Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 29 października 1957 r. o wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawie prawidłowego orzekania kar przez sądy.

F-"

. ~nit()r

Polski Nr 86

-

Poz. 519

· '87

~:t~

~ ł lO

·,~ ;,,", : .~I'·; · ·

~ir!l

• •:: . ;~ ... , . 0

519

OBWIESZCZENIE MINISTRA SPRA WIEDLlWOSCI

z dni.a 29 października 1957 r.

o wytycznych wymiaru sprawledl1wości i praktyki sądowejw sprawie prawidłowego orzekania kar przez sądy.

Na podstaWIe art. 24 § 1 prawa .o ustroju sądów ' po- . tyki

t " wuechny<:h ogłaszam uchwałę pow~ięt~ przez Sąd NajWyż­

t:1-~

:uy

'W składzie całej

Izby Karnej w dniu 16 pałd%iernika

f-:' ~..1957 r., ustalającą wytyczne wymiaru sprawi~dliwości i prak,

~.

sądowej

w sl'rawie · prawidłowego orzekania kar przez

sądy. Treść uchwały podana jest w załączniku do niniejsze-

go obwieszczenia.

Minister Sprawiedliwości: M. Rybicki

Załącznik

do obwieszczenia Ministra

z dnia 29 pażdziernib 1957 r. (poz. 5t9l.

f. " -

Sprawiedliwośc-l

'"

\

~". .

;7-" .

t~.

I;"

~~,'

. . . wymiaru

sprawiedliwości 1 praktyki sądowe7~Y~;::Wi. prawidłowego' orzekała kar

Sąd Najwyższy na posiedzeniu całej Izby Karnej, odby-

.

.tym w dniu 16 października 1957 r., .

. w s~adzie

'

Przewodnićzący: Prezes Sądu Najwyższego St. Kurowski

plUZ

sądy. '

łecznE!,a niektóre z nich, mianowicie przestępstwa gospo-

darcze, pOWOdują.. nadto uszczuplenie . mienia społecznego, co

pośrednio odbija się ujemnie na życiowych interesach wszyst-

kic~ ludzi' pracy.

A. Bachracb, M. Barciszewski, M. BudzianowII. Omówione wyź€j względy wymagają zwrócenia UW!I~:'..

. ski, K. Szowski, Z. Chełmic~i, K. Cukierski, Sto Dąbrow- . gi sądów nil te zasady, które obowiązują przy' wymiarze ka' r'l

skj, K. Dobosz, ,J. Dorsz, M. Dżbikowski, M. Fic, T~ Gdowry, lecz bywają w praktyce sądowej najczęściej naru.s zane.

W związku z tym Sąd Najwyższy stwierdza

ski, A Górski, A Kafarski, S. Kalinowski, ~. Kapitaniak,

I.:c••. \

H. Kempisty,Fr. Korzeń, T. Krokosz, R. Kryie, P. ŁaA) Art. 54 k.k., pozwalając zasadniczo sądowi przy wyf~

.wacz, Z. Nyczaj, W. Ostrowski, M. Paluch, J. Potępa, A

miarze kary porusza.ć się swobodnie w szerokich granicach,

E~.

:YJSZkZOwsbki , T. Rek, Z. Sitnicki, M . . Szerer, K. Wagner. określonych przepisami ustaw karnych, dał jednak pewne

.~ ~

.. 1 . '

em a t y,

.

wskazania, aby zapobiec przeradzaniu się swobody uznania

:~.~."

'

.

.

.

.

w

óbecności

Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego J. Wji- w Jego

.

',

nosc.

;, .

· d owo l

I~

sil:kowskiego, Wiceministra Sprawiedliwości Fr. Sadurskiego

O wskaza~iach tych należy powiedzieć, Że

!f~ .. i Zastępcy Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospoli1) są one dane przykł.n,dowo;

~"

tej Lud.owej M. Mazura oraz przy ' udziale członka Biura

2) odnoszą się jedynie do tych okoliczności, 'k tóre za najlE,;';: ~Orzecznictwa Sądu Najwyższego Sędzi.ego Sądu Wojewódzważniejsze uznawał ustawodąwca z 1932

używając

kiego H. Kmieć jako protokola.nta,

w tym . celu zw rolu .. prz€de wszystkim" (..... zwracaj ą<

~f na wniosek Pierwsżego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia

uwagę przede wszystkim ... ");

; . 30 września 1951 - r. o ustalenie ' wytycznych wymiaru spra- ' 3) wśród okoliczności wysuniętych na plan p!erwszy przez '

,"

.wiedliwości i praktyki sądowe]' w zJ1kresie prawidłowego

ustawodawcę z 1932 r. brak wyraźnego wymienienia te'o'r:zekania kar przez sądy, po wY$łuchaniu . głosu Zastępcy

go czynnIka, który - według ' naszych pojęć o polityce

.;'0 , Prokuratora Generalnego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ,

kq-minalnej w państwie ludowym _ powinien zajmoIr.., - na podstawie art. 2, 3 i 24 prawa o ustroju sąGÓW pować iedno z naczelnych miejsc w· hierarchii okoliczno~t·.·..·.... • wsze. chnych

f<'

ści rozstrzygających" o wymiarze kary. stosunku spraw- o

f~>-::.

u c h wal a,

cy do jasno wtdocziJego interesu społecznego.

~;~'; co następuje: '

. Ten brak doprowadził do tego, że - jak widać z dość

-t \

l. Sądy w wielu przypadkach, w następstwie niepraw i- zresztą stereotypowych uzasadnień wymiaru kar - sądy wa-;-'~ ~ dłowej wykładni oraz wadliwego stosowania art. 54 k.k. i in- żą okoliczności łagodzą~e i obciążające niemal wyłącznie weny~h przepisów, dotyczących wymiaru ' kary

'dług czynników indywidualistycznych, o których mowa w

. 1) wymierzają kary zbliżone do dQlnej granicy ustawowego

art. 54 k .k., natomiast kwestię stosunku sprawcy do interesu

zagrożenia tą~im przestępcom, którzy powinni być ukaspołecznego zbywają wyłącznie nic niemal nie mówiącym

rani surowiej;

zwrotem o "nasileniu złej woli sprawcy" .

. ~) 'oceniają błędnie niektóre okolicznqśCi mające . znaczenie ·

Tymczasem tu właśni e mamy do czynien ia' ze wzgl ę dem,

dla wymiaru kary oraz w o'góle okolic:znośdam łago­

na który w naszej sytuacji sądy powinny (używając termi. dzącym i obciążającym poświęcają za mało uwagi ' zanologii art. S4 k.k.) przede wszystkim. zwracać uwagę. gdy

równo w toku przewodu sądowego', jak i w ·pisemny ch

przystępują do określen i a wy s okości kary. Chodzi tu wi ę c

uzasadnieniach wyrokąw;

zawS7;e o dokł adne rozwa że n i e, 'jak oskarżony uświadam i a

· 3). n~ sto'sują przepisów art. 42 § 2 i art. 62 § 2 k .k. w przysobie szkodliwość społeczną swego czynu, a prze to ją.kim

padkach, w których należałoby je stosować;

niebezpieczeństwem grozi interesowi społecznemu. Podstawę

.4) stosują warunkowe zawieszenie wykonania kary do taprawną dają tu również odpowiednie przepisy kodeksu pokich sprawców przestępstw, któ.rych należało skazać na

stępowania karnego, 'któTe mówią o szkodliwości społec z nej

bezwarunkowe kary pozbawienia wolności. !

bądź też o niebezpieczeństwie społecznym czynu przestępWskutek wymienionych wyżej uchybień ' orzekane kary

"'nego (art. 384 pkt 2).

nie dają w wielu przypadkach zadośćuczynienia społe-cznemu

B.) Obowiązek 'powyiszy ulega zaostrzeniu, gdy w pewpoczuciu sprawiedliwości, które domaga się wymierzania

..... :..,.

przez sądy kar surowszych, zwłaszcza w spraw.a ch o prze- nym okresie interes społeczny jest narażony ria szczególnie

zuchwałe atakI ze strony jedńostek. ktÓre nie uznają zdystępstwa god'zące w podstawowe interesy gospodarcze Pańscyplinowania społecznego i lekceważą wspólne mienie lustwa, o przestępstwa spekulacji, łapownictwa i opłacanej

protSkcji, o przestępstwa ' o charakterz.e chuligańskim~ o prze- dzi pracy.

W .chwili obecnej stało się rzecżą jaspą, że wymienione

~2

stępstwa 'przeciwko życiu i zdrowiu oraz przeciwko władzom

na wstępie kategorie przestępstw w szczególnie gro'źny spoi urzędom . .

sób narażają na szwank dobro powszechne i dezorganizują

Przestępstwa te bowiem slan.owi 9 szczególną groźbę dla

nasze

życie społeczne.

\

istniejącego porządku praw~ego, gdyż anarchizują tycie spo~".

Sędziowie

r.,

r

t_o'

f

.

.

.

Monitor Pohki Nr 86

1- 1'. -

li"

Prowadzona od dłuższego czasu w całej Polsce kampania trudne warunki rodziny pozost!=,wionej przez , przestęp,cę mo- """

prasowa, radiowaizebrariiowa ' uświadomiła wszystkinł oby- gą wpływa1ć 'ha · \vyrożulniałość :; \V ocenie czynu '-<'sprawcy~ ,":'-,.' ;ł

, Wspomniany wyżej brak nadzoru nad sprawca~i prże~

watelom aktualną wagę wskazanych wyżej niebezpiecz~ństw.

'

stępstw

gospodarczych nie może być uznany ża okolicznośĆ

Należy wytaż~ie p~wiedziet" że n.ie ma dzIś w,p~lsce l n~ko­

go, kto by mogł me zdawa'c sobie sprawy z clęzaru wmy, łagodzącą, np. wówczas gdy wykorzystują oni dlą ce-Iów ·

' jaki bierze na siebie, gdy mimo tylu ostrzeżeń przyłąc~a się przestępnych brak kontroli lub jej błędy i niedopatrzenia. '

np. do zgrai złodziei mien ia społecznego lub chuligailskich Podobnie -poprzednia niekaralność spra-wcy sama przez się

mącicieli spokoju publicznego.

' nie stanowi okoliczności łagodzącej, chyba , że chodzi np. '

Nikt, kto dziś w Polsce takimi czy innymi ma'chindcjami o człowieka starszego, zwłaszcza gdy popełnia on przestęp- '

.

•

, uszczupla mienie społeczne i w ten sposób godzi w Imate~ stwo z winy riieu~yślnej.

D.) W ,razie , skazania ia ~zestępstwa popełnione ,z chęci ', :,

rialne interesy wszystkich ludzi pracy, nje może zas~aniać

zysku sądy mają obowiązek ' wymierzania nie tylko kary po z- . ,

się niedostatecznym uświadomieniem. Wręcz przeciwnie, każbawienia wolnOŚci, lecz także grzywny J,~lft. 42 ,§ 2 k.,k:) o4~ ..

' dy, kto odważa się na tego !odzaju machinacje, }dradzr tym

samym tak wielkie lekcewazenie obowiązków obywatela pań- ' powiadającej okolicznościom, które mają zna1:zenie , d,la wY~, :, ~

stwa ludowego, ,że mus,i być traktowany przez sąd 'z su;rowo- miaru , każdej k,ary(art. 54 k.k.), ·,or-azstosunkom majątkowym sprawcy ' (iut.56 k;k.).

1,

:ścią octp.o,wiad,ającą temu właśnie wielkiemu stopniOwi! jego

Od

wXDłierzania

~jkitty

,

s4'dy

mogą

'

odsJępować

'

tylko

'

"

własnej winy.

.

I

wówczas,

gdy ", uznają. że ~skazanie oskarżonego na QJzywn~

Te same względy odn.oszą siq do oceny winy sprawców

nię byłoby ,celowe, co powinno ,zawsze znaleźć ',wyraż w"plnp. cżynów chuligańskich, które tak niepokojąco rozmnożyły

'sempyin uzasad~ie~iu Wyroku. , Tymczasimi , sądy "w " nle!j<;i~ '.',

się w ostatnich czasach; TU' również szkody,jakie ' społeczeń­

'nych tylko przypadkach stosują przepis art. 41. § 2 k.k., ' re;'

stwo ponosi, są oczywiste; toteż sądy nie mogą nie doceniać

:zygnując w ten spos6b 1! tak ważnego środka ' represyfriegó,

potrzeby poddawańia dłuższej procedurze resocjalizacyjnej

jaki dla sprawcy prŻestęp~twa z chęCi zysku stańowi, dolegli- '

jednostek, które dopuszczają ' się tego rodzaju taJna,c hów na

wość majątkowa w poslaci grzywny.

'

życie i zdrowie obywateli.

E. J) Przy stosowaniu warunkowego zawieszenia wyko- ..

C. l) Na okolicznośCi mogące mieć zmlczenie dla wy- ' nania kuTy sądy powinny mleć na uwadze, ' ' że przepis 'I

tniaru kary sądy powinny ZWracać baczniejszą-niż dotychczas art. 61 k.k., z!)odnie z Jego ' treścią, może ' być stosowany je- .. >,

uwagę zarówno w toku przewodu sądowego. jak i w pisemdynie w taki<;:h przypadk",ch, ' gdy ze względu na charakter \

ńym uzasadnianiu wyroków. Tak np. nie , dość krytycznie ' sprawcy nie nale~' C!cego do osób wymienionych , w art. ,BO k.k:, '

ustalają sądy okoliczności , dotyczące wymiaru kary na podokolicznośCi towarzyszące popełllieniu przestęp'ltwa i 7;acho"

stawie , różnych, nieraz sprzecznych z sobą i wątpliwej war- ' waniesię sprawcy po jego dokonaniu możn.) ża$ad.nie ,PJ::zy~

tości ' zaświadczeń urzędo,Wych i prywatnych, a pisemne uza~

puszczać; że pomimo niewykonania kary nie popełni on no~

sadnienia wyroków ograniczają zwykle - Z narusżeniem

we go przestępstwa. Tymczasem sądy, stosując warunkowe'

przepisu art. 339 § , 2 k.p.k. 't:- do nie wyczerpującego wy- • wieszenie ,wykonania kary, wysuwają dość często jako Jedy~

licźenia tych okoliczności, które miały na uwadze przy wyny motyw zastosowania tego dobrodziejstwa np .• dotychcza:- ~ ',,"

miarze kary, a nawet do ogólnikowy~h i nic nie , mówiących '" sową niekarillnośćsprawcy, pomimo że 'okoliczność ta: ja.~

zwrotów, np. o .. współroiernośc~ o'rzeczonej kilry w stosunku ' ' już o tym była mowa, sama przez się nie, powinna S!aIio:wi~ "

do zawinienia sprawcy" i "społecznej szkodł1wości czynu". tlostatecznej podstawy do zastosowariiawarunkowego zawie2) Takie okolicznoś-ći, jak trudne warunki materialne i roszenia wykonania kary.

dzinne sprawcy albo brak nadzoru nad sprawcą przestępstw,

' 2) Przy, stosowaniu warunkowego zawieszenia wykona- ,, gospodarczych ze slronyosób obowiązanych ?O przeprowa- ' ,nia ' kjlry sądy powinny nadto rozważać zawsze celowość na- , '

dzania kontroli, a także pqprzednia niekara'lilOść spr~'Wcy,

łożenia na skazanego obowiązku całkowitego lub ' Częściowenie zawsze są okolicznościa~i łagodzącymi. Z tego też wzglęgowynagrodżenia szkody zrządzonej przypisanym 'mu ,przedu sądy nie ;.powinny automatycznie ', uznawać tych 'okolicz- stęps·twem. Przepis bowiem art: 62 §. 2 k.k., klóry w ' prakty~e , "

!l0ści (jak zresztą i. innych) za łagodzące ,~ ' tak jak to czę- , niemal zupełnie \vyszedł z uzycia, stanowi, skute(;zny środe!,,~ 'y

sto 'dotychczas czynią, leci mogą , to czynić dopiero po sta~ w zakresie racjonalnej pomyki kryminalnej w tych , wszy(;t- ' '

rarinfm rozważeniu wszystkich , okoliczności kaidp.j rotPoZQa~" , kich ' przypaak:ach; gdy ' stosunki gospoda,rczeoskatż9nego,; '

wanej spr,awy.Tak",ip,c np. przy' przestępstwach, ~ospoąai- któremu zawieszono ~arunk:owo wyk,ona. , ~ary, poz'Va1aiII "

czyćhtlężkie warunki ma teri~ln;e , irodzinrie mQ~ci ;bY<;~~YIJ.- ,)), a ,ca.p,{o~i~e )lłpCzę~ci,Q,w;~ .. wy~,a, g.rp4zęJl,~. $zk.<idy.. ,~ądzQ~ !< (,:,

nikiem w genezie prż~sŁęp stwa, '. a ' przeto nie niożna , ,ż ' góryo,' nejprzypisanYl1l mu przestępstwem. ;, "

,

, ' ' ':. ,', "

, ich wyłączać zrzędu ' Ókolkznośd łago'diącycll,Np; choorob,a ',-- , "

Na , zakońq:e:nle , Sąd ,Naj'Vyższy .stwierdżazn~~~~ ~~,'~~

wymagająca kqsztown,e go , lubdlugotrwałego ', ' leczeIiia, wy;',

skielll,że nIniejsze ,wyt~c~e wnic<!ym nje osłabiają obcl~

trącając budżet, rodzit}nyz ~rówriowag(: nier~' z lrudem '-ulrzy- ' : ~i.ązku sądów ' prze,str'iegaliia Ścisłej równQwagi PQipi~d~y ' ,{\ rn.ywanej, może dzialać ;osłabiająco> na norn'lalne ' haml.ilce tnO~" karą ' a indywidujllną winą każdego prześtępcy,stwierdzoJlą , '.

ralne " człowieka . ' Chodżitu jednak o ,wypadki , n:eczywiśde 'nil pó'dsfawie rzetelnej oc'e ny do\yodów, ' stosownie ' do 'obowi'ą." , ,

, wyj~tkowe( zasl1l9ui,ąte o na , u~w~glę9ni~nię, przy. czym wiei:, , zujących w tej mierze przepisó;v . postępow,an{a sądo·weąo.' _.

kQŚć za~arn! ętego ,mienia społeczn~go l'li e m.?że~o-iostawa~

~[\1aJ{: one 'głównie na, cel~ przypomnię§ie ' ~\d()~ · za:sa:c\p'i:~~ , ,

w d.ysproporcjido potrzeb, spo",:odowanych ;nies,ząqśiiwym '\- widłovtego , orzekania kar, :.co qla sz~zę~ólne żnClczeńie, ., 'gdy, 'o o ~

,zdarzeniem. "Trzeba , pi'ledezpamiętać; Ze ,w " wi,e lu katego- ' tho~zlo prżestęp'Ców, 'ktÓrzy w q.zisiejszyćh ' w~nlIikacłi ' waJ~ ,' :;,

riach tajęćpracownicy '!lie,' otrzymliJą U nas, jeszclezatlowa..' ki - <> dalszy roz'wój us~rojli iupowego ' dOPUSZĆŻ'8]( się ' Ii.r~~~

lającego wynagrod~~nia ~a ~woJ.ą , pracę, , i) jednd~ .' l,lie '''sCho..:~ " stępstw _ ob~iżając'ych po',dom ,k~l!~l:y iekonom~i , ':'na~'~ę~~ ,, '

dzą z drogi uczciwośd i poszanowania dobra ogól-nego. l'oą~

żyeia· zbiorowe,Yo.

,' " , " ,' "

, , ' ' -- " . " , ',,; ~, '~

nieśtteż naLeż'Y,:ieftd{l ' JlQ~Mariiai:Qdzinv powillienw , za~ ~ ., ;' s<icty ,p~winny piin~e ba~zyĆ, ' ąQy nJe dÓpuśc)ć do ' ,ri.i.ę~l~ ,

'SiIUIzie "być, 'dla człowieka , bodtćem dozdyscyplinowlln:a spo~sadnionej pobłaZliwośd wobec tych ' ~ategorii , priestępC'ów, ' ';0

łecznego, • a riie powodem ' r!u o' 'l'iw.ehtualnego ;, dOIhaig~Biasię ' ,' któryrilOWła:dzaludowa , jo{y,~~ła :,~cY~PW.~Pit {~~!.k:ęr':.,~ro~, ,~1

pobłażliwości iN razie ,' sprzeniewierzeni., się o6bowi~ązk6wi te; : ':riie' tej ,,",'alki z rilezł6niąąenergią ,w interesi~ praworzącll1Qsci

go zdyscyplinowania. Sądy powinny wie.c także w tym zaludowej"::-' tej 'jlOdstawy naszego ~ycia społecznego ':;': sla,nó~ ~,

kresie starannie indywidualizować wypadki ' i rozwatać, czy ' .wi zasadniczy

obowiązek organó'.... w yi:niaru sptawiedliwoś,cL "

-'

,

.

' . '

," , ' .

. ',o

:. " ,

.

ia-

,m: '

Tłoczono z , polecenia Prezesa Rad'y Ministr.ów w Drllkami Ąkcydel1S,nwe! w W,H"';dwif!,' lIl : Tamka 3,

, Zam. 1624

,

"

Cena O,eozł