Obwieszczenie Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1970 r. o wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o dział spadku obejmującego gospodarstwo rolne.

Monitor ' Polski Nr 3

-

procesu, skoro uznaje za niedopuszczalne naruszenie każde­

go słusznego interes'u pracownika, a nie dopiero rażącego naruszenia usprawiedliwionego interesu strony (art. 203 § 4

)(pc).

Poz. 29 ł ~o

--------------------------------------------~-

Tak szeroki zasięg dzialania sprzeciwu sądu, o którym

mowa wart. 461 § 2 Kpc, wychod z ący daleko poza proces,

nadaje temu przepisowi charakter samodzielnej normy prawno-materialnej. Sprawia to, że w każdym wypadku wystąpi e ­

nia w postępowaniu sądowym w sporze pracowniczym za.g adnienia ważności ugody, nawet tylko jako jednej z przesłanek rozstrzygni ę cia, ocena przez sąd tego zagadnienia po- _

winna być również dokonana zgodnie z przepisem art. '461

§ 2 Kpc.

Przy ocenie słusznego interesu pracownika należy mieć

na uwadze, że ochrona interesu pracownika n ie idzie tak daleko, by nakazywała uznać za niedopuszczalną każdą ugodę,

która .przyznaje pracownikowi nawet nieznacznie tylko mniejsze korzyści, niż można by mu było przyznać wyrokiem. Mogą bowiem powstać wyjątkowe sytuacje, wynikające ze

szczególnych okoliczności sprawy, zwłaszcza gdy ustalenie

prawdziwego stanu rzeczy jest utrudnione, iż uzyskanie natychmiastowego zaspokojenia żądania kosztem rezygnacji

z nieznacznej części zgłoszonego roszczenia będzie zaspokajało słuszny interes pracownika.

W sprawach o ważność ug'ody sądowej należy pamię­

do 'lnzepisu art. 48 § 1 pkt '5 Kpc wyłącze­

ni są od ·o rzekania sędziowie (ławnicy), z których ud~iałem

ugoda ta była zawarta.

tać, że stosownie

v.

Niezależriie od tego w każdym sporze musi być przedmiotem oceny sądu kwestia, czy ugoda nie narusza zasady

ochrony wlasności społecznej. Uzasadnia to potrzebę szczególnie wnikliwego rozważenia cał·oksztaltu okoliczności sprawy w j{ażdym wypadku oceny słusznego interesu pracownika

oraz usprawiedliwioneg'o interesu zakładu pracy.

Oświadczenie zgody na z'a warcie ugody i w konsek'w encJi na zakończe'nie procesu prżez umorzenie postę·powania

może być ~ jako czynność procesowa odwołane z przyczyn uzasadnionych, aż do chwili uprawomocnienia się postanowienia o umorzeniu postępowania (np. może _być odwoła­

ne w zażaleniu na p'ostanowienie o umorzeniu).

Nie stanowi podstawy sprzeciwu co do zawarcia ugody

ta wyłącznie okoliczność. że w projekcie ugody nie uwidoczniono elementów wzajemnych ustępstw w zakresie istnieją­

cego między stronami stosunku prawnego.

Jeśli postanowienie o umorzęniu pOstępowania w sprawie uprawomocniło się, wzruszenie skutków proces·owych

ugody sądowej może nastąpić w trybie rewizji nadzwyczajnej, a jeśli chodzi o uchylenie wykona,lnośc.i , takiej ugody

sądowej w drodze powództwa z art. 840 § 1 Kpc.

Kontrola sądowa zawieranej ugody obejmuje nie tylko

zamierzonego porozumienia, ale powinna łączyć

się z ' baddniem całości tego stosunku prawnego, który umową ma być uregulowany.

'

' Ugoda sądowa w zakresie jej skutków ,prawno-materialnychpodlega pr zepisom o skuteczności oświadczeń woli

i o wadach tych oświadczeń, u z asadniających uchylenie s : ę

od skutków złożonego oświadczenia (art. 82-88 Kc przy

uwzględnieniu szczególnych przepisów art. 918 Kc). Uchylenie się od skutków prawnych tych oświadczeń może mieć

miejsce również po zakończeniu procesu, co jednak pozostanie bez wpływu na skutki procesowe ugody.

samą treść

Ugoda sądowa może być zawarta w każdym stanie pos.tę­

powania sądo w eg,o . Jedynie z mocy wyrażnego prze pisu

art. 423 § 2 Kpc wyłączona jest w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym. wsz czętym na skutek rewizji nadzwyczajnej.

Natomiast w razie uwzg1ędnienia rewizji nadzwyczajnej

i przekazania sprawy do ponownego 'rozpoznania odżywa d'opuszczalność zawarcia ugody sądowej.

Dyspozycja art. 461 § 2 in fine Kpc, mającazastos.owanie

we wszystkich sprawach pracowniczych, rozciąga skutki wydanego przez sąd sprzeciwu (stWierdzenia niedopuszczalności

ugody według zaprojektow·a nej treści) również na ewentualną ugodę pozasądową o tej samej treści. Ma to ten skutek.

że każdą ugodę (w rozumieniu prawa cywilnego) między t y.' . mjstr.onami trzeba będz~e w razie sporu ocenić według kryteriów podanych wart. 461 § 2 Kpc i to niezależnie od tego, '

. '. czy była zawarta przed wszczęciem procesu, czy też w toku

jego tr,wania.

W razie skuteczneg,o odwołania oświadczenia procesowego może być w tym samym postępowaniu ballana równi e ż

skutec.zność uchylenia się od skutków materialno-prawnych

·oświadczenia woli bądź nieważność ug'ody z punktu widzenia

dyspozycji art. 461 §2 Kpc.

, jest Skarb Państwa, przedsiębiorstwo

inna jednos t.ka gospodarki us' połeczni,o­

Jlej - do egze~ucji należności pieniężnej wynikającej z ugody sądowej stosuje się przepisy art. 1060 i nast. Kpc. Tytułem egzekucyjnym fart. 777. pkt l Kpc) będzie wówczas. dla

pracownika odpis protokołu . sądowego zawierającego treść

ugody wraz z postanowieniem o umorzeniu postępowania

oraz stwierdzeniem jeg,o prawomocności.

Gdy

dłużnikiem

państwowe

lub

też

30

. ...

OBWIFSZCZENIE PIERWSZEGO PREZESA SĄDU NAJWY2:SZEGO

.• '....

• )

,'!

I,

'l

. o wytycznych wvmlaru sprawiedliwości I prakl ykl sądowej w sprawach o dział spadku obejmującego

gospodarstwo rolne.

., ~ -.. ,"'-

....

,

dnia 9 sL'ycznia 1970 r.

Na podstaWie art.. 28 ust. 3 ustawy z dnia 15 lutego.

r. o Sądzie NajWyższym (Dz.- U. Nr 11. poz: 54) i § 6

uchwały Rady Państwa z dnia 22 maja 1962 r, w sprawie

, regu!aminu S ądu Najwyżs'zego (Monitor Polski Nr 45, poz.

2\0). ogłaszam uchwalę . powziętą przez Sąd Najwyższy na

.• -posiedzeniu pełnego składu Izby Cywilnej dnia 15 grudnia

, Hł62

1969 r.. a ustalającą wytyczne wymiaru sprawie1l1!woś,ci

i praktyki sądowej w sprawach o dział spadk'u obejll1ującego

gospodarstwo rolne.

Treść uchwały

obwieszc'lenia.

podana jest w załączniku do niniejszego

.

.

.

.

.

~

Pierwszy Prezes S~du Najwyższego: Z. Re:sich

.-

'54

-

Poz. 30

Załącznik

do obwi~szczenia .P.ier,w~7e­

go Prezesa Sądu Najwyższego . z dnia9 stycznia 1970 r. (poz. 30).

WYTYCZNE WYMIARU SPRAWIEDLIWOSCr I PRAKTYKI SĄDOWEJ W SPRAWACH O DZIAŁ SPADKU

OBEJMUJĄCEGO GOSPODARSTWO ROLNE

uchwalone dnia 15 grudnia 1969 r. przez . pełny skład Izby Cywilnej

Sąd

Najwyższy

Sądu

Najwyższego.

w następującym składzie

l.

Prezes Sądu Najwy'i:szego J. Pawlak.

Przy ustalaniu Składu spadku (art. 684 K'pc) należy mieć

sędziowie Sądu Najwyższego: W. Bryl.R. Czarnecki.

na uwadze, że gospodarstwo rolne stanowi wyodf{~bnioną

fi Dąbrowski. S. Groos. J. Ignatowicz. W. Kurylowicz. B. Łub­ część majątku spadkoweg'Cl, podlegającą szczególnym za~a­

kowski, J. Majorowicz (współsprawoz<iawca), W. Markowski, dom dziedziczenia i podziału. Ustalenie osobno nieruchom'oZ. M&słowski, E. Mielcarek. J. Pietrzykowski (sprawozdaw- ści, ruchomości i innych praw majątkowych, które przepis

ca), J. P.oliczkiewicz (współsprawozdawca), J. Przybylski. Z. § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r.

Trybulski, F. Wesely, K. Wojtanowski,

. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych,

protokolant· członek Biura Orzecznictwa Sądu Naj w yi:- znosz·e nia współwłasności takich nieruchomości braz dzied.z iszego M. Matuszy.ńska,

czenia gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 45, poz. 304) zalicza

przy udziale zastępcy Prokuratora Generalnego Polskiej do gospodarstwa rolnego, oraz osobno reszty majątku spadRzeczypospolitej Ludowej, K. Kuka wki, podsekretarza .stanu kowego, jest konieczne w każdym postępowaniu O dział spadw Ministerstwie Sprawiedliwości, J. Szczerskiego, oraz . ku obejmującego gospodarstwo rolne, a zwłaszcza wtedy,

gdy tylko niektórzy ze spadkobierców powołanych do daneprzeds'tawiciela Prokuratury Generalnej Polskiej Reczypospolitej Ludowej. prokuratora Prokuratury Generalnej L. Kar- . g-o spapku odpowiadają warunk{)m przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

ł-owskiego.

Jeżeli w chwili działu nieruchomość należąca do spadna wniosek Pi er wszeg-oPrezesa Sądu Najwy'i:szego ~ dnia

ku nie jest już nieruchomością rolną w rozumieniu § 1 wy.31 stycznia 1969 r.,

na podstawie art. 28 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. mienionego rozporządzenia, ustala się, czy ze względu na

zmia·nę przeznaczenia g'ospodarczego lub z innych przyczyn

'? Slłdzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54)

utraciła ona charakter nieruchomości rolnej przed dniem

otwarcia s'padku ' (albo przed dniem 5 lipca 1963 r. w stosunu 'c h wal ił

ku do spadków otwartych przed tą datą), czy też po .. tym

wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w

dniu. W pierwszym wypadku nieruchomość ta należy do masp'r awach o dział spadku obejmującego gospodarstwo rolne.

jątku, który dziedziczą wszyscy spadkobiercy, w drugim zaś

Szczególne przepisy Kodeksu cywilnego o dziedziczeniu do majątku. który dziedziczą tylk-o spadkobiercy powołani .d-o

g{)sp,odarstw rolnych należą do zespołu norm prawnych, . dziedziczenia gospodarstwa rolnego.

.

zmierzających zgod.nie z zalożeniami aktualnej polityki

Jeżeli już wcześniej był s-porządzony spis inwentarza

rolnej Państwa - do stworzenia indywidualnym g{)spodar(art. 637 Kpc). powinien- on być uwzględniony przy ustalastwom chłopskim warunków umożliwiających ,,przyjpieszenie

niu s-kładu i wartości spadku. ' Spis ' in·w;e·n tarza nle m-a jed-'"

'Wzrostu produkcji rolnej.

nak mocy wiążącej dla sądu, który samodzielnie ustala skład

Głównymi c~lami leżącymi u podstaw rozwią1X!ń legislai wartość ulegającego podziałowi .s padku (art. 684 Kpc}, obocyjnych w· zakr.esie dziedziczeni.a gospodarstw rolnych jest wiąza,ny więc jest dokonać ustaleń, stos'ownie do wyn-ików

przeciwdziała-nie postępującemu pr'ocesowi rozdrabniania inp06tępowania, zgodnych ze stanem rzeczywistym.

dywidualnych gospodarstw rolnych. skupienie tych gospoSąd prowadzący .Post~powanie o dział spadku nie jest

darstw .w rękach rolników dających gwarancję prowadzenia

również związany odmiennymi ustaleniami co po . składu

intensywnej produkcji rolnej oraz odciążenie gospodarstw

gos-podarstwa rolnego. zamieszczonymi w p{)stanowieriiu

rolnych od nadmiernych spłat rodzinnych, obniżających ich

o stwierdzeniu nabycia spadku.

z'llolność produkcyjną. Te trzy podstawowe zasady, będące

. Przy uS,talaniu składu spadku w części dotyczącej gowyraZem aktuallnej państwowej polityki agrarnej, nie megą

spodarstwa rolnego hierze się w zasadzie . pod uwagę te niepozostać bez wpływu na stosowanie i wykładnię przepisów

ruchomości, które stanowiły własn·ość ;s'padkoda wcy. uwzględ­

dotyczących dz-iału spad'ku, w którego skład wchodzi gosponia się jednak również t,a kie nieruchomości, których posiadarstwo rolne.

daczem samoistnym był spadkodawca, mimo że jego tytuł

Obserwacja praktyki sądowej w sprawach o dział spadwłasności nie z·ostał wykazany chyba że już po otwarciu

ku obejmującego gospodarstwo rolne wskazuje na prawidło­

spadku właściciel odzyskał ich posiadanie.

we rozwiązywanie w ' orzecznictwie wielu podstawow'y ch

Przesłanką prawidłowego rozstrzygnięcia o dopuszczalproblemów. Dm;trzega się jednak zagadnienia prawne. buności

podziału 9'Ospodarstwa ro1neg'o, w naturze jest wyczerdzące wątpliwości i fO'zstrzygane przez sądy bez należytego

pujące ustalenie składu spadku oraz szczegółowe określenie

uwzględniania politycznych i sp-ołeczno-gospodarczych zało­

jakości poszczególnych gruntów i rodzaju użytków rolnych.

żeń legislacyjnych obowiązujących przepisów prawa. Obserwuje się również niedociągnięcia w zakresie stosowania przeII.

pisów proceduralnych, c-o powoduje zbędną przewlekłość postępowania.

-l. Stosownie do d}'spozycji art. 685 Kpc w toku postę­

Celem niniejszych wytycznych jest wyjaśnienie wymie- powania działowego sąd rózstrzyga spory oto, czy pewien

nionych zag,adnień oraz zwrócenie uwagi na spotykane jesz- prze,dmiot należy do spadku, jedynie między spadkobiercami,

cze niedociągnięcia w przekonaniu, że przyczyni się to do a nie między spadkobiercami a osobami trzecimi, gdyż te ' osousunięcia obserwowanych w orzecznictwie wadliwości, ujedby w ogóle nie mogą w tym postępowaniu dochodzić swych

nolicenia praktyki i usprawnie'n ia postępowania sądowego, roszczeń. Spadkobierca. który twierdzi, że nabył przez zasie~

a tym samym do pełniejszeg,o realizowania stojących przed dzenie własność nieruchomości stanowiącej poprzednio wła­

sądami zadań w sprawach o dział spadku.

'

sność spadkodawcy i wchodzącej w skład spadkowego goprzewodniczący

' :Monitor Polski Nr 3

-

5 5 P q z . 30'

~------------------------------~--------~~~

Problem zastosowania w postę)Jowani·u działowym art. 231

spodarstwa rolnego, może w postępowaniu działowym wy§ l Kpc ,jest bezprzedmi otowy w razie ' istniejącej możliwo­

, stąpić O stwierdzenie zasiedzenia. Zarzut spadkobiercy,. że

ści przydziel.e.nia w dziale spadku niertlchomości temu spadsłał się właścicielem takiej nieruchomości na podstawie przekobiercy, który wzniósł na niej budynek. Natomiast w rapisów o zasiedzeniu. zmierza w istocie do osiągnięcia takiego s.a mego skutku, wobec czego zarzut ten ~ależy potrakto- zie k·onieczlllości przydziele.nia ta ki.ej nierucł:lOmości innemu

wać jako wnios-ek o stwierdzenie zasiedzenia i po sto- spadkobiercy o zastosowaniu dyspozycji art. , 231 § l Kc,

sownym uzupełn ieniu g·o w miarę potrzeby - rozpoznać w tzn. o wydzieleniu z tej nieruchomości zabudowanej działki

1 o przyznaniu jej spadkobiercy, który wzniósł na niej buc

postępowaniu działowym, jeżeli w tym przedmiocie nie orzerlyn ~k, decydują wzgl ę dy sp'ołecwo-gospodarcze. Wprawdzie

czono już w odrębnym postępowaniu.

Z chwilą wszczęcia postępowania o d'Ział spadku stwier- 'Ze względu na szczególny cha,rakter dyspozycji art. 231

§ l Kc możliwości przydzielenia spadkobiercy w postępowa­

-dzenie zasiedzenia przez spa<d.kobiercę nieruchomości spadkowej może nastąpić tylko w tym postępowaniu (art. 684. niu dzialowym zabudowanej pr zez niego działki nie stoi na

przesl.'kodzie przepis art. 1070 Kc dotyc ząc y podstawowej

.685 i 688 Kpc w związku z art. 618 § 2 Kpc) . Będ ą cą więc

normy

obszarowej, to jednak wniosek spadkobiercy o przyw · toku sprawę o stwierdz.enie zasiedzenia przekazuje się do

.dals'z eg'o rozpoznania sądowi pr-owaozącemupos'tępowanie dzielenie mu zabudowanej przez nieg·o działki może nie być

uwzględniony, jeżeli przeciwko uwzględnieniu wniosku przeo dział spadku.

Wniosek .0 stwie-rdzenie zasiedzenia sąd pr·owadzący mawiaJą okoliczności wskazujące ·na sprzec z ność żądania ze

spoleczno- gospodarczym prze.z naczeniem , nieruchomości rolsprawę o dział spadku moż.e rozsttzyg,nąć bądź w postanowieniu wstępnym (art. 685 KJpc), bądż w sen tencji postano- nej, w szczególności gdy ze względu na konfigurację grunwienia dz-iałowego. Jeżeli · kwestia zasiedzenia jest między tów lub sposób usyt\lowania budynków przyd;z.ielenie takiej

.uczestnikami sporna, z re,guły wskazane jest wydanie posta- uziałki stanowiłoby i s totną przeszkodę w pr'owadzeniu na

nieruchomości rolnej prawidłowej g'os'podarki.

nowienia wstępnego.

Nabycie przez spadkobiercę w drodze zasiedzenia wła­

Jeżeli okoliczności sprawy uzasadniają ' wyjątkowo wysności nieruchomości należącej do spadku nie ma w zasadzielenie z gospodarstwa. rolnego dziatki zajętej przez spaddzie wpływu na ustalenie je·g·o schedy z pozostałego majątku ikob i ercę pod wz,niesiony przez niego budyne'k, sąd - stospadkowego. Inaczej jest jednak w wypadku, gdy podstawą sując odpowieu'n io do celów postępowania d.ziałoweg'o dyI . objęcia przez ustawowego spadkobiercę nieruchomości w po- spozycję art. 231 § l Kc - przyzna spad'kobiercy w dziale

siadanie, które doprowadziło do zasiedzenia, było nieformal- tę d.zialkę na własność za .. odpowiednim wynagrodzeni'e m"

Ine wydzielenie mu tej nieruchomości przez s' padkodawcę (np.

!które zaliczy na poczet nal'einej mu schedy.

_

tytułem wypos>ażenia) albo gdy podstawą objęcia w posiaPo prawomocnym dziale s>p~<lku wyłączona jeśŁ ' mbżli­

danie był dokonany między . spadkobiercami. dziedziczącymi

wość wystąpienia przez spadkobiercę, uprawnionego d,o dz-iena podstawie testamentu lub z ustawy, faktyczny (nieformal- dzicze,n ia spadkowego g-os>podarst wa rolnego, z roszczeniem

ny) podzi.ał s.padku. W obu tych wypadkach nabyty przez :przewidzianym wart. 231 § l Kc z powołaniem się na oko.zasiedzenie prze'dmiot podlega zaliczeniu na poczet przysłuliczności, które istniały przed zakończeniem postępowania

' . gującej s.padkobiercy schedy spadkowej. Do takiego zaliczedziałoweg.o.

nia stosuje się odpowiednio przepisy ar t. 1040 i 1042 Kc.

III.

Po .prawomocnymzaliczeniu konkretnej nieruchomości .

W braku szczególnego unormowania w Kodeksie cywil.do masy s'padkoweji uwzględnieniu jej w dziale spadku,

nym oszacowanie gospodarstwa rolnego, jak i innych przeduczestnik postępowania dZiałowego nie może dochodzić w

miotów spadkowych następuje według cen w chwili d7:iału,

. odrębnym postępowaniu stwierdzenia zasiedzenia wlasności

tej nieruchomości

a nie w chwili otwarcia spadku.

Powyższe wyjaśnien'i-a nie dotyczą sytuacji, ' gdy na naPrzy oszacowaniu gospoda-rstwa rolnego slosownie d,o

bycie własności przez zasiedzenie ' powołuje się osoba trze- przepisów d,myczących S1przedaży 'pailst wowych n ie ruchomocia, nie roszcząca 80bie .praw do spadku. Jeżeli w ci.asie p'ościrolnych należy zwrócić uwagę na przestrzeganie przez

stę'powania

działowego

toczy się odrębne postę'p owan i e

bie.g lyeh zasad 'przewid.z4anych w t y-ch przepisach. W szcze' o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności nierugólności należy mieć na uwadze, że działka pod budynkami

'.chomości spadkowej . wszczęte na wniosek takiej osoby ostawchodzącymi w skład gospodarstwa rolnego (<lziatkasiedliteczne rozstrzygnięcie sprawy dzialowej nie może nastąpić skowa) jest częścią te g,o g,ospodarstwa, wobec czego podle.przed prawomocnym zakońc'zeniem postępowania o stwie.rgaona o5zacowaniu według kryteriów pr zewktzia!nych dla

'I(lzenie zasiedzenia , co nie oznacza jednak konieczności auto- szacowania gruntów rolny/ch, a nie dla działek budowlaln ych.

matycznego zawieszenia ' postępowania działowego; zawieDla prawidłowego o szacowania budynków spadkowych

szenie tego postępowania może nastąpić dopier,o ilo dokona- decydujące zna·c zenie ma - w razie sporu między s'padko'niu przez sąd innych czynności niezbędnych do wyjaśnienia

biercami - nie wartość podana w polisie ubezpieczeniowej, .

sprawy w zakresie n ie związanym z przedmiotem postę'powa- lecz realna wartość budynków z uwzględ,nieniem ich rzeczylO.ia w sprawie o stwierdzenie zasiedzenia.

'

wistego stanu, ustalona na podstawie szczegółowego cenni2. Stosownie do art 686 Kpc w postępowan i u działo­ ka Państwowego Zakładu Ubezpieczeń (§ 5 z,arządzenia Miwym ·sąd ro zstrzyga także o wzajemnych ' roszczeniach mię­ n istra Rolnictwa z dnia 24 wT7.eśnia 1962 r. - Monitor P,oldzy współspadkobiercami z tytułu poczynionych na spad e k ' ski z 1962 r. Nr 72: poz. 355, z 1963 r. Nr 49, poz. 248

:nakładów. Jeżeli nakłady polegają na wzniesi e niu przez spadi z 1965 r. Nr 39, poz. 219) ').

!kobiercę jako samoistnego posiadacza w dobrej wierze na

Przewidziane w cytowanym zarządzeniu zasady szacowa:nieruchomości spadkowej budynku o wartości znacznie przenia drzewostanu nie uzasadniają praktyki tych sądów, które

:noszącej wartość zajętej na ten cel działki, spadkobi e rcy tedlil oszacowania lasu przyjmują wartość drzewostanu i gru:n:mu może przysługiwać w stosunku do pozostałych współ­

spadkobierców roszczenie .przewidziane wart 231 § 1 Kc .

'l Cytowane z ar7ąd 7e nie Ministra Rolnictwa z dnia 24 września

Roszczenie takie podlega - jako ros zcze nie z tytułu nakła­ 1962 r. (Monitor Polski NI' 72, poz . 355 z późniejszymi zmianami)

utraciło moc w związku z' wejściem w życie z dniem 1 styCznia

dów - Jgólnej dyspozycj,i art. 618 § 2 w związku z art. 688

1970 r. zar ządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 15 grudnia 1969. r.

Kpc. O tym roszczeniu, jak i o wszelkich innych roszcze- w

sprawie ceny , warunków i trybu sprzedaży państwo,,:"ych meniach związanych z poczynieni em nakładów sąd rozstrzygnie ruch omośc i rolnych (Monitor Polski z dnia 31 grudma '1.969 r.

w końcowym o~zcczeniu działowym.

Nr 53, poz. 424).

~~

j o~n3!~to~r~P~0~I~s~~~i_.~N~~__

3__~____~________________~__· __~.56

1 .3

. . ! ... .

'"' ,

,

( .,

.. ',-

. .;. . . .

. '~

. ;,

--

Poz" 30 '

lu' pód nim jako kryterium jedyne, wode'rw!ln1u od wynika-nym- rolnikiem,. a drugi spadkobierca nie marnie moze uzy- '

jącyCh z .przepisów . C) gospodarce · leśńej . ograniczeń ' codo

skać wystarczających kwalifikacj.i bądż jest .zwiąZjlhy pracą"-~

możliwości ' ekSploatowania lasu przez jego właściciela; co

poza mlnictwem;- rolnictwem zaś zajmuje-się tylko -ubocznie, ' . .

'w konsekwe.ncji prowadzi ,do obciążenia _spadkobiercy 'otrzy- ' należał,oby ' krytyczni e ' ocellie .celewość .• podziału · wnaturze.·

mującego ias w naturze nadmierbynii ' spł~tamj, . niewslpół~ . . Pod!li'ał taki mógłby się okazać gospodarc;zo :nieuzasadniony

miernie wysokimi w stosunku do przewidywanych ' lt:orzyści

w szczególności wtedy, gdyby w jego wyniku mialo dojść

z ekStploatacji przydliel,o nego spadkobiercy lasu~ Za celowe dozlikwi<:lowania- ze ,szk .odą dla przyszłe} produkcji, o.-;,

' można uznać takie oszacow'a nie, 'które uwzględnia wartość

doty-chczasowej ,całości . gospodarczej, prowądżonefpr:ztiz

drzewostanu jako ' pewnej całości, : o9'r ankzonejprzez ' obo- spadkobiercę w 'sposób zgoo.ny ,z . nowoczesnymi metodami'.

wiąztijące 'przepisy Vi m:ożliwośCi ·wyrębu. Przy szacowaniu " P.Tilcy w rO'lriictwie' i ef~ktywny produkcyjnie

'c

dla celów · pośtępowania działowego lasu .jako całości należy

W razie ' ustalenia dopuszczalności . podziału W świetie

więc uwzględ,nić wartość, jaka w oheślonych ok olic zno- przepisów o podSi'awoWej nOl'mie' obszarowej i braku kute~

. , ściaeh ! byłaby ' w 'danym środowisku obiektywnie !l~prawie.- . muprzedwwskazań ;z punktu widzenia- zaJoieilspO'łe'c1m'o- " " ' .·

dliwiona w razIe sprzedaży tego lasu, a nie wartość hipote- gospodarczych ńalezy, po z'asię.g[lięciu opinii biegłego geci- .

tyczną o:<lerwaiIlą od konkretnych warunków miejscowych. .

dety, określić sposób podziału [Iajbardziej- Odpowiadający 'zii:'

Ustalenie tak rommiariej wartości lasu . wymaga zasięg- mierzonym -efektom ' gospodarczym pracy na wydzieloń'yeh

nięcią,< opjniL biegłych, praktycznie', wrie-I Jtowanych w stodziałkach. W szczególnościnalezy pizestrżeeprzed ,' me(:ha-~'

sun-k ach lokalnych.,

nicznym podziałem ' parcel w sposób za1pewniający uczestnikom działu tę samą jakość .wydzielonych im sched, jeżeU

IV.

miałoby to prowadzić , do utworzenia wąskich -p asów gruntu .

1. Przepisy art. 1071 Kc " mają zastosowanie wtedy .. gdy

albo wydzielenia dzi!lłek w różnych kompleksach i ,p owstaw drodze działu ze W'lględu na podstawową normę obszaro- nia w ten sposób gospodarczo szkodliwej "szachownicy" bądź

wą nie jest d'opuszczalny podział gos'poo'a rstwa ha tyle czę­

zbędnego wyłączenia z produkcji rolnej obsza-rów pod drogi

ści, Bu jest uczestnIczących w postępowaniu spadkobierców

doJązdowe .

pow.ołanych do driedz.jczenia

gospodarstwa rolnego, albo

. Podział nieruchomości wchodzących w skład gospoda,r - .

gdypodżiał gospodarstwa jest wprawdzie dopuszczalny, ale

stwa rolne'g o na obszarze, na którym ' zo~tało przeprowadzo~

liczba wydzielonych części byłaby mniejsza od liczby upraw- ne scalenie gruntów na ,p odstawie ustawy z dnia 24 stycznfonych spadkobierców: Nie 'o znacza to jednak, że podział ,rila 1968 r. o scalaniu i wymianie ' gruntów (Dz. U. Nr 3,

gospodarstwa. powinienna$tąpić Vi ka:żJdym wypadku, gdy IpOZ. 13), w myśl art. 20 ust. 1 tej ustawy nie . jest dopuszczalprze,p isy o podstawowej normie obszarowej nie s,toją temu ny, jeżeli w wyniku tego podziału powstałaby szachownica

na przeszkodzie.

gruntów albo nadmierne ich _zwężenie lub wydłużenie bądź

O tym; czy mimo możliwości podziału z zachowaniem enklawy czy półen.l\lawy. Przepis ten odnosi się do wszelpoo~t,awowej normy obszarowej należy wkorikret nym wyk.ich podziałów, a więc także do podzi ał,u w są<lowym postę­

padku p-odzielić gospodarstwo, decydują w szczególności na- powaniu o dział s,padku. W konsekwencji sąd, prżedk,tórym .'

stępujące kryteria

toczy się postępowanie dzia,łowe~ powInien - w razie ustaa) Z punktu widzenia jakości i konf1ig'u,r acji użytków .lenia, że nieruchomości spadkowe 2'Jńajdują' się na :obszar:ze,

rolnych wymaga rozwazenia celowość podziału w naturze na. którym już przeprowadzono scalenie gruntów - zamie.wtedy, gdy roo7aj użytków lub niska jakość gleby lilie dają nony projekt fizycznego podziału tych nieruchomości udogwarancji prowadzenia na wyd.z ielonej spaukobiercy działce stępnić właściwemu do slpraw rolnych orga,n owi prezydium

pr,odukcyjnie samod7Jiel,hej i mającej perspek.tywy dalszego powiatowej rady narod'owej do zajęcil{j stanowiska (art. 20

rozwoju zorganizowanej jednostki ' gospodarczej. Zasada ta 'lIISt. 2 cytowanej ustawy).

dotyczy zarówno sytuacji, gdy gospodarczo nieżywortna jed2. Pil'zy , podziaie siedliska g,padiwwego, co w praktyce '

nOSotka miałaby ,p'owstać w całości z wydzielonych gruntów sądowej stwarza szczególne trudności, wymagają rozważenia

z gospoda,r stwa spad-k,awego, jak i takiej sytuacji, gdy wy- lIlastępująceproblemy

di iel'one ze s,padkowego gos-po<larstwa grunty miałyby stano- .

a) Podział siedHska jest dopuszczalny . w z<!sadzie' wtewić uzulpełlnienie do wySdk6ści normy podstawowej własnych

dy, gdy ze względu na powierzchnię i kształt siedliska moż­

gruntów spadkobiercy (art. i63 § 1 pkt 1 j § 3 Vi zwiqzlku naprzydZlielić poszczególnym spadk-obiercom działki nada'l art. 213. i 1035 Kc).

jące się d'o ich samodzielnego -użytkowania zgodnie z przeW przedstawionych tu sytuacjach !,!zczególnych należa­ z,naczeniem, w szczególności do postawienia na nich budynłoby zaniechać podziału spadko.weg,o gospodarstwa w razie

ków miesikalnych ' i gospodarczych, n i ezbęd.n y ch do prowaustalenia, że tylko przyznanie g-o w całości jednemu s.p ad- dzeni·a przydzielonych tym spadkobiercom gospodarstw. Przy

ikobiercy zapewni w ostatecznym wyniku postul-owaną 'sa- ocenie zaróWiJl'o dopuszczalności, jak i sposobu takiego pomodzielność i żywotność gos'podarstwa, a tym samym lepsze

działu, należy mieć na uwadze potrzeby każ<lego z nowo poefekty g:ospodarcze oraz wyższą produkcję, niż miałoby to wstających g,o spodarstw z uwzględni e ni em sytuacji osobistej

miejsce w razie podziału, a nadto że zaniechanie podziału i roo zoinnej właścicieli tych gospodarstw.

nie naruszy żywotnych interesów bytowych pO'Lostałych

Je ż eli na spadkowym siedlisku m Ie szczą się już bud v n- ,

spadkobierców,

k'i, wmiesione przez ' poszczególnych spadkobierców, albo

Stosownie do konkretnych okoliczności może 'okazać się jeżeli budynki spadkowe mają być przy-znane różnym s·padwskazane odS'tąpienie od podziału W naturze wtedy, gdy ze kobiercom, należy podziału siedliska dokonać, w miarę moż­

w!ględu na konf ig urację objętego dzia lem gospodars twa w

n-ości, w sposób zapobiegający k onieczności przenoszenia burazie jego pod zia lu powstałyby istotne przeszkooy w stoso- dynków.

waniu prawidł owej a,grotechniki.

b) W związku z obserwowaną rozbież,nością praktyki

b) Niezależnie od wyżej przedstawionych krytef'iów wy- w zakresie podziału budynków' należących do spadkowego

mag'a również rozważenia celowość podziału z punktu widze- gospodarstwa rolnego wymaga wy jaśnienia, że podział bunia podmiotowych kwalifikacji uczestników działu, przy dynku według płaszczyzn pionowych . wraz ,z gruntem Jest

uwzględnieniu cć:loksztaltu ich sytu a cji Osobistej i rod7.innej.

d opuszcza lny tylko wtedy, gdy w' wyniku podziałupowsta.ną

Gdyby się bovl iem Q'kazało, że spadk obiercil, ubiegający się oorębne budynki. ' wyra:lnie oddzielone od siebie płaszczy-zną

" o przydzielenie mu całego gospodarstwa, jest wykwalifikowa(ścianą), już istniejącą bądi mozliwą d-o wykonania za zezwo-

M&iin:or PalskiNr 3

------------------------~----------------

~erilem. '~łaŚ~i wega arganu~udo:WI~pego w celu r6zdzi'el~riia

o

. t'tbź ; 30

57

biidynków ..

..' : W Tatie Istnieni~ . przesłanek uza sadniających dok~n'anie

fakiego podziałumo~l1we . Jest · llnorm.awanie kar~'ystilllia

z klatki schOdawej lub sieni . wajdującef się w Óbrębie ' jed nego

nowa "utworzonych . budynków przez mieszkailców

drugiego z ' tych budynków ,w drodze ustanawienia adpawiedIiiej ' shiżebn,o$ci gruntaweJ.

.

,

'. ' ...,. ..

z

d-y, przysługują

wabec pozostałych spadkobierców uprawllleniaźtytułu rękojmi' za wady prawne (art. 1046 Kc). Ze

względu na odniienność stosunków łądących współspad k. o­

bierców otazstosunków ' zachodzących między sprzedawcą

i kup ują cym, spadkobierca ·upraWniony da rękojmi nie p09,lega w taki m wypadku' ograniczeniom przewidzianym' watt.

557

§ 1 i 575 Kc.

.

.

.'

Jeżeli żad e n ze s.padkobierców uprawnionych dootrzy-

cl Jeżeli akaziłoby się.

mażli.wy jest. tylka ' takIpa- niania w dziale g.a'Spodarstwa · rolneg-oluh je(Ja części nie

siedliska, w wyniku którega ' blid'ynek jednega spadkowyrazi zgady na przyznanie mU ńieruchomości,któr a stiHl obiercy trwa le ' związany z gruntem (zwłaszcza murawany wi jedynie przedmiot posiadania, zajdzie konieczność wylą­

tiądż napodtnurówcej musi.:iłby pozostać na działce ' przy·c zenia ta.kiejnieruchomaści Z działu, i dokahania działu czę­

d'zielonej ' innemu spadkabiercy, ta ' utrzymanie tega stanu

ściawega.

' Wymagałaby

ustanowienia, w. gospodarczallzasadnionym

4. Przeprawa<iże'nie częściaweg-a działu spadku wyjąt­

wypadku, ddpowieclniej slllżebnośCi gruntowej (art. 212 § 1 kowo może okazać się .uzasadnione również wtedy, gdy n:e'V. związku z art. 1035 Kc). Stosownie da· okoliczności konruchomość s·padkowa, a . więc stanowiąca własność spad kokretne'g o ' wypadku należałoby wówczas bkre.ślic czas trwa- , dawcy, znajdOWała się za jego życia i nadal się znajdu;e

'.

.

n ia takiej służ~bności .

we władaniu .osoby trzeciej Jaka samaistneg-o. pasiadacza

. dl Jeże'!i podział spadkawego siedliska na dwa lubwię­ li wchodzi w skład prowadzoneg·a przez nią gospodarstwa

cej siedlisk nie bY!QY możliwy, 'siedliska la należałoby przy- rolnego, a żaden ze s<padkbbierców - ze względu na kond~zielić temu spadkóbiercy, który -'-śtosownie do okaliczkretnie 'istniejące trudności w odzyskaniu posiadania - nie

n.aści - jest z' nim najbardziej związany, przy uwzględnieniu

wyrazi zgody na przydzielenie tej nie,ruchamości na paczet

posiadania przez spadkobierców włas<nych siedlisk bądż per- 'Przysługującej mu schedy.

.

'

spektyw ich uzyskania .

Jeżeli działkę należącą do spadku zbył w drodze nie,eJ W razie zobawiązania spadkobiercy da przeniesienia formalnej wnowy . je<len ze ' spa-d·k obieTców, na leż y p·rzeue

na inny teren przydzielonego mu budynk'u, znajdującego się wszystkim .działkę przydzielić temu spadkobiercy, a gdyby

. n~ siedlisku przyznan ym innemu spadkobiercy, należy wy- ,to nie był-o możliwe ze względów " faktycznych lub prawz~aczyć taki termin przeńiesienia budynku, który adpawia.n ych, należy przydzielić ją innemu spadkabiercy, otrzymuda realnie istniejącymmożliwościorn

akalicznościach konjącemu w dziale spadkawe gaspodarstwo lub jego częś.ć. ' .

kretnej sprawy. Przejście)'wp. ~rudności w uzyska~iu przez in5. Przepis art. 1044 Kc w odn:esieniu d·o spadkawego

nych spadkobierców własnych zabudowań należy rozwiązy­ ·g ospodarstwa rolne·go może być stosowany w ograniczonym

wać w ramach art. lG83 Kc. Z prawidłowej wykładni tega

zakresie. Sprzeczne bowiem z cel e m działu gospodarstwa

p'rzepi~u wynika, ż, e przewidziane w nim "uprawnienie da

rolnego byłoby wydzielenie, z zachowaniem normy p'6ąsta­

dal.$ze:go zamieszkania" 6bejuluje, w gHinicach , uzasadni·o- 'W·o wej, części gaspodarstwa rolnego kilku s.pad'ka·biercbm

~ych konkretnymi potrzebami gos·podarczymi, również upra'w~

na ich żą<ianie jako ws<półwłasności, jeżeli spadkobie-rcy' ci

nienie do korzystania· zodpawiednichpamieszczeń w budyn- nie pawstają ze sobą we wspólnbŚdgaspodarczej (Wspólne

kach gospodarczych.

.

'Zamieszkanie i prawadzenie gospodarstwa domowego)', brak

jest więc gwarancji wspólnego gospodarowania na tClk wyf) . Jeżeli nie jest . lV .ożliwę ra,?strzygnięcie a $iedlisku

Vi. je.den '? ~ wyżej wskaza.n ych sposabów i -brak jest 'perspek- 1izielonej schedżie.

tyw uzyskania przez poszczególnych spadko-bierców wła­

Poza wspomnianym już sie<iliskiemzasadzie tej nie padlesnych działek pod zabudawę i wzniesienia własnych budyngają takie grunty, które z istoty swego przeznaczenia gospaków nie.zbędnych do racjonalr.ego O pio~adzenia wydzielonych <iarczego mogą być użytkawane wspólnie przez spadkobieriin gos·p'odar's tw. można siedlisko ' spadkowe przyznać spad- ców prowadzących poza tym odrębne indywidualne gospakobiercom, otrzymującym schedy w naturze, jako współwła~ darstwa rolne. Chodzi tu w szczególności o działki le ś ne

sriość w określonych częściach ułamkowych (art. 1044 Kc);

j o pastwiska, potrzebne wszystkim spadkabie·r com otrzymuw braku żądania ze strany tych spadkobierców należy jącym schedy w naturze, które Jednak z przyczyn fakt yczjako rozwiązanie wyjątkowe - rozWażyć niożliwość wyłą­

nych lub prawnych nie mogą być między nich podzielone.

czenia siedliska z działu i przeprowadzenia częściowega

Poza tym przyznanie spadkawego gaspadarstwa jako

działu ca da reszty majątku spadkowega.

współwłasności może okazać się celowe wtedy, gdy spadka3. Jeżeli wchodząca w skład spadkoweg-o gos.p odarstwa

biercy uprawnieni dó otrzymania g·o spadarstwa w naturze są

rolnega nieruchomość znajdowała się w samoistnym posia- malole·tni i w . chwili działu nie wiad9mo, który z nich po

daniu spadkodawcy pomimo braku tytułu własności, ktQrega

osiągnięciu zdolności do zarobkawania wybielfZe zawód roldo chwilidzialu nie nabyli również spadkobiercy na podsta- nika.

wie zasiedzenia, i gdy w chwili działu ta nieruchomość pa6, Przy podziale lasu należącego d·o spadkowego gospozostaje nadal w tym g:ospod'arstwie, może b-yć ona w wyni- dars-twa należy przestrzegać .ograniczeń wynikających z ustaku działu przy1izielona jednemu spadkobiercy albo podzie- wy z dnia 14 czerwca 1960 r. o zpg-óspodarowaniu lasó·w

lona między kilku spadkobierców z zaliczeniem na paczet

i nieużytków nie stanowiących własnoś-ci Państwa or.a z nienależnych· im sched spadkowych tylko za zgodą tego spadktórych lasów i nieużytkówpaństwowy{:h (Dz. U. Nr 29,

kobiercy lub tych spadkobierców.

poz. 166).

Przydzielenie spadkabiercyposiadania takiej nieruchoPrzede wszystkim należy ustalić, czy wchodzący w skład

mośCi nie pawoduje .oczywiście przejścia na nieg-o własno­

spadku teren zadrzewiony jest lasem alba użytkiem leśnym

śCi JjrzydzielonejnieruchomoścL Okalicznaść ta powinna znaw rozumieniu art. , 2 cytowanej ustawy, a ty~ samym czy

leżć stosowny wyraz w sentencji 'postanowienia o dziale

podlega ograniczeniom podziału przewidzianym wart. 18

spadku.

.

"

tej ustawy; w razie wątpliwości należy zasięgnąć informacji

przy zaliczeniu na poczet schedy spadkOWej uwzględ­

u właściwego organu prezydium powiatowej (lub odpowiednia się wartość., tej nieruchomaści us~alaną zg:odnie z dysponiej) rady narodowej. Je że li wchodzący w skład spadku tezycją art. 1078 Kc, natomiast Spildkobierćy, ktÓry omawianą

r,en podlega dyspozycji ostatnia wymien.ionego przepisu,

ws<p-omniane ograniczeniapodzialu mają zastosowanie ' zanieruchomość otrżymał na poczet · prźyśługującej mu sche~

o

•

ie

dział

w

;Móhitor . Po,] ski Nr 3

iÓwno wtedy, gdy działka leśna stanowi odrębną całość, ja~

t wtedy, gdy do spadku należy kilka działek leśnych w,prawdzie nie łączących się ze sobą, ale znajdujących się w jednym kompleksie leśnym stanowiącym zwartą powierzchnię,

w skład ~t9rej wchodzą działki ' różnych właścicieli. '

y

Zasady cytowanej ustawy nie d.otyczą jednak sytuacji,

. gdy chodzi o przydzielenie poszczególnym spadkobiercom

odrębnych działek leśnych, jeżeli , każda . z tych działek sta!nowi . samodzielną cal'ość otoczbnąużytkami innymi niż leśne.

W takim bowiem wypadku nie następuje padział lasu, nie

jest więc również potrzebne zezwole.nie, o którym mowa w

cytowanym a'r t. 18 ustawy. O przydzieleniu każdej z, tych

działek innemu spadkobiercy decydują kryteria ogólne, jak

IIlp. projektowane przydzielenie konkretnemu spadkobiercy

<gruntów , ro~nych przylegających d,o danej działki leśnej.

7. W razie działu gospodarstwa rolnego położonego w

granicach administracyjnych miasta . należy, poza ograniczeniami wynikającymi z przelpisów o dziedziczeniu gospodars-lw

'rolonych, uwzględniać og'raniczenia dotyczące podziału, wylIlikające z przepisów ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o pod2iale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli

(Dz. U. Nr 3'5, poz. 240).

8. W stosunku do spadków otwartych przed dniem

5 lipca 1963 r. art. LX § 2 przep. \\TiPI. Kc dopuszcza możli­

wość dokonania podziału bez zachowania podstawowej nor'my obszarowej w sytuacji, gctypbdział faiktyC'zn y gospodarstwa między spadkobiercami nastąpi! p.rzed tą datą i gdy ci

6padkobie'rcy (albo ich następcy prawni) w chwili działu

użytkUją osobiście wydzielone części gospodarstwa. Zesta. wie.nie art. 1070 Kc z art. LX § 2 przep. wpr. Kc wskazuje

na to, że przy istnieniu przestanek przewidzianych w 05tatniowymienionym przepisie nie mają również zas,tosowani'a

miiiim~lne mirmy obszarowe. Prze.pisów o normach mi'nima'l' hyc h (art. 163, 165, 213 Kc) nie stosuje się w ogóle przy

dziaH~ spadk'u, a ,to ze względu na samodzielne uregulowanie problemu norm obszarowych wart. 1070 Kc.

Oza1itosoVfaniu .dys,pozycji art. LX § 2 przep. wpr. Kc

decydują w poszczególnych wypadkach kryteria społeczno­

;gospoda.rqe przy uwzględnięniu jednak długotrwałych sta.nów osobistego użytkowania ?, ydzielonych części Rospodar~twa. Długotrwalość osobistego użytkowania dla celow,rollI)iczych wydzielonej części gruntu w połąc zeniu Z takimi okolicznościami, jak poczynien·ie na ten grunt nakładów, wzniesien ie budynków, posiadanie przez spadkobiercę innych grun{ów, których uzlltpełni e niem jest ta część, sytuacja osobista

i rodzinna ' spadkobiercy użyt:kującego grunt H,p., może przemawiać za dokonaniem podziału zgodnego z wytworzÓlIlym

slci,nem faktycznym nawet w ra-zie wątpliwości co do g'OStpoIdarczej ce].owości takieg,o podżiał'll.

.

Prze ciwko podziałowi be'z zachowania noimy podstawow e j a za pozostawie,n iem całego gos'podarsitwa w rękach jedlIleg'o spadkobie rcy mogą natomiast .przemawiać takie okoliczności, jak p,osiadanie przez innego spadkobiercę, użytku­

jącego część gruntu spadkowego,

własnego gospodarstwa

rolnego stanowiącego wystarczające źródło utrzymania bez

'g os,p odarczo uzasadnionej potrzeby powiększenia tego 9'o s.po,darstwa o działkę pvchodzącą z gos,p odarstwa s.padkowe,go itp.

Celowość dokonania w konkretnej sytuacji podziału bez

'Zachowania normy podstawowej nie oznacza konieczności

lII1echanicz,nego podziałuwe<lług istniejącegO' stanu osobiste<go użytkowania, jeżeli okoliczności sprawy wskazują na potl:rzebę dokonani a poą:ziału w inny, bardziej racjonalny sposób.

'. .

Dalszą przesłanką dokonania działu bez zachowania normy podstawowej jest ustalenie, że podział spadkowego gospodarstwa międ:zy spadkobierców użytkujących .osobiście

wydzielone części tego gospodarstwa nie jest dopuszczalny

58

według przepisów o podstawowej n·ormie obszaro\ovej. Dlatego też w wypadku, gdy jeden spadkobierca użytkuje ' osobiście wydzieloną częsć spadkowego gospodarstwa przekfaczaj~cą normę podstawową,

inny spadkobierca użytkuje wyod normy po<lstawowej, obsz.ar zaŚ

gospodarstwa umożliwia utworzenie z niego dwóch ' nOWych

gospodarstw,-każde , \tV granicach normy podstawowej, z reguły wskazane jest ' utwor'zenie w' dziale spadku ' właśnie takich dwóch ' gospodarstw" a tym samym odśtąpieriie od faktycznIe istniejącego stanu użytkowania.

.

Od tej reguły możliwe są jednak wyjątki. Mianowicie

wtedy, gdy istniejący w chwili działu stan podzielnego, osobistego użytkowania ,p rzez spadkobierców części ' faktycznie

!Wydzielonych z goslp odarstwa spadkowego Jest długotrwały.

'Utworzenie zaś w dz,iale nowych gospodarstw, z których każ­

de odpowiadałoby . n ormie podstawowej, prowadziłoby do

gospodarcZ'Q szkodliwego wyniku, przepis art. LX § 2 przep,

wpr. Kc nie. stanowiłby przeszkody do zalegalizo,wania

istnieją c ego stanu faktycznegO'. Ustalenie bowiem, że prowadzone przez spa ,d'kobiercę gospodarstwo rolne na f.a'ktyczni~

wydzielonej części s,padkowego gospodarstwa jest jednost~

ką żywotną, dającą wysokie plony i że likwidacja istniejące­

go stanu faktycznego byłaby s,p rzeczna z interesem społecz­

no-gospodarczym, może uzasadniać wniosek, iż podział, w następstwie którego powstałyby nowe gospodarstwa odpowiadające normie podstawowej, nie jest możliwy z punktu widze,nia ekonomicznego.

9. Jeżeli podział gospodarstwa rolneg'o nie jest prawnie

. dopuszczalny albo nie jest gospoda.rc7!o uzasadniony i brak

jest takiego spadkobiercy, na którego wyraziliby ' zgodę

wszyscy ws,półspadkobiercy, należy całe gospodarstwo przyznać jednemu ze slp adkobierców we<lług kolejności przewidzianej wart. 107'1 § 2 Kc, chyba żes'padkobierca uprawniony w pierwszej kolejności odmawia pr.żyjęcia sche<ly w naturze. W szcze'g óln ych je<lnak wypa<lka'c h sąd może odstąpić

wyjątkowo od tej kolejności, gdyby kor ~ystanie przez upra w nioneg.o z przysługującej mu kolejności bylo sprzecz,ne. ze

społeczno-gospodarczym przezJllaczeniem teg'o prawa Jub z zasadami współżycia społeczneg,o (art. :5 Kc).

dzieloną część mniejszą

Jeżeli wszyscy spa<lkobiercy uprawnieni do otrzymania

goslpodarstwa rolnego w dziale spadku (art. 1071 Kc) oświa<l­

czyli, że nie g'o<lzą się na przyznanie im tego gospodarstwa,

,s padkowe gospodarstwo rolpe ulega s,przedaży w myśl

art. 1073 Kc .

10. Jeżeli spadkobierca nie dożył chwili działu spa<lku,

wskutek czego na jego miejsce wstąpili jegO' spadkobiercy,

odpowiadający 'warunkom przewi<lzianym do dziedziczenia

gospodarstwa rolnego, warunki do otrzymania przez nich w

naturze gospodarstwa spadkowe'go lub jego c.zęści stosownie,

do kolejności przewidzianej wart. 107'1 § 2 Kc ocenia się

'Według osób tych spadkobierców.

.

Podobnie ma się rzecz w razie zbycia przez s,padkobiercę swego udziału spac;lkowego przed działem spadku. O kolej-ności uprawnień d,o otrzyma,nia w naturze gospodarstwa

rolnego lub jego części w konkur~ncji z innymi spadkobiercami decydują warunki oceniane w chwili działu według

'osoby nabywcy, a nie zbywc_y udziału spadk'owego.

W szczególnych je<lnak wypadkach, ~właszcza wtedy,

gdy zbycie udziału w spa<lku osobie nie powołanej do spadku zmierzało do oddz1iałania na koleJność przewidzianą w

art. 1071 § 2 Kc na niekorzY$ć i'n nego spac;lkobiercy uprawnionego do otrzymania w naturze spadkowego gospodarstwa

i dająceg'o gwarancję jego należytego prowadzenia, korzystanie przez nabywcę z przysługującej mu kolejności może

być ocenione jako spc:ze'c zne z zasadami. współżycia społecz­

nego (art. 5 Kc).

Powyższe wyjaśnienia nie dotyczą zbycia udziału w spadku prze d dnie ID 5 lipca 1963 r, (art. LVII przep. wpr. Kc),

.~~o~~~

.J~to~

. r~

.. ~P~p_ls~k_i__N_r_3_

· ______________________~______~~9

____________________________.__________~~P~.~_?~

.. ~

. ~~_

11. Zgodnie ' z dyspozycją art. LV § 1 przep. wp~. Kc

Poza tym spłaty ' przysługujące tym spadkobiercom, jak

do spaQków ótwartychprzed dniem 5 lipca 1963 r. nie sto- rÓwnież innym spadkobiercom nie . wymienionym wart. 1075

stiJe się przepisu a.iL 1071 § 2 Kc ze względu na. to, że art. § 1 Kc mogli być, stosownie do dyspozycji § 2 tego artykułu,

LX § 1 priep. wpr. Kc przewiduje szerszy ·nit VI art. 1071 lObniżone. Przepis ten dotyczy wyłącznie spłat, nie przewidu§ 2. Kc krąg splldkobiercówuprawnionych do otrzymania

je natomiast m<iżIiwości obniżenia dopłaty do wartości wyspadkowego gospooarstwa w dr·odze działu spadku. Nato- dzielonej spJldkobiercy cżęści gospodarstwa rolnego. Obniże­

miast do tych spadków .nalety stosow;1ć art. 1011 § 3 Kc nia . spłat, jeżeli jest ono uza'S~dnióne okolicznościami sprai zgodnie z dyspozycją tego przepisu nalety - w lazie. nie- wy, dokonuje się z urzę.du. Stopień obniżenia spłattależy Od

możności doltOOlania działu w naturze - przyznać spadkowe , okoliczności k()nkretnej sprawy. Spłata może być obniżona

gospodarstwo temu spośród spadkobierców : uprllwnlonych do nawet poniżej przysługującego osobie uprawnionej zacoowjego. otrzymania, który daje najleps,zą gwara.ncję należytego ku. Prze'pis art. 1075 §2 Kc nie daje jednak podstawy do cał­

prowadzenia gospodarstwa. Jako kryteria pomocnicze bierze k-owitego pozbawienia spadkobiercy przysługującej mu z go- ,

się pod uwagę vi szci:egóJnośd dotychczasową pracę w spadspodarstwa rolnego spłaty.

kowym-' gospodarstwie oraz posiadane kwalifikacje do jego

Z reguły ws,k azane jest ohniżenie · spłat przysługujących

prowadzenia.

"

,tym spadkohiewOJll, którzy dzied'ziczą gospodarstwo rolne,

V.

ale' w chwili działu spadku nie mogą się już wykazać wą­

runkami

uzasadniającymi dziedziczenie . przez nich gospodarprzy wzajemnych rozlicze.n iach pomiędzy współspadko­

biercami z tytułu posiadania, pobnmych poiyUc6w i innych stwa f·olne.go, w szc.zególn6ści s.p adkobiercom zdomym do

'przychodów oraz z tytułu poczynionych na spadek nakładów pracy, którzy w okresie między ótwarciem ' spadku a działem

(art. 6S6 K,pc) należy mieć na względzie, że ' normalny dochód, spadku zerwali z tJracą w rolnictwie I podjęli zatrudnie'nie

Jaki przynosi gos.podarstwo rolne, jest przede wszystkim wy- w ' innych zawodach.

nikiem pracy i st~rań rolnika użytkującego to gospodarstwo.

W stosunku d,Q spadkobierców ZWiąZ8111ych z rolnictwem

T<?też udział w takim dochodzie ze strony współspadkobier­

(art. 1071 § 2 pkt 3 Kc) obniżenie spłat może okazać się uzaców, którzy nie przycz}"l1ili się swą pracą i staraniem do je- sadnione w sytuacji, gdy przyznanie spłaty · w pełnej wysogo powstania, jest s-tosunkowo niewielki i w ~asadzie nie .po- kości, nawet przy rozłożeniu jej płatności · na odpowiednie

winien przekraczać czynszu dzierżawnego, jaki w konkret- raty, groziłoby egzystencji bądź istotn~mu obniżeniu zdolnych okolicznościach byłby obiektywnie uspraWiedliwiony. .ności produkcyjnej gospodarstwa mlnego przyznanego spadNie dotyczy to szczególnych korzyści uzyskiwanych z innych kobiercy obciąż'onemu spłatą. Stopień obniżenia, pIZy

'Przychodów, jak np. z wyrębu drzewa budulcowego w lesie Itlwzględnieniu wielkości 'g ospodarstwa, zależy od parównaspadkowym . alb:o z eksploata<:ji złoża gruntu (gliny, pia~ nia sytuacji osobistej oraz, majątkowej uprawnionego i zobosku itp.).

wiązanego. Należy przy tym mieć na względzie , również inNormalne dochody, jakie przynosi gospooarstwo rolne, teres uprawnioneg-o. wyrażający się w tym, że ni,e stanowi

podstawy d,o obniżenia spłat tylko ta okolicznośĆ, iż ,zobomają charakter okresowy. W taki sam s.posób powinni więc

spadkobiercy rozliczać się z pobranych pożytków -(art. 207 wiązany przejściowo w okresie dokonywania spłat. będz;e

i 208 w zwią:z.k.u ~ art. 1035 i 1058 Kc). Tym samym świad­ ogrank1Ony w zaspokaj&niu swych osobistych potrzeb.

.

.

<:Z'e"nia; .do których współspadkobierca pobierający te pożytki

Oznaczenia w postanowieniU działowym terminu 1 spo'Zooowilizany jest na rzecz pożostały€h współspadkobierców.

sobu uiszcze'nia dopłat lub spłat dokonuje sąd z unędu, kles'ą świadczeniami okresowymi; Do roszc,zeń zatem o uplat~

!rując się ' przede wszystkim zasa,dli. że zapłata jednorazowo

należności z tego tytułu stosuje się przedawnienie trzyletriie;

natomiut roszcie<nia z tytułu innych przychodów przedaw- jestuza.sadnio'na tylko wtedy, gdy jej dokona;nie jest w okolicznościach sprawy moźliwe bez obriiżooia zdolności proniaj4' się z upły'wemłat dziesięciu (art. 118 Kc).

dukcyJnej gospodarstwa i bez szkody dla niezbędnych gosp(X1arczo inwestycji. Te kryteria powinny równleź decyóoVI.

wać o liczbie i wysokości rat oraz wysok-ości odsetek. kt9re

. Przy ustalaniu wysokości spłat spadkowych ' oraz przy sąd może określić poniżej odsetek ustawowych .

ohęślaniu terminu i sposobu ich uisz:czenia należy mieć na

Prze-pis att. 212 § 3 Kc, mający z mocy art. 103S Kc zauwadze, :te jednym z celów ograniczeń dziedziczenia gospo- stosowanie do dzi-ału spadku, wiąże pOC1ątk.c>wy te-rznfn, od

darstw rolnych jest dążenie do oddą±enia tych- gospodarstw którego przysługują uprawnionemu spadkobiercy odsetki.

od na:4miernych spłat rc~dzinnych r pozostawienie w gospo- z terminem uiszczenia ' dopłaty lub spłaty. W rllzie więc rodarstwie środków potrzebnych na gospodarczo celowe in- złożenia dopłaty lub splaty na taty możliwe jest zasądzenie

we~tYcje.

.

rOdselek dopiero od chwili wymaga-Iności poszczególnych rat.

Według § 17 cytowanego rozporządzenia z 1964 r. spła~

Przy określaniu terminu wydania nieruchomości przyty w ratach miesięczn rcb o~reślon ych w jymprzepisie przyznanej spadkobiercy, a znajdującej , się dotychczas w posia~

sługują spadkobiercom, 'którzy wch wili działu .spadk.u byli

daniu innego spadkobiercy (art. 624 Vi związku z att. gas Kp<:)

małoI.etni albo pobierali naukę · za,w~du lub ' uczęszczali do

nie można mechanicznie uzalei,niać terminu wv:hnia od terszkół- i to tylko do cta·su osiągnięcia pełnoletności albo ukoń­

czenia nauki lub ' żaptzestimia jej pobierania. Początkowym mirtu dokonania splaty spadkobiercy zobowiązanemu do wyterminem. od którego przY$lugują miesięczne spłaty, jest da- dania nieruchomości. Tak daleko idąca synchroniUlcja jest

ta orzeczenia o dziale spadku, za czas bowiem do ' chwili wskazana w szczególnych wypadkach. gdy spłata ma stanowić podstawę da)s1.ej egZystencji żobowiązanego do ' wydadziału wspomnianym spadkobiercom przysługuje stOsowny

nia nieruchomości. W innych wypadkach wcześniejsze wyudział w poźytkach.

'

danie spadkobiercy przydW1!lonej mu nieruchomości mOŻe

,

Z powyższego unormowania wynika, że spadkobiercy,

być wskazane właśnie dlatego. 'Ze stworzy mu to warunki

ktÓreg.o prawo dziedziczenia gospodor~Lwa rolnegO' opiera

do

wywiązania się z obowiązujących go spłat z przyc~od6w

się na pd:episie art. 1059 § 1 pkt 4 Kc l k.tóry w chwili dziaprzydzielonego

gospo!j'arstwa.

łu był jut pełnoletni i nie pobierał nauki, spłaty w ogóle

Ponadto termin ' wydania poWinien byt w za~ad'tie okre'Die przysługują,. chyba że w tej chwili był on trwale niezdolny do praCy albo odpowiadał Jednemu z warun'kówprze- ślony w sposób urnotJiwiający dotychcz.asowemu p()sl;,daczowi zebranie plon6w .1 dokooanyt:b prUt niego zaSiewów,

widzIanych- wart. H>11 § 2 pkt. 1-3 Kc.

60 -

.- ._ --- -- - I

~

VII.

".

Właściwa realizacja przepisów prawa materialnego, dotyczących

działu gospodarstwa rolńego, zależy w dużym

stopniu od sprawneg'o i planowego przebiegu postępowania

-i związanej z tym koniecznej koncentracji mąteriału dowodowego. Charakter spraw.działowych wymaga sztzególnie

ścis ł ego wspó łdziałania sądu z uczestnikami postępowania,

który.mi. w sprawie dziatowej są wszyscy spadk,obiercy oraz

mabywcy udziałów spadkowych.

Szc7egółowe wysłuchanie uczestników postęp-owania już

w początkowym stadium Slprawy (art. 212, 682 Kpc) umożli­

wia , sądowi zebranie ni€zbędnych informacji stanowiących

podstawę do podjęcia Włc;lŚci wego p'ostanowienia dowodoweQ'O (art. 236 Kpc), określającego już na początku postępowa_ nia, jakie kwestie i jakimi środkami należy wyjaśnić,- aby

: lUżyskać materiał potrzebny w szczeg6lności do ustalenia krę­

gu i przymiotów poszczególnych uczestników postępowania

z uwzględnieniem okoliczności wymienionych wart. 682 Kpc,

składu i wartości gospodarstwa rolnego oraz innych przedmiotów mają tkowych, dotychczasowego stanu k,orzystania

'Przez spadkobierców .z go,s podarstwa spadkóweg'o lub jego

części; dopuszczalnOlŚci .i celowości podzialugospodarstwa

'Oraz . ewentualnie sposobu tego podziału, ząsauy, wysokości

i ter,m inów płatności spłat spadk,owych.

umóW notarialnych ' lub .w'{ciągi z tabel likjwidacyjn ycn, .a także na innych środkach dowod,o wych.

Odstą.pienie od: nadmiernego rygoryzmu, gdy chodzi ośrodki dowo-dowe, dla ustalenia własnośti spadkodawcy, nie mOŻe by,ć rozumianę jako

rezygnacja z jakichkolwiek 'do,w odów. Przedwnie, ustalenie

·t akie powińno być oparte na , do..yodach przekonujących. Dla.tego też błędna jest praktyka tych ,sądów, które ustalenie

co do tytułu włas:nośc.i s,pad:k-odawcy opierają jedynie na

zg'odnym oświadtzeniu uczestników ,~ost~po'Wania.

.

b) Punktem wyjściowym rozważań dotyczących sposobu ,podziału spadk!lwego gospodarstwa rolnego jest uprzednie stwierdzenie ' na -p odstawie kon)uetnego materiału dowodoweg'o, że podział w naturze jest w zasadzie dopuszcza:lny (art. 1070 Kc, a w stosunku do Sipadków otwartych przed

dniem 5 lipca 1963 r. także art. LX § 2 przep. wpr. Kc). W

razie . tego stwierdzenia sądprzE':l dopuszczeniem dowodu

z opinii biegłego powinien .z ebrać dane niezbędne do udżie­

lenia opinii, zwłaszcza dotyczące stanu i s-posobu aktualne.g o

użytkowania przez spadkobierców spadkowych nieruchomości rolnych oraz innych nieruchomości rolnych, których

użytkowanie uwrzględnia się przy dziale spadku zgodnie z

dyspozycją art. 1070 Kc w związku z art. 163 § 1 pkt l, 213,

1035 i 1058 Kc. W -tej fazie postępowania sąd powinien

szczegółowo wysłuchać pro,pozycji i wniosków uczestników

postę,pow~nia co do s,p osobu podziału oraz wyjaśnić niezbędne okoliczności faktyczne, takie jak dotychczasowy sposób użytkowania gospodarstwa, konfiguracja należących do

niego gruntów, usytuowanie i stan budynków ' na działce

siedliskowej itp.

'

~ Tak zebrany materiał umożliwi sąd-owi podjęcie prawidłowego postanowienia d'owodowego o dopuszczeniu dowo. du z opinii bieg/ego, określającego zakres, postawionych

przed biegłym zadań i ukierunkowującego jego czynności,

Aktywna rola sądu . w określeniu zasad, którymi powinien

kier,ować się biegły przy opracowywaniu projektu podziału,

zapobiegnie nierziidkim w dotychczasowej "praktyce wY'padkom kilka'k rotneg-o sporzą-dzania 'p rzez biegłego projektów

Od wyczerpującego i zgoGneg-o ze stanem rzeczywistym

rustaienia powyższych okoliczności faktycznych zależy prawiIdłowość ' orzeczenia o dziale spadku, wadliwa wi ęc jest prakI\;yka ' polegaJąca na dokonywaniu ustaleń co do tych (lik 0dkznoŚci , na podstawie oświadczeń uczestników postę,p owamia be,z . przeprowadzenia stosownego postępowania do'Wodowego.

W, związku -z występującymi uchybieniami w zakresie

ipostępowania o działy spadku, powodującymi nieuzas1l'dnio.ną ptżewlek~ość tego postępowania i stanowiącymi przyczynę

~hy~'ania orzeezeń dzia~Qwyc~ w zWY'kJ ym post~p~wa.niu re'W~zy'Jnym alb~ ''':' P?stępo~amu wywołanym. w~le~H:~lem re- ,podziału, powodującego zbędną przewlekłość j zwiększenie

wlzJI ·nadz,,:,yczaJueJ: nal~zy w szczególnośCl ZWroCIC uwagę ,_ kosztów postę'powania.

na nastę.puJące okohcznoscJ: '.

Jeżeli poza biegłym geodetą konieczne jest zasięg'nięcie

a) 'W myśl art: ' 680 ,§ 2 Kpc należy przedstawić d-owody opinii biegłego z zakresu innej specjalności, zwłaszcza gdy

stwierdzające, że nieruchomość objęta . wnioskiem o dział

chodzi o. dokonanie -oszacowania poszczegMnych składników

spadku stano~ła własność s'p adkodawcy. Jeżeli dla tej nie- gospodarstwa, należy najpierw zasięgnąć opinii biegłe,go

ruchomości jest prowadzona księga wieczysta albo zbiór doz zakresu tej specjalności, a zeQrany materiał udostępnił:- bie(kumentów, należy - w myśl arL 607 Kpc - d"ołączyć ~pis glerilu geodecie przed sporządzeniem przez niego końcowe­

oz księgi wieczystej albo zaświadczenie o . stanie prawnym, go _p rojektu -podziału.

jak~ wynika z~ zbioru. dokuII:entó,:". D~ne Z k.sięgi wieczy'

c) W przeCiwieństwie do ustawy z dnia 31 lipca 1923 r.

steJ lu~ ze zbloru. dokumento:-" Ole przesądzaJą . wpraw~zle o sca,l aniu ,gruntów · (Dz. U. z 1927 r. Nr 92, po'z" 833 z .pó"ln.

ldecyduJ.ąco o prawie wła;noścl spad~odawcy, są Jednak Jedzmianami) i dekretu z dnia 16 sierpnia 1949 r. o wymianie

lOym z. ls~otnych elemen,tow wyma~a]ących w!?zechstron~ego gruntów (jednqlity tekst Dz. U. z1S62 r. Nr 46, -poz. n6) usta~

rozwazema przy ustalamu rzeczywistego stanu własnoścI.

wa z. dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów

Niektóre sądy w sposób rygorystyczny uzależniają t y- (Dz. U. Nr 3, poz. 13) nie przewiduje zawieszenia postępowa­

tuł własności spadkoddwcy od ujawnienia go w księdze wienia działowego do czasu zakończe-nia postępowa:nia scalen~o­

czystej jako właściciela nieruch()ll1ości, w braku zaś księgi we go. Wszczęcie zatem postępowania scaleniowego albo wywieczystej od przedło~enia dokumentu stwierdzającego na- miennego na podstawie cytowanej ustawy z dnia 24 stycz- '

,b ycie przez spadkodawcę własności tej· nieruchomości. Taki nia 1968 r. oprze d wszczęciem albo w toku -p·ostępowania dziarygoryzm nie znajduje uzasadnienia w obowiązujących prze- lowego nie przesądza samo przez się o koniecznoścf zawiepisach prawa, które nie zna dowodów stwierdzających wła- szenia postępowania w sprawie o dział spadku. Wymienione

sność w sposób bezwzględny i które przeciwko każdemu doostatnio postępowanie powinno się toczyć nadal, jeżeli zaś

Wod~wi dopuszcza możliwość prowadzenia przeciwdowodu.

jeston'o już w stadium końcowym, a postępowanie scalenioObowiązkiem sądu jest więc ustalenie tytułu własności spadwe albo wymienne dopiero w stadium początkowym; w zasakodawcy wszelkimi dostępnymi środkami dowodowymi. dzie może zapaść orzeczenie dokonujące podziału w naturze.

W omawianym zakresie, pomimo zmienionego stanu prawne- Jeżeli jednak. postępowanie scaleniowe lub wymienne jest

9-0 , aktualne są naual wyjaśnienia zamieszczone w uchwale na tyle zaawansowane, że przewidywany w jego wyniku

całej Izby Cywilnej z dnia 25 maja 1957 r. sygn. 1 CO 39/56

stan poscaleniowy (powymienny) miałby wpływ na sposób

(OSN 1958, poz. 11). Wszcze!1ólnośd ustalenie własności fizycznego podziału' spadkowegogospodarstwarolneg-6, sąd.

spadkodawcy może . być oparte nS dokumentach stwierdzają~ po przeprowadzeniu wszystkich : czynności potrżebnyćh do

cych nabycie własnośd,jjłk odpisy z ksiąg wieczystych, od- pełnego . wyjaśnienia spra'wy,powinien '~ na podstawie art;

!poWiednie orzecieni!ls.ąd~we lub administracyjne, odpisy 177 § 1 pkt 3 Kpc ..,.. '- zawiesićdalsze ' postępowanie działowe

.<.

Mó-trif:ar Polski Nr 3

-6)

do czasu zakończenia postępo:vania scaleni:o wego (wymiennego).

di Stosownie do dyspozycji art. 621 i 688 Kpc projektowany. sposób podziału nieruchomości powinien być zaznaczony na planie. Wadliwa jest więc praktyka tych, sądów,

które zad,owalają się szkicem sytuacyjnym nie odpowiadają­

cym ·zasadom. obowiąz.ującYJl1 . przy oznaczeniu nieruchomości w księgach wieczystych. Wymaganie zaznaczenia projek'towanego podziału na planie nie ,dotyczy natomiast 'sytuacji,

. gdy dział spadku jest przeprowadzony w ten sposób, że w jego wyniku pOSzcztlgóln~ s.padkobiercyotrzymują w całości

należące do spadku ·odrębne, nie graniczące ze sobą nieru-

-

Poz. 30

zmarli, a zniesienie współwłasności i dział spadku dokonywanyjest między. ich spadkobiercami.

Jeżeli

podział

gospodarstwa będącego przedmiotem

jest możliwy, należy rozważyć, .c zy to gospodarstwo w wyniku zniesienia współwłasności powinno

przypaść spadkobiercy zmarłego

współwłaściciela czy też

innemu współwłaścicielowi.

W razie istnienia przesłanek uza~adniających przyznanie całego gospodarstwa spadkobiercy zmarłeg'o współwła­

ściciela należy obciążyć go spłatami na tlecz pozostałych

współwłaścicieli według zasad przewidzianych w lut. 216 Kc

oraz . spłatami na rzecz jeg\o współspadk·obierców według zachomości.

sad . przewidzianych wart. 1075-1079 Kc. Według zasad

W celu uniknięcia zbędnej straty czasu i . zwiększenia przewidzianych w ostatnio wymienionych artykułach powikosztów postę'powania należy wymaga,ćod biegłych, aby nien być obciążony spłatami względem swych współspadko­

· ,p rzy s,porządzaniu projektów podzi~u wykorzystywali mabierców spadkobier,ca zmarłego współwłaściciela również

teriały geodezyjne znajdujące się w . składnicach geodezyjwtedy, gdy w wyniku postępowania przypada mu częśćdzie­

~ych prezydiów właściwych rad nar·o dowych.

lanego gospodarstwa odpowiadająca udział'owi spadkodawcy we współwłasności tego gospod'a rstwa, chyba że pozostali

spadkobiercy z.ostaną zaspokojeni z ' innych przedmiotów

VIII.

spadkowych.

.

Natomiast gdyby. okazało się uzasadnione przyznanie caPrzy ,połączeniu w jednym postępowaniu działu spadku

łego gospodarstwa innemu współwłaścicielowi, należałoby g·o

i zniesienia współwłasności (art. 689 Kpc) nie można zapoobciążyć spłatami na rzecz spadkobierców zmarłego współ­

·minać o tym, ż.e każda z połączonych spraw podlega odmienwłaściciela, jeżeli wszyscy oni odpowiadają warunkom . przenym ;asadom podziału, zwłaszcza ,z punktu widzenia obowią­

widzianym wart. 215 § l i 2 Kc. Gdyby jednak tylko niektózujących norm obszarowych (por. z jednej strony art. 1070 Kc,

rzy spośród nich odpowiadali tym warunkom, należał·oby najz drugiej zaś strony art. 163 i 213 Kc) oraz zasad przyznawa- .

pierw dokonać działu spadku obejmującego udział we współ­

nia spłat (por. z jednej strony art. lQ75-1077 Kc, z drugiej

własności, przyznając go tym spadkobiel'com, którzy odpozaś strony art. 216 Kc). Choć więc ' końcowe orzeczenie sądu

wiadają wspomnianym warunkom, i zasądzić (ld nich spłaty

stanowi ostateczny wynik wskazujący, którzy uczestnicy pona rzecz pozostałych !padkobierców. Skoro w takim wypadku

łączonego postępowania otrzymują gospodarstwo rolne lub

żaden ze spadkobierców nie otrzymuje w dziale . spad~u gojego części, orllz określa. jący uczestników 'uprawnionych i ~o~

r.podarstwa rolnego lub jego części i skoro sp~dkabierc~m

·bowiązanyc.h do spłat lub dopłat. to jednak do uprawmen

<zmarłego współwłaścicieła przypada jedynie ekwlw.~lent: , pIejednego współwłaściciela oraz '5padkobier.ców d,rugiego współ­

niężny udziału spadkodawcy we współwłasności, to między

· właściciela należy stosować właściwe przepisyprawno-majeg,o spadkobiercami nie mają zastosowania przepisy ,o ~gra­

terialne.

{liczeniu wysokości spłat (art. 1075 § 2 KcL oraz o ogralllc~e­

Połączenie postępowania w prz~dmiocie zniesienia współ­ niu spłat przypadających spadkobiercom małoletnim, · POblę­

wła§ności i w przedmiocie ' działu spadku po jednym ze zmar- . rającym naukę zawo<lu lub uczęszczającym do szkół (art.

,łych wspóiwła'ścicieJi gospodarstwa rolnego w zasadzie nie

1076 Kc). W IWll5ek wencji więc należy zasądzić pa rzecz po· może .powodować odmiennego ure'gulowania stosunków mię­ 'Zostaiych ' spadkobierców zmarłego współwłaścic~ela spła.ty,

dzy uczestnikamij:lołączonego postępowania,. niż miałoby to bę<lące ekwiwalentem udziału we w~ółwłasnoścl, w takIch

miejsce w razie 0drębnego przeprowadzenia postępowania częściach, w jakich dziedziczą oni gospodarstwo r.olne.

w przedmiocie zniesienia, współwłasności i odrębnego postę­

Współwłaściciel, ' któremu ' w wyniku postępowania przypowania w przedmiocie działu spadkI.\.

,padłobę4ące przedmiotem współwłasności gospodarstwo rolD~ udziału zmarłego współwłaściciela gospodarstwa rol- ,n e, nie ma jednak obowiązku. qokonania spłat w wypad~u,

nego w stosunkach m'iędzy jego spadkobiercami mają zasto- gdy w ch'w il i oTZekania w połączonym postępowaniu o z~le­

sowanie przepisy tytułu X księgi czwartej Kodeksu cywilne- s~nie współwłasności i dział spadku żaden ze spa.dko?lergo, i tego więc punktu widzenia wymaga przede wszystkim ców zmarłego współwłaściciela powołanych do dZledzl~ze­

rożważehia, któremu spośród spadkobierców powinien przy'n ia gospodarstwa rolnego nie odpowiada warunkom okreslopaść udział spadkodawcy vi takim góspodarstwie . .

nym wart. 216 Kc.

Po dokonaniu 'w, tym przedmiocie właściwego ustalenia

IX.

należy z kolei rozważyć, czy w wyniku zniesienia współwła­

sności, przy właściwym zastosowaniu przepisów art-. 214 Kc,

Podział majątku, który był objęty wspólnoś~ią ~~jąt~o­

możliwe ' jest Wydzielenie części objętego postępowaniem ' gospo.d arstwa rolnego zarówno wspomnianemu spadkobi~r...cy . wą, oraz zniesienie współwłasności rzeczy, jak rO~lllez dZIał

spadku mogą być połączone w jednym postępowanIu (art. 689

zmarłego współwłaściciela, jak i pozostałym współwłaściClew związku z art. 567 § 3 Kpc).

10m.

De: podziału majątku. wspólnego po ustaniu małże~ski?j

Wobecobowiązywani.a odmiepnych 'norm obszarowych

przy zniesieniu współwłasności (art. 163 i 213 Kc) i dziale wspólności majątkowej w zasadzie stosuje się odpowledlllo

spadku (art. 1070 Kc), n.ajpjerw należy rozważyć dopuszczal- przepisy o dzialE:! spadku (art. 46 Kro i art. 567 § 3 Kpc). ~ed­

nakże do podziału nieruchomości rolnej, która była. objęta

noŚĆ fizycznego podziału nieruchomości z. punktu widz.e nia

pierwszych norm, jednak hiena większą , liczbę częś~i, niż wspólnością ustawową, stosuje się ze w~gl~du.na ar,t. 216

, . było pierwotnie wsp6lwłaścicieli. Kwest-ię natomiast d-opUS1.- §. 2 Kc przepisy szczególne . dotyczące ZllleS!.ellla wspołwła­

c:z;alności dalszego podziału części przypadającej spadkobier- . s noś ci- takiej nie.ruchomości; amianQwicie. przepisy art. 213......,..

com zmarłegowspółwła,śc;iciela trzeba oceniać . z punktu wi- 218 Kc. Zamieszczone wyżej uwagi dotyczące zbiegu post~d.zenia norm obszarowych obowiązujących w dźiale spadku. . ,powania o . dział spadku i zniesi.e nie współwłasności mają

· Tak sa~o należy .p,os.tąpiĆJ , g,dy · wszyscy współwłaściciele

więc i tutaj odpowiednie zastosowanie.

współwłasności nie

,

.'