą

jednostek podstawowych

Uwa,1

r uzupełniających

Wat na metr kwadratowy jelt to

mocy wystopująca, gdy moc

1 W (wat) przypada na powierzchnio

1 mi (metr kwadratowy)

l W/mi - l W I (1 mi)

1) StoBowana jest

gęstoś6

rownież

nazwa

lO.t08~ strumie-

nia energii

l) StoIuje się odpowiednio do wyrażania gęstości

mocy cieplnej,

natężenia napromienienia,

natężenia dźwię­

ku, gęstości mocy promieniowania jonizujące­

lO itp.

27

Ll".pko'd

dynamiczna

paskałosekun­

Pa',

da

Paskałosokunda jest to lepkoU dynamiczna, jaką ma jednorodny .płyn. gdy

podczu prostoliniowego ruchu laminarnego powierzchnio równych pręd­

kości &4 równoległym! płaszczyznami,

na których występuje naprężenie iltyCZne ·1 Pa (pukał), jeżeli ·różnica pręd­

kości płynu w odległych od siebie o l w

(metr) płaszczyznach równych pręd­

kości wynoll l W/I (metr na sekundo)

l Pa', - l Pa: [(1 m/I) : (1 m)]

28

Lepko~d

kinetyczna

metr kwadratowy na sekun-

m"/.

Metr kwadratowy na lelrundę jest to

lepkość kinetyczna, jaką wa płyn, którego lepkoś~ dynamiczna wynosi l Pa',

(paskałosekunda), a gostość wynosi

l kg/m" (kilogram na wetr Iześcienny)

l ml/I- (1 Pa·.) : (1 kg/w S)

ml/.

Metr sześcienny na sekundę jest to atmmień objętości, przy którym przez dany

przekrój poprzeczny przemieszcza lię

ciało o objętości l mi (metr sześcienny)

w czasie l s (sekunda)

l mSJI = l m· I (I I)

d,

29

Strumień

objętości 1 )

metr .ześcienny na sekundę')

1 m""-'

1) Stolowana Jest

również nazwa

przepływ

obję­

tości•.

") StoIuje li, równioi do Wyraża­

nia prt;dk06ci

objętościowej

akuatycznoj.

30

Strumie4 ·

masy1)

kilogram ,na· ··

sekund,

kg/.

Kjl(J~!tm . na 8eknnił~ jostto stn$11eń'·

masy, przy którym przez dany prze..

1) Stosowana jest

rownież nazwa

krój poprzecznY'przemieszcza sięcialG

prsopływ m~y.

l kg"-"

ó wasie l kg (kiI0gram) w czasie 1 I

(sekunda)

l kg/a = l kg I (1 s)

31

GęstoU 8tm,.

mienia masy')

,k ilogram na seImndę - i metr ,

kwadratowy

kgj(s'ml) , Kilogram na sekundę i metrk_wadrato- 1 m-le. kg' l-l . .

wy jest to -taka gęstość strumienia: ma&y, przy- której .przez przekrój poprzeczny l m' (metr kwadratowy) prostopadły do kierunku· przepływu przemieszcza się ciało -o masia 1 kg (kilo g, I ć

ram) w czasie łs (.ekunda) _

l kgj(som2) = (1 kg/s) : (1 mI)

1) Stosow.a na, jest _

również , nazwa~

gęstość przepły­

wu masy.

Wyrażenie jedilOstek

pochodnych 'za pumocq '

jednostek podstawowych

i uzupelniających

Jednostka miary

Nr

poz.

Wielkoś.!

natwa

\ oznaczenie

Definicje i relacje

między jednostkami

UW ,agi

2. W i e I koś c i c i e p I n e

32

Pojemnoś.!

dżul na kelwin

JjK

33

Entalpia

właściwa

Dżul na kelwin jest to pojemność ci e-

1 m"kg's-"K-l

plna ciala, którego temperatura wzras,a o l K (keI win) po pocWonięciu przez

, •• el energii cieplnej 1 J (dżul)

1 J/K = 1 J : (1 K)

cieplna

dżul

na

kilogramI)

JJkg

Dżul ną. kilogram jest to entalpia właściwa, jaką nia układ o masie l

1 m"'s- I

kg (ki-

logram) i entalpii l J (dżul)

l Jjkg = l J : (1 kg)

') ~tosuje się również do wyraża­

nia energii wlaści~vej, energii

wewnętrznej

właściwej

dżul na kilogram i kelwin

J j (kg' Iq

Dżul na kilogram i keI win jest to ciepło

właściwe ciala o masie l kg (kilogram)

i o pojemności cieplnej l JjK (dżul na

kelwin)

,

1 J/(kg'K) = (1 J/K) :(1 kg)

l m" s - I. K -1

właściwe l )

35

Przejmowalnoś«l energii

cieplnej

,wat na metr

kwadratowy

i kelwin

Wj(m"'K)

Wat na metr kwadratowy i keI win jest

to taka przejmowalność ene~gii cieplnej, dla której przy gęstości mocy

cieplnej l W/mi (wat na metr kwadratowy) występuje na granicy środowisk

różnica temperatur l K (keI win)

l Wj(m··K) =(1 W/mi) :(lK)

lkg-s- a·K-l

36

Gradient

temperatury

kelwin na

metr

KjrIl

K~lwin na metr jest to gradient temperaiury, przy kt6rym w' środowisku

jednorodnym występuje różnica temperatur l K (kei win) między dwoma

punktami odległymi od siebie o l m

(metr)

l K/m =- 1 K : (1 m)

l m-I·K

37

PrzewoclnoM

cieplna właści­

wa, konduktywnoś.! cieplna

wat na metr __

i kelwin

Wj(m'K)

: Wat na metr i keI win jest to przewodnoś«l

cieplna właściwa środowiska,

w którym przy gęstości mocy cieplnej

l Wjm' (wat na metr kwadratowy) gradient temperatury jest równy l K/m

(keI win na metr)

1 W/(m'K):z (1 W/m") : (1-K/m)

38

Przewodnoś«l

wat na keI win

W jK

Wat na kelwinjest to przewodność ci eplna, jaką ma kan al cieplny o przekroju poprzecznym 1 m" (metr kwadratowy) i o długości 1 ID (metr) utworzony

ze środowiska, które ma przewodność

cieplną właściwą 1 W / (m' K) (wat na

metr i kelwin)

l W/K = [1 W/(m'K»)'(1 mi: 1 m)

1 m··kg·.- I ·K-l

metr razy keIwin na wat

m' KjW

Metr razy kelwin na wat jest to opór

cieplny właściwy środowiska, którego

pl":.:ewodność cieplna właściwa wynosi

1 W/(m'K) (wat na metr i kelwin)

lm · K /W = 1: (l W/(m'K)]

lm-1.Jtg- 1 oB1 ·K

keI win na wat

KjW

Kelwin na w.at jest to opór cieplny ka-

l 'm- l ·kg- 1 ·.'·K

34

Ciepło

cieplna

39

Op6r eleplny

właściwy,

rezy.tywnoś.!

cieplna

40 ' , Op6r cieplny

nału cieplnego o przewodności cieplnej

l WjK (wat na kelwin)

l K/W = 1:(1 WjK)

.

itI'_

') Stosowana jest

również nazwa

pojemno ść cie- ,

plna wlaściwa.

t1onlto'r Polski Nr -4

POŻ. ' 19

Jednoatb miary .

Nr

pOL

omaozenie

a.

Gęsto't! prądu

elektrycznego

amper na metr

kwadratoW)'

Wielkośol

A/mi

Wyrażenie jednostek

pochodnych za pomo Gą .

jednostek P9dstawowych

i uzupełniających

'DefiniCje i relacj e

mio;dzy jednostkami

.lektryoane

Uwagi

l magnetyczne

Amper JOla metr kwadrato~ jest to gę-

lm - i 'A

stośd prądu elektrycznego występując a,

gdy prąd l A (amp~r) ro zkłada się równomiernie na powierzchni l m' (metr

kwadratowy), prostop a dłej do kierunku

iej go;stości prądu eiektrycznego

l A/m" - l A : (1 m")

42

Ładunek

kulomb

a

43

Kulomb jest to ładunek olektryczny

w czasie l. (sekunda)

przez powierzchnię, gdy prąd elektryczny płynący przez tę powierzchnię wynosi l A (amper)

lC-1A·1.

ls·A

l m' S' ~

I) Stosowana, jest

również nazwa

moment dipolowy elektryc:lny.

~ m' kg'l -I. A -~

') ~t08owana jest

rówcld nazwa

natężenie pola

elektrycznego.

przepływający

elektryczny

Moment dipola elektrycznego')

kulombometr

C'm

Kulombometr jeat to moment dipola

elektrycznego utworzonego przez ' dwa

ładunki różnoimienne o wartościach l C

(kulomb) każdy, znajdujące się w odleglo'ol l m (metr) od siebie

l C'm -1 C'l m

Napl~cie elektryczne, sila

olektromotoryczna, potenej al elek try4zny

wolt

v

Wolt jest to napięcie elektryczne: występujące między dwie~a po~ierz.

chniami ekwipotencjalnymi jednorodnego przewodu prostoliniowego, ~ którym płynie nie zmieniający .ię prą~ l A

(amper), a moc wydzielana przez przewód mię,dzy tymi powierzchniami jest

równa {W (wat) '

..

;

l V - l W :(1 A)

i

45

Pole elektrycznet)

wolt na metr

V/m

Wolt na metr jest to równomierne' pole

. elektryczne, w' którym różnica. p~tencjalów między dwiema płaszczyznami

ekwipotencjalnymi odległy~ od siebie

o l m (metr) wynosi l V (wolt)

l V/m ... 1 V: (1 m)

46

Indukcja

elektryczna

kulomb na

metr kwadra-

Kulomb na metr kwadratowy jest to

indukcja elektryczna, przy której na

powierzchni przewodnika ' równej l mi

(metr k.wadratowy); prostopadłej do

linii pola elektrycznego, indukuje się

ładunek elektryczny l C (kulomb)

l C/mi - l C : (l mi)

towy

47

48

Strumid

elektryczny')

kulomb

a

Pojemnośd

farad

J!

elektryczna

l m-I·.·A

Kulomb jest to strumi eń. elektryczny l •• A

przez' powierzchnię zamkniętą stanąwiącą brzeg obszaru, w któryJ;ll znajdu- .

je 8ię swobodny ładunek elektryczny

l C (kulomb).

Farad jest , to pojemno ść elektryczna,

jakąma kondensator, w którym mię d zy

elektrodami występuje napięcie elek'tryczne l V (wolt), gdy zllajduj ą się na

nich różnoimienne ładunki elektryczne

o wartości. l C· (kulomb) każdy

lF =- l C : (1 V)

l m~2·kg-'·ał·A'

') Stosowana Jest

równid nazwa

strumień. indukcji elektry~znej.

Jednostka miary

Nr

poz.

49

Wielko"

nazwa

Przenikalno'6

elektryczna

farad na metr

Ioznaczenie .

SI

Opór

elektryczny

Opór elektryczny właściwy,

1 m-a-kg-'-.ł.AI

n

Om jest to opór elektryczny między

dwiema powierzchniami ekwipotcncjarnymi przewodu jednorodnego prostoliniowego, gdy niezmienne napięcie

elektryczne l V (wolt) występujące

między tymi powierzchniami wywołuje w tym przewodzie prąd elektryczny

l A (amper)

l n = l V: (1 A)

1 ml-kg-s-a-A-'

1} Stosuje

się

do

wyrażania:rezy­

stancji, reaktaneji i impedancji_

n-m

Omometr jest to ,opór elektryczny właściwy, jaki ma jednorodny przewodnik,

gdy wykonany z niego przewód o przekroju poprzecznym l mi (metr kwadratowy) i długości l m (metr) ma ' opór

~Iektryczny l n (om)

l n-m = l Q-[1 mi :(1 m)]

l m4g-.- a -A-·

simem!)

S

Simons jest to przewodno~ć elektryczna przewodu o oporze elektrycznym

l n (om)

l S = l n-l = l : (l n)

1 m -I- kg -.,- SS - Al

') Stosuje się do

wyrażania: konduktancji, BU.ceptancji i

admitancjl.

simem na metr

Sim

Simens na metr jest to przewodność

elektryczna właściwa przewodnika jednorodnego o oporze elektrycznym właściwym l Q-m (omometr)

l Sim = l : (1 n-m)

1 m- a-kg-1. s S-AI

1) W odniesieniu

elektryczna

Przewodn04d

elektryczna

właściwa, kon-

Uwagi

omometr

elektryczna

53

Wyrażenie jednostek

pochodnych za pomocą

jednostek podstawowych

i uzupełniających

Farad na metr jest to przenikalność

elektryczna (bezwzględna) środowiska

• izotropowego, w którym polu elektrycznemu 1 V/m (wolt na metr) odpowiada

indukcja elektryczna l C/mi (kulomb

na metr kwadratowy)

l F/m -= (1 C/mi) : (1 V Im)

rezyst.ywność

Przewodnoś6

Definicje i relacje

między jednostkami

F Im

(bezwzględna)

50

Poz_ 19

46

Monitor Polski Nr 4

duktywnoś6

elektryczna1 )

do elektrolitów

bywa też stosowana nazwa

przewodność

elektrolityczna

właściwa_

54

55

StmmieI1

magnetyczny')

weber

Wb

Weber jest to etrumieI1 magnetyczny,

który malejąc jednostajnie do zera

w czasie l s (sekunda) indukuje siłę

elektromotoryczną l V (wolt) w obejmującym ten strumień magnetyczny

obwodzie zamkniętym jednozwojowym

wykonanym z przewodu o przekroju kołowym znikomo małym

lWb=lV-l.

Indukcjli

tesla

T

Teala jest to indukcja magnetyczna

pola magnetycznego równomiernego,

przy kt.órejna przekrój póprzeczny

lm l (metr kwadratowy) przypada stm'mień magnetyczny l Wb (weber)

l T .. 1 Wb : (1 ma)

magnet~~zna '.'

l m 2 -kg-i- t -A-l

') Stosowana jest

również nazwa

.trumień indukcji magnetycznej.

--~--~~----------------~--------------------~------------------------------~~-------

Jednostka miary

Nr

poz.

56

,i

Wielkoś6

nazwa

Pole magnetyczne1)

l

Definicje i relacje

między jednostkami

amper na metr

oznaczenie

A/m

Wyrażenie jednostek

pochodnych za pomo~

jednostek podstawowych

i uzupelniających

Amper na metr jest to pole magnetycz-ll m-··A

ne, jakie występuje na powierzchni

bocznej walca kolowego o obwodzie l ID

(metr), stycznie do powierzchni bocznej tego walca . I prostopadle do jego

tworzącej, gdy przez znajdujący się

w os. tego walca przewód prostoliniowy

nieskończenie dlugi o przekroju kolowym znikomo małym plynie nie zmieniający się prąd l A (ampf'r)

l A/m = l A : (l m)

57

Indukcyjnoś6

henr

H

Henr jest to indukcyjność obwodu,

w którym indukuje 'się sila elektromotoryczna l V (wołt), gdy prąd elektryczny płynący w tym obwodzie zmienia

się jednostajnie o l A (amper) w czasie l 8 (sekunda)

l II = l V :11 A : (ls)J = l V·ls : (l A)

l m ' ·kg·s- 2 ·A-·

58

Przenikalnoś6

henr na metr

H/m

Henr na metr jest to przenikalność magnetyczna (bezwzględna) środowiska

izotropowego, w którym polu magnetycznemu l A/m (amper na metr) odpowiada indukcja magnetyczna l T

(tesla)

l H/m = l T : (1 A/m)

l m·kg·.-··A-·

ampe17

A

Amper jest to siła magnetomotoryczna

występująca wzdluż dowolnej krzywej

zamkniętej stanowiącej brzeg powierzchni, gdy 'przez tę powierzchnię przenika jeden przewód z nie zmieniającym

się prądem elektrycznym 'l A (amper)

lA=l·IA

l A

magnetyczna

(bezwzględna)

59

Sila magnetomotoryczna.

napięcie

magnetyczne

4. W i e I koś c i o P t Y c z n e

60

Zdo)noś6 sku-

. metr do potęgi

minus pierwszej

m-l

Metr do potęgi minus pierwszej jest to

zdolność skupiająca układu optycznego, którego ogniskowa ma dlugość l m

(metr)

lm-1=1:(lm)

l m-l

Liczba falowa

metr do potęgi

minus pierwszej

m-l

Metr do potęgi minus pierwszej jest to

liczba falowa Cali mającej długość l m

(metr)

l m-l = l : (l m)

l m-l

Natężenie

wat na metr

kwadratowy

W/m'

Wat na metr kwadratowy jest to natę-

l kg's-'

piająca układu

optycznego

61

62

napromienienia

żenle napromIenienia występujące, gdy

moc promieniowania l W (wat) przypada na powierzchnię l m' (metr kwadratowy)

l WIm' = l W : (l m")

"-

63

Napromienienie

dżul na metr

kwadratowy

JJm'

Dżul

na metr kwadratowy jest to napromieniem e, jakie powstaje w czasie

ł s (sekun!la) przy natężeniu napromienienia l W/m' (wat na metr kwadratowy)

l J/m' = (1 W/m')·I.

l kg·.-a

Uwae i

l) Stosowana jelit

rówmeż

nazwa

pola

magnet ycznego.

natężenie

Monitor PÓłskł Nr'~'

=-48

Jednostka miary

Nr

po..

WiełkoU

.uwa

Natężenie

lomaczenle

Definicje I relacje

mł~dzy jednostkami

Wat na lteradian jelt to natężenie promieniowania, przy kt6rym DlOC promieniowania l W (wat) jNt ..warta w kęcie bryłowym lar (.teradian)

l WIar .,. l W: (l ar)

Wyrażenie jednostek

pochodnych za poDlOCą

jednoltek podstawowych

I uzupełniająeych

l kg·m l •• -I'U-I

wat na

promieniowania Itwadian ·

WIu

65

Luminancja

energetycma

wat na metr

kwadratowy

i .te:radian

W/(ml·u)

Wat na metr kwadratowy i steradian

jeBt to luminancja energetyczna, jaką

ma w kierunku prostopadłym powierzchnia l mi (metr kwadratowy) . prlly

Iiatężeniu. promieniowania l W/ar (wat

na Iteradian)

l W/(ml'ar) .,. (l W/er) : (l JDI)

66

Stmmle4

lum...

Im

LUDlen jeet to .trmniel1 'wietlny

wYsyi.nY w kącie bryłowym l ar

(steradian) przez punktowe iródło

światła o 'wiatlośei l ed (kandela)

llm=-led·l.r

l cd, u

lm',

Lumenosekunda jelt to ilośc! 'wiatła

przenossona w cusie l s (sekunda)

przez ·ltrmniel1 'wietlny 11m (lumen)

.

llm·l-llm·ls

·

1.·ed·u

Luks jNt to natężenie o~wietlenia

wytworzone przez Itrumień 'wietlny

11m (lumen) na powierzchni l mi

(metr kwadratowy)

lix E : l Im : (l Dl")

l m - I; cd '111'

l m-I'ed

64

'wietlny

61

I10§c! 'wiatła .

lumenolekunda

68

Natężeni.

lub

oświetlenia

69

Luminancja

kandela na

metr

kwadratowy

cd/mi

Kandela na Dletr kwadratowy jest to

luminancja powierzchni l mi (metr

kwadratowy), której 'wiatłośc! w Iderunku prostopadłym do tej powierzchni

jest równa l cd (kandela)

l cd/mi =- l ed : (l mi)

70

Naświetlente

lubolekunda

Ix"

Luksosekunda jelt to naświetlenie

wywolane ilością 'wiatla 11m'. (lumenosekunda) na powierzchni lm"

(metr kwadratowy)

llx'l"" 11m·. I (l mi)

..

l m-I"'cd'u

II. Wielkołei a1:u.tyoan.

71

Ciśnienie

paskaJ

Pa

Patrz po.. 21

l m-1'kg"-.

akuBtycan.

~

72

73

Prędko'~

metr na

akustyczna

sekund~

Prędko'~

objętościowa

m/s

Patra poa. 13

l m"-'

metr ..eścienny na sekundę

mil.

Patrz poa. 29

.1 m l •• - '

wat na metr

kwadratowy

W/mi

Patrz poz. 26

lq·.-I

akustyczna

7.

Natężeni.

dźwięka

"

MonUf>r PolskI Nr 4

49 -

----------------------------------~~----~------------------------------~--

r---~------------------------~--------------------~--------------~----------.

Jednostka miary

Wyrażenie jednostek

"

Nr

Definicje, i r,e lacje ,

pochodnych za pomocą

'" W:ielko'~

Uwagi

pos.

między jednostkami

jednostek podstawowych

'nazwa

oznaczenie

i uzupełniających

I

75

Op6r

akustyczny

paskalosekunda na metr

Pa'8/m'

sześcienny

76

Op6r

akustyczny

paskalosekunda Pa • l/m .' ,

na metr

właściwy

Paskalos~kunda na metr Iześcienny

jest to opór akustyczny układuakustycznego, 'w którym przy ciśnieniu

akustycznym l Pa (paskal) prędkoś.:!

objętościowa akustyczna, wynosi l ml/s

(metr sześcienny na sekundę)

l Pa's/m 3 = l Pa : (1 mI/I)

l ID - ' . kg·.- 1

PaskaIósek'unda na 'metr jest t6 opór

akustyczny właściW)'. jaki ma środo­

wisko. w ktÓrym : układ akustyczny

o przekroJ~ lm" (metr ' k~adratowy)

prostopadłym do kierunku

rożcho­

dzenia si{ ' fali aku8tyćznej ma opór

akustyćzny l Pa "im" (paskaIosekunda

na metr sześcienny) .

..

l Pa's/m = (1 Pa-s/m")'l m'

6. Wielko'ci fhykochemiczne

77

78

, kiJoKram na

,mol

·"

kg/mol

Kilogram na, mol jest to mala molowa

: jednorodnego , ciała o masie l kg

(kilogram) i o ' licsn04ci , mateńi l mol

(mol)

l kg/mol - l kg ; (1 mol)

l kg'mol- a

Objętośd

metr

mi/mol

.?'O" cienD1

Metr Iześcienny na mol jest to objętoś~

molowa jednorodnego ciała o objętości

l mi , (metr sześcienny) i o liczności

mateńi l moł (mol)

l m'/moI- l m 3 : (1 mol)

l ml'mol- a

molowa

l/mol

Dżul na mol jest to energia wewnętrzna

molowa układu o liczności materii

l mol (moł) i energii wewnętrznej l J

l mi. kg·.-I·mol- 1

Masa molowa

na mol

79

Energia

dżul na mol

wewnętrzna

molowa

(dżul)

l J/mol =- l l : (1 mol)

ao

Pojemno'~,

ciepina

molowa

81

StęienJe

molowe

82

MolaInoJ4

dżul na mol

iblwin

J/(mol·K)

Dżul na mol i kelwinjest to pojemność

cieplna molowa układu o liczności

materii l moł (mol) i pojemności

cieplnej l lIK (dżul na kelwin)

l J/(mol'K) - (1 J/K) : (1 mol)

l ml·kg·.-I·K-l·mol:-'

mol na metr

ssc4cienny

moI/mi

Mol na metr sześcienny jest to stężenie

molowe roztworu O ' objętości 1m3

(metr sześcienny) zawierającego rozpuszczone , ciało o liczności materii

1 mol (mol)

1 mollml ~ l mol : (1 mi) ,

1 m-"mol

mol na

kilogram

mollkg

Mol na kilogram jest to molalność

roztworu, który zawiera ciało o liczności

mateńi

l mol . (mol) rozpuszczone

w rozpuszczalniku o_masie 1 kg (kilogram)

l molfkg "" L mol : (1 kg)

')

-MonItor PolskI Nr ~

50J ednoltka miary

Nr

poz,

-Iluwa

oznaczenie

DeqnIcje i relacja

mil,ldzy jednostkami

Wyrażenie jednostek

pochodnych za pomocą

jednostek podstawowych

i uzupełniających

1.- W l e l k o, o l p r o m i • Il lo w a n la j o Il i. uj Il c e g o

83

Dawka po-

pJ

chłonięta

Gy/l

Grej jeat to dawka pochłonięta pl;'Omieniowania jonizującego, przy jakiej

energia l J (diul) zostaje przekazana

ciału o masie l kg (kilogram)

l Gr - l J I (1 kg)

l w l ,.-'

Grej na sekund, jelt to moc dawki

pochłoniętej promieniowania jonizującego, przy jakiej dawka pochłonięta

l Gy (grej) jeit wytworzona w czasie

l • (sekunda)

l Gr/' - l Gy : (1 s)

l wl ,.-.

Kulomb na kilogram jest to dawka

ekspozycyjna promieniowania fotonowego, przy jakiej ładunek jonów

jednego znaku wytworzony w suchym

powietrzu jest równy l C (kulomb),

gdy elektrony uwolnione przez fotony

promieniowania w elemencie przestrzeni

zawierającym

l kg (kilogram) powietrza .utracll W powietrzu zdolnoś~

jonizowania

l Cfkg = l C : (1 kg)

l kg - l,S' A

, pochłoniętej

grej na

sekund,

85

Dawka ek..

pozycyjna

kulomb na

kilogram

86

Moc dawkI

ekspozycyjnej

amper na

kilogram

AfIq

Amper na kilogram jest to moc dawki

ekspozycyjnej promieniowania fotonowego, przy jakiej dawka ekspozycyjna

wzrasta o l Cfkg (kulomb na kilogram)

w czasie ls (sekunda)

l A/kg = (f Cfkg) : (1 s)

l k,-l'A

Aktywnoś6

bekerel l

Bq

Bekerel jest to aktywnoś~ ciała promieniotwórczego, w którym jedna

samoistna przemiana jądrowa zachodzi

w czasie l I (sekunda)

1,-1

84

87

Moc dawki

ciała promie-

niotwórczego .

l Bq = l : (l.)

88

GęstoM

strumienia

cząstek

(

metr do potęgi

minus drugiej

razy sekunda

do potęgi

minus

pierwszej

m-I's-l

Metr do potęgi minul drugiej razy

sekunda do potęgi minus pierwszej

jest to /gęstoś~ strumienia cząstek

jonizujących, przy jakiej do kuli o powierzchni kola wielkiego l m' (metr

kwadratowy) wchodzi jedna cząstka

jonizująca w czasie l 8 (sekunda)

l m- I •• - 1 - [l : (18)] : (l mi)

l m- I .• - I

Moniter Polski Nr 4

n. J e d n o s l k'

Dl i a r

11 i e

Poz. 19

~ a Ie ż ą c e

d·o u k I a d u 51 8 )

Jednostka miary

Ńr'

Wielkość

poz.

nazwa

I oznaczenie

R elacje międ z y jednostkami lub definicje

Uwagi

Długo ść,

odleglo ś ć

l

jednostka .

astronomiczna

UA, AU

długości')

2

pc

--M a~ a

I

3

_ _

o

-

tona

J edno stk .. astrono miczn a dl u g ości jest to dł ngość pro·

mi en ia meperturbowanej orbIty ko łow ej e Hił a o mas i ~

znikomo malej . k tóre kr ąż y dookoł a Sł o ń ca z pręd .

kośc i ą kątową gw i az dow ą 0,017 202098 \1 50 .radlan a

na d o b ę mającą 86 400 sek und efemeryd a lnych

l UA = 1 4~ 600·10' m 2)

minuta

godzina

doba

6

7

8

9

10

11

___

'l Warto ść przyjęta w układzi e

stały ch astronomicznych .

•

l t = l Mg = 103kg

ruin

h

d

dzień

tydzieó

l mlD = 60 s

l h = 60 min = 3 600 s

l d = 24 h = 86 400 8

I k~,"d.".w.

•

•

•

j,d,",,1o

mi esiąc

kwartał

rok

stosowania w astronomii

i dzi edzinach zwi ąz anych.

.P arsek jest to odl egło ść środka kola od jego cię cIw y

o długości l UA (j"dnostka a8tronomlc~na d ługo ś C I )

op artej na łuk u o dpo w iad ają cym kątow i ś rodko we­

mu l " (sekund a)

l pc ~ 206 265 UA ~ 30857.10 12 ID

Czas

"5

1) Do

a, r.

o

Temp eratura

stopień

12

Dla różnicy temp eratur l oC = l K

Celsjusza

Stosuj e się do wyra ż a rlla tem p"·

ratury Celsju sza t i ró żł Jlcy teu!peratUl

{t}oc = {T h . -2n1 5

(trc - w a rto.ć hC.lbowa tern·

peratury t wyrażłlu "i

w oC

{T}K -,- wartość Iiczhowa temp"ratury" T wyrażou e )

w K

Por. cz. l po"'. 5.

-

---

Kąt

plaski

I

o

13

stopień

14

minuta

15

sekunda

"

16

grad

I

l° = -~ rad

180

10

1t

l' = -". = _ __ rad

60

10800

l'

1t

l" = - - = - - - rad

60

648 000

o

l~ = ~rad

200

Powierzchnia

hektar

17.

•

ha

•

•

•

l ha = l hm" = lO' m"

Stosuje się do wyrażan i a powierzchni gruntów.

•

Objętość,

I------------------I·--------~~--------~-------------il ---------------------I

pojemnoś6

18

.

Stosuje się do pomiarów obję­

tości płynów I ciał sypkich•

Nie należy stosować do wyraża­

nia wyników pomiarów o dużej

litr

dokładno ś ci.

Prędkość

liniowa

19

kilometr na

godzinę

km/h

l

l km/h = - - m I s

3,6

&) Odsyłacze w ' kolumnie 6 oznaczone gWIazdką wyjaśniono na końcu załącznika.

Nr

pOlio

Jednostka miary

WielkoU

nazwa

I

Relacje miodą jednostkami lub dtllalcJ.

oznaczenie

Stosowana jm r6wnie~ nazwa

CIIęstoś6 !obrot6w.

Prędkoś6

obrotowa

20

obrót na ...

kundo

obrót na minu-

2l

obr/.

l obr/l- 1.-'

obr/min '

l ohr/m.ID - - .-a

,

. 60

kgfl

l kall-lO' kg/w

tę

l

Gęstośc! (masy)

22

kilogram

na litr

Patrz uw... do pOlio 18. ".

Enercia,

praca

.

23

,

24

kilowatogodzina

elektronowolt

1 kW·ll- S,6'10l,J

eY

Elektronowolt jest to energia ldnetyczna, jaką uzyskuje alektron po prlejściu ,.. pr6żni drogi między

dwoma punktami, Idy r6żnlca potencjałów między

tymi punktami jest równa IV (wolt)

l eY fI$ 1,602 19.10- 18 J

Do stosowania w technice jądro.

wej i dziedsinach związanych.

StrumieJi

Stosowana jest r6wnid nazwa

objętości

przepływ obj~toś ci.

1

metr sze'cienny na minut,

25

metr sześcien­

ny na godzin,

litr na sekund,

26

27

m'/h

1 ml/m.ID - - mi!.

60

1

l mlfa - - mi'.

1f.

11f- - 10-0

,

•

3600

l

mi'.

Patrz uwagi do poz. 18.

.10- 1 mI/a

Patrz uwqi do poz. 18.

28

litr na minutt

lfmln

lI/mlD. - -

29

litr na ' godzinę

l/h

11/h - --.10- 1 mi/_

3600 '

60

•

l

Patrz uwagi do poz. 13.

Stosowana jeat równiei nazwa

muy.

StrumieJi

masy

przepływ

80

kilogt:am

na godzin,

31

tona na godzl-

_ _ I~___________ I _n_ę__________

kg/h

1 kg/ll _ _

, _1_ kJ/I

3 600

t/h

'"

101 k '"

I tlM - ,

g,,I M -

1 k l8,6

gl-

---------
.----------~-----------------------------I--------------------~----I

Ładunek

elektryczny

82

1 A'll- 1600

amperogodzina

e

Moa

34

woltoamp.

Y·A

l Y·A-l W

WIU'

VIU'

l VIU' -

Do wyruanIa mocy elektrycznej pozornej.

Do wyruanIa mocy elektrycznej biernej.

1\'"

Hośd 'wiatła

35

lumenogodzina

,----- -----------Poziom (be..

wzgl~dny) mOcy elektrycznej

86

bel

Im' h

llm'h - 8600 lm·_

------I-------~---------------

B, Bm')

l B .. [Iog ,o (

l

~

1 11

•••_ _ _ _ _ _ _ _ 0

decybel

•••• 0 ••••••_ _

dB, dBm ' )

l) Oznaczenia: Bm. dBm dopuszcza _i~ do stosowania w

telekomunikacji

l B :a. (P -10· lO-IW = 10-1W)

'"

P

mot

elektryczna

... ..

Bel jeat to poziom mocy elektrycznej występiIjący,

gdy logarytm dziesiętny stosunku tej mocy do mocy

odnletienla 10-1 W (wata) jest r6wny l

.....

P

lO-IW

) =- l]

---_.......---_...... ..

l dB - 0,1 B

1 dB .. [10 lo,,,

_

_--~._

("lO-IW

.p , )-1]

...

_---_._._ _

1 dB ~ (P _tV10.IO- I W ~

~ 1,258925'10- 1 W)

Nr

poz.

53

Poz. 19

Jednostka miary

Wielkość

nazwa

ltelacje między jednostkami lub definicje

I oznaczenie

Uwagi

Poziom (bezwzględny)

napięcia elektryc:lOego

bel

38

fi

Bel jest to poziom napięcia elektrycznego występują­

cy, gdy podwojony logarytm dziesiętny stosUllkn tego napięcia do napięcia odniesienia yO,6 V (wolta)

jest równy l

l B

== [ 2 l~gl.

tv0~6

V ) = l]

==(U=00·Yo:6"vy6 V ~ 2,449 490 V)

lB

=

U - napięcie elektryczne

decybel

39

dB

l dB = 0,1 B

l

dB

== [ 20 log,. (

y;6 V) l]

=

l dB

=

== (U = 'lIIi> . yo~ V =

'}I 0,060466176 V ~

~ 0,869 111 8 V)

Stosowima jest również nazwa

tłumienie. Jednostki tłumien­

ności stosuje się odpowiednio do

Tlumienność

wyrażania mmocności (wielkoś­

ci przeciwnej do t1umiennoś<ii).

bcl

40

B

Bel jest to t1umiennośc! występująca gdy

a) logarytm dziesiętny stosunku dwoch wartości

wielkości proporcjonalnej do mocy jest równy l

l B ==

(~~ = 10)

P" p. - wartości wieikości proporcjonalnej do mocy (np. mocy,

energii, gęstości powierzchniowej energii).

b) podwojony logarytm dziesiętny stosunku dwóch

wartoścI wielkOŚCI proporcjonalnej do pierwIastka

kwadratowego z mocy jest równy l

l B

,]

== ,[2 log,,. (U,)

U. , = l

l B -~ (~

U. = , ·fiO

II lU ~

~ 3,162 278)

wartości wielkości proporcjonalnej do pierwiastka kwadratowego z mocy (np. napięcia

elektrycznego, ' prądu ~lektrycz­

nego, ciśnienia akustycznego).

UH U, -

, decybel

41

dB

l dB = 0,1 B, skąd

a)

l

dB

== [10 log,. ( ~) == l]

I dB

lV-10 ~

p

== ( p.

.~ =

~ 1,258 925)

2}10'Ul

l dB == ( U. = , 10 ~

~ 1,122018)

Wżmocność

Stosowana jest również nazwa

wżmocnienie.

, ., .

42

bel'

B

Patrz poz. 40

43

decybel

dB

Patrz poz. 41

;'

Nr

poz.

Poz. 19

54 Jednostka ' miary

Wielkoś6

nazwa

' Relacje mł~day jednostkamł łub definicje

I oznaczenie

Po ziom (bezw zgl ę dny )

ciśni e nia

akustycznego

44

bel

B

Bel jest to poziom ciśnienia akultycmego WYltępU­

jący, gdy podwojony logarytm dziellotny Itolunku

tego ciśnienia do ci'nienia odniellenla J'10-' Pa

(paskala) jelt równy l

l B

,--------------------------- -----------------

45

decybel

dB

1 B A (p -llIo.J.lO-1 Pa~

~ 6,324556'10-' Pa)

, - ----------------------,~,---------------,- -

l dB = 0,1 B

,

l dB

"

~ [2 logto( 2·10-·Pa

p

) - l]

~ [20 logto( 2·10p IPa ,) ;.. 1]

- --

-1 dB a (p -2lho.2·1O-·Pa~

~ 2,244036'10- 1 Pa)

p - ciśnienie akultyczne

Poziom

głośności

46

fon

fon

Fon jest to poziom gło~no~cł dźwięku o częstodiwolei

1000 Hz (herc6w) I poziomie ciśnienia akrtltycznego

l dB (decybel).

Interwal

czę s totli wości

47

oktawa

48

dekada

Oktawa jest to Interwał częstotllwo8c1 wyltOpUjący,

gdy logarytm przy za~adzie 2 ItOlunku tych CZęltO­

tliwości jest rowny l

l oktawa ~ [log.(f./f t ) - l]

Dekada jest to interwał częstotliwo' ci występujący,

gdy logarytm dziesi,:tny stosunku tych CJlę8tótliwo'ci

jest równy l

l dekada .a. [logto(fJft} - 1]

l

l dekada - - - - oktawy ~ 3,321 928 oktawy

logto2

'

l oktawa Ił: [({.1ft) - 2]

l dekada ~ [(falCt) - 10]

Cu C. - wartości częltotliwo4c1

Masa atomowa

49

j ednostkoa masy

at omo wej

u

Jednostka masy atomowej jest to masa atomowa równa 1/ 12 części masy atomowej liC (węgla 12)

l u ~ 1,660 57·10- n kg

litr na mol

l/mol

l l/mol = 10-1 mi/mol

Patrll uwagi do pOIl. 18.

mol na litr

mol/l

l mol/l = 10lmol/m l

Patrll uwagi do pOIl. '18.

jednoM

l

Jednostka pH jelt to wykładnik Itę!enla jon6w wodorowych, gdy cologarytm dziesiętny wartości licz.

bowej stężenia molo","ego aktywnych jon6w wodorowych wyratonego w mol/dml (mol na decymetr

sześcienny) je.t równy l

l ... [-logll{C}...ol/dm' - l)

Przy Itosowanlu tej jednoltkl

wielko'ci wyraża li,

tak jak liczby oderwane. Słowa

"jedno'ó" ani oznaczenia "l"

nie dopiluje li,.·

{C}mo1/datl -::- warto't! liczbowaItęienia molowego- wyratoIlego

w mol/dml

l .a. (C .. 0,1 mol/dml )'

O bj ę to ść molowa

50

---- ----------- I ------------ I ~_~------I! ~~--------~-----------------------II-------~--~----~---I

S tężenie molowe

51

p Il, w ykł ad nik

jonów

wodoro wych

stężenia

52

--, -------~'------~

. ~

. ~

' --~

wartości

Stosunek dwóch

warto ści tej

samej wielko ści

53

jednoś6

l

J ednoU jest to Itosunek dwóeh jednakowych wartości tej lamej wiełko§cl.

Przy Itosowanlu tej jednoltki

wartości

wielkości

wyraża

lię

tak' jak liczby oderwane. Słowa

"jednośó" ani oznaczenia "l" nie

dopiłuje lię.·

54

55

procent ,

%

0/00

Proceńt jest to 1/100 .tosunku dwóch jednakowych

wartości tej lamej wielkości.

'

, Promil jest to 1/1000 stosunku dwóch jednakowych

wartości tej lamejwielkości.

•

•

Nr

pOL

-

•

Jednóstka · miary

Wielko'~

Relacje między jednostkami lub definicje

I oznacsenie

nazwa

llo'~ informacji

bił

56

[łOg.(~) - l]

,

l bit :2: ( P =

~)

p -'- prawdopodobIeństwo 3d..

rzenia

Strumień

informacji

bit na· sekundę

57

Bit na sekundę jest to strumień informacji, przy którym iloU informacji l bit (bit) przcplywa przez dany

przekrój kanału informacyjnego w czasie l 8 (sekunda)

bitl·

".,

- --

Uwagi

Bit jest to ilo'~ informacji, jaka odpowiada zajściu

jednego z dwóch przeciwnych zdarzeń, gdy1logarytm

przy zasadzie 2 odwrotności prawdopodobieństwa

tego zdarzenia -jest równy l

bit

I bit :2

--

Poz. 19

55 -

Zdołnoś~ skupiająca okładu

optycznego

l dioptria - 1 m-l

dioptria

58

• wielokrotności i ' podwielokrotności,fzieaiętnycb ale wyraża &ił według Alad okrcślonychw .§2 załącznika .ar 3 do zarządzenia.

§ 3. Od obowiązku świadczenia usług przewozowych

zwolnione są jednostki wymienione w § 2 ust. ~ rozporzą~

dzenia Rady Ministrów z dnia 11 marca 1964

w s·pra.wie

obowiązk,owęgo świadczenia uslugpfzewozowych w . kra jow ym transporcie drogowym (Dz. U. i964 r. Nr lO, poz. 65,

z 1971 r. Nr 31 ~ poz. 283 i z 1972 r. Nr 49, poz: 317).

Wprowadza się . na okres od dnia 15 do dnia

23 , marl=a .1.976 r. na obszarze całego krąju Qb()wiązek

świadczenia usłllg przewozowycl) samochodami osobowymi

na ce le zwią~an e z wyborami do Sejmu Polskiej RzeczypQspolitej Ludo we j i rad narodowych stopnia wojewódzkiego.

, § l.

r.

z

Załącznik

nr 2.

JEDNOSTKI MIAR WYBRANYCH WIELKOŚCI DOPUSZCZONE PRZEJSCIOWODO STOSOWANIA JAKO LEGALNE

BEZ OGRANICZENIA ZAKRESU ICH STOSOWANIA LUB W OGRANICZONYM ZAKRESIE·,

Jednostka miary

Nr

pOL

Wielkośó

'nazwa

Długość, odległości

l

angstrem

2

mila IIl(Kska

Relacje między jednostkami

l

Uwagi

oznaczenie

A

lA"", 10-10 m

I mila morska"'" 1852 m

.

kabe.!

3

,

1 kabel = 0,1 mili morskiej =

= 185,2 m

l stopa ... 0,304 8 m

'stopa

Do stosowania w łegIn. ,

dze,'"

Do śtosowania w ieglu.

dze.Do stosowania w leglu.

dze.*

Masa

5

'kwintal

, karat .·mctl'ycuy

6

--

Kąt

.q

l q'" lO' k,

b

l bo - 20O,mg ... 2-10-' kg

..,

pIliski

7

Arąt ··płaIJki pełny

8

' rumb

._Kąt bryłowy ·

9

. ,

..ateran, ._.qt ~,bąłowy

1, lcąt .bryłowy .'pełny

= 4/t sr

pełny

Powierzchnia

. 1 . kąt płaski pełny =2 lt:fad

lt

rad

l mmb=

16

J

Do stosowania w ob:.ocie

plodami rolnymi.·

Ho stosowania w obreci.e

kamieniami szlachetnymi .

i perłami,"

•

•

-.

= 1 cater.an = •

10

8l'

a

l a = lO' mi

U

barn

b

l b = lO' fm l = 10-'u mi

12

.tona rejestrowa

· RT ...

13 .

<sto pa , sZCllcienna

Dostosowania w .tegtuI RT = 100 stóp ueściennych ~

dze.·

~2,8317 m'

l Ittupa sześcienna . ~ . 0,028317 m S . Do, stosowania w ieglu• .

dze,-

Objętość

Do pomiarów ,powierzchni

gruntu.·

Do . stosowania w fizyce

atomowej i jądrowej.·

:.) Odsy/aeze· oznaezonegwia3dką ' w.'kglumnie 6' wyjaśniono na' końcunłącznika.

'.

J

;...... 56 -

Monitor Polski. Nr ,4

Nr

po..

I

Poz. 19

Jednostka miary

Wielkoś6-

nazwa

Prędkoad

liniowa

14

Relacje między jednostkami

I oznaczenie

węzeł

l węzeł ~ l mila morska : l h 1852

=- - - m/I

S 600

gramocentymetr

na sekundę

l g·cm/I =- 10-· kg" m/I

I

Pęd

15

~iła

Uwagi

Do etosowania w żeglu­

dze.·

16

dyna

dYB

l) Wielokrotności i pod.

17

kilogram-liłal)

kG

kilopond 1)1)

kp

l kp ... l kG = 9,806 65 N

tne wyraża się za pomocą przedrostków, analogicznie do wielobotności i podwielokrotności kilograma (kg).

(Patrz zal. nr 3, § 2

pkt 5)

") Tylko dla importowanych narzędzi pomiarowych.

kilogram-siła razy metr

kG'm

l kG'm =- 9,80665 N'm

20

kilogram-aiła

na centymetr kwadratowy

kG/CJą.

21

atmosfera techniczna

at

22

kilopond na centymetr

kwadratowy

kp/cm.

wielokrotności dziesię­

-

18

19

Moment siły

Ciśnieni.

24

•

1kG/cml - 1 at ~ 1 kp/cm l - 98066,5 Pa

Tylko dla Importowanych

narzędzi pomiarowych.·

"kGi;i---' ...._-~-----_._--_... •

'kii~g;~;;;:;ii~--;;-~~;-"

23

•

kwadt:atowy

_.

kilopond na metr

kwadratowy

kp/mi

Tylko dla importowanych

narzędzi pomiarowych.·

1 kG/mi - 1 kp/mi ...

=- l mmHIQ - 9,806 65 Pa

•

25

_ _-----_ _-_

26

bar

......

27

atJllosfera fizyczna

........

28

.......

bar

........

l bar =- lO· Pa

.....................................

...........

__......

l atm "" 101 325 Pa

atm

_._.._---- ..

_

_--_

_ - - _......................._ .._...

......... ..

1

l Tr - l mmHg == -.- atm ~

760

~ 133,322 P.

tor

Tylko jako warto U l atm

przy obeślaniu tzw.

ciśnienia normalnego.·

•

29

milimetr ełupa rt..cI

mmHg

•

---I---~-------I----~~~~---I--~~--I---------------,----------I

N aprężenie mechaniczne

30

kilogram-siła na centyl kG/cm l = 98 066,5 Pa

•

kG/cm·

metr kwadratowy

31

kilogram-siła na milil kG/mml = 10 1 kG/cm" =•

kG/mm·

metr kwadratowy

!

= 9806650 Pa

---

Napięcie

powierzchniowe

32

---

dyna na centymetr

dyn/cm

l dyn/cm = 10-- 1 N/m

erg

watosekund.

kilogram-sila razy metr

kaloria

erg

W'I

kG'm

cal

l e"g>oC 10- 7 J

l W'I-IJ

1 kG·.IU = 9,806 65 J

l cal = 4,186 8 J

e1'g na sekundę _

koń mechaniczny

ergI·

l ergI' = 10- 7 W

l KM= 75 kG'm/s ==- 735,498 75 W

l calI' = 4,186 8 W

l kcaljh =- 1,163 W

Energia, praca

33

34

35

36

Moc, strumień energii

37

38

--·_-------I-~-------_·

KM

kaloria na sekundę

~-~--

.r

•

kilokaloria DII!odzinę

__._______L__

I

calI_

kcaljh

~_~_~~_~

____

~_~

___

~~

___

Do wyrażania mocy silników spalinowych.·

~~

____ __ . ".

~

~

Monitor Po1ski Nr .(

Nr

poz.

57 -

Poz . . 19

Jednostka miary

;

,j:,

o,

~

Wielko'"

I

i

nazwa

l '

I

Relacje ~it;dzy jednostkrum

Uwagi

oZJlaczenie

Gt;sioś6 mooy. gęstoś6

Itrninienia energii , .

41

erg na centymetr kwadratowy i .ekundt;

ergf(cm··,)

l ergj(cm"s) = 10- 1 W/mi

42

kaloria na centymetr

kwadratowy i sekundt;

cal/(cm··,)

l calj(cm 2 '8) = 41 868 W/mi

43

kilokaloria na metr

kwadratowy i godzint;

kcal/(m··h)

t" kcal j(m··h) = 1,163 W/mi

44

erg na gram i kelwin

ergf(g·K)

l ergj(g'K) =- 1O-'J/(kg·K)

45

kaloria na vam i kelwin

cal/(g·K)

l calj(g'K) = 4 186,8 J/(kg·K)

46

kilokaloria na kilogram

i kelwin

kcal/<kI' K)

1 kcal{(kg' K) =

- 4186,8 Jj(kg'K)

47

erg na centymetr kwadratowy. sekundt; i kelwin

erg/(cm··.·K)

l ergj(cm 2 's'K) =

- lO-s Wj(m.·K)

48

kaloria na oentymetr

kwadratowy, sekund,

i kelwin

cal/(om··,·K)

l oalj(cm··s·K) =

- 41868 W/(m··K)

49

kilokaloria na metr

kwadratowy, godzin,

i kelwin

kcal/(m ł • h· K)

1 kcal/(m"·h·K) =

60

erg na centymetr,

sekund, I kelwin

era/(om·.·K)

1 erg/(cm·s·K) =- 10- 6 W/(m·K)

51

kaloria na Mntymetr,

lekund, I kelwin

cal/(om·.·K)

1 oal/(cm·s·K) =- 418,68 W/(m·K)

makswel

~]I[

1 Mx = 10-'Wb

gaus

G.

1 Gs = lo-aT

~

Ciepło właściwe

Przejmowalno66 energii

cieplnej

- 1,163 W/(ml'K)

P~zewodno'" oleplna

właściwa, kondukt;ywnoś6 cieplna

--Strnmiel1 magnetyczny

(strnmiel1 Indukcji magnetycznej)

52

--Indukcja magnety:'czna

53

I

i

Pole magnetyczne (nat.,żenie pola magnetycznego) ,

54

ersted

O.

l

l Oe = -,10' A/m

,

, 4n

gilbert

Gb

'

1

1 Gb = -~10 A

4n

dyna na centymetr

kwadratowy

dyn/cm·

l dyn/cm' =- 10-'1 Pa

Siła magnetomotoryczna,

napit;cie magnetyczne

'SS

Ciśnienie

aku.tyczne

56

Lepkoś6

T ,'

I

dynamiczna

puaz

57

P

l P = 10- 1 Pa·s

,

St

1St = lo-a m"fe

Lepkoś6 kinetyczna

stoke.

58

I

LepkoU wagłodna,

-

stopieI1 Enałera

59

;.

I

bE

,,

60

I

;

rad

tad, rd

,

;

,,

;

Dawka pochłon!ęt~

.' .

rad =9;OI 'Gy

,

,,

Do wyrażania IJpkości

względnej mierzo~ej za "\

pomocą wiskozymetru En,

i

glera.

!

...

Monitor Pc Iski Nr 4

Nr

poz.

Poz. J~

58 Jednostka miary '

Wielkoś~

na zwa

Relacje między jednostka.n;u

I

oznaczenie

" Uwagi

Moc dawki po chloniętej

61

rad na s~kund,

rad/s, rd/_

l rad/a ... 0,01 Gy/_

62

rad na minut,

rad/min,

rd/min

0,01

l rad/min = - - Gy/s

60

rad na godzin,

radjh, rdjh

0,01

l radjh ... - - - GY/I

3600

rentgen

R

.,

63

~

.

"- - -

Dawka ekspozycyjna

64

--- Moc dawki ekspozycyjnej

I_~" -I

"

65

rentgen na sekund,

R/_

66

rentgen na minut,

R/min

67

rentgen na godzin,

R/h

l R/a .. 2,58'10-' Ajkg

l

l R/h - - - - ,10-' A/kg

3600

"

Aktywnoś6 (ci a ła promie-

niotwórczego)

"

kiur

68

Poziom (bezwzględny)

mocy elektrycznej

69

Ci

neper

l Ci =- 3,7 .10 10 Bq

Neper jest to poziom mocy elektrycznej wy s tępujący, gdy polowa

logarytmu naturalnego stosunku

tej mocy do mocy odniesienia

' 10- 1 W (wata) jest równa l

1) Oznaczenie Npm dopuszcza się do ItosOwania w telekomunikacji.

l Np .&. [ ,~ log. (

l Np ~ (P=e'·lO-IW~

~ 7,389056'10- 1 W) ,

2

.___

70

P

,) _

10-' W

l]

P - moc elektryczna

Relacje między neperem

i belem oraz decybelem

por. poz. 71.

--------------:------------------~----------------------l~~~~------I

Poziom (bezwzg l ędny) napię cia elektrycznego

Neper jest to poziom napięcia

Np

neper

elektrycznego występujący, gdy lo·

garytm naturalny stosunku tego

napięcia do napięcia odniesienia

YO,6 V (wolta) jest równy l

l ~

Np

[lOg,

(Vo~~v) =-1]

l Np ~ (U =

~ ' 2,105 572 V)

e'y0.6 V ~

U - napięcie elektryczne

Relacje między neperem

i belem oraz decybeiem

por. poz. 71.

Stosowana jest również."

nazwa: t/umienie.

Jednostki tlumienno,ścL

stosuje się odpowiednio

do wyrażania wzmocno-,

ś ci (wielko~ci przeciwnej

do tlumienności).

Tlumiennoś6

.

7l

.... '. ': ~ .'

I ; , ~ : '.;, .

nepa

Np

Neper jest to tłumleni:to~t! wystę­

gdy

pująca,

a) logarytm naturalny stosunku

dwóch wartości wielkości proporcjonalnej do pierwiastka

kwadratowego z mocy je.t równy l

Monitor Poi ski Nr 4

59 Jednostka miary

Nr

poz.

Wielkość

nazwa

I

Relacje między jednostkami

Uwagi

~ [108<' ( ~:) - l ]

Ul

lNp ~ ( -=e

U,

oznaczenie

7led.

l Np

:::: 2,718 282)

,

, D) połowa logarytmu naturalnego

U u U, - wartości wielkości proporcjonalnej do

pierwiastka kwadratowego' z mocy (np. napięcia

elektrycznego, prądu elektrycmego, ciśnienia akustycznego)

ltosunkU dwóch wartości wielkości proporcjonalnej do mocy

jest równa l

i Np ~[~ log. ( ::) = l]

l Np ~ ( -Pl = e'

p.

:::: 7,389 056)

p .. P, -

warto śc i wielproporcjonalnej do

mocy (np. mocy, energii,

gęstości powierzchniowej

energii)

-

kości

l Np - (2 10głO e) B

:::: 0,868 589 O B

l Np - (2010glo e) dB ~

~ 8,685 890 dB

• wielokrotności i podwielokrotności dziesięt~ych nie wyraża się według lIUad określonych w § 2 załącznika nr 3 do zarządzenia.

§ 4. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

§ 2. Do dysponowa~ia pojażdami samochodowymi do-

starczonymi do świadczenia usług przewozowych upoważ-

Prezes Rady Ministrów: P. Jaroszewic• .

19

ZARZĄDZENIE

PREZESA POLSKIEGO KOMITETU NORMAliZACJI I MIAR

z dnia 5 stycznia 1976 r.

w sprawie ustalenia definicji, nazw I oznaczeń jednostek mI ar_

Na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy z d.ruia 17 czerwca

1966 r: o miar ac h i narz ę dziach pomiarowych (Dz. , U.

z 1966 r. Nr 23, poz. 148 i z 1972 r. Nr II, poz. 83) oraz § 4

rozpo rządzenia Rady Ministrów z dnia 17 października

1975 r. w sprawie ustal enia legalnych jednostek miar

(Dz. U. Nr 35, poz. 192) zarządza się, .co następuje

§ l. Ustala się

1) de finicje i oznaczenia legalnych jednostek miar,

2) pochodne jednostki miar wybran ych wielkości należą ce do ukł a du SI,

3) pochodne jednostki mi ar nie należące do układu SI,

a określone ja ko leg alne w roz porz ądzeniu Rady Ministrów z dnia 17 pa ź dzi ern i ka 1975 r. w sprawie ustale nia legalnych jednostek miar (Dz. U. Nr 35, pOiZ. 192)

wymienione w wykazie legalnych jednostek miar stanowi ący m zał ą cznik nr l,

4) jednostki m iar wybranych w i elkości dopuszczone

przejściowo do stosowa.nia jako legalne bez ograniczenia zakre su ich stosowania lub w ograniczonym z,akresie - wymi eni one w załą c zni ku nr 2 do zarządzenia,

5) zasady wyrażania dziesiętnych wielokrotności i podwiel<JkrotnoŚCi jednostek miar .-: okr eślo ne w załącz­

niku nr 3 do zarządzen.ia,

6)

wytyczne w sprawie stosowania oraz zasad budowy

i pis·owni nazw i oznaczeń jednostek miar - wymieni one w z a łączniku nr 4 do zar z ądzenia.

§ 2. Traci moc zarządzenie Prezesa Centralnego Urzę­

du Jakośoi i Midll' z dnia 21 grudaia 1966 r. w spra w'e

ustalenia definicji i ozna·czeń legalnych jednostek midr

oraz ustalenia poch<Jdnych jednostek miar i jednostek miar

dopuszczonych prZe]SCIOWO do stosowania . jako le ga lne

(Momitor Polski z 1966 r. Nr 74, poz. 356 i z 1971 r. Nr 25,

poz. 160).

. § 3.

Zarządzenie

wchodzi w życie z dniem 15 lute go

1976 r.

Prezes Polskiego Komitetu Normaliza1cji i Miar

B. Adamski

Załącznik

nr 3.

ZASADY WYRA1:ANIA DZIESIĘTNYCH WIELOKROTNOSCI I POWIELOKROTNOSCI JEDNOSTEK MIAR

§ l. Dziesiętne wielokrotności i powielokrotności jednostek miar można

wyrażac! przez dołączanie (odpowiednio) do nazw lub oznaczed.

jednostek miar przedrostków lub ich oznaczed wyratających

mnożniki dziesiętne. Zestawienie tych przedrostków I oznacze6

zawiera poniższy wykaz.

Przedrostek

eksa

peta

tera

giga

mega

kilo

hekto

deka

decy

centy

mili

mikro

nano

pilio

remto

atto

I Oznaczenie I

E

P

T

G

M

k

h

da

d

'c

m

~

n

p

f

a

Mnożnik

10"

10"

1011

lO'

lO'

lO'

lO'

101

10-1

- l 000 000 000 000 000 000

- l 000 000000 000 000

- l 000 1>00 000 000

- l 000 000 000

- l 000 000

- 1000

-100

-10

10-' 10-' 10-' 10-' 10-11 _

10-11 lO-U -

0,1

0,01

0,001

0,000001

0,000 000 001

0,000000000001

0,000000000000001

0,000 000 000 000 000 001

I %. Zasady ogólne stosowania przedrostków I oznaczed wymienionych

w § l 8ą następujące

1) przedrostek (oznaczenie) dołącza 8ię do nazwy prostej (oznaczenia) jednostki mi"ry, umieszczając go bezpośrednio przed naswą (oznaczeniem) jednoliki miary (bez pn:el'wy oddzielającej,

bopki lnb tp.),

J) do nazwy prostej (oznaczenia) jednostki miary dołącza lit

tylko jeden przedrostek (oznaczenie),

, np.1 10-' m ~ 1 nm, a nie l mlJ,m,

10-' kg - l g, a nie 1 mkg,

II} przedrostki (oznaczenia) pisze się w druku czcionką prostą,

4) mnożnik wyrażony przedrostkiem (oznaczeniem) odnosi sil!! do

jedno.tki miary w potędze pierwszej.

Wykładnik potęgowy odnoszący się do jednostki miary dotyczy również mnożnika wyrażonego przedrostkiem (oznac_

niem) dołączonym do nazwy (oznaczenia) jednostki miary,

ap.lleml -1·(10- l m}l-l·10-· 'm',

l ml- 1 - l/lUI _ 1'(10-' 8)-1._ 1.10' .-1,

I) włelokrotnoścl I podwielokrotno~ci dzie.iętne kilograma wyrat.

II, przez dołączenie przedrostków (omaczed) do lilowa gram

(oznaczenia - g),

np.: 10- 1 kg - 1 dag,

10-'kg - l g,

6) - nazwy I oznaczenia dzle81~tnych włelomtn04c1 I podwielokrotno~cI jednostek miar utworzone .godnie s pkt 1 i 2

by6 użyte do budowy złożonych nazw l oznaczeń,

Dp.1 1 kW/(m'·K) - lO· W/(m··K),

l km/h - 10' m/h,

l kB/dm' - lO· kg/m',

1 g/mI - l kgfl,

1 MeV/(cml'I}- lO" eV/(ml·s).

I 3. Za8ad określonych w § 2 nie stosuje się do jednostek miar nie należących do układu SI zaznaczonych gwiazdką w załączniku Drl

oaęU II I w aallłczniku nr 2,

Dp.1 h, min.

mo,.

~o

Załącznik

nr '-

WYTYCZNE W SPRAWIE STOSOWANIA ORAZ ZASAD BunOWY I PISOWNI NAZW I OZNACZM JEDNOSTEK MIAR

I 1.1. Nazwy i oznaczenia jedno.tek miar podane w .&łącznikacla

4. Mnożenie

wyraża

wy.tępujące

po dzieleniu (w mianowniku

ułamka)

nr l i 2 do zarządzenia naldy .to.ow&6 jako obowiąsują.

w ukresie określonym art. 3 Ult. l ultawy a dnia 17 cserwoa '

1966 r. o miarach i narzędziach pomiarowych (D.. U. a 1966 ..

Nr 23, poz. 148 i a 1972 r. Nr 11, po.. 83).

l) "i" - gdy poprzedza ostatnią nazw, prostą wy.tępującą w n ..

I. Do wyrażania legalnej jednostki miary .to.uje li, pełną nazWf

2) "," (przecinek) rozdzielający kolejne nazwy proate występo­

.wie złożonej (równid gdy w mi!U1owniku występują tyIke

2 nazwy proste jedno_tek miar),

jące

jednostki lub jej oznaczenie.

w mianowniku, z wyjątkiem wypadku wymienione,.

'!' pkt 1,

.. Do wyrażania legalnej jednoltki miary, dla której Ili. IIOlt.

ustalone oznaczenie, należy .tosowa~ nazw, jed;'ostld 'W pełn}'lll

brzmieniu.

ł.

si, przes

l) "o" - gdy przez zastosowanie tego łącznika uzyskuje .it

złożoną nazwę jednostki miary utworzoną zgodnie

z zasad,

określoną

w ust. 2,

np.: dżul na kilogram i kei win,

kaloria na metr, .ekundo i kelwin,

kilogram na, kilowatogodzin,.

2'-'

Oznaczenia, o których mowa w Ult. l, i usady okre'lone w §

nie obowiązują w odniesieniu do automatycznycla ' środków

łączności i przetwarzania informacji.

II. Nazwy i oznaczenia jednostek miar ze względu na ich budow, I 5.1. Oznaczenie jednostki miary pisze lit bez kropki na koIicu,

w druku -

dzieli się na

l) proste,

np.: metr

kelwin

weber

la

K

stopień Celsjusza-- ' -

W'b

·C

metr kwadr.atowy

m'

li. Oznac~enia innych jednostek miar pil" się małą literą (minu". ·

Ikułą),

np.: in; s; cal.

I 6. Oznaczenia złożone można wyraża~1

I) złożone,

np.: niutonometr

l) w postaci zwykłego ułamka akreak, ułamkow, sko'n"

'W tym wypadku mianownik zawierający więcej niż jedno

oznaczenie proste jednostki miary ujmuje siO w -nawias,

np.: m/sl; N's/ml; J/(kg'K);

2) w postaci zwykłego ułamka a kreak, ułamkową poziom..

m

N·.

J

np.1 -;.-' --;;.-' kg' K

N· m

kaloria na centymetr

kwadratowy, sekundt

i kelwin

cal/(cm··.·K)

•••1. Nazwy jednostek miar pisze się małymi literami (minuskułą).

jeżeii ogólne. reguły pisowni polskiej ni ••tanowią inaesej; w dnt.

ku -

3) w postaci iloczynu potęg jednostek miar, z zachowaniem koleJ- .

n08ci oznaczeJi według nazwy jednoltki miary,

np.: m-s-I; Pa·.; J·kg-1·K-l.

czcionką prostą.

I. Nazwy jednostek miar odmienia li,

polskiej.

według

zasad deklinacji

17. W oznaczeniu złożonym mnożenie omacsa się kropk" rozdziel ..

l. Nazwy j ednostek miar pochodzenia obcojęzycznego pisze II, ·

I ł.l. Nazwy proste jednostek miar występujące w n~. złożonej

łączy się za pomocą łącznik6w wyrażających odpoWiednio mno-

lub dzielenie.

I. Mnożenie w nazwie

wyrażającej

iloczyn jednostek miar lu

w części nazwy Itanowiącej licznik ułamka wyrua lię przea.

"o" lub "razy", przy czym łącznik "razy" stosuje .i, tylb

wtedy, gdy zastosowanie łącznika "o" prowadzi do niejednoznaczności lub nie jest pożądan. ze względów fonetycznych,

np.: niutonometr

kulombometr

woltoamperosekunda

kilogram-8iłai.~.....

.ię

oznaczenia składowe proate.

nr 2 do zarządzenia, których budowa lub pisownia nie odpowiada

zasadom określonym w § 5-7, -ą naltępująCOI

jednoatka astronomiczna długości · AU, UA

tona rejestrowa

RT

koli mechaniczDY

KM

elektronówolt

eV

kilogram-siła

kG

milimetr słupa wody

mmH.O

milimetr .łupa rtęci

mmHJ

.topie4

•

minuta

lekunda

grad

rok

r.

oC

Itople4. Celsjulu _

stopie4 Englera

"11

angstrem

A

!.procent

%

promil

0/..

•

kulom!łFraey- mem14-.1r.-wy, "u

I; . DZfelenie wyraża

jącą

I 8. Oznaczenia wymienione w części II załącznika nr l i w załącznik,.

fonetycznie lub spolszczone,

np.: niuton, kei win, wat, kiur, dżuł.

żenie

czcionką prostą.

2. Oznaczenie jednostki miary, której nuwa pochodzi od imienia

własnego, pisze si, (rozpoczyna) wielk, literą (majuskułą).

np.1 N; Wb; Oe.

.wol"

..

przeSI "na",

np. : . metr na sekund,

dżul na kelwln.

Redakcjal Urząd Rady Ministrów - Biuro Prawne, Warszawa, Al. Ujazdowskie 1/3.

Administracja: Administracja Wydawnictw Urzędu Rady Ministr6w, ul. Powslńska 69/71

- 00-979 WarlZawa (skrytka pocztowa 81), tel. 28-90-01 ~ 608 I 42044-78.

Tłoczono I

'W Zakładach

Z4m.8.

polecenia Prezesa Rady Mlnlstr6w

Graficznych ..Tamka", Zakład nr l, Warszawa, ul. Tamka 3.

Cena '7.20 zł

~~p~n_i_

to_r__

P_o_ls_k_i~N

~T_

r_4________________~_______________

39~'t'__~________________~________~____~P~o~z~

.. .1_ 8_ _i_l_~ .

z 1971 .•. Nr 31, poz. 283 i z 1972 r. Nr 19, poz. 317) zarzą­

d~.a się, .co nast ę puje

nione są jednostki wl"znaczone prze z wojewodów i pr ezydehtówmiaśt ' stopnia wojewÓdzkiego.

.

Załączniki

do zarządzenia Prezesa Pol·

skiego · Komitetu Normalizacji i Miar

II dnia S stycznia 1976 r. (poz. 19).