Orzeczenie Nadzwyczajnej Komisji Rozjemczej, ustalające warunki pracy i płacy robotników rolnych na rok służbowy 1931/32, na obszarze województw: krakowskiego, lubelskiego, kieleckiego, łódzkiego i białostockiego - z wyjątkiem powiatu olkuskiego i miechowskiego - poznańskiego i pomorskiego

§ 1. Orzeczenie niniejsze do,t yczy z. .j ednej

strony wszys,t kich pracodawców rolnych, z drugiej zaś strony pracown~ków z nonnalną zdolnością 'do pracy: f.arnali, luzaków, stróżów,pastu­

chów, polowych, karbowych, włodarz.y i gumiennych.

Część I.

u

wag a 1. Karbowi, włodarze i gumienni

otrzymują żyło w wysoko'ści cona!jmnej o 1 kwintal więcej, od fomala (§ 15 i 16).

U wag a II. Stangretów (forysiów) i t. d.

nie uważa się za fomali, o ile pełnią stale obowiązki przy koniach cugowych.

Uwaga III. Luzacy (ręczniacy), t.j. ordydynarjusze, do oIbowiązków których nie należy

obrządzanie koni, otrzymują O 1 kwintal żyta

mnie,j w ordynarji (§ 15 i 16), doS/tają ziemi p·od

ziemniaki, kapustę i ogrod(}wiznę 35, względnie

42 ary (§ 18), oraz mają prawo trz,ymać jedną

krowę (§ 19). Jako luzak może być również ugodzony pomocnik pastucha i mleczarek, który m.ożeobrz·ąd'zać parę koni, służących do odwożenia

mleka.

.

U wag a IV. Inwalidzi, pracujący narówni

z pozosta~~ ni pracownikami z normalną zdolnością do "racy w rolnictwie, pobierają równe z nin.i wynagrodzenie tak w .g otówce, jak i w naturalj,ach. . Inwalidzi o zmniejszonej zdolności -do pracy mogą być godzeni na niższych war·u nkach.

§ 2. Orz.e czenie niniejsze obowiązuje na rok.

Rok słuŻ'bowy zaczyna się od dnia l kwietnia

1931 r., a kończy się dnia 31 marca 1932 r. Obie

strony obowiązuje trzymiesięczne wypowiedzenie

indYwidualnej umo.w y pracy przed upływem terminu wygaśnięcia niniejszego orzeczenia, a najpóźniej dnia 31 grudnia 1931 r. Zwolnionym robotnikom obowiązany jest pracodawca wydać przy

wymówieniu zaświadczenie o zwolnieniu (konotatka). Ni'ewypowiedzenie umo\4fY o pracę do dnia ~

31 grudni.a 1931 r. włącznie ozna,c za zawarcie

umowy na rok na.słępny. U~YJenie się przez

którąkolwiek ze stron óa ,p:~W~ia"' Wy,powi'edzeT

nia umo'\\~ Q pracę, tej·żenie prżedłuża. Rozwią­

zanie stosunku służbowego wciągu roku nastą"

pić ' może na zasadzie o·r zeczenia Komisyj Rozjemczych, lub też wyroków Sądów Państwowych,

'działających według obowiązującego. prawodawstwa i według kompetencji.

.§ 3. Zatargi, wynikłe na tle umowy o pracę

pomiędzy pracodawcą a robotnikami, regulują Komisje Rozjemcze, bądź Sądy Pańs;łwowe, według

kompetenc'ji. Do czasu uzyskania właściwego

orzeczenia lub ,wyroku nie wolno

l) pracodawcom wstrzymywać świadczeń,

2) pracownikom przerywać pracy.

U wag a: W wypadkach wyj·ątkowo cięt­

kiego przewinienia, pracodawca może wstrzymać

przed orzeczeniem lub wyrokiem świadczenia w

zbożu i gotówce, w razie jednak wygrania sporu

przez robotnika, pracodawca

winien wydać

wstrzymane świadczenia wraz z dodatkiem miesięcznym w wysoko~ci 2 % od wstrzymanej naleź­

ności.

Tabela czasu pracy.

Prdca do

MiesiąC

południa

I

Luty

Marzec

8-12

1}-4.00

I 7ł-12

lł-3.00

l-tO

11-20

21-31

7-12

-

1ł

I-

I-

5 .30

11l -6.00

1 -6.30

lSAO

Kwiecie6

1-10

11-20

21-30

6-12

1-7.l

7.20

1-10

11-20

21-31

6-12

11l -7,50

Maj

130

1 -8.00

Czerwiec

1-10

11-20

21-30

6-12

t

2

2-8.20

2-8.20

2-8.30

1-10

11-20

21-31

6-12

.,

2

2-8.30

2-8.20

2-8.00

6-12

ł

2

2-7.50

2-7.30

2-7.00

6-12

ł

Ił

i

Lipiec

Sierpień

1-10

11-20

21-31

Wrzesie6

1-10

11-20

21-30

1'...... 6.40

1~-6.20

la-6.00

Październik

.

§ 4. Orzeczenie niniejsze stanowi w myśl

ustawy z dnia 18 lipca 1924 r. (Dz. U. R. P. Nr. 71,

poz. 686) pOdstawę przy zawieraniu umów indy~

widualnych. lnd:ywidualne umowy pracy, zawi,erające warunki dla pracowników mniej korzystne,

niż warunki niniejsz.e go orzeczenia, są nieważne,

z wyjątkiem specjalnych wypadków, przewid'zi.anych w tern orzeczeniu.

§ 5. Pracownik otrzymuje od pracodawcy

bezpłatnie książeczkę obrachunkową,

czasu słonecznego, rozmącego SIę od p.ansłwo­

wego o 25 minut.

Robotnicy fornale ma,jąbyć zwalniani przed

południem o pół godziny wcześnie]. aniżeli inne

kategOlie robotników, a to d1akoniecwego

obrząd.ku inwentarza.

zawierają­

cą kontrolę wydawanej ordynarji i pensji wraz z

potrąceniami i spisem powi~rzonych mu inwentarzy. Książeczka ta winna być podpisana przez

pracodawcę lub jego zastępcę oraz pracownika

Poza tern oracodawca wydaje bezpłatnie robotni-

kom swego folwarku na ręce wybranego przez

nich przedstawiciela, jeden egzemplarz niniejszego orz.e czenia.

U wag a: Książeczki obrachunkowe, złożo.­

ne u pracodawcy, nie powinny być dłużej przetrzymywane, niZ" dziesięć dni.

§ 6. Zawarcie indywidualnej umowy z ordynarjusz.em nie może być uzależnione od trzymania prz.e z niego posyłek

Żony pracowników nie mogą być zmuszane

do pracy. Dojenie krów i inne robot.y odbywać

się mogą na zasadzie osobnej umowy.

Czas pracy.

§ 7. Przeciętny czas pracy w rolnictwie wcią­

gu roku, ustala się na 9 godzin 20 minut, przyczem rozkład godzin pracy ustala się podług ponirźszej tabeli. Tabela ta ułoiŻona jest na zasa<łzj~

1-10

11-20

21-31

7-12

-

Ił

lł-5.30

lł-520

-

li-4.50

Listopad

lł-4.151 -

Grudzień

1ł-3 .45/ -

Za początek pracy rano i po południu uważa

się wyjście z podwórza lub z naznaczonej zbiórki przed mieszkaniem pracowników, a za koniec

O ile pole leży dalej, niż 2 km. od

podwórZA, robotnika należy zwolnić z pracy o 10

minut wcześni,ej, w stosunku do każdego kilometra powyżej dwóch.

W razach pilnej potrzeby, ~szy podzi.ał

rozpoczęcia i końca pracy oraz przerw jedzeniowych może być zmieniony, jednakże tylko w ten

sposób, by ogólna ilość godzin pra·cy pozostała

ta sama.

Na żądanie pracodawcy, w razie pilnej potrzeby, _pracownicy są obowiązani do pracy po:.:. a

wyżej określonym czasem, lecz za osobnern wynagrodzeniem po cenach za godzinę: w powia

tach I i II kat. (§ 16) -:- 50 gr, III i IV kat. - - 45

gr, oraz V, VI i VII kat. - 40 gr. Wyna!!rodzenie

za nadgodziny nie ma zasŁosowania, jeżeli praco

dawca ud'zieli robotnikowi następnego dnia urlo

pu na czas o 50% dłuższy, niż trwała praca po

nad normę dnia poprzedniego. Do robotników

pobierarących wyn~grodzenle za roboty wykona

ne poza unormowanym wyżej czasem pracy, nie

zejście z pola.

MONITOR POLSKI. -

2.

zaliczają się

s-tróże

Dnia 11 lutego 1931 r.

Nr. 33.

U w a .g a II: W mają:tkach, gdzie sieją groch

Sadzenie ziemniaków winno odbywać się

w dostatecznej ilości, ordynar:jusze mogą żądać jeżeli nie umÓwiOlOO się inaczej w danym mająt~

czaią zakresu ich zwykłych obowiązków.

zamiast 1 kwintala pszenicy 80 kg. grochu.

ku - w połowie między pocz~k.iem a końcem

Samowolne i nieuzasadnione opuszczenie roD wag a III: W majątkach, gdzie sieją w sa:dzenia ziemniaków dworskich. Pole, przeznaboŁy podczas gocłz.in pracy oraz niestawienie się

dostatecznej ilości hreczkę albo grykę, a nie sie- czone pod ziemniaki, powinno być w takiem sado pracy jest niedopuszczalne. Samowolne spóź­ ją pszenicy, ordynarjusze zażądać mogą po 1 mem stanowisku, jak pole przeznaczone pod

nianie się jesŁ niedopus.zczalne i powoduje potrą­ kwintalu hreczki lub gryki za każdy kw1ntal ziemniaki dworskie. Przygotowani.e mechaniczne

cenia, jak przy nadgodzinach.

psq.enicy.

ziemi pod ziemniaki i obróbka ich winny być taD waga IV: W majątkach, gdzie nie sieją kie same, jak ziemniaków dworskich. Zastrz.e ga

§ 8. Obrządek inwentarza odbywa się poza

godzinami pracy, bez specj,alnej dopłaty. Wsta- psz.e nicy, wydaje się żyto w stosunku za 1 kwin- się. że wszystkie ziemniaki pracowników powinny być sadzone obok siebi~ wjednem rdejs,c u.

wanie do obrządku inwen tarza oraz naszykowa- tal 1,3 kwintala żyta.

U wag a V: Pracodawca może do 1 kwintaO ile pracownik nie posiada r-.adzonek, może

nie wozów i narzędzi powinno mieć miejsce nie

la żyta VI powia,t ach, w których w skład ordy- otrzymać tako.we od. pracodawcy w ilości, powcześniej, ni,ż na 2 godziny przed ro.z.poczędem

narii wchodzi 3 kwintale pszenicy - do 1 kwin- trzebne; do zasadzenia należnej roli i wówczas

pracy.

Obrok, siano i t. p. karm dla inwentarza ma tala pszenicy z,astaJpić cukrem według rela.cji ce- z przewidzianej w orzeczen.iu ilości roli potrąca

ny giełdowej zboża i ceny detaliczne; cukru.

być przygotowany uprzednio w godzinach pracy

się przestrzeń ziemi, odpowiadającą ilości wydafo 16 Pensja i ordynaria na rok 1931132 usta~ nych kartofli.

w miejscach na to przeznaczonych. Kole.j ne- sypianie w nocy w stajni oraz dyżury w dnie św i ą­ la się, jak następuje

Utrzymanie inwentarza.

I Lategorja: pensji 160 zł oraz ordynarii 15~

teczne obowiązują wszystkich fornali i luzaków

kwintala w stomnku rocznym, ohowiązuje w pobez s !'-!~ cjalnej dopłaty.

§ 19. Ordynariusz ma prawo trzymać, sŁoso.

Pastuch jesŁ wolny od pracy co trzeci dzień wiatach: jędrzejewskim, kaliskim, kolskim. kra- wnie do ume,w y indywidualnej, dwie lub 1 krosnvsŁawskim, kutnowskim, łęczyckim, łódzkim,

świąteczny (niedziele i. święta) i na ten czas zowę z jednym przychówkiem do dwóch miesięcy,

stale zastąpiony przez innych, wyznaczonych w h:helsk~m, niesz,awskim, opatowskim, pińczow­ względnie może nie trzymać krów. Zmiana w cią­

skim. oiotrkowskim, puławskim, sandomierskim, gu roku tlSItalonych ind'ywidualną umową warun:t ym celu, pracowników.

O ile luzakowi polecono czasowo obrzą­ siera rhk;m. warsz-awskim i włocławski.n:;

ków trzymania inwentarza może nastąpić tylko

dzać konie w zastępstwie fe.fDala,

to otrzymuje

II kategorja: pensji 140 zł oraz ordynarii w drodze obopólnego porozumienia.

15)/0 kwintala w Sltosunku rocznym obnwiązuje

on za każdy dz.ień zastępstwa 40 groszy.

Jeżeli ordynarjusz umówił się

Do siania nawo·z ów sztucznych pracodawca w powiatach: błońskim, brzezińskim, ciechanow1) że będzie trzymać jedną krowę, to. otrzydaje pracownikom worki i dopłaca im od hek tara skim. gosŁvllińskim, gró;eckim, janowskim, ko- mywać będzie 120 litrów mleka w cią1u roku na

20 groszy. Prócz tego przy sianiu nawozów s.z tucz- nińskim, lipnowskim, lubartowskim. laskim. ło­ okres zapusz.c zenia krowy;

nych: gryzących, a zwłaszcza a zotru aku wapna, w' ck:m, radomskowskim, radomskim, płockim,

2) że nie będzie trzymać krów, to otrzymynie mogą być zatrud'rliane kobiety; pracownicy ry-pip,kim, sluoe ckim, stopnickim, tureckim, wie- wać będzie po 2 litry mleka d'ziennie w ciągu 6

zaś, używani do ich siania, mają otrzymać ochraluńskim i zamojskim;

miesięcy zimowych i po 3 litry mleka dzienni·e w

niacze na oczy.

III kat.e~ori·a: pensji 120 zł oraz ordynarji ciągu 6 miesięcy letnich.

§ 9. Stróże nocni maj·ą codziennie wolny czas 15)/0 kwintala w stosunku rocznym obnwiązu;~

W razie, gdy ordynariusz umówił sIę, że bę­

do zakończenia rohót przedpołudniowych . W w powiatach: częstochowsldm, hrUlbieszowskim, dzie trzymać dwie lub jedną krowę, a krów tych

czasie przerwy obiadowej cbowiązani są do stró- ił7e("1~im, kozienickim, mińsko - mazowieckim, nie trzyma, to pracod'awca obowiązany jest wyżowania. Po przerwie zaś otrzymują czas wo!ny,

mhwskim. opoczyńskim, pułtuskim, sochaczew- dać mu 5 a1rów ziemi pod ziemniaki lub 5 kwinrówny przerwie obiadowe;, stosownie do tabeli skim, sokołowskim i włoszcz-owskim;

tali karteHi za każdą nietrzymaną krowę.

czasu pracy (§ 7). Następnie strÓŻe mo~ą być zaW majątkach, w których pracodawca stawia

IV

kate~oł'ja

pensji 140 zł oraz ordynarii

trudnieni · przy robolach koło inwentarza, w do- 14)/0 kwinł-ala w sto"unku rocznym obowiązuje za warunek przy umowie., aby ordynarjusz

mu i t. p., z wyjątkiem czterech miesięcy: listo- w powi,aŁach: będzińskim, chełmskim. garwoliń­

1) trzymał 1 krowę, to otrzymywać będzie 1

pada, grudnia, stycznia i lu~ego. W miesiącach skim, płońskim, przasnyskim, rawskim, siedlec- litr mleka dziennie;

zaś od t października d:o 31 marca stróż otrzy2) nie trzymał wcale krów, to otrzymywać

kim, skierniewickim, tomaszowskim i węgrow­

muje kożuch dworski na czas warty, która nie skimj

będzie po 3 litry mleka dziennie w ciągu 6 miemoże zaczynać się wcześniej, niż o godz. t8

sięcy zimowych i po 4 li,try mleka dziennie w cią­

(6-ej).

V ka:tegorja: pensji 120 zł oraz ordynM:ji t4~ gu 6 miesięcy letnich.

O ile w czasie trwania umowy ordynarjuszo§ 10. Praca w dni świąteczne może być wy- kwintala w stosunku. rocznym c.bowiązuje w pokonywana Ii tylko za obopólną z\!odą i za wyna- wiat.ach: biłgora;skim, kieleckim, końskim, łu­ wi padną krowy, a odszkodowania za nie mu nie

grodzeniem po cenach za god'zine: w pnwiatach knwskim, mR,kow!;kim, radzymińskim, radzyń- przyznano, to w wypadku, gdy

1) z ,pośród trzymanych dwu krów padnie

I i II kat. r~ 161 -- 70 gr, III i IV kat. - 601r, "skim i sierpeckim;

VI kategorja: pensji 140 zł oraz ordynarji jedna - ordynarjusz otrzymywać będzie w okreoraz V, VI i VII kat. - 50 gri w gorzelniach

i krochmalniach na żądanie pracodawcy praca 13~ kwintala w stosunku rocznym obowiązuie sie -zapuszczenia pozostałej krowy po 2 litry mleodbywa się z~odnie z ustawą z dnia 18 grudni·a w powiatach: białOstockim, bialskim, biel'l.ki~. ka dziennie, nie więcej wszakże, niż 120 litrów

konstantynowskim,

łomżyńskim,

za cały ten okres i

1919 r. (Dz. D- R. P. z 1920 r. Nr. 2, poz. 7) i ró- kolneńskim.

SZc7.uczyńskim, włodawskim i wysoko - mazownież po tvchże cenach ..

2) padną dwie kTowy lub jeżeli trzyma }ed'rlą

§ 11. W dni ulewne i wyjątkowej niepogody wieckimi

krowę, padnie ta krowa ordynariusz otrzymyvn kategoria: pensji 120 zł oraz Qt'dynarji wać będzie po 2 litry mleka dziennie w miesiącach

roboty w polu nie powinny być wykonywane.

13% kwintala w stosunku rocznym obowiązuje zimowych i po 3 litry mleka dziennie w miesią­

w nO'w1aŁa'ch: au6ustowskim. białowieskim, ostro- · cach letnich.

Stosunek wzajemny.

łęckim. ostrow.::kim, sejneńskim, sokólskim, suPrzepis powyższy, dotyczący wydawania

§ 12. Pracodawców oraz ich zastępców obowalskim,

grodzieńskim i wołkowyskim ,

mleka w razie padnięcia krów de ma zastl,)sowawiązuje grzeczne traktowanie pracownika i ści­

W powiatach: brzezińskim, ~ostynińskim, nia w razie wybicia krów pracodawcy na skutek

słe przestrzeg.anie warunków umowy, a zwłasz­

~t'ó;eckim< ;.a ncw"ldm, ;edrzeiowskim. kaliskim,

zarazy.

cza regularne wypłacani,e przewidzianych świ a d­

kol~klm, kulnow!':kim, lubal"tows.kim, lubelskim,

czeń i płac. Pracnwników cbowiązuje grzeczność

U wag a I: Pracownik otrzymuje mleko

wobec pracodawców i ich zastępców, ścisłe prze- łf·cz-."Ckim, łowickim. łódikim , nieszawskim. ODa- świeże, niezbierane.

tow~k;m , :pińczow.~kim,

piotrkowskim, płockim,

strze~anie zawartych umów, pilne i sumienne

U wag a II: W razie niemożności wydania

f'uł~w<:kim. radom!"kowskim. sandom;erskim, s1espełnianie obowiązków,

dążność do naiwięk r:: ze)

mleka, pracownik otrzymuie równoważnik w gorf!dz~;m, słupeckim, stopnick:m, tureckim, warwydajności pracy i stosowanie się do wszystkich

tówce lub w życie, licząc 1 litr mleka równy 1 kg

zarząd'zeń pracodawcy lub je~o zastępcy,

odno- szaws.kim, wieluńskim -i włocławskim - ordy- żyta.

n~-;u!'7.:e otrzvrnU;1\ w składzie ordynarji 3 kwinszących się do wykonywania obowiązków słu±­

,,-. P~~~~~;~ - daje utrzymanie dla krów ordybowych oraz przestrze15an;e wszy~t~ich pnepi~ tale f\!"7.enicy (8 15).

narjusza.

We

w~zvstkich innvch powiatach ordvnariusów porządkowych w obrębie folwarku. jako t eż

Utrzymanie dla bydła ma być latem na odposze oł.rzvtT1uia w składzie ordynarii 2 kwintale

dbałe i staranne obchodzenie się z powierzonym

wiedniem pastwisku takiem, jak i dla bydła

pszenicy

(8

1S)

sobie inwentarzem żywym i martwym.

D wag a: W powiatach I. II. III, IV i V ka- dworskiego (z wyjątkiem sztucznych pastewniDelegat, mąż zaufania (przedstawiciel robotte~orii

za ohopólnem porozumieniem do 2 kwin- ków i łąk kośnych), ;ednakże niekonieczn.i~

ników) nie może być gorzej traktowany od intali

7"ta

lub ;eczmienia może być wypłacone wspólnem. Przy osobnem pastwisku daje praconych pracowników.

dawca osolbnego pastucha. W braku od'powied- .

w ~otówce łącznie z pensią.

niego pas.twiska, bydło ordynarjuszy otrzymywac5

Warunki wynagrodzenia.

~ 17. Pracodawcy są uprawn.i eni do p.rzemiebędzie zieloną paszę w dOSltatecznej ilości, lub

leni.a

ordynarii

na

swój

racnunek

i

wówcza.<;

§ 13. Zgodnie z § 16 niniejszego działu, or7)/0 kg kiszonych liści buraczanych lub 7Y: kiszodynariusze pobiera·ją płacę w gotówce kwartal- z PT'zewidz;anej W § 16 ordynarji potrącają 1 %

nych

wytłoków, albo % kg suchych wytłoków na

kW;T"~~1a Żyt.a

nie zdołu i ordynarię.

1 sztukę d'z iennie, z wysŁarcającą ilością sieczki.

.

W

wwadku

dawania

przemialu

przez

pracnWypłata pensji winna następować nie póź­

Podczas miesięcy zimowych, t. j. w okresie stacl~.wcp. , pracownikowi ot'ZVsłu~l1ie prawo określe­

niej, niż dnia 7-go następnego miesiąca.

bulacji, otrzymują pra-cownicy na sztukę bydła

~;'l , iaka ilość ordvnaiji ma być zmielona na py§ 14. Wys.<)kość ordynarii dla poszcze~ólnych tel. r87ó,.,ke i kaszę.

dziennie po 8 kg. 20 dkg. zch-owej sieczki i plew

województw i powiatów określa § 16 ninie:s.zego

zbożo.wych z d'odaniem wywaru lub pulpy. Tam.

P''7.em;elenie

ord'vn.arji

winno

bvć

dokonane

działu. Ordynarję wydaje się z góry i to w pierwgdzie nie wydają wywaru lub pulpy, pracownik

n

a;(I1'1.

1

4>.

i

WC;ClJSU

pierwszego

kwartału,

za

który

szych dwóch tygodniach każdego kwartału.

otrzymuje za każdą sztukę 1 kwintal ziemniaW razie niemożności wydania należnej ordy- wydaie się ord'lJlarię.

N a roz.k urz odlicza sobie młyn maksrymum ków, albo 1 % kwintala innych okopowych mienarii z powodu wypadków losowych lub w termisięcznie, lub równoważnik w otrębach lub makuprzy

razówce 2 % nrzy pytlu i kaszy 5 %.

nie na l-y !i Dca, ustalenie terminu ma nastąpić

chach,

albo 2 kwin,tale wytłoków niezepsutych

Poz.a tern pobier.anie innych depłat i miarek

w drroze bezpośredniego. porozumienia stron.

(dołowanych), lub też stosowny równoważnik w

jest niedozwolone.

Zboże wydawane na ordynarię musi być zdrokoniczynie lub sianie, a mianowicie po 1 kg. 64

we i dobrze oczyszczone, w gatunku, jaki posiada

· • pod.

• Id

dkg, koniczyny lub po 2 kg. siana na dzieó

Z

lewa

uemn'a.

majątek.

i sztukę.

§

18.

Pracownik

otrzymuje

ziemi

pod

ziem§ 15. W spmwie składu nrdynarji postanaZamiast wymienionych dodatków do sieczki

niaki. kapustę i ogrodowiznę na ziemiach drenowia się, co następuje

a) pracownik otrzymuje 3, względnie 2 kwin- 'wa nych lub niewymagających d'renowania 46 i plew zbożowych, pracodawca może wyzna c zyć

tale pszenicy, a to ~godnie z § 16 niniejszego arów 65 centarów, na ziemiach niedrenowanych pracownikowi 4 ary 60 centarów ziemi na każdą

sztukę bydła, dość wcześnie jednak, aby pracoi wymagających dreno·w ania 56 arów.

działu;

b) conajmnie; 9% kwintali otrzymuje w życie;

Wzamian gruntu mogą być dawane, zależnie . wnicy mogli zużytkować tę ziemię jednocześnie

c) resztę Zlboża, brakującą do ustalonej dla od umowy, gotowe z.iemniaki czyste, bez ziemi, z sadzeniem swoich ziemniaków. Słomę dla inmajątku normy ordynarji, wydaje się w jęcz­

przycz,e m oblicza się 1 kwintal ziemn:iaków za wentarza otrzymują pracownicy w miarę pomieniu.

1 ar 12 centarów pola na zi·e miach lekkich lub trzeby.

U wag a f: Od pracodawcy zależy podwyż­ wymagających drenowania, n.a ziemiach zaś cięż­

Pracodawca ubezpiecza obowiązkowo ł"ydło

szenie ilości W)~dawaJl1ego na ordynarję żyta za- kich i niewyma;gających drenowania za 93 centa- pracownika od ognia. W wypadkach pożaru, wymiast jęczmiPmi .~ . T' 0n ;1 -"ł l',>talone minimum.

ry pola.

nikłego z winy nieostrożności pra.c ownika, traci

pastuchy,

nocni

i dozorcy,

o ile wykonywane przez nich roboty nie p1;zekI:a-

Nr. 33.

.MONITOR POLSKI. -

tenże

prawo do pobrania odszkodowania za spa,lone, należące do niego bydło.

Wprowadzenie do dworskiej obory nowej

s~tuki bydła nie może nastąpić bez poprzedniego

zezwolenia pracodawcy lub jego zastępcy, a to

dla uniknięcia zarazy.

§ 20. Pracownik ma prawo trzymać dowolną

ilość

trz.o dy chlewne; w granicach istniejącego

pomiesz.czenia w chlewach czelad'llich. Trzymanie kur jest do,z woione, trzymanie zaś gęsi. k a czek, gołębi, królików i t. p., zależy od obopólnej umowy.

Opał.

§ 21. Pracownik otrzyma 13 ~ednostek opało­

wych . Jed'llo5llka opałowa równa się

10,2 metrów sześciennych przestrzennych

t·o rfu sztychlowe~o,

68 m' p. torfu depta ne~q,

5.1 m S p. todu prasowanego,

2 7:; kwintalom wę p.l a

1 kupce g.ał ~ zi wvmiaru 1.75 metra szerokoś­

ci, 1.75 metra wysokośd i 2 metrów dłu~ości .

Przy wydawaniu opa-łu w drzewie obowiązu­

je wydanie 12 metrów sześciennych przestrzennych drzewa szczapowe ;S:o suche~o,. przyc.zem

1 metr sześcienny pnestrzenny drzewa szcza'noS

we~o równa się 1,5 m p. karpiny rąbanej lub

1,25 m S p. drzewa nies uche~o.

W ybór materiału opałowe!!o przysłu!!uje pracodawcy. za~trze'~a seę jednak. Że przy wydawaniu węgla conajmnierj Y. o .... ału,a przy wydawaniu

w innym malter.jale conajmniej 1/2 opału musi być

wydana w szc za.o a ch.

Torf winien· być "wydawany w normalnie suchym stanie i w przeciętnie dobrym gatunku.

Mi~zkania.

§ 22. Mieszkanie pracownika musi się skła­

da. ć c0T!:3"mnie;j z jednej iZiby z podłc,gą drewna,ną

oraz komory.

Izby winny być wytynkowane. a co najmniej

dokładnie

wylepione. ze szczelnemi drzwiami

i oknami na zawiasach.

W oknach mają być całe szyby: w l'azie stłu­

czenia szyby praco-NTlik iest obfl>wiązany wstawić ją w ci ągu dwóch tygod'ni. W apna niegaszQnego do bielenia dostarcza pracodawca dwa razy

do roku w ogólnej ilości 15 kg na mieszkanie .

Pod1ogi mrują być położone i piece doprcwadzone

do porz ąd'ku przed 1 listopada 1931 r Mi es.z.ko.nia

mają b y ć ze szczelnym dachem; tam. gdzie dachy

są popsute, mus zą być naprawione w ciągu miesięcy letnich. W maj ą tkach, gr:zie woda zacieka

do piwnic i mieszk a ń praco\vników, winny być

one zahezpieczcne w ciągu lata od wody napły­

wowej .

Pracodawcy winni dbać, aby Dtoczenie

mieszkań .pra cowników było hi ~ieniczne.

Obowi ą zuie wybrukowanie dostępu do s~udzien oraz

zastąpienie zgniłych cembrzyn nowemi, lub te "

zapewnienie p racownikom w inny spcsób zdrowej

i czystej wody do picia Zbiorniki. na nawóz nie

mogą znajdo w ać s;: ę w bl i ższej odle głości, aniżeli

20 metrów od m ieszkań służbowy ch . PracDwnicy

mają składać -nawóz ze swoich chlewów w przeznaczonem na to mieijscu. W pobliżu mieszkat'l

ma; ą znajdować się zasłonięte ustępy w dostatecznej ilc,ścl, które pr.a cownicy obowiązani są

utrzymywać w czystości i pDrządku.

Gdzie jest

odlpowiednie pomieszczenie w do~ychcz. asowych

budynkach. ,ia:k również przy mieszkaniach nOWDbudowanyc h. powinna być urządzona łajnia.

W innych ma~ątkach, o ile t ylko istnieje możliwość ,

pra codawcy są obowiązani dD urządze­

nia kąp i eli.

Poż a d3. nem

jest, aby pra<:odawcy, mający

w folwa rk ach elektrynrno ić, wprowadzali ją do

mie~ 7 ~ ~ a ii pracowników. Koszta prądu płaci pracownik.

. Pracownicy

są

obowiązani

utrzymywać

mieszkanie w porządku; trzymanie inwentarza w

mieszkaniu jest stanowczo wLbrooione. Sublokatorów nie wolnD prz-Ylmować bez zgody pracodawcy, którem u przy w prowadzeniu się ma być

zameldowany skła d rodziny pracovmika.

§ 23. Pracownik otrzymu,je pDmiesz.c zenie na

ziemniaki, pomieszczenie dla bydła we wspólnej

czeladnie,j Ciborze, lub w specjahie przeznaczonym na tD budynku, oraz pomieszczenie dla

dwóch sztuk trzody chlewnej i pomieszczenie na

opał, nadto w miarę potrzeby słomę do sienników

oraz w miarę możnDoŚci ściółkę dla swegD inwent.wrza, przyczem nwwóz stanowi własność pracodawcy.

Ubezpieczenie.

§ 24. Do czasu wprDwadzenia kas chnrych

pracodawca opłaca w całości koszt sznbta]ne

oraz koszty związane z przyjazdem lekarza do

folwarku. We wszystkich innych wydatkach na

lekarza, dentystę, akuszerkę i .ap tekę , pracownik

uczestniczy w stosunku 10%. Wszystko powyż sze

stDsuje się dD pracDwnika, jego żony, oraz dzieci

poniżej lat 15. DD pozostałych członków rodziny

pra'c ownika stosuje się tylko wtedy, ;eżeli stale

pracuią w danym folwarku.

U waga I: VI r azie sporu rOlzs!r7V Ó a Komisja Roz:j,e mcz.a na p c-d's Ł.awie dowod ów i ra chunków przedsbwionvch przez pra c oda w.cę. Je-

Dnia 11 lute~o 1931 r.

żeli pracodawca

dowodów i rachunków nie dDpr.a cownik nie będzie zobowiązany uo

z.ó.płacenia 10 % kosztów.

U wal! a II: Pra.co-d awcy nie są zobowiąza­

ni opłacać zabiegów technicznD - delltysycznych.

§ 25. Do czasu wprowadzenia ubezpie.czeń

pogrzebowych, na wypadek śmierci pracownika

ż~na lub dzieci zmarłego mają o,trzymywać przez

poł roku : połowę pensji, połowę ordynar.ji, utrzymanie dla jednej krowy, pół ziemi pod ziemniaki

j,a k również możność korzystania 'ze wszystki ch

innych świadczeń, przewidzianych w ninieiszem

orzeczeniu narówni z innymi oracownikami.' Jeieli rodzina , zmarłe!!o pracownika pO"liada dwie

krowy, t~ druga krowa otrzymuje w lecie pa1':zę

?a pastWIsku, a w zimie siecz,kę; D ile posia.da

11:' rl ną krowę, a umowa przewid1l,i e dodatek w

mleku z,ami ast drugiej krowy. to dodatek ten zost?i e . obliczony w stosunku 10 lihów za ka,żd'y

D1J esląC

pr zepracowany od 1 kwietnia 1931 r

V7

'

e z zmarłel!o pracownika. Jeżeli ziemniaki zOost~ły zasadz.o ne przed śmiercią ordynariusza, rDdzma zmarłel!o ma praWD do calegD zb,oru Na

kosz.ta pogr~ebu otrzymuie nadto tytułem zapoI~C~l 25 \zł l trumnę .zr~hioną na miejscu, lub w

r",Z1e odmowy prZYJęCIa trumny równOoważnik

w gotówce.

'

~ wag a: Mieszka.iący razem członkowie

rod~~my. zmarłego. pra~ownika, korzyst.ający z poViJ';l,SzeJ zapomogI, me mo ~ ą chodzić do roboty

poza .obrębem folwarku, jeżeli przed śmiercią 01'~y~aI1usza stale się do niej nie zobowiązali i jezelt pracooaw~ da; e .im zatrudnienie. W'yna~ ro.

dzeme czł~nkow rodzmy zmarłe!!o ordynar.jusza

~a pracę me Inoi e być niż s ze od cen, obowiązu11' ?ych w folwarku dla danej kategorji robotnikDw.

§ 26. Na wypadek śmierci żony pracownika,

otr~YIn:a o.~ tytułe m za1)cmogi 20 zł, na wypad e k

śmIercl dZIecka 15 zł . We wszystkich wyp adkach

pDvryższych otrzyma tald e trurr.nę, zrobiona na

rr;ieiscu, . l~b w razie od'mowy przyjęcia trur~my,

rDwnowaznlk w go-tówce.

fi 27. Na wy::- a dek kalectwa lub śmie rci robotnika, spowodowane} nieszcz ęś liw vm wYpadkiem

przy pracy, pracowmk, ewentualnie jego rodzina, korzysta w gospodarstwach pon i ż e,l 30 ha. jako obj ę t y ch ust.awą z dnia 30 stycznia 1924 r.

(Dz. U. R. P . Nr. 16, pcz. 143) z pełn~' ch świad­

czeń. prz,e widzianych w nin-i eiszem orzeczeniu do

czasu polubownego lub sądowego zabezpieczenia

?raw p.ra cown'ka, bądź je1!o rodziny, niemniej

Jednak, Jak przez pół roku. Postanowienie niniejS7e na niczem nie cgranicza praw Łakieóo ro-bot;.

n:ka, wvpływających z przepisóv..· kodek~u cywilne ~o. M07 e być jedna.k zastą1)ione załvvi erdzoną

przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej

o f> ó1ną umową. re gulującą wz,are1l1ne prawa i oboWi Cl z!-{i pracodawców i pracowników na wvpadek

kal.edwa lub śmierci pracownika, z powodu nies7.częśliwego wypadku przy Dracy.

W pozostó łv ch maj a tka'c h obowiązują przeT"isv u~ t a wy z dn1.a 30 stycznia 1924 r. ~Dz. U. R.

P Nr 16. poz. 148).

W c.e lu uniknięc ia nieszczęśliwych wypadków, maią być wprowadzone ochraniacze przy

wszystki ch tych maszynach, do których zastowstarczy,

wać się dadzą.

§ 28. DD czasu wprowad'zenia ustawowe!!D

ubezpieczenia na starość pracodawcom nie wDlno przy końcu roku służbowego wręczać konotatek tym ord ynar juszom, którzy przepracowali na

dobro pra.cc::l awcy lub danego gospodarstwa 25

lat, oraz tym pr acownikom dniówkowym, którzy

przepracowali VI danem gospodarstwie lub u danego pracodawcy 25 lat, w tern uprzednio przynajmn1ei 20 laŁ w charakterze ordynanjusza i stracili całkowitą lub częściOową zdolność dD pracy

z tytułu starości.

Powyższy okres 25 lat liczy się dla robotników

dniówko-wvch i ord ynarjuszy od ukończenia 18

rDku życia.

Tytułem do zwolnienia tych ordynariuszy

nie może być nie 7 doln ość dD pracy, lecz przewinienie słu żbowe .

Ordynariusze obj ęci niniejszym artykułem,

obowiąz.a ni są dD wykDnywania swych obowiąz­

ków w granicach swei zdolności do pracy, pomimo przepracowanych 25 lat.

W wypa dku stwierdzonej zupełnej niezdolności do pracy z powodu starości, pracownik nie

jest obowiązany do pracy i w tym wvp.adku

świadczenia jego mog ą być obniżone, jednak nie

niżej, niż do połowy świaqczeń ordynariusza.

UdowDdnienie zup ełne.j niez.dolnOlŚci dD pracy lub jej zmnie,jszenie ciąży na pracowniku.

§ 29. Rezerwistom pDwołanym na ćwczenia,

lub w razie mobiliza cji. wydaje się świadczenia,

zgodnie z ooowiąz.ującemi w tej mierze us,Ława­

mi i nie uważa się te\!o za przerwę w pracy (do

§ 28 niniejszegD dzia łu).

Szkoły i ochronki.

Pracodawcy opłacają początkową nadz:ieci. pracown ik ów tam, gdzie to wymag a

osobnych dopb~ . F oza t ern pr.a coc:law cy utr zymują ochronk ę dla dzieci w wieku od lat 4 do 7 w

§ 30.

ukę

3.

fDlwarkach, w których liczba tych dzieci przekracza 20. O ile pracDdawca założył ochr01lkę. a

dzieci pracowników w liczbie conajmniej 15 do

ochrcnki w ciągu trzech miesięcy nie uczęszcza­

ły, pracDdawca założoną ochronkę likwiduje,

a koszt trzechmiesięcznego utrzymania ochroniarki dzieli pomiędzy wszystkich ordynariuszy,

którzy mając w tym wieku dzieci, tychże do

ochrcnki nie posyłali. Ins pektor pracy w porozumieniu z inspektor~m szkolnym rozstrzyga, czy

przeszkodą do tworzenia ochronki jest brak lokalu.

W razie uchylenia się pracodawcy od wykonania przepisów niniejsz.e go p'aragrafu. obowiąza­

ny on będzie płacić na ręce właściwegD inspektora szkolnego na rzecz oświaty robotników rolnych danego powiatu sumę, odpowiadającą kosztom utrzymania ochronki i ochroniarki w ciągu

roku służhowego .

Osiągniętym w tej drodze fuoouszem rozporządza komisia, złożona w równej liczbie z przed:stawicieli organizacyj zawodowych pracodawców

i pracowników pod przewodnictwem inspektora

szkolnego przy współudziale właściwegD inspektora pracy.

PraWD występowania D wykonanie niniejszego artykułu przysługuje pracownikom danego folwarku i wła ściwemu inspektDrowi pracy.

Urlopy.

§ 31. Pracownik otrzymuje w ciągu roku 12

dni urlopu w dni nieświąteczne (święta obowiązu­

ją zgodnie z wydanemi w tej mierze ustawami),

bez potrącenia świadczeń. Praco~rI!.ik może z.ażą­

dać w czasie zimy urlopu nieprzerwanego do 6

dni, przy tern jednocześnie nie więcej., noiż jeden

z folwarku.

Wybór dni urlDpu o.dbywa się w pDrozumieniu z pracodawcą, z wyjątktem wyjazdów, SipOwod'owanych pisemnem wezwaniem związków zawodc.vrych, w tych bowiem wypadkach pracodawca

winien jest zgodzić się na zaproponDwany dzień

urlopu.

W czasie pilnych robót, j,a k siewy, żniwa, s1an o;k osy i kopanie , urlopy mogą być wydawane

w wypadkach tylkD wy.jątkDW.a pitJJych. Wyjazdy na skutek wezwania urzędów państwowych

nie są wliczane do urlopów. O ile praccdawca

zg adza się na łącznie 2 lub 3 dn·i urlopu, które

obej mu.ją jedno ŚwiętD, dZłeń ten liczy się za dzień

urlopu. Poza tern od;choozącemu robotnikowi należy się 6 dni wolnych na wyszukanie pracy.

Strawne.

§ 32. PracoWnikowi wysłanemu w drDgę na.leży się tytułem strawnego za d'obę 2 ,50 zł, za

obiad 1,20 zł, za kolację 80 gr. DDbę liczy się od

16 godzin wzwyż.

' .

Opóźnienie posiłku D dwie godziny nie podą­

ga za sobą wypłaty strawnego. W drodze godziny

pracy nie obowiązują.

Furmanki.

Pracownicy otrzymują

1) zbiorową furmankę do jednego z najbli!szych młynów i z młyna;

2) dD zwózki w dni powszednie swoich produktów rolnych, wyprodukowanych w tymże folwarku;

3) pD ks4ędza- z chrztem, ślubem i pogrzebem.

Fornalowi, jadącemu wysłaną w interesie

pracDwników furmanką, w dni pO'W'Sze dnie , czy

też świąteczne, nie należy się żadne dod:a.tkowe

wyn.agroozenie, jak też za kolejne wyjazd'y w dni

świąteczne pD doktora, do kościoła i t.. p.

Wyjazdy, noszące wyraźnie charakter wyjazdów prywatnych pracodawcy po.z a goqzinami

pracy, winny być wyna~radzane, jak praca poza

godzinami służbowemi (§§ 7 i 10) .

Pracownicy otrzymują funna.nkę ,p o lekarza

i akuszerkę, oraz wspólną

1) jedną na kwartał dD najblibzegD miasta

w dniu targowym;

2) jedną na miesiąc w dzień świąteczny, wybrany przez pracowników, do najbliższe~o miasta,

względnie stacji kolejowej, według wyboru pra·

cowników.

U waga: W razie uieuzasadnione:j odmDwy

dania furmanki w dniu przez pracDwników wybranym, pracownikom przysługuje zwrot faktycznych kosztów za wynaję,tą furmankę; za uzasa-

§ 33.

~

dnioną odmowę uwa,ża się wyjątkową niemożnośd

gospodarczą dania furmanki w dniu pn·.ez pra.-

cowników wy'b ranym.

Zawiadomienie o wolnych miejscllCh.

Wszyscy właściciele ziemscy obowią­

zani są zawiadomić do dnia 15 marca 1932 r. odnośne urzędy pcśrednictwa pracy zarówno o każ­

(lem wypowiedzeniu miejs,c a rDbotnikowi, jako

też okażdem wolnem miejscu.

§ 34.

DZIAŁ

H.

RZEMIEŚLNICY.

§ 1. Orz,eczenie niniejsze dotyczy zjedne6

strony wszystkich pra<:odawców rolnych, z drugiej zaś strony: kowali, s,t elmachów, stolarzy, ślu­

sarz y, mechaników, szoferów folwaorcznych, ogrodni;ców, ch mielarzy, rybaków i t. p. stałych, wy-

4.

kwaliflkQIWanych robotników, zatrudnionych w

gospodarstwach rolnych.

.'

.

§ 2. Obowiązują następujące paragrafy działu

I, ustalającego warunki pra.cy i płacy dla ~rdy­

narjuszy: 3, 4, 5, 7, 10, 12, 19, 20, 21, 22, 23, 24,

25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33 i 34.

.

§.§ 7 i 10 działu I, usŁalająceg.o warunki pracy

i płacy dla ordynarjuszy i uwaga II niniejszego

paragrafu nie dotyczą ogrodników, chmielarzy,

rybaków i t p., k.!órych charakter za~ęcia powoduje konieczność wykonywa:nia pewnych czynności poza ustalonym czasem pracy dziennej.

U wag a I: W mieszkania.c h dwuizbowych

normy opału podnoszą się o 30 % .

U wag a fi: Rzemieślnik za godziny nadliczbowe otrzytnu;je wynagrodz,e nie" prz,e widziane

dla ordynarjuszów za prll'cę w dnie świąteczne

(§ 10 działu I).

Uwag a III: § 17 d'ziału I, uS1 Łalajjącego warunki pracy i placy dla ordyna'I1juszy, obowiązuie

z tern, że pracodawca ponosi koszty przemiału lub

wzamian dodaje 10% ord'ynarj:i w życie.

§ 3. § 2 działu I, ustalającego warunki pracy

i płacy dla ord'ynar.juszy, obowiązuje, z wyjątkiem

terminu rozpoczęcia roku służbowego, który to

termin uzależnia się od istniejących zwyczwjów

sto,s ownie do danego fachu.

§ 4. Pracodawcy nie są uprawnieni do samo. wolnej zamiany pewnych świ3idcz.eń w naturze

na inne. Jeżeli jednak warunki gospodarcze wymrugają tej zamiany, mOlŻe ' być ona dokonana

przez , bezpośrednie porozumienie stron, przy pośrednictwie in~ektora pracy, wreszcie w drodze

rozjemczej.

§ 5. Wynagrodzenie w gotówce i w naturaljach pozostaje na rok 1931 /32 w tym samym stosunku procentowym do wynagrodzenia ordynarjuszy, jaki ustaliły powiatow.e komisje . polubowne na rok 1922/23. ,

DZIAŁ HI.

KOMORNICY I KOMORNICE.

§ 1. Orzeczenie ninie,isze dotyc~y z j,ednej

strony wsz.ystkch prac,o wnków rolnych, z drugiej zaś strony komorników i komornic. "'X( rozumieniu niniejszego orzeczenia za komornlków

uważa się pracowników folwarcznych,

zgodzonych na cały rok, otrzymujących dworskie mieszkanie lub równowa'żnik komornego, oraz natu~

ralja i wynagrodzenie gotówkowe za dzień pracy

według niniejszego orzeczenia.

Robotnicy rolni z pełną zdolnością do pracy,

o ile stale pracują i wykonywują te same czynności, 00 ordyna'l'Ijusze, choćby nawet pod iOllą nazwą byli ugodzen'i, winni być wynagradzani narówni z ordynarjuszam,i daąę,go folw:a~ku.

.

Komorników, ugodzonyCh rocznie, obowlą­

zu;e przepracQlWanie minimum 170 dni w miesią­

cach: 'kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, si~rpień,

wrzesień i październik,

oraz 100 d'oi w miesią­

caCh: listopad, grudzień, styczeń, luty i marzec.

§ 2.. Komornik zdolny do wszystkich robót,

a więc taJkże do kosy, otrzymuj'e w powiatach

I kategorji płacy dla ordynarjuszów (§ 16 działu I) w gotówce ża dzień pracy po zł 1 gr 10 w

ciągu 7 miesięcy letnich i po zł 0,80 w ciągu

5 miesięcy zimowych (§ 1 nini'ejszego działu).

W powiatach n, IV i VI kategotli - za dzień

. pracy po zł 1,00 w ciągu 7 miesięcy letnich i po

zł 0,70 w ciąj,{u 5 miesięcy zimowych, w powiatach m, V i VII kategorii - za dzień pracy po

zł 0,90 w ci:ągu 7 miesięcy letnich i zł 0,60 w cią­

gu 5 miesięcy zimowych.

Pozostali 'k omorn'icy, niepos'iadający wyżeij

wymienionych pełnych zdolności do pracy, otrzymują w gOttówce za dzień pracy o 50 % mniej (w

powiatach I kategorii płacy d1a ordynar,juszów po

zł 0,55 w ci~gu 7 miesięcy letnich i po ,zł 0,40 w cią­

gu 5 mjesięcy mmowych, w powiatach II, lVi VI

kategorii po zł 0,50 w ciągu 7 miesięcy letnich

i po zł 0,35 w cią~u 5 miesięcy zimowych, w powiatach III, V i VII kategorj,i po zł 0,45 w ciągu

7 miesięcy letnich i po zł 0,30 w ciągu 5 miesię­

cy zimowych1Komornice otrzymuj,ą wynagrodzenie w go,Łówce za dzień pracy w wysokości 60 % wynagrodzenia gotówkowego komomika, n.ieposiadająceg,o

pełn)"ch zdolności do pracy. Wypłaty gotówkowe

dla komorników uskutecznia się w tych samych

terminach, fiak dla stałych robotników dniówkowych.

U wag a: Komornicy i komornice pr,acuią

wedle tabeli czasu pra<:y. Za pracę poza tabelą

komornicy otrzymują zapłatę o 50 % wyższą od

przeciętnego pełnego zarobku godzinnego dorosłych pracown'ików dziennych mężczyzn, względnie kotbiet, zgodzonych na rok.

.

§ 3. Komornik i komornica otrzymują połowę

tej ilości ordynar,ji, jaką otrzymuje ordynarjjusz.

W sprawie składu ordynari.i pozosta,je stosunek

procentowy ilości pszenicy, żyta i jęczmienia,

przewidziany dla ordynariuszy. Ordynar;ię wydaje się z góry 1 to w pierwszych dwóch tygodniach

każdego kwartału. W razie niemożności wydania

całej należnej ordynarii w dniu 1 lipca 1931 r.,

obowiązuje wydanie połowy tejże, resztę zaś wydać trzeba z pierwszego omłotu przed 1 wrześ­

nia; zboże wydawane na ordynaqę musi być

zdrowe i dobrze oczyszczone w gatunku, jaki po-

MONITOR POLSKI. -

Dnia 11 lutego 1931 r.

siada majątek. Komornik ma pr.awo w razie istotnej potrzeby kupować zboże u pracodawcy po cenach przystępnych w ilości, zależnej od liczebności swej rodziny.

§ 4. I( oill'Jrnik otrzymuje połowę tej prz.e strz~ni ziemi pod ziemniaki, .jaką otrzymuj,e Fornal

i to na za~"adach, przewidzianych w § 18, działu I,

ustalruj ącego warunki pracy i płacy dla ordynarjuszy.

§ 5. Komornikowi i komornicy wolno trzymać na warunkach §. 19 dZ'iału I,

ustalającego

warunki pracy i pła,cy dla ordynarjuszy, jedną

krowę z przychówkiem do dwóch miesięcy.

§ 6. Oprócz powyższego obowiązują §§: 2, 3,

4, 5, 7, 8, lO, 11; 12, 17, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26,

27, 28, 29, 30, 31, 32, 33 i 34 działu I, ustalające­

go warunki pracy i płacy dla ordynarjuszy.

U wag a I: Z § 8 dzia!łu I, ustalającego warunki pra,cy i pła.cy dla crdynanjuszy, obowiązuje

tylko ustęp o nawozach sztucznych.

, U wag a II: § 17 działu I, ustalającego wa. runki pracy i płacy dla ' ord'ynar,juszy, obowiązuje

z tern, że pracodawca, dający pnemiał, potrąca

75 kg. żyta z należnej ordynarii.

U waga III: §' 22 działu I, ustalającego warunki pracy i płacy dla ordynarjuszy, nie obowią­

zuie, jeżeli komornicy zosŁali ugodzeni pod warunkiem jednego mieszkania na więcej, niż na

jedną rodzinę. Dozwolonem jest jednak umieszczenie dwóch rodzin w jedl1em mieszkaniu tylko

wtedy, jeżeli te dwie rodz.iny razem składają się

nrujwyżej z dwu osób dorosłych (jednej płci)

i cz.worl!a dzieci. W tym wypadku opał wyda;e

się , w myśl § 21 działu L ustalającego warunki

pracy i pła·cy dla ord'ynarjuszy, lecz nie na rOIdzinę, a na mieszkanie.

Nr. 33. ..

Kategorja I - do lRIł 16-tu;

Kategoria II - wszystkie dzi'ewczęta poilatd

la,t 16 i chłopcy od lat 16 do 18j

.

Kategoria III - chłopcy od lat 18-tu, z,dolni

do wszystkich robót i do kosy.

§ 7. Warunki wynagro,dz,e nia stałych robotników dniówkowych usbla się, j,ruk następuje

I. W naturaljach

1, Żyta otrzymuje dziennie za dzień pracy

Kategorlj.a I - i kg.,

Kategor,ja I I - l Y, kg.,

Kategorj,a III - 2 kg.

Żyto wydaje się kwarŁ.alnie zdołll, przyczem

na 1 hpca może być wydana połowa należnei ilości żyta, drug.a zaś połowa będZtie wydana po żni­

wach.

2) Kartofli otrzYmuje rocznie

Kategorja I - 8 kwintali,

Kategor.ja II :- 12 kwintali,

Kategoria III - 16 kwintali.

Wydawanie kartofli uskutecznia się . co pół

roku zdołu w terminach: 1 października 1931 r.

i 31 marca' 1932 r.

W wypadkach wydawania roli pod kartofle

ziemia winna być wydawana w ilości: przy ziemiach ciężkich i niewymagających drenowania

za 1 kwintal 93 centary ziemi; przy ziemia<:h Lekkich lub wymagaJjących drenowania za 1 kwintal

1 ar 12 centarów ziemi.

W razie porzucenia pracy ze złej woli przez

st.ałego robotnika dniówkowego

przed końcem

roku, sprzęt pola, wyd.an~o mu pod ziemniaki

zamiast gotowych kartofli, . należy . do praco(ł'aw­

cy za zwrotem ilości kartofli, . użytychdósaa~e­

niaj również połowa żyta, należnego ' praCownikoDZIAŁ IV. STALI ROBOTNICY

wi w końcu kwartału, prze<:hodzi n.a ~łasriość

DNIóWKOWI.

pr.acoda wcy.

§ 1. Orzeczenie niniejsze dotyczy z jednej

Koszta przemiału pon osi "pracoda v,rca'.. lub

strony wszystkich pracodawców rolnych, z dru- . wydaje 10% wydawanej ilości żyta.

.

giej zaś strony stałych robotników dniówkowy,ch

z pełną zdolnością d:o pracy, a mianowicie: doII. W gotówce według poniższej tabeli

mowników ordynariuszy i domowników komorników, oraz domowników rzemieślników, o ile ci

Wynagrodzenie ' dzienne

ostatni wykonywują zwykłe roboty rolne.

gotówkowe dla

Powyżsi d'o mownicy, ugodzeni ,j ako stali ro,

botnicy dniówkowi, pracują według tabeli czasu

I .k"t

II kat. III kat .

pracy (§ 7 dz. I) ipobieraia.. za dzień pracy W~81grodzenie, określone w niniejszem orzeczeniu.

POWIATY

· ~""'·I :;..c ' ~~~~r.o ~>. ;.t

§ 2. Jeżeli z domownjkami luzaka zostanie

~1 'a]-/,8 '8JI '8~j'S~

~awarŁa umowa o pracę w folwRJrkuw charakte1r}:j ~ ~ I 1r'N ~ ~ I ;r .~ ~ ~

rze stałegoroho.Łnika cłniówkowego, kat. III, ..

fi umowa ta jest przez '. rolbot:nika dniówkowego

z . ł,. o t Y,. c . h

wyk o.n ywaną, natenczas luzak otrzymuje wyna~

grodzenie fornala.

1. Warszawa. Będzin. Błonie.

. Ciechanów. Gostynin. Gróje:.

§ 3. Indywidualne umowy zawiera prac::odaw' :}

Kalisz . .' Ku tno. Lublin, Łask,

ea bezpośrednio z domownikami lub 'też, o ile

Łęczyca. Łódź. Łowicz. Nieidzie o m.ałoletnich, z ich prawnym opiekun.em ..

szawa, Pińczów. Płock. Puła­

wy. Pułtusk. Radom, SochaZ chwilą zawarcia takiej umowy pracodawca jest

czew. Włocławek

0.50 0,75 0.80 1.~ . 1.10 1.70

obowiązany dać stałe, codzienne zatrudnienie,

a pracownik stale ucz·ęszczać do pracy.

Jeżeli pracodawca nie dostarczy domowni2. Brzeziny, Chełm. Częstocho­

kowi pracy, winien mu zapłacić z,a równo w gowa. Garwolin. Hrubieszów.

tówce, ,jak w naturaljach, tak, jak za dzień przeIłża. Janów. Jędrzejów. Kielce. Kolo. Konin. Końskie.

pracowany. Pracodawca nie jest ohowiązany doKozienice. Krasnystaw. Lipno.

starczać pracy w dni ulewne i wyjątkowej niepoLubartów.. Łomża. Łuków •

gody. Pracownikowi zaś te dni wliczają się do

Maków. Mińsk Mazowiecki.

obowiązkowego minimum.

Pracownik winien

Mława.

Opató w. Opoczno.

Piotrków. Płońsko Przasnysz,

przepracować conajmniei 120 dni w ciągu sześciu

Radomsko. Radzyrnin. Radzyń,

miesięcy zimowy,ch i conajmniej 140 dni w ciągu

Rawa. ·Rypin. Sandomierz.

sześciu miesięcy le,t nich,

z wyjątkiem pracowniSiedlce. Sieradz. Sierpc. Słup­

ków do lat 16-tu, w stosunku do k1órych ohie

ca. Skierniewice. Sokołów.

Stopnica. Tomaszów. Turek,

strony obowiązuje minimum 15 dni w mies,iącu.

Wieluń. Węgrów. Włodawa.

Jeżeli pracownik opuści pewną ilość dni z powyWłoszczowa i Zamość

0.45 0.70 0.65 1.10 0.80 1.30

żej oznaczonego minimum, nie będąc chorym lub

upoważnionym do tego przez pracodawcę,

pracodawca za każdy dzień nrestawienia się nie wy- 3. Augustów. Biała. Białowieża.

Białystok.

Bielsk. Biłgorąj.

da mu żadnych świadczeń i ponad'to potrąci nOtr Kolno. Kon~tantynów. Ostromę dzienną żyta.

Pracownik winien uprzedzić

łęka. Ostrów. Sejny. Sokółka,

pracodawcę, jeżeli nie może stawić się następne­

Suwałki. Szczuczyn. Wysokie

go dnia do pracy.

Mazowieckie. Grodno i WałCi domownicy, którzy zawarli ind'y'Widualną

kowysk

•

0.35 0.50 0,60 0.90 0.75 1.25

1

umowę z pracodawcą, zgodnie z niniej's zem orzeczeniem, pracować mogą pOtZa folwarkiem przed

wygaśnięciem term1nu trwania umowy najmu

U wag a: Jako m1eSIące letnie .uważa się

tylko za zgodą pracodawcy.

kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrze§ 4. Obowiązuj, ą następu,iące §§ dzia,łu I, sieńj pozostałe jako zimowe.

ustalającego warunki pracy i pła.cy dla ordynarWypłaty gotówkowe

stałym robotnikom

juszy: 3, 4, 7, 11 12, 24, odnośny ustęp § 28, 32 i 8 dniówkowym uskuteczniać należy co miesiąc

w punkcie o nawozach s,z.tucznych.

zdolłu.

§ 5. Na żądanie pracodawcy, w razie pilnej

§ 8. W gospodarstwach poniżej 30 ha, :jako

potrzeby, pracownicy są obowi'ązani do pracy nieob,iętych ustawą z dnia 30 styczn,ia 1924 r.

poza czasem, określonym w § 7 działu I, ustalają­ (Dz. U. R. P. Nr. 16, poz. 148), na wypadek kacego warunki pracy i placy dla ordynarjuszy, ledwa, spowodowanego nieszczęśliwym wypadlecz za osobnem wynagrodzeniem, po cenach za kiem przy pracy, pracownik kor~ys ; a z pełnych

godzinę o 50% wyższych od normalne~o wyn,aświadczeń, przewidzianych w niniejszem orzeczej!rod'zenia, tak w naturaljach, jak i w gotówce. niu, do czasu polubownego lub sądowego zrubezZa spóźnienia się do pracy stosowane będą potrą­ pieczenia praw pracownika, bądź jego rodziny,

cenia w tym samym stosunku. Samowolne opusz- nie mniej jednak, jak przez pół roku, przyCl,em

czenie roboty podczas godzin pracy jes,t niedo- za podstawę do obrachunku przyjmuje się minipusz.c zalne. Praca w dni świąteczne może być mum d'ni pracy, ustalone w § 5 niniejszego dzia,wykonywana li tylko za obopólną zgodą i za wy- łu. Posbnowienie niniejsze w niczem nie ogranigrodzeniem po cenadt za godzinę o 100 % wyż­ cza praw takiego robotnika, . wypływających

szych od normalnego wynagrodzenia, tak w natu- z przepisów kodeksu cywilnego. .'.

.

ra,t jach, jak i w gotówce.

W . pozostałych majątkach . obowiązt.riąprze­

§. 6. Ustala się trzy ka,tegorUe robotników · pisy ustawy z dnia 30 stycznia 1924 !. (D~: U. R ..

P. Nr. 16, .poz. 148).

. ,. dniówkowych

:r

.~ I. · · .'~ '. ' .~I ··

's

g

I

,; ,

MONITOR POLSKI. -

Nr. 33.

DZIAŁ

V

ROBOTNICY SEZONOWI

§ 1. Orzeczenie ntnle)sze ob owi ązuje z ,jedne;

strony wszystkich pracodawców rolnych, z drugiej strony robotników sezo.n owych w rolnictwie.

§! 2. Za robotników sezonowych, w znaczeniu niniejsz.e go orzeczenia , uważa się tych rdbotników, którzy się kcntr aktowo obowiązują do robót rolnych w sezonie od dnia zakon'traktowania

ich aż do ukończenia wszystkich robót rolnych,

wzgl ędnie wszystkich wykopków i którzy miesz,kają u pracodawcy , we w spólnych koszarach,

prze z,nacz onych d1a robotników sez.ono,w ych.

§ 3. Czas pracy obowiązuje ten sam, Jaki jest

prz:e widziany w § 7 działu I, ustalające~o warunki Pi'acy i płacy dla ordynarjuszy, wyna,g rodz,e nie

:r.aś 7:a nadgodz,i ny ustala się dla l{ał. I i II robotników sezonowych w wy so kości, określonej dla

kat. II lub III stałych robotników dniówko,w ych

(§ 5 dz. IV), a dla kat. III robotników sezonowych

o 15 % więce'j, niż dla kat. III rO!botników dniówkowych.

§ 4. Ordynarję otrzymuje każdy robotnik

i robotnica tygodniowo.

Ordynarja składa się

z 15 kg . .ziemniaków,

7 litrów mleka zbieranego lub 3 % niezbieranego,

z 3 % kg. chleba,

z % kg. kaszy,

,1 kg. grochu,

1 kg. mąki, z y, kg. soli.

Wymiana na inny gatunek żywności jest za

obOipólnem porozumieniem dozwolona. W maj.ąt­

kach, które grochu nie sieją, może być wzamian

niego przez pracodawcę wydana kasza lub mąka .

Gotowanie strawy odbywa się na koszt pra.cod'awcy.

§ 5. Poza ordynal'lj ą o,trzymuje robotnik sezonowy wynagrodzenie gotówkowe

MIEJSCOWOŚĆ

Płac a dzienna k ategorji

robotników sezonowych

w złotych

I kat.

i. Woj. warszawskie za wyłą cze­

niem powiató w : Radzymin.

Miil slc Mazowiecki. Przasnysz,

Makó w i Sierpc. Woj. łód zkie

oraz po wia ty : Będzin i Czę­

slochow .. woj. kieleckiego.

- - _ _.-

1.40

I II kat. I III kał.

_._-_. _-----~---;.----,---

..

I

2. Woj . k i deck i ~ za .v yłącze­

m e m pow,a t6w : Będzin i Czę·

stQ\:howa. Woj. luh c!ski" za

-' w y l,\cz<:nie m powi" tó w: W ę'

gró w. S o kołów. Konstantynów,

Biał a.

Cheł m.

2,20

1,80

R a dzy ń.

Wło dawd.

Tomaszó " , Biłgo ra j .

oraz po wia ty : Radzymin . JVliilSk

Mazowi ~ ck i . Pr zasnys z. M ako ",

1,70

2.00

1.30

i Sinpc woi w a rsz a w s ki <, ~ (I

---- _ .. _ .- -- - - ---~._--_._- ----_._. ----------:'--'3 Woj . bi ało st oc kI e' ora l powiaty: Węgró w . Sokołów . Kon.

stantynów . Bi a ła . R a dzyń. Wło·

dawa . Chdm , Tomaszów , Bił­

Iloraj woi lubelskizgo

I

1.10

1.60

1.90

u

W <lJ g a : Jako kategorie robotników rozumle się - kategorta I - wszys,t kie kobiety ponad

laŁ 16 i mężczy źni od lat 16 do 18j kategorja 11mężczyźni od lał 18 do 21 ; kategorja III - męż­

czyźn i ponad 21 Jat. zdolni do wszystkich robót

. do kosy

§ 6 Obowi ązują następujące paragrafy działu I, l1 s talającego warunki pracy i płacy dla ordynariuszy 3, 4, 7, 10, 11 , 12, 24, 32i 8 w punkci o nawozach sztucznych.

Część

II. Województwa: poznańskie i pomorskie.

DZIAŁ

I.

ORDYNARJUSZE.

§ l.

Zasady ogólne.

D z iał niniejszy dotyczy

z jednej s:trony

wszystkich pracodawców rolnych, z d'rugiej zaś

stro,ny pra,c owników z no:rmalną zdolnością do

pracy: fornali , ręczniaków, stróżów i p.a stuchów.

U waga I: Dożorcy roJni z normalną zdolności ą ' do pracy, jak to: polowi, karbowi, włoda­

rze i gumienni, otrzymują wynagrodzenie nie

mnie~'sze, aniżeli fornale.

U wag a II: Stangretów (forysiów) i t. p.

nie uważa się za fornali , o ile pełnią stale obO'wiąz:ki przy koniach cugowych.

U wa g a III: Inwalidzi. oraz pOlbieraj.ący

rentę, podleglllją osO!bnej indywidualnej umowie.

Dział

§2.

niniejszy obowiązuje na rok. Rok służ­

bowy zaczyna się z dniem 1 kwietnia 1931 r.,

a ko~~czy. się dnia ~1 ma~ca.1932.r. Obie .strony

ObOw lązUje wYPowledzente IndYWIdualnej umowy

pracy przed upływem terminu wygaśnięcia niniejszegO' orzeczenia,a najpóźniej do 31 grudnia" a o

ile dzie,ń 31 grudniw będzie niedzielą - do 30 grudnia 1931 r. włącznie. Niewypowierlzenie umowy

o pracę do dnia 31 grudr..ia 1931 r , włącznie oznacz,a zawarcie umowy na rok następny. Uchylenie

Dnia 11 lutego 1931 r.

5.

się przez k t órą ko lw ie k ze slroo ,)d p .z'/jęci a Wy-l .

Zbieranie za kartoflar ką opłaca s i ę o 50 propowiedzeni a umo wy o p r acę te ) e nie VZC(:: :l :' a. ce nt niż e j ręcznego kopania ziemniaków.

Ro związan i e st osunku sJuż b ow ego w ci ąg u roku '

b) Od marchwi i buraków pastewnych

na!:t.ąp ić może

na zasa dzie orzeczenia Komi SYj

Kopa nie odbywa s ię na dniówkę lub pDdług

Roz.jemczych lub też wyroków Sądów Państwo- umowy na akord.

wych, działaj ący ch według ol,owią z t,;j ą cego prac) Od cukrowy~ buraków

- .

wodawstwa i według kompetencji.

ZCliPłatę dla robotników kontraktowych bez

U wa g a : Pracoda,wcom a ie woln o przy k o.ń· polrącenia dep ntatu oraz d1a robotników nie

co roku służb owego wr ę czyć te rmina tek (kono- związanych kontraktem (o,bcych) usŁali ta sama

tat ek) pracownikom li tylko z tyt ułu ich s tar0ści Kornisia i w terrruinie jak wyŻej.

i niepełnej zd olności do pracy. Przepis ten :j ednak

Robotników obowiązuje kupkowanie liśc

dotyczy tylko tych pracowników, którzy przepra- i przykrycie buraków ua 14 ..:m. 2'iemią w kopce

cowali na dobro pracoda wcy lub danegO' gospo- z 0;125 ha.

darstwa 25 lat . W y b i e - r a n , i e buraków za wyorywaczem opła

§ 3.

ca się niżej, niż przy ręcznem kopaniu: procent te

Zatargi.

zniżki ustala Komisij.a, jak wyżej.

d) Od ko.c;,z-enia łąk, koniczyn j z.bóż

Zatargi wynikłe na tle umowy o pracę po·

Płacę ustala wyżej wspomniana Komisja na;

międ~r pracodawcami i robotnikami, regulują

później do dn ia l-go czerwca r()ku kootraktoKomlsle Roz,jemcz·e , bądź Sądy Państwowe we- we-go.

dług kompetencji, zależnie Dd usta w obowiązują Płace za prace akordowe ustala Komisja Po

cych w danych województwach. Do czasu uzy- lubowna zgodnie z. szematem lat ubiegłych .

s,k ania właściwego orzeczenia lub wyroku nie

Robotnikom przy wszy,s tkich akordach za

koszenie potrąca się deputat przewidziany budwolno

1) pracodawcom wstrzymywać świadczeń,

żelem, a przy kopaniu okopowych d'e.p utatu się

2) pr,a cownikom przerywać pracy.

nie potrąca.

U wag a: W wypadkach wy;j.ątkowo ciężJeżelii zarobek kosiarza łącznie z ubierac,zką

kiego przewinienia. przewid'z ianego Kodeksem nie wynosi przy sieczeniu zarobku dnjówkowego,

Karnym, pracodawca może wstrzymać przed ,p racodawca pła.ci całkowity dzienny zarobek .

orzeczeniem lub wvrokiem świadczenia w zbo,żu

Przy ustalaniu cen za akordy pOwylŻsza Kolub gotówce; wr~zie jednak uspr,a wiedliwienia misja bierze pod uwagę deputat wydawany na

robotnika przez Sąd, pracodawca winien wydać Pomorzu.

zale. głe świadczenia wraz z d'o da tkiem miesięcz§ 9.

nym w zbożu 1 procent - w gotówce 2 procent

Czas pracy.

§ 4.

Czas pracy ustala się podług poniiższe:j tabeli,

Indywidualne umowy.

przy.cz,e m fornale pracujący końmi mają być

zwalniani przed południem o pół godziny wcześ­

Dział niniejszy stanowi w m yśl ustawy z dnia

18 lipca 1924 r. (Dz. U. R. P . Nr. 71, poz. 686) niej, aniżeli inne kategorje robotników, o ile praca ich ruie jest ściśle związ. ana z pra-cą innych ropodstawę przy zawieraniu umów indywidualnych

botników

rolnych.

Indywidualne umowy pracy, zawierające warunki dla pracowników mniej korzystne, niż warunki niniejszego orzeczenia. są nieważne z wyjąt­

U

61

.:c

Gl

kiem specjalnych wypadków, przewidzianych w

'S

Ilość

Podwie~

os

OS'

Obiad

M esiąc

."

temże orzeczeniu.

c:I

godzin

czorek

N

os

u

o

'S

o

.

§ 5.

'<I)

j;l.,

~

Pracodawcy nie są uprawnieni do samowolnej zamiany świa<łczeń w naturze na inne . Jeżeli

6,30

4,12-1.30

18.- jednak warunki gospodarcze wymagają tej za- Styczeń,

7,12-1.30

4.15

16 7,45 .

miany, może ona być dokonaną przu bezpośred­ Luty

4,30

7,30

12-1,30

1 7,30 5,- 1 8.30

nie porozumienie stro·n, przy pośrednictwie In16 7,- 12-1.30 ' 9,30

12-1.30

l 6,30 Marzec

- 5.30

spektora Pracy, wreszcie w drodze roZ'jemczej.

10,12--1,30

6.16 6,30 1 6,--':' 8-8,30 12-ł : 30 4-4 ..30 6,45 10.15

K~iec·ieÓ

§ 6.

16 6,- 8------8,30 12-1,30 4----4,30 7,15 10,45

..

Książka C)bral:1mDkowa i kontraktowa.

l 6,- 8-8,30 12- 1,30 4-4,30 7,30 11,Maj

11.l 6.- 8-8.30 12-2,- 4-4,30 8.Pracownik otrzymuje od pracodawcy bez- Cz~ rwiec

...

--

··

·

.

... ·· ··

płatnie

ks,j ążeczkę obrachunkową,

zawierającą

kontrolę wydanej ordynarji, pensji, potrąceń skła­

dek do Kasy Chorych, ubezpieczenia na starość

I niemoc, podatków oraz. wszelkich potrąceń, jako

też zawierającą spis powierzonych mu inwenta rzy. Książeczka winna hyć podpisana przez pracodawcę lub jego zastępcę. Poza tem wydaje pracodawca robotnikom swego folwarku, na ręce

wybranego przez nich przedstawiciela, j.eden egzemplarz niniejszego orzeczenia.

U wa g a: Książeczki obrachunkowe, złożo­

ne u pracodawcy, nie powinny był dłużej prze·

trzymywane, niż 10 dni.

§ 7.

Warunki godzenia ordynarjusz. z zaciężnikami.

Ordynarjusz, godzący się z zaciężnikami, zoobowiązany jest przetrzymywać ich cały rok kontraktowy, nie chcąc z. rywać kontraktu. Wyjątek

stanowią : choroba stwierdzona przez lekarza;

wstąpienie w związek małżeński,

wojskowość

i dojście do pełnoletnośc.i . Praca innych domowników u innego pr.acodawcy .jest niedozwolona

z wyjątkiem terininatorów i takich , których ma,iąte.k zaltrudniać nie chce lub nie może O ile pracodawca będzie zaŁrudniał tego rodzaju domowników, podlegają oni niniejszemu orzecz.eniu.

Pr,aco,wnika nie wolno zmusz,ać, ani żądać,

aby brał zaciężników nie należących do jego -rodziny.

§ 8.

Praca i płaca akordowa.

Stosowanie premjowego i akordowego systemu płaciest ·d ozwolone .

a) Od wybierania ziemniaków.

Zapłata za 55 kg. brutto od wvkooanych

ziemniaków wynosi 7,5 procent od ceny 50 kg.

ziemniaków fabrycznych, którą usŁali Komi~j a

Polubowna poznańsko - pomorska, skład:a!jąca się

z deleg.a tów rolniczych orga,n izacyj zawod:o wych,

pracodawców i pracowników.

Komisja ta winna się zebrać najpóźniej 15

września roku bieżącego.

Ludziom kontraktem związanym deputatu

się nie odciąga, dla ludzi obcych, żadnym kontrak.

tem niezwią.zanych, przysługuje ta sama płaca

i 1,5 kg. ziemniaków od W'YIbranych 55 kg. brutto. Przy sprzęcie niżej 30 kwintali - z 0,25 hektara uwzględniając c.ały szlag - 9 procent od ceny ziemniaków. Przy ,sprzęcie niżel 25 kwintali0,25 he.k ta.ra - 10 pr,o cent.

Liph:c

··

·

··

8-8,30 12-2,- 4-4,30 8,- 11,·· 16l1 6,-6.-6.- 8------8,30

8-8,30 12-2,- 4-4,30 8,12-1.30 4-4,30 7,30 11,.

12-1.30 4-4,30 7,- 10,30

11,-

Si e rpień .

"

\';' r z esi (, ń

..

t 6.- 8-8,30

12-1.30 4-4,30 6,30 1 10,. 161 h,- 8-8,30

I 9,45

12-1,30

6.15 - .

- 5,30

5,9,16 6,30 12-1.30

8,4,30

12-1.30

1 7.- · 16 7,15

4,12-1 ,30

7.15

Pa ź uziernik

.

Listopad

.

.

Grudzi e ń

·· l 8,7,30 16

·

12-1,30

12-1.30

--

4,4,-

7,6.30

I

,Za pocz. ątek pracy rano i po południu uważa

się apel, za koniec zejście z pola. O ile pole leży

dalelj niż 2 km. od podwórza, robotnika na l eży

zwolnić z pracy o 10 minut wcz.eśn!ie.j w stosunku

,d o każde.go 1 km. powyżej 2.

W razie pilnej potrzeby pOwytŻSzy podział

.rozpoczęcia i końca pracy oraz prz,e rw jedzeniowych może być zmie.niony przez pracodawcę,

jednakże tylko w ten sposób, by ogólna ilość godzin pozostała ta sama.

Na żądanie pr,a codawcy w razie pilnej potrzeby pracownicy są obowiązani do pra:cy po'z a

wyże:; określonym czasem, lecz za osobnem wynagrodzeniem, po cenach za godzinę o 50 procent

wyższych według budżetu . Do robotników po bierający<:h wynagrodzenie za ro.bo.1y. wykonane

.p oza unormowanym wyżej cza>sem pracy. nie zalicza się pastuchów, stróżów nocny,c h i dozorców,

,o He wykonywane przez nich roboty nie przekracz. ają zakresu ich z,wykłych obowiązków.

Samowolne opuszcz,e nie roboty podcza s godzin pracy, jak i samowolne spóźnianie s i ę do

pracy jest niedOipUszczalne i po.woduje potrącenia

w stosunku procentowym, jak przy nadgodzinach.

§ 10.

Oprzęt inwentarza.

Oprz.ęt inwentarza odbywa się poza godzinami pracy bez specjalnej do:płaty. Wstawanie do

.oprzę'lu inwentarza oraz naszykowanie wozów

i narzędzi powinno mieć miejsce nie wcze śn i e; ,

,niż na 2 godziny przed' rozpocz.ęciem pracy.

Obrok, siano i t. p. pokarm dla inwentar za

ma być przygotowany uprzednio w godzinach

pracy w miejscach na to przez:na:cZOlllych. Kolej,ne sypianie przy inwentarzu w nocy i dyżury

,w dnie świąteczne o,bowiązują wszystkich fornali

i ręczniaków bez specjalnej dopłaty.

Pastuch jest wolny od !pracy co trz,e ci dzień

świąteczny (n~edziela i święta) i na ten czas, ~ak

MONITOR POrSKI. -

6.

ró w l1ie~ w razie jego choroby, zostaje zastąpiony

przez innych wyznaczonych w tym celu pracowników.

Ręczniacy obowiązani są w razie zapotrzebo.wania ·stawić się w zastępstwie forn ali i pasterzy

.za odszkodowaniem w wysoko,śai różnicy pełnych

zarobków · ręczniaka w stosunku do fornala.

W razie zastępowania pasterza tylko w nie. dzielę i święta otrzymu1e ręczniak wyna'g rodzenie w wysokości pełnego budżetu dziennego, Q He

to nie jest dzień jego normalnego dyżuru.

Do pielęgnowania chorego inwentarz,a po,z a

godz'inami pracy winien pracownlik s!tawić się za

osobnem wynagrod7eniem . W ynagrodzenie nie

należy się, o ile zostarue sŁwerdzone, że choroba

zwi.erzęcia

została

spowodowana przez pracownika.

Sianie nawozów sz.tucznych.

Do s!iania nawozów sztucznych pracodawca

daje pracownikowi worek i dopłaca od 1 ha 25

groszy, prócz tego przy sianiu nawozów sztucz,nych gryz·ących, a zwłaszcza azotniaku, wapna,

nlie mogą być zatrudnione kobiety; praoownicy

używani do siana azotniaku i wapna mają otrzymywać ochraniacze na oczy i odpowiednie

ubranie.

Przemysł rolny.

Ro.botnicy zatrudnieni przejściiowo

w prze-

myśle rolnym otrzymują za ten CZRiS wynagrodz,e -

nie fornala.

§ 11.

Stróże noem.

Wynagrodzenie stróżów regulu!je § 18. Praca

stróżów rozpoczyna się wieczorem z odejściem

fornali z pod'wórza, a kończy się rano. z przyjściem fomali na podwórze. Poza tem winni stróze pełnić służbę w podwórzu w czasie przerwy

obiadowej. Gdzie niema zwyczaju stróżowania w

czasie przerwy obiadowej, tam można zatrudniać

stróża (poza stróżowaniem) dziennie 3 godziny

i to w cza5lie _od 1 kwietnia do 30 września

włącznie.

W maiątkach,

gdztie stróże otrzymywali na

czas warty zimowe:j kożuch d\vorski, zwyczaj; ten

pozostaje nadal. Tam, gdzie kożucha dworskiego

niema, zaleca się go wprowadzić, a gdzie się

trzyma owce, dostarczenie kożucha jest obowiązkowe.

§ 12.

Praca w dni świąteczne.

Praca w dni śwąŁeczne może być wykonyw.ana li tylko za obopólną zgodą i za wyna~rodze­

niem, które wynos:i 100 procent więcej od budże­

tu odnośnej kategorji; w gorzelniach i krochmalni.ach, na żądanie pracodawcy, praca odbyw.a się

,zgodnie z ustawą seimową z dnia 18 grudnia

.1919 r. (Dz. U. R. P., 1920 r., Nr. 2, PQ,z" 7) i również po cenach o 100 procent wy'ższych od dzien,n ego zarobku.

Jako dni świąteczne uwa'Ża się następu;ące

1) w:s zystkie niedziele, 2) 1 stycznia, Nówy Rok,

3) 6 stycznia, Trzech Króli, 4) 2 lutego, Matki Boskiej Gromnicznej, 5) 2 święto Wielkiejnocy,

6) 3 maja, Święto Narodo,we, 7) WniebowSltąpie­

n:ie, 8) Zielone Świątki, 9) Boż e Ciało, 10) 29 czerwca, św. Potra i Pawła, 11) 15 sierpnia, Wniebowzięcie, 12) 1 listopada, Wszystkich Świętych,

13) 8 grudnia, Niepokalane Poczęcie, 14) święta

Bożego Narodzenia.

§ 13.

Wyjątkowa przerwa pracy.

W dni ulewne i wYiątkowej niepo~ody roboty w polu wykonywane być nie powinny.

§ 14.

Stosunek wzajemny.

Pracodawców oraz ich z,astępców ohowiązu­

,je grzeczne traktowanie pr.a cownika i ścisle przestrzeganie warunków umowy, a zwła szcza regularne wyp ł.acanie świiadczeń i płac, prz.e widzianych umową.

Pracown,jków obowiązuje grzeczność wobec

pracodawcy i ich zastępców, ści s łe przestrzeganie zawa,rtY'ch umów, pilne i sumienne sl]Jełnianie

obowiązków, da, żność do najwi ~k s ze, jwyd aJjnośC-i

pr.acy i stosowanie się do wszYSItkich zaJrzą d zeń

pracodawcy lub jego zastępc y, odnoszących się

do wykonania obowi ązk ów s łu żb owych, oraz przestrzeganie wszystkich przepisów porządkowy,ch

w obrębie fo!w.a rku , jak też cihałe i staranne

obchodzenie się z powierz.o nym sobie inwentarzem

żywym i martwym.

§ 15.

Warunki wynagrodzenia.

Zgodnie z § 18 ninie·jszego orzeczenia, ordynarjusze pobieraJją płace go.tówkowe miesięcznie

zdolu.

Wwi:ata pensjli winna nastąpić niie później,

j.ak 7-go następnego miesiąca.

§ 16. _

Ordynarję wydaje się miesięcznie i to w

pierwszych dwóch ,t ygodniach każdego miesiąca.

W razie ni.emożności wydania należnej ordyoarji w tym terminie, ustalenie terminu ma na-

stąpić

Dnia 11 llltego 1931 r.

Nr. 33.

w drodze bezpośredniego porozumienia

Ziemniaki nieharfowane, wydane wprost z postron przy pcśred'nictwic Inspektora Pracy lub też la od ręki podczas wykapek, liczy się y,; hektow drodz.e IroZ\jemcz.ej .

litra . . . . . . kg.

Zboże wydawane na ordynarję musii być zdroZiemniaki harfow.ane lub z kopca liczy Slię na

W~ i dobrze oczyszczone w gaturlku,ja~i posiawagę .

da majątek.

Roli uprawionej pod ziemniaki otrzymu.je de§ 17.

putatnik 25 arów, wtem przyna.jmniej 12 % arów

ogrodu nawożonego pełną mi.erzwą co dru6i rok,

Skład ordynarji: 10,5 ltwintala żyta,

w polu zaś co rok. Pozatem otrzymuje 4 ary roli

3 kwintale jęczmienia,

p o;:: k a nn śnik.

1,5 kwintala pszenicy,

Połowa ,r oli ;:>owlnpa być wydana przy po1 kwintal grochu.

czątku

sezonu sadzenia, dru ga zaś naj p óźniej w

Tam, gdzie groch się sprząta, musi być wydawany w naturze. Gdzie slię gro,chu i pszenicy w T'fJłowie czasu sadzenia ziemniaków na polach

dostatecznej ilości nie sprząt.a, otrzymuje depu- pracodawcy.

25 arów przy dobrowolnej lub jakąkolwiek

tant Yt kwintala grochu, a resztę w gotówce Po.dług cen g,iełdowych,

J-f kwintala psz,eni.cy, a przyczyną spowodowanelj z'a miani e roli na ziemniaki równa się 30 kwintalom ziemniaków i odresztę w życie z dopłatą różnicy cen pszenicy w

.

. wro t.nte.

dzień wypłaty; pracodawca może zamiast dOlplat

Rola pod len 3 ary nie jest obowiązkowa

w gotówce wydać Odpo'Wliedinią ilość żyta.

i

podJe

~a obopólne; umowie.

Co do ogrodów i

Robotnicy, którzy w ciągu reku konlrakto,wego ożenili się, mogą być godzen.i na o~dynarię rozsadników przy domach, zos.fawia się dawnie:jsze lokalne zwyczaje.

w zbożu w ilości 15 kwintali.

Potrącenia mogą nastąpi ć w ilości żyta lub

h) Województwo Pomorskie.

jęczmienia , w n.aturze i przewiazianych w tabeli.

W Wo.jewództwie Pomorskiem depuŁatnicy

W wypadkach wspólnego mieszkania robotnika z rodziną, pobierającą już cały opał, otrzy- otrzymują 37 Y:! arów roli U Ii;:'awionej , namierz\\,jomuie od do końca roku służbowego połowę opału, nej i obrobione; koi\mi. Obróka ręc z n a k artom

nale ży de depulatników. Po.łowę rOoli pod karresztę deputatu bez zmiany.

tofle wydaje się na początku, zaś drugą część w

§ 18.

połowie sadzenia karton i na polach pracod~wcy .

a) Województwo Poznańskie.

W szelkie ziemie p owi nny być c,}yrob'ione na,jpóź­

niej do 30 maja. Oprócz P o wyż S7JC'j roli otr.zymuPensię i ordynarję na rok 1931 /32 ustaJla się,

je depuŁatnik 15 kwintali kartofli suchych i zdrojak następuj e

a) pensti rocznej zł 138 dla ręczniaków; wych, które za obQ<póln em po'r ozumieniem rnOl!ą

być zamienione na 12Y:! arów ziemi pod kadofle .

zł 162 dla stróżów, skotarzy, oprzębczy i polowych; zł 180 dla fornaH, pracujących stale ko,ńmi, Tam, gdz.ie ogrody są stale odgraniczone od siebie, pozoS't.ają w dotychcz,as owym sŁanie, z tem

OiI'az

jenn<lki

e, że o ile ogród jest. wi(' k,s zy od 12 ~~. arów,

b) ordynarj!i 16 kwin'tal'i obowiązuje w wo,jewód.ztwie poznańskiem wszystkie powiaty z wy- ró żni cę odlicza .się od roli. Dalej otrzymuie depuŁ.atnik kap nśnik, wielkości 3 ary.

jąJtkiem ostrzeszowskiego, oddanowskiego i mię­

dzychod'zkiego, w których obowiązuje 15,5 kwin. Ogród'<ów bezpośrednich przy domach, t. zw.

tala ordynaJIjjli oraz pensja, jak wyżej.

rozsadników, nie wlicza się w rolę . Rola pod len

U wag a: W majątk ach powiatów inowro- 3 ary nie jest obowiązkową i pDdlega obopólnej

umowie.

cławskiego i strzelińskiego, które w roku 1923 '24

wydawały 16,5 kwintali ordynanj'i, w roku 1931 /32

§ 21.

ordynaJrja wynosić będzie 16,5 kwintali.

Utrzymanie inwentarza.

h) Województwo Pomorskie.

a) Województwo Poznańskie.

Pens.ię i ordynarję na rok 1931 /32 ust.ala się,

jak następuje

Każdy deputaJtnik ma prawo. trzymania jeda) pens~i rocznej zł 138 d1a ręczniaków; zł 162 nej krowy, a przy trzecim zaciężniku - dwóch

dla stróżów, skotarzy, oprzętaczy i wartowników; krów.

zł 180 dla fornali. pracujących stale końmi, oraz

Pracodawca da,je lat.em wolne utrzymanie

b) ordynarji 16 kwintali cbowiązuie w woje- dla każdej krowy, objętej kO:ltraktem, na wywództwie pomorskiem wszyslt'kie powiaŁy, OVócz s tarczaj·ącem pastwi.sku ;:·· olfł dozorerri od,? owiedpowiatu działdowskiego i części powiatu brodnie- niego. paste r z.a . W razie braku wystarczaJjącego

k iego po lewej stronie rzeki Drwęcy, w których pas h ...·iska, najeży wyd ii ć odpowiednią iloś ć zieloordynarja wynosi 15,5 kwin't ala, a pensj.a, jak wy- ne j paszy. Na z,imę wydwje się na ka .t dą kontraktem przew id zian ą krowę 15 kwintali buraków

żej.

OprzęŁacze żona.ci otrzymują ponaJdto od każ­

pastewnych lub brukwi, lub za o.bopólną zgodą

dego odsadz.onego prosięcia 10 ~roszy, a od sprze- 4 .ary uprawionej i nacbjącej się pod okopowe oraz

słomę j.arą i sieczk ę na paszę.

dażydoros,łei sztuki 50 gr.

U waga I. W powiatach wejherows.kim,

Gdzie niema pastwiska, ani zielone~ paszy,

kartuskim, puckim, kościerzyńskJim, chojnickim wydaije się inną. W powiatach, gdzie było w zwyi tucholskim, za obopólną pisemną umową, wza- czaju wydawanie siana, zwyczaj ten pozostaje na mian zboża mogą być wydawane świadczenia, nie- dal.

przewidziane nńnie.rsz em orzeczeniem, jak trzyma.DelPuta'tnik , który umówił się, że nie będzie

nie gęsi, owiec, dzier:ź;awienie roli, wydawani e trzymać krowy lub o ile krowa mu padła, a od s:iana i t. p.; zastrzega się jednak, że na.jmniej 14 szkodo wa nia mu r:ie przyznano, pob!era 2 litry

kwintali winny być wydawane w zbożu. O ile ro.- mle ka t łusteg o i 3 li bry mleka . odtłus.zczonego.

botnicy z wyżej wymienionych świadczeń nie ko- Gdz ie mleka dać nie można , płaci pracodawca za

2 litry mleka pełnego i 3 litry mleka odtłuszczo­

rzystają, otrzymają ordynarję przewidzianą powynego t ak ą cenę, j.ak ą płaci najbliższa mleczaiI'l1ia

żej.

U w a!! a II : W powiatach gniewskim i tczew- produce n towi, lub wynagrodzenie, przewidziane w

skim cbowiązuje dla wszystkich kate!!Oiry~ ordy- bud ż ec i e w ka żdym kwartale .

W majątkach, gdzie istnieje do.tychczas zwynarjuszy, ręczniaków, fornal'i, s!tróżów i t. p. ordynari i w życ~ e o 1Y:! kwintala więcej, a w powiecie cza j trzyma ni a więcej , niż jednej krowy, zwyczaj

ten pozada je nadal. Kto. nie ma krowy, może trzystarogardzkim o 1 kwintal rocznie więcej.

mać dwie kozy dóiki i 2 koźlęta na tych samych

W Województwach Poznańskiem i Pomorsldem: warunkach. W razie, je Leli deputatnik umówił

Za obopólnem porozumieniem, do 2 kwintali się , że b ęd zie trzymać jedną ko z ę i jedno koźle,

otrzymywa ć on będzie jako ekwiwalent: 1 litr

żyta lub jęczmien ia mo ż e być wypłacone w gotówce łącznie z p e nsją · Zamiast 50 kg. grochu mleka pełne g o i 1,5 !it,r a mleka odtłusz.czonego

i 50 gk. pszenicy, może pracodawca wydać ró,~rn()­ oraz poł owę p astewnych buraków, wzg lę dnie roli.

Ś c i ółkę d ostD.II'cza

pracodawca w tej Pości

waznik w cukrze, licząc cenG grochu 1 ~sz,enicy

i ga.tunku , jak dl a inwentarza dDminjalnego. Nawedług notowal1 giełdy w Poznaniu, a cukier wewóz nale ż y do praco.da wcy.

dług ceny detalicznej.

§ 19.

h) Województwo Pomorskie.

Praca i płaca kobiet.

Każdy deputalnik ma prawo trzymać krowę,

Żony pracowników nie mo g ą b yć zmuszane

a przy trzech z.aciężni ka ch - dwie krowy. Gdydo pracy. Doje nie krów i inne rohoty odbywa.ją by na trzeciego z. aciężn i ka w myśl umowy depusię na zas.adzie osobn.ej umowy.

Jednakże

żo­

tatnik nie trzymał krowy, otrzymuje 1 lit:r mleka

nom pracowników zaleca si ę , by z dobre,j woli w pełnego i 1 litr mleka odtłus,z.czo.nego dziennie.

czasie pilnych prac, o ile stosunki ~odzinne na to

Pracodawca zobowiązany jest dla każdej kropozwalają, uczęszczały do p racy.

wy wydzielić wys taJr czaiącą pasz,ę, a gdyby paCzas pracy trwa z,ależnie od każdorazowej stwisko nie było odpowiednie, stosowną ilość paobopólnej umowy.

szy na każdą krowę, a mianowicie: w zi'l1ie 15

Jako wynagrodzenie pob i erać będ zi e żona kwintali buraków pastewnych lub brukwi, sło­

pracownika: 25 groszy za przepracowan ą godzi- my (paszy) i si eczki. Siano o ile możności wydawać się będzie podług Iokaln~ch stosunków,

nę·

jak

dotychczas.

§ 20.

Tam, gdzie brak pastwiska i zielonej paszy,

Ziemniaki i ziemia pod ziemniaki.

wydaje się 7,5 kg. kiszonych liści, lub 7,5 kg. kia) Województwo Poznańslde.

szonych wytłoków, albo Y. kg. suchych wytłoków,

Deputatnicy dostcl:ją 30 kwintali zdrowych

albo wreszcie 15 litrów wywaru na .sztukę dziensuchych ziemniaków..

nie z wystarcza,jącą ilością sieczki.

MONITOR POLSKI. -

Nr. 33.

Gdzie umową porą wydaje się pa szę VI postaci liści, wywaru lub wytłoków, tam odpada sto.;.

sowna ilość ćwikły lub brukwi.

Okop()Wizny, które wydaje s i ę w zlmle na

każdą krowę, można za obopólną zgodą zmief1ić

na 4 ary rQli, zdatne'j pod okopowiznę. Słomę na

podściół kę pod krowy i do użytku domowego daje się pocHug potrzeby. Nawóz należy do pracodawcy.

Prawo trzymania przychówku służy tym, którym dotychczas było dozwolone. Je żeli d'eputatnik umówił się, że nie będz i e trzymać krowy

lub jeżeli krowa padła, a odszkodowania za nią

mu nie przyznano, otrzymuj e dziennie 2 litry mleka tłustego i 2 litry ml eka odciąganego, albo w

miejsce tegoż - gdyby udzielone być nie mogło­

cenę mleka, ,jaką producent dostaje.

Dla Woj-ewlSdztwa Poznańskiego i Pomorskiego.

Ordyna·r jusze, kt órzy uŁrz ymuią kontrak towo

tylko jedn ą krowę , ol!rzymują w okresie suchego

stania krowy 90 litrów pełnego mleka rocznie. .

W m:tjątkach, które mleka na sprzedaż nie

pos iada ją , wzamian mlekli może być wypłacany

równo.wainik w gotówce podług cen miejscowych.

U wag a I : Jako okres zimowy uw aża się

czas od spędzenia krów z pa'Slt wiska do wypędz.e­

na tych ż e na past wiska.

U wa g a II: Do paszy, wydawanej w postaci okopowych dla krów, nie może mieć pretensji nO '!,;os j1rowadzony pracownik w początku roku słu ż b o',vego, natomiast od chodzącemu w koń­

cu rolut sł u żbowego pracownjkowi nie może być

ta pasza potrącona.

§ 22.

Pracownik ma prawo trzymać dowolną ilość

trzo dy chlewnej w granicach ist niejącego pornies7. c7.e nia w chlewach czeladnich. Trzymanie

kur jest doz wolone. Trzymanie ~ęsi, kaczek, goł ęb i, króli ków i t. p. zależy od obopólnej umowy.

U wa g a: Ponadto w województwie pomorskiem w m!.łj"tka c h, w których dotychczas był

Z \ ... ycza j trzym a nia owiec, pozostaje nadal, o ile

on ni e był uważany jako ekwiwalent za zniżkę

deputatu.

§ 23.

"

Opal.

Jako normę opału ustanawia się: 35 kwintali

wę~la, z wyjątkiem miału, pospółki i grysiku, pod

warunkiem, te dozwolona jest następująca wymiana

1 metr sześcienny szczapów twardego drzewa = 3 kwintalom węgla.

1 metr sześcienny szczapów miękkiego drzewa = 2,5 kwintalom węgla.

1 metr sześcienny wałków 7-12 cm. grubo

mię k. drzewa = 2 kwintalom węgla,

1 metr sześ c ie n ny wałków 7-12 cm. grubo

twardo drzewa = 2,5 kwintalom węgla.

W alki ponad 12 cm. uważa się za szczapy.

1 metr sześcienny pieńków łupanych = 1,5

kwintala węgla.

1 metr s ześcienn y pieilków z głową = 2 kwintalom wę g la.

1 kupka gałęzi II ki. 2 X 2, 2,5 = 2 kwintalom w ę.g la.

1.000 cegiełek torfu prasowanego = 3,5 kwintalom węgla.

1.000 cegiełek torfu nieprasowanego = 2,5

kwintalom węgla.

1 kwintal normalnie suchego torfu pra1sow.

% kwintala węgla.

1,5 kwin tala nienorm. sucho torfu niepras.

?~ kwintala węgla.

Co do drzewa, to pracownik powinien otrzymać 6 m" szczapów lub wałków. \Y/ majątkach,

gdzie drzewa szczapowego w dostatecznej ilości

dos. ć nie mo ż na, wydaje się conajmniej 4 m~

szczapo w e !~o drzewa l ub wałków i co najmniej

10 kwintali wę gla i reszta opału wedle powyżs zej

tabeli.

Gał ęz ie wydawać mo żna do 31 lipca włącz­

nie. Chrustu nie zalicza się do gałęzi.

U w ag a I : O ile pomiędzy pracodawcą

a praco'w nikiem wynikną na podstawie j akości

torfu nie porozumienia,' mogą dele g ować terytorjalne orga nizacje po jednym przedstawicielu, celem ro zst r zygnięcia spo ru. . Op ał wydaje się co

pół r oku, a co najmniej na kwartał zgóry.

U wag a II: Do drzew t wardych zalic za

się: dąb, h llk, grab, akacje, klon, wiąz, modrzew,

brzozę i o l szę.

§ 24.

Mieszkanie.

Mieszkanie pracowpika musi składać się co

najmniej z jednej izby z podłogą drewnianą, oraz

komory.

Izby w inny być wytynkowane, a conajmniej

dokładnie wylepione, ze szczelnemi drzwiami i

oknami na zawiasach.

W oknach mają być całe szyby; w razie stłu­

czenia szyby, pracownik jest obowiązany wstawić

ją w ciągu dwóch tygodni.

Wapna do bielenia

dostarcza pracodawca dwa razy do roku w ogólnej ilości 15 kg. na mieszkanie. Podłogi mają być

połoione.

7

Dnia 11 lutego 1931 r.

§ 29.

Piece mają być doprowadzone do porzqdku

przed 1 listopada 1931 r. Mieszkania mają '-Jyć

Furmanki.

ze szczelnym dachem; tam, gdzie dachy są pop'mPracownicy otrzymują

te, mu szą być naprawione w ciągu miesięcy IE:t1. zbiorową furmankę do jednego z najbliż­

nich. W majątkach, gdzie woda zacieka do piwnic l mi€.szkań pracowników, winny być one za- szych młynów i z młyna;

2. do zwózki w dni powszednie swoich probezpieczone w cią gu lata od wody napły.vov,rej.

Pracoda,vcy winni dha.ć, aby otoczenie miesz- . duktów rolnych, wyprodukowanych w tymże iolwarkuj

kań pracowników było higjeniczne. Obowiąz!lje

3. po księdza, z chrztem, ślubem i poórzebem.

wybrukowanie dostępu do studzien, oraz zastą­

Deputatnikowi, jadącemu wysyłaną ; interepienie zgniłych cembrzyn no'vemi, lub tez zapewnienie pracownikom w inny sposób zd.owe; sie pracowników furmanką w dni powszednie,

C'ly też świąteczne, nie należy się żadne dodatkoi czyste j wody do picia.

w~ ,,:y~agrodzenie, jak t~ż Z'l ~olejne wyjazdy w

Zbiorniki na nawóz nie mogą znajdować się

dm sWląteczne do kośclO ~a. WjTja'?:dy . n os z ąc.e

w bliższej odle głości, aniżeli 20 metrów od mieszwyraźny charakter wyjazdów prywatnych pracokall służbowych. Pracownicy mają składa.5 nadawców P?za godzinami pracy, winny być wynawóz ze swoich chlewów w przeznaczonem na to·

gradzane, Jako praca poza godzinami sł.tżbowemi

mie jscu. W pobliżu mieszkań mają znajdować się

a więc o 50 procent, a w dni świąteczne o

zasłon:ęte ustępy w

dostatecznej ilości, które procent wyżej.

praco wnicy o b owiązani są utrzymać w porządku

U wag a: Pracownikowi, jadącenm po le.;

i czystości. Gdzie jest odpowiednie nomicszc.lekarza ~ub akuszerkę/ poza czasem pracy, zwraca

nie w dotychczasowych budynkach, jak również pmcodawca 20 procent sumy, uzys,ka:neij od Ka.przy mieszkaniach nowobudowanych, po winna

sy Chorych za furmankę. Pracodawca daje raz

być urządzona łaźnia.

na miesiąc (w niedziele i święta) starym i ułom­

W innych majątkach, o ile tylko istnieje moż­

nym ludziom wóz zbiorowy do kościoła i z poliwość, pracodawcy są obowiązani do urządzenia

wrotem ponad odległość 3 km., lecz tylko na;

100

kąpieli.

Pożądane jest, aby pracodawcy,

mający w

folwarku elektryczność, wprowadzali ją do mieszkań pracowników. Koszta prądu płaci pracownik.

Pracownicy

są

obowiązani

utrzymywać

mieszkanie w porządku; trzymanie inwentarza w

mieszkaniu jest stanowczo wzbronione.

Sublokatorów nie wolno przyjmować bez

zgody pracodawcy, które mu przy godzeniu ma

być zameldowany skład rodziny pracownika.

§ 25.

Pomieszczenie dla inwentarza, okopowych

i opalu.

Pracownik otrzymuje pomieszczenie na ziemniaki, pomieszczenie dla bydła we wspólnej czeladniej oborze lub w specjalnie przeznaczonym

na to budynku, oraz pomieszczenie dla dwóch

sztuk trzody chlewnej i pomieszczenie na opał.

Słomę do sienników, przykrywania ziemniaków i podściółkę wydaje się w miarę możności i

potrzeby.

§ 26.

Wdowy i emeryci.

Wdowy i emeryci, oraz wdowy z małoletnie­

mi dziećmi otrzymują zapomogę w naturaljach

wedle umowy, ustanowionej przez obszar dworski lub Wydział Powiatowy.

W do wy z jednym zaciężnikiem otrzymują conajmniej jedną-czwartą część deputatu ręczniaka.

W dowy z dwoma zaciężnikarni otrzymują jedeputatu.

dną-trzecią część

Wdowy, które chodzą do pracy w myśl § 19,

oraz posyłają stały zaci ąg do pra cy, mają prawo

trzymania krowy na warunkach § 21. W razie

nietrzymania krowy, upad ają wszelkie odszkodowania. Jeżeli wdowa ma trzech z aciężników, z

których jeden odpowiada w:l.ru nkom IV kate.~o rji

zaciężników, pobiera tenże deputa t i zasługi ręcz­

niaka. Osobne świadczenia dla wdowy w takim

razie upadaj ą.

Dalsi zaciężnicy pobierają deputat i dniówkę

odnośnej kategorji zaciężników.

•

Ochronki.

Zakładanie

jątkach

ochronek w poszczególnych mazaleca się.

§ 27.

Urlopy.

Pracownik otrzymuje w przeciągu roku

10 dni urlopu w dni nieświąteczne bez potrącenia

świadczeń i pe nsj i. Wybór dni urlopu odbywa

się w porozumieniu z pracodawcą, z wyjątkiem

wyjazdów, spowodow anych piśmiennem wezwaniem ZwiązkóTN zawodO\"rych. W tych bowiem

wypadkac h winien z godzić się na zaproponowany dzień urlopu dla jednego robotnika danej majętności te go samego dnia.

W czasie pilnych robót, jak zasiewy, żniwa,

sianokosy i kopanie - urlopy mogą być udzielone w wypa dkach tylko wyjątkowo pilnych. Wyjazdy wskutek wezwania urzędów p aństw owych

nie są wliczane do urlopów. O ile pracodawca

zgadza się na łączce dwa lub trzy dni urlopu, które o bejmują jedno święto, dzień ten liczy się za

dzień urlopu.

Poza tern od chodzącemu robotnikowi należy się 6 dni wolnych na wyszukanie

pracy.

§ 28.

Strawne.

Pracownikowi, wysłanemu w dro gę, należy

się tytułem strawnego za całą dobę 2,50 zł, za

obiad 1,20 zł, za kolację 80 gros:zy.

Opóźnienie posiłku o 2 godziny nie poc.ią~a

za sobą wypłaty strawnego. W drodze god7..iny

pracy nie obowiązują.

główne nabożeństwo.

§ 30.

Obowiązek pracodawców względem Państwo­

wych Urzędów Pośrednictwa Pracy.

Wszyscy pracodawcy obowiązani są zawiadomić do dnia 15 marca 1932 r. odnośne Urzędy

Pośrednictwa Pracy, Zarówno okażdem wypo-_

wiedzeniu miejsca robotnikowi rolnemu, jako te!

okażdem wolnem miejscu.

DZIAŁ

II. DOZORCY, RZEMIEśLNICY I WY",

KW ALIFIKOW ANI PRACOWNICY.

§ 1.

Dzi~ł niniejszy. dotyczy z jednej strony

wszystklch pracownIków ·r olnych, z drugiej zaś

strony: . ~owali, stelmachów, stolarzy, ślusarzy,

m~chamk~w, szoferów folwarcznych, ogrodnik0'Y' , chmlela~zy, rybaków i t. p. stałych pracowmkow, kwahflkowanych robotników, zatrudnionych w gospodarstwach rolnych.

§ 2.

. . Ob?w~ą~ują następujące §§ działu I, czę­

SCI I~-eJ nm~eJszego orzeczenia, ustalającego warunkI pracy l płacy dla ordynarjuszy: 2, 3, 5. 6, 7,

9, 12, 14, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27; 29 i 30' oraz

2-gi ustęp § 15.

'

~§ 9 i 1~ działu I części II niniejszego orzeczenIa, ustalaJące~o warunki pracy i płacy dla ordynarjuszy, nie tyczą się ogrodników, chmielarzy,

rybaków i t. p. pracowników, charakter zajęcia

których powoduje konieczność wykonywania

pe:vnyc? czynności poza ustalonym czasem pracy

dZIennej.

§ 3.

§ 2, d zia łu I, części II niniejszego orzeczen ia,

ustalającego warunki pracy i płacy dla ordynariuszy, obowiązuje z wyjątkiem terminu ro ':poczę c ia

roku służbowego, który to termin uzal eżn ia się od

istniejących zwyczajów, stosownie do danego fachu, nie dotyczy jednak kowali, stelmachó w i

włodarzy.

U wag a: Dla kowali, stelmachów i włoda­

rzy kończy się rok służb owy w roku 1931, z terminem zastrzeżonym w indywidualnej umowie.

Nowa zawarta umowa nie może przekracz a ć terminu dnia 31 marca 1932 r.

§ 4.

a)

W~jewództwo Poznańskie.

Włodarze i stangreci,

oraz kwalifikowani

owczarze otrzymują ordynarję według obopól nej

umowy, pensję zaś roczną, równającą się nie

mniej, jak 198 zł.

Poza te m kwalifikowani owczarze otrzymują

2 braki za zwrotem skóry. Tantjemę daje si ę następ ującą: od sprzedanej sztuki 0,75 zł, od uchowanego (odsa dzonego) j.agnię cia 0,50 zł, od barana sprzedanego do chowu 2 zł i od dorosłych

owiec za każde 50 sztuk ~ kg. wełny .

Kowale i kołodz ieje z egzaminem mistrza,

albo też czeladnika z conajmnej lO-letnią praktyką, wli czając 3 lata nauki, otrzymuj ą min imum,

t. j. miesię czn ie zł 20 pensji.

Za używanie własnych narzędzi -- kwart alnie 10 zł. Pilniki dostarcza pracodawca bez p ł a t­

nie, również świderki kowali , które st anc)\'ii ą

własność pracodawcy.

Deputat pozostaje, jak dotychczas, jed nak ż e

nie mniej, jak 20 kwintali zbo ża. W miej3c0w ościach, gdzie w roku 1919 rz emieśl nicy trzyma li

2 krowy, zwyczaj ten pozostaje nadal.

W razie nietrzymania drn ~i ej krowy, po bi<2 ra

rzemieślnik takie odszkodowanie , jakie w t 'Im

wypadku przysługuj e ordynariuszowi, maj ącemu

trzech zaciężników, lecz ty~ko wtenc zas, gdy

przez cały rok drugiej krowy nie trzyma.

Murarze, siodlarze i ogrodnicy pobiera j.ą zasługi i ordynarję podług obopólnej umowy, jednak

nie mniej, jak dotychczas. Płace uczniów nor-

8.

MONITOR POLSKI. -

Dnia 11 lutego 1931 r.

Nr. 33.

cały rok, mieszkaj ą cy w słu ż b o wem mieszkaniu

Wynagrodzenie w naturaljaA;:h.

i mający krowę na dw o rsk ~ ej oborze na tych ~a ­

Deputat dla chłopc ó w i dziewcząt wszys tk ich

Pobory dla czeladników pozostawia s i ę do .mych warunkach, co ordy nar.jusz, otlTZymuj e mn ie;

obopóLne j umowy, lub unormowani a na zasadzie roli pod ziemniaki o Y. hektara, w czem warto ść kategoryj wynosi s 3 kwintale żyta, 10 kwin tali

ziemniaków i l m. szczapów.

płac y pow ia to\'io -miejs kiej .

mieszkania ustala się na 10 arÓw.

Zami anę uskut ecznia się według norm § 23

Wyn agrodze nie za ob s ług i wa nie maszyn przy

U wag a I: Pracodawcy winni zatrudniać dzi a ł u J czę ś ci II niniejszego orzeczenia, ustalamłóceniu i o rce pozostawia się ob upólnemu pochałupników (robotników wolnych); ci zaś mają

jącego warun ki pracy i płacy dla ordynarjus zy,

rozumieniu.

obowiązek przychodzenia do pracy przez cały

U wag aJ: Ordynarjusz, trzymają cy trzech

rok. Wyj ą Lki od tej reguły są dozwolone za po- zaciężników, ma prawo Lrzymania drugiej krowy.

b) Województwo Pomorskie.

przedniem pvrczumieniem się z pra c odawcą.

O ile umówił si ę bez drugiej krowy, dostaje

W Województwie Pomorskiem kowale, koło­

U wag a II: Prócz Pow yż!lzego obowi ąz ują 15 kwintali buraków, lub 4 ary roli. pod warzywa.

dz ieje. c i eśle , murarze i siodlarze, którzy złożyli następujące paragrafy dzi a łu I cz ę ści II ninie jszeegzamin i mają S-letnią praktykę za sobą, otrzy- go orzeczenia , us'tal aią cego warunki pracy i płacy W razie gdy zacię ż nik porzuci pracę, ordynarjusz

w ciągu 6-ciu tygocni winien skasować drug ą krom uj ą zapłatę w gotówce łącznie z odszkodowadla ordynarjuszy: 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 12, 13, 14, wę; w wypadkach śm i erc i , kalectwa, ożenku

niem za użycie własnych narzędzi zł 30 mie- 27 i 28.

. i wo j skowości przedłuża się powyższy termin do

sięczn i.e , a w powiatach gniewskim i tczewskim

DZIAŁ

IV.

ZACIĘŻNICY.

3-ch miesięcy.

ot rzym ają ponadto rocznie o 1 kwintal żyta,

U wag a II: O ile pracodawca na trzymaa w powiecie starogardzkim o % kwintala żyta (§; 7 działu I części II niniejszego orzeczenia ustaw or J ynarji więcej; deput at dla rzemieślników wy-. lającego warunki pracy i płacy dla ordynarjuszy). nie krowy przy trzecim zacię ż niku z jakichkolwiek bądź powodów nie zezwala, lub zwyczaj

nosi 16,5 kwintali zboża.

§ 1.

trzymania nie istnieje, płaci pracodawca odszkoPilniki dostarcza pracodawca, jako też i świ­

Zasady ogólne.

dowanie budżetem przewidziane ito w ratach

derki dla kowali, które stanowią własność pracoDział mmejszy dotyczy z jednej strony miesięcznych.

dawcy.

U wag a III: Trzeci i każdy następny za. Dozorcy rolni, jako to : włodarze i karbowi wszystkich pracodawców rolnych, z drugiej zaś

strony wszystkich zaciężników.

ciężnik otrzyma % kwintala pszenicy rocznie poza

o.1rzymuią ordynarję jak rzemieślnicy, a pensję co

§ 2.

deputatem ; tam, gdzie niema w dostatecznej ilości

'n ajmniej o 25 procent wyższą od pensji ordy.Obowiązują następujące paragrafy działu I pszenicy, % kwintala żyta .

narjusza.

. Uczniowie otrzymują deputat

gotówkę

części II niniejszego orzeczenia, ustalającego wab) Województwo Pomorskie.

runki pracy i płacy dla ordynarjuszy: 3, 4, 5, 6, 8,

podług lat, jak zaciężnicy. Pobory czeladników

Kat. I a,- dziewczęta i chłopcy od 14 do

p ozostawia się do unormowania na zasadzi·e płacy 9, 10 (jedynie o nawozach sztucznych), 12 ,13 i 14.

§ 3.

15 lat - według obopólnej umowy.

powiatowo - miejskiej, lub według obopólnej

Kat. I b. dziewczęta i chłopcy od 15 do

Na żądanie pracodawcy w razie pilnej poumowy.

Kw alifikowani owczarze i żonaci pomocnicy trzeby pracown-icy są obowiązani do pracy poza 16 lat - w m1e~iącach letnich 60 gr .• w miesią­

czasem, określonym w § 9 działu I części II niniej- cach zimowych 40 groszy dziennie.

otrzymują ordynarję nie mniejszą, jak ręczniacy.

Kat. II a, dziewczęta i chłopcy od 16 do 18 W ~' n ag rodzenie w gotówce wynosi 216 zł rocznie. szego orzeczenia, ustalającego warunki pracy

Tantjema od sprzedaży podlega obopólnej umo- i płacy d1a ordynaIiug,z.y, lecz za OiSobnem wy- w miesiącach letnich 90 gr., w miesiącach zimowie, wynosi jednak nie mniej, niż 1 procent ceny nagrodzeniem po cenach za godzinę o 50 procent wych 60 groszy dziennie.

wyższych od normalnego wynagrodzenia tak w naKat. II b, dziewczęta ponad 18 lat - w miesprzeda ży.

Określenie tantjemy od odchowanego j agnię cia i innych pozostawia się indywidual- turaljach, jak w gotówce. Samowolne opuszcze- s'iącach letnich zł 1,20, w miesiącach zimowych

nie roboty podczas godzin pracy, j.ak i samowolne 75 groszy dziennie.

nej umowie.

Kat. m, chłopcy od 18 do 21 lat - w mieW ynagrodzenie roczne ogrodników nie ' może spóźnianie się do pracy jest niedopuszczalne

i powoduje potrącenia w stosunku procentowym, siącach letnich 1,50 zł, w miesiącach zimowych

być inne, jak przeciętne roczne wynagrodzenie

1 zł dziennie.

rz emieślników z dodatkiem tantjemy według obo- jak przy nadgodzinach. Praca w dni świąteczne

Kat. IV, chłopcy ponad 21 lat, zdolni do

pólnej umowy. Uczniowie ogrodnicy otrzymają może być wykonana li tylko za obopólną zgodą

wynagrodzenie tak w naturze, jak i w gotówce od- i za wynagrodzeniem po cenach o 100 procent wszelkiej pracy i do kosy, w miesiącach letnich

'wyższych od normalnego wynagrodzenia tak w na- 2,00 zł, w miesiącach zimowych 1,20 zł dziennie.

powiedniej kategorii szarwarków (zaciężników).

U wag a I, II i m tak samo, jak dla

Pasterze otrzymują pensję zł 162 i deputat, jak turaljach, jak w gotówce.

§ 4.

Województwa Poznańskiego odnośnego ustępu.

fornale i od każdego cielęcia, odchowanego do

10 tygodni 25 groszy, od sprzedaży dOł'osłej sztuIndywidualne umowy zawiera pracodawca

Wynagrodzenie w naturaljach.

ki zł 1,00.

bezpośrednio z zaciężnikarni, lub też, o ile idzie

Zaciężnicy otrzymają następu,jący deputat w

o małoletnich, poniżej lat 21, z ieb prawnym opieDZIAŁ HI. CHAŁUPNICY.

kunem. Z chwilą zawarcia takiej umowy, praco- stosunku rocznym za 300 dni roboczych

dawca jest obowiązany dać stałe codzienne zaod 14 - 16 lat

§ 1.

łrud'Ilienie, a pracownik uczęszczać do pracy. Je3 kwintale żyta,

a) Województwo Poznańskie.

żeli pracodawca nie dostarczy zaciężnikowi pra1 kwintal jęczmienia.

Chałupnicy, którzy obowiązują się

kon- cy, winien mu zapłacić zarówno w gotówce, jak

Y2 kwintala grochu.

15 kwintali kartofli lub 0,125 ha roli,

traktem na cały rok, licząc ~ok 300 dni roboc.ych, i w naturaljach, jak za dzień przepracowany. Pracodawca nie jest . zobowiązany dostarczyć pracy

2 % kwintala węgla.

otrzymuj ą rocznie deputatu

4 kwintale żyta,

w dni ulewne i wyjątkowej niepogody. Pracowniponad 16 lat '

kowi zaś za te dni nie potrąca się deputatu i wli4 kwintale żyta .

l kwintal j~czmienia,

cza się je do obowiązkowych 308 dni pracy. Je1 kwintal jęczmienia.

~~ kw intala pszenicy,

. y. kw intala grochu,

żeli pracownik opuści pewną ilość dni z powyżej

% kwintala pszenicy,

)4 hektara roli pod ziemniaki,

oznacz,o nego minimum. nie będąc chorym, praco% kwintala grochu,

15 kwintali ziemniaków lub 0,125 ha roli,

na tych samych warunkach, co ordynarjusz . dawca za każdy dzień niestawienia się , nie wyda

danego majątku, z tern zastrzeżeniem, że wzamian mu żadnych świadczeń i ponadto potrąci mu

2 % kwintala węgla

.

U wag a I: W majątkach. które nie s-ieją

za H hektara roli można dać 30 kwintali ziemnia- dzienną płacę.

Jeżeli pracownik nie może stawić się do pra- grochu i pszenicy. całą ilość zboża wydaje się

ków. Dalej otrzymuje chałupnik 2 wolne furmanki do zwiezlenia opału w odległości 10 km. Jeżeli cy, winien w przeddzień uprzedzić o tern praco- w życie.

U wag a II: Ordynarjusz. trzymający trzech

niema możliwości nabycia drzewa w odległości dawcę. O ile otrzyma zgodę pracodawcy, to

10 km., uwzględnia się furmanki od raha do wie- w tym wypadku deputatu się nie potrąca. Cl za- zaciężn ; ków, ma prawo trzymania drugiej krowy.

czora z wyjątki em czasu zasiewów i żniw. Zale- ciężnicy, którzy zawarli indywidualną umowę O ile si ę umówił bez drugiej krowy, dostaje 1 litr

ca się pracodawcom, którzy sprzedają torf lub z pracodawcą, pracować mogą poza folwarkiem mleka pełnego i 1 litr mlek a odciąganego dzien• drzewo, by przy sprzedaży uwzględniali w pierw- jedynie za zgodą pracodawcy. Zaciężnik zgodzo- . nie za wszystkie dni robocze zaciężnika. W razie,

ny według pewnej kategorji płac z początki em. gdy trzeci zaciężnik porzuci pracę. ordynarjusz

szej mierze chałupników .

Dzienna zapłata wynosi w miesiącach zimo- roku służbowego pozostaje w tej kategorji do w przeciągu 6 tygodni win ien skasować drugą

wych 1,75 zł, w miesiącach letnich 3,00 zł. końca roku służbowego bez względu na prze- krowę. W wypadkach śmierci . kalectwa, oż e nku

kr~eni,e odno>śnego wieku.

i wojskowości przedłuża się powyższy termin do

Dziewczęta i chłopcy chałupników otrzymują de3 miesięcy.

putat jak zaciężn i cy odnośnej kategorii, a zapłatę

Klasyfikacje i wynagrod :?:enie gotówkowe

U wag a III: Jak uwaga II dla Województw

w gotówce o 10 groszy więcej.. Za obopólną umozaciężników.

Poznańskiego

odnośnego ustępu.

.

wą deputat można policzyć na gotówkę.

a)

Województwo

Poznańskie.

§

6.

b) Województwo Pomorskie.

Kategorja I a, dziewcz ę ta i chłopcy od

Wolnym robotnikiem jest ten, który s·j ę wy- 14 - lS lat - według obopólnej umowy.

Wynagrodzenie dla do;arek.

r "",,;" i :ł ko taki na cały rok do pracy g odził i któ~

Kategorja I b, dz i ewczęta i chłopcy od

Jako zapłatę za udój pobierać będą

l; , ,: (: zajmuje mieszkania u pracodawcy.

15 - 16 lat - w miesiącach letnich zł 0,90,

a) dziewczęta dziennie 1 procent od ceny

7:nn ,lci i n~ eżonaci parobcy ponad lat 21, zdol- w miesiącach zimowych groszy 50 dziennie.

sprz e da ży w najbliższej mleczarni

ilości mleka

j ,; da wszelkiej pracy, t. j. do kosy - otrzymują

Kategoria II a, dzie w częta i chłopcy od wydojonego, prócz tego 1 litr mleka dziennie, lub

za k aż,d y dzień pracy prócz gotówki

16 - 18 lat - w miesi ą c a ch letnich zł 1,40

jego ekwiwalent po tej samej cenie;

2 kg. żyta,

w miesiącach zimowych zł 0,80 dziennie.

b) kobiety dziennie 2 procent od ceny sprzey; kg. jęczmienia,

Kategorja II b, dziewczęta ponad 18 lat daży w na,jbliższej mleczarni ilości mleka wydojoYt kg. pszenicy,

w miesiącach letnich zł 1,60, w miesiącach zimo- nego, prócz tego 1 litr mleka dziennie lub jego

y. kg. groch,U - oraz rocznie

wych zł 1,00 dziennie.

ekwiwalent po tej samej cenie.

18 kwintali węgla,

Kategorja III, chłopcy od 18 - 21 lat Czas udojów wyznacza pracodawca.

6 kwintali słomy,

w miesiącach letnich zł 2,00, w mi esiącach zimoDojarka jest obowiązana doić bez przerwy

15 kwintali kartofli i

wych zł 1,20 dziennie.

cały miesiąc.

.

3! ij hektara roli na tych samych warunkach,

Kategorja IV, c hłopcy ponad 21 lat, zdolni do

Dziewczyny ponad 16 lat mogą byt zatrudniojak ordynar jusz danego majątku, z tern zastrzeże­ wszelk iej pracy i kosy, w miesąca ch letnich 2,50 zł, ne przy doju, O ile są odpowiednio silne.

niem, ż e z Y. hektara roli mo żna dać 30 kwintali a w miesiącach zimowych 1,50 zł dziennie.

kartofli. Wszelka obróbka ToIna i zwiezienie

DZIIAŁ V. ROBOTNICY SEZONOWI.

U wag a I: Za miesiące letnie uważa się

świadczeń nale ży do pracodawcy.

kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień,

§1.

Dzienna zapłata wynosi w miesiącach zimo- pozostałe miesiące jako zimowe.

w ycI, zł 1,20, a w miesiącach letnich - zł 2,10.

Dział mnteJszy dotyczy z

jednej strony

U wag a II: Powyż sza klasyfikacja i wyDz i ewcz ęt a i chłopcy wolnego robotnika otrzywszystkich

pracodawców

rolnych,

z drugiej zaś

nagrodzenie stosuje się do wszystkich robotników

mują deputat, jak zaciężnicy odnośnej kategorji,

strony

robotników

sezonowych.

fizycznie normalnie rozwini ętych.

a zapłatę w gotówce o 10 groszy wi ęcej; za obo§ 2.

U waga III: Chłopcy, zatrudnieni jako forpólną umową można deputat przeliczyć na goJako robotników sezonowych uwdasię tych

nale ,- dostają dodatek 1 kwintal żyta w stosunku

tówkę.

rocznym i zapłatę got ówkową co najmniej kate- pracowników, którzy się zobowiązują kontrakto§ 2.

gorji III zaciągu. W niedzielę i święta za odpasa- wo do robót rolnych w sezonie od dnia ich zakonW . Województwach Poznańskiem i Pomor- nie koni otrzymują połowę płacy gotówkowej traktowania aż do ukończenia wszystkich robót

skiem .ch a łupil ik lub wolny robotnik, zgodzony na dziennej, za dyżur całodzienny całkowitą dniówkę. .:rolnych, względnie wszystkich wykopków i któ-

muje się na podsta wie płacy i deputatu dla zac ięŻTlikó w.

MONITOR POLSKI. -

Nr. 33.

Dnia 11 lutego 1931 r.

rzy mieszkaj, u pracodawców we wspólnych koOdszkodowanie za narzędzia.

szarach dla sezonowych (dla miejscowych r o - § 9.

bOitnikó'W' seronOlWYch, pa'trrz § 11). Za obopólną

Wszelkie narzędzia robocze dostarcza pracoindywidualną umową można robotników i ro- dawca bez odszkodowania ze strony robotników.

boŁnice sezonowe zatrudniać przez całą zimę.

Zwolnienie robotnika może nastąpić tylko za po- W majątkach, gdzie pracodawca nie daje narzę.

dzi, płaci na osobę i sezon dla chłopców - 12 zł.,

przedniem 14-dniowem wypowiedzeOlem.

dla reszty robotników _ 7 zł.

3) za wychowanie zdrowego cielaka do 10 tygodni 80 gr.,

'

4) od każdego udojonego litra mleka 1% ód

ceny otrzymanej z mleczarni,

' '

5) za sprzedaż bydła

a) od każdej dużej, zdrowej sztuki 1 % Conajmniej,

bl od małej sztuki 1% conajmnh~j.

Jeżeli ilość bydła nie odpowiada . stosunkowi

20 krów na 15 jałowizny, winien pracodawca za

każdą nadliczbową jałówkę dopłacić dojarzowi

0,65 zł.

Pod kategorję jałowizny podciąga się w tym

wypadku także cielęta w wielm do 10 tygodni mimo, ie za cielęta te dojarz pobiera już osobną za-

Płaca akordowa.

§ 3 . § 10.

Czas pracy obowiązuje ten sam, jaki jest przePłace akordowe będą opłacane według za3ad

widziany w § 9 działu I części II niniejszego orze- działu I części II niniejszego orzeczenia, ustalają­

czenia, ustalającego warunki pracy i płacy dla cego warunki pracy i płacy ordynarjuszy.

Przy sprzęcie okopowizny (ziemniaków, buraordynarjuszy.

Wynagrodzenie i książki zarobkowe.

ków etc.) na akord, wartości ueput,a1tu się nie odlicza, natomiast przy sieczeniu na akord odlicza ·się płatę.

§ 4.

§ 4.

deputat za każdy dzień pracy akordowej.

:Zarobki wypłaca się robotnikom sezonowym

Dojarz otrzymuje deputat taki sam, jak l'ze- ·

Miejscowi robotnicy sezonowi.

co miesiąc przez pracodawcę lub przez upoważmieślilik z tą różnicą, że ilość ziemniaków oblicza

§, 11.

nionego do tego urzędnika. Zasław(kaucja) odsię na 50 kwintali i 12,Y. hektarów roli. Zmianę

ciąga się w pierwszych trzech miesiącach od

Mie~scowi robotnicy sezonowi, pochod'zący z pozostawia się obopólnemu porozumieniu• . Tam,

każdei' wypłaty w wysokości Ya przypadającego tegoż województwa i będący na własnym wikcie, gdzie więcej wydawano, zwyczaj ten pozostaje

zarobku gotówkowego.

pobierają płace w gotówce w myśl § 5 niniejszego nadal.

Pracodawca jest zobowiązany dostarczyć działu oraz deputat kwartalnie, jak na1stępuje

§ 5.

każdemu robotnikowi książeczkę zarobkową,

l kwintal żyta,

w której zapisuje wszystkie wypłacone lub. za1/8 kwintala pszenicy,

Mieszkanie.

trzymane pieniądze. Książeczka zarobkowa wmna

k

al

.

Dojarz lszwajcar) winien otrzymać odpobyt przyn.a:l·mnie!· na 1 dzień przed każdą wypłatą

1/4 wint a jęczmienia,

1{8 kwintala grochu,

wiednie mieszkanie.

odnośnemu robotnikowi doręczona.

3/25 kwintala ziemniaków,

§ 6.

Kla~yłikacja i zarobek gotówkowy robotników

1/2 metra sześciennego drzewa (szczapów) .

O p a I.

mIejscowych i zamiejscowych.

§ 12.

§ 5.

W razie stwierdzonej przez lekarza ikchokroby

Opałwyda;e się według norm części l niniej~ , '

Zarobek dzienny (oprócz deputatu) wynos1c robotnik pobiera tylko deputat. Pracown', tóry szego orzeczenia, ustalającego warunki pracy i ,

otrzymał zasiłek z Kasy Chorych, obowiązany jest

płacy dla ordynarjuszy.

będzie

I

dz'

. hł

d l t 16 zwrócić pracodawcy wartość deputatu, wydanego

§ 7.

za dni choroby, za' które otrzymał zasiłek. Jeżeli

Kategorja ~ lewczęta 1 c opcy o a .

do 18 - w czasie od 15.1V. d'o LX. - l,5Q zł,

d

.

zasiłek ten podejmowany jest przez praco awcę,

w październiku - 1,20 d dziennie.

Mleko.

. Kategocja II - dziewczęta p'o naa latl~.

potrąca tenże wartość deputatu jak wyżej, nadDojarz otrzymuje 4 litry mleka tłustego, 2 11,;

w czasi<e od lS.IV. do 1.X. - 1,70 zł, w pażdzler- ' wyżkę zaś zwraca robotnikowi. O ile zasiłek nie try mleka odtłuszczonego dziennie. ' . '. . "

niku 1,4{) zł dziennie.

.

pokrywa wartości deputatu, oblicza się tylko wy,§ 8.

Kategorja III - chłopcy od lat 16 do 21, wy- 8okość odebranego zasiłku. Deputat otrzymuje

konuiacy wszelką pracę męską - w czasie od chory tak długo, jak znajduje się w koszarach daDeputat cHa pracowników.

15.1V'-&0 1.x. - 2,10 zł, w paźdii'ernik.u - 1,70 zł nego majątku.

Pomocnicy, bez różnicy płci, otrzymują dępu­

dziennie.

DZIAŁ VI. SZWAJCARZY.

tat zaciężnika ponad 16 lat niezależnie od , wieku

Kategoria IV - robotnicy (mężczyźni ponad

pomocnika, byle wykonał swoje obowiązki przy

21 latl, zdo.lni do wszelkiej pracy męskiej i kosy

§ 1.

udoju i oprzątaniu przepisanych dla dojarzy 20

w czasie od 15.IV. do 1.X. - 2,60 zł, w paidtzierZasady ogólne.

krów i 15 sztuk jałowizny

niku 2,OOzl - dziennie.

.

.

l) 4 kwintale żyta,

Za każdy nieprzepracowany dzień odciąga się

, Za dojarza zawodowego (szwajcara) uważa

wysokość świadczeń w deputacie.

·

się tego rodzaju mężczyznę, który pracował jeden

2) 1 kwintal jęczmienia,

rok jako uczeń i trzy lata,,jako pomocnik u zawo·

3) 1[2 kwintala grochu,

Deputat . robotników pozamiejscowych.

dowego dojarzai posiada odpowiednie zaświadcze4) 112 kwintala pszenicy,

.... § ·6.

nie o odbyciu przepisanego czasu, nauki i służby w

5) 2~ kwintala węgla,

Ordynację otrzymuje katdy robotnik

ro- charakterze pomocnika ' dojarza; podpisane przez

6) 15 kwintali ziemniaków, oraz

botnica tygodniowo

zawodowego dojarza, lub dojarzy, u których pra7) 2 litry mleka tłustego ' dziennie.

15 kg. ziemniaków,

cował, oraz poświadczone mu przez pracodawców,

§ 9.

7 litrów mleka zbieranego lub 3,5 litra nie~ u których w czasie nauki i praktyki na dojarza był

zbieranego,

zatrudniony. Zawodowy dojarz musi się wykazać

Uwagi.

dokładną znaJ' omością zasad dOJ' enia, żywienia by3 ,5 kg . c hl e b a,

Wszystkie narzędzia, z wyjątkiem wideł r ło­

y, kg. kaszy,

dla i pielęgnowania go w chorobach oraz wychowu

pat,

dostarcza pracodawca. Wszelkie inne umowy,

, 1 kg. grochu, .

cieląt.

zawarte indywidualnie ustnie lub pisemnie, upa:da§ 2.

1 kg. mąki,

ją z chwilą wejścia w życie niniejSzego '. Orzeczey. kg. soli.

nia.

Każdy dojarz ma prawo uczęszczac do kościo~

Obowiązki

dojarza.

§ 7.

ła i otrzymuje w roku urlop, tak jak ręczniacy.

Wymiana na inny gatunek żywności jest doDojarz i jego ludzie obejmują pilnowanie i

Zwolnionemu dojarzowi przy przeprowadzce

opiekę nad powierzonem im bydłem i gospodarką

zwolona za obopólnem porozumieniem.

daje

pracodawca furmanki do najbliższej stacji

Pracodawca dostarcza wspólne mieszkanie, od- mleczną. Do jego obowiązków należy między inkolejowej.

'

dzielnie według płci, wspólne ognisko do gotowa- nemi odpasanie, dojenie, utr:l:ymanie w czystości

Książki kontraktowe wydaje się podług zasad

nia i prania, wolny opał i światło, dalej inwentarz bydła oraz czyste i prawidłowe dojenie krów.

kochenny, jak garnki do gotowania, miski do jedze- Dojenie odbywa się dwa do trzech razy dziennie, działu I części II niniejszego orzeczenia, ustala,jące­

nia, kubki do picia, wiadra do wody, wanienkę do po ocieleniu obowiązkowo trzy razy dziennie. go warunki pracy i płacy dla ordynar jUszy.

prania i siekierę do rąbania drzewa. Każdy pra- Zaopatrzenie stajni w wodę, utrzymanie narzędzi

cownik winien się zaopatrzyć w kołdrę (derę) i stajennych i koryt w czystości, dowóz względnie DZIAŁ VII. SŁUżBA WIEJSKA (GBURSKA)

.. W WOJEWóDZTWIE POMORSKIEM.

siennik.

dostarczanie paszy pozostaje, jak dotychczas

Gotowanie strawy powierza pracodawca lub (otworzenie zmarzniętych kopców zarządza sam

Parobcy i dziewczęta, którzy są obowiązani

tegoż zastępca kobiecie przez niego wyznaczonej,

pracodawca). Na żądanie pracodawcy musi nawóz do pracy w polu i stajni, jak również w gospodardo której również należy uporządkowanie mieszka- codziennie z obory być usunięty i na gnojowisku stwie domowem, otrzymują prócz wolnego utrzynia i sypialni oraz obieranie potrzebnej ilości zie- zrównany. Tam, gdzie do wywożenia mierzwy do- mania, t. j. mieszkania i życia, wynagrodzenie: .

mniaków, pranie bielizny dla robotników i odbie- starczono siły pociągowej, pozostaje ten zwyczaj

l) Chłopcy i dziewczęta od lat 14 do 16 w

ranie deputatu dla wszystkich.

nadal. Zaleca się dojarzom używać do tego stadni- 6 miesiącach zimowych miesięcznie 15 złotych, aw

Odnośna kobieta winna być zwolniona od praka. Za uszkodzenie obory, niszczenie narzędzi sta- 6 miesiącach letnich miesięcznie 25 złotych.

cy rolnej. Kucharka pobiera płacę i deputat dziew- jennych oraz za stratę, powstałą przez oczywistą

2) Chłopcy i dziewczęta od lat 16 do 18 zimą

cząt seZJonowych przez wszysltlkie dni tygodnia,

winę dojarza, względnie jego. ludzi, dojarz odpomiesięcznie 20 ·złotych, latem miesięcznie 32 złote.

także i za niedziele i święta. Obowiązkiem kucharwiada osobiście. Mleko należy ochłodzić i w do3) Dziewczęta ponad lat 18 zimą miesięcznie

ki jest wystawić na czas jedzenie, by robotnicy brze ochłodzonym stanie odstawić do miejsca na 25 złotych, latem miesięcznie 40 złotych.

punktualnie do pracy mogli stanąć. Do rąbania ten cel przeznaczonego. Szwajcar (dojarz) jest od4) Parobcy od lat 18 do 21 zimą miesięcznie

drzewa na opał dostarcza pracoda wca kucharce powiedzialny za to, aby mleko odesłane zostało 30 złotych, latem miesięcznie 45 złotych.

.

w miarę potrzeby odpowiednią pomoc. Na 10 do 20 w dobrze ochłodzonym i czystym stanie. Za stratę,

5) Parobcy ponad lat 21 zimą miesięcznie 35

pracowników przypada 1 kucharka.

powstałą przez kwaśnienie mleka z winy szwajcazłotych, latem miesięcznie 50 złotych

"

U wag a: Dla województwa pomorskiego: W ra, odpowiada tenże. Gdzie istnieje zwyczaj cenDziewczęta, które krów nie doją, otrzymują

majątkach, gdzie jest zwyczaj trzymania akordnitryfugowania mleka, musi to dojarz bezwarunko- . miesięcznie o 3 złote mniej.

,

'~

ka, całkowity deputat pobiera ak'o rdnik d1a wo wykonać. Dojarz prowadzi książkę dziennego

Orzeczenie niniejsze obowiązuje od. dnia 1

wszystkich sezonowców.

udoju oraz tablicę co do pogonienia i ocielenia kwietnia 1931 roku do dnia 31 marca 1932 roku.

Kucharka - a gdzie jest zwyczaj trzymania krów oraz wydajności mleka pojedyńczej krowy.

Działo się w Warszawie, dnia 30 grudnia 1930 r.

akordnika, akordnik obowiązany jest kwitować w Dojarz utrzymuje w czystości w dobrym stanie

książeczce d~utatowej otrzymany deputat.

naczynie do dojenia, konwie, ewentualnie centryPrzedstawiciel Ministerstwa Pracy i Opieki

fugi. Jeden dojarz obowiązany ' jest doić i pie- '

Sprowadzanie robotników.

Społecznej

lęgnować 20 krów i 15 jałowizny. Dojarz obowią­

(-) J. Gnoiński.

§ 8.

zany jest prawidłowo cielęta poić do 10 tygodni.

, Przędsta wiciel Ministerstwa Rolnictwa

Koszty podróży do miejsc pracy reguluje Pań­

§ 3.

:(-) M. Banaszkiewicz.

stwowy Urząd Pośrednictwa Pracy odnośnego poZapłata.

wiatu z pracodawcą, któremu dostarcza robotniPrzedstawiciel Ministerstwa Sprawiedliwości

ków. Robotnicy, .którzy przepracowali u jednego

Dojarz pobiera mieSięcznie w ~otówce

l-) J. Maciejewski.

pracodawcy cały sezon, otrzymują koszty podró1) od sztuki krowy dojnej, wołu roboczego,

ży do miejsc koncentracyjnych ,od pracodawcy.

stadnika rozpłodowego 1,30 zł.

Robotników niiejscowych sezonowych, zamieszka, 2) od sztuki ' jałowizny powyżej 10 tygodni do

o

łych w powiecie, odwozi pracodawca furmanką do dojścia do krowy dojnej lub wołu roboczego 80

miejsca zamieszkania.

'

.,

groszy,

Czas pracy.

,-

C)

-.J

I

l

•

!

"

.

Warszawa, Środa

M 33.

11 lutego 1931 roku.

•

Rok XIV.

~~~~~~~~------------~-----------

OGŁOSZENIA

Cena za wiersz l mim. szpalty

redakcyjnej po tekście 60 groszy.

Cena za wiersz 1 mim. szpalty

ogłoszeniowej 55 gr.

Tabelaryczne i cyfrowe 90 ~"

Ogłoszenia o zagubionych dokumentach 17 groszy za w-vraz.

Każde o!!łoszenie najmniei

1 złoty.

Za terminJwy druk ogłoud

Wydawnictwo nie odpowiada.

Osobom i firmom prywatnym

kredytu Da o~łoszeniA i prenumuatę Wydawnictwo nie

udziela .

PRENUMERATA

kwartah I

w kralu

ZI lIranicą

• • • 15 złotyclII

• • • 20 złotychi

MONITOR POLSKI

Numer poledyAczy

20 groszy.

Konto pocztowe czekowI

DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ.

Nr. 730.

WYCHODZI CODZIENNIE Z WY J Ą TKIEM NIEDZIEL I

-----

•

SWIĄ T.

•Dyrekcja Wydawnictwa: Miodowa Nr. 22.

handlowego 644-50.

Dyrektor przyjmuje od 12 - 2 pp. Dyrekcia otwarta od 9 - ,1 pp. Tel. działu red. 644-05. Tel. działu

Tel. prenumeraty i rachuby 644-42. Tel. eksp . 625-28. Kasa czynna od g. 8 i poł r. do l pp., w soboty do $!odz. 12.

TRE$ć DZIAŁU URZĘDOWEGO

Z a r z ą d z e n i a W ł a d z N a c z e 1n y c h

Poz. 55. Orzeczenie Komisji Rozjemczej, ustalające warunki pracy i płacy robotników rolnych

Da rok służbowy 1931132, na obszarze województw

warszawskiego, lubelskiego, kieleckiego, łódzkie­

go, białostockiego - z wyjątkiem powiatu olkuskiego i miechowskiego, - poznańskiego i pomorskiego.

DZIAŁ URZĘDOWY.

-:0:----

Zarządzenia Władz Naczelnych.

--:o~-

55.

ORZECZENIE

Nadzwyczajnej Komisji Rozjemczej, ustalające wa-

nmki pracy i płacy robotnik6w rolnych Da rok

służbowy 1931132, na obszarze województw

warszawskiego, lubelskiego, kieleckiego, ł6dzkie­

go, białostockiego ~ z wyjątkiem powiatu olkuskiego i miechowskiego, - pozDańskiego i pomorskiego.

Na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1924 r.

w przedmiocie uprawnień Ministra Pracy i Opieki Społecznej do powoływania Nadzwyczajnych

Komisyj Rozjemczych do załatwiania zatargów

pomiędzy pracodawcami a pr.acownikami rolnymi

(Dz. U. R. P. Nr. 71, poz. 686), orazroz,porządze­

nia Ministra Pracy i Opieki Społecznej z dnia 16

grudnia 1930 r. ("Monitor Polski" z 22 grudnia

1930 r. Nr: 294, poz. 414), Nadzwyczajna Komisja

Roz.jemcza w składzie: Przewodniczącego Ja~a

Gnoińskiego, Okręgowego Inspektora Pracy, ja.ko przed'stawiciela Ministerstwa Pracy i Opiek~

Spo.łecznej, Radcy Michała Banaszkiewicz,a, jako

przedstawiciela Minislerstwa Rolnictwa i Sędzie­

goSąd:u Apelacyjnego, Jana Maciejewskie.go, jako przedstawiciela Ministesterswa Sprawiedliwości - na posiedzeniu odbytem w dniu 29 grucInia

1930 roku w Warszawie w sprawie warunków

pracy i płacy robotników rolnych w województwach: warszawskiem, lubelskiem, kieleckiem,

łódzkiem, białostockiem,

z wyjątkiem powiatu

olkuskiego i miechowskiego, poznańskiem i pomorskiem - po wysłuchaniu opinii przedstawicieli pracodawców i pracowników wInych, oraz zważywszy

1} że obecna wyjątkowo ciężka sytuacja roInic,twa, pozostając w związku z o.gólno-światowem

przesileniem rolniczem, nosi cechy nie czasowego obniżenia konj unk tury, lecz istotnego kryzysu'

.

'2) że podstawą utrzymania rodziny robotniczej wiejskiej są wydawane naturalja;

\

3) że ustalona na rok służbowy 1929 130, przy

przei'ściu z uprzednio stosowanego miernika zbozoweio na walutę obiegową i przyjęta na rok

1930;31 wysokość płac gotówkowych robotników

roJnych dostosowana była do wysokiej konjunktury rolniczej;

.

4} że utrzymanie na czas isŁnieiącegokryzy­

su stawek płacy gotówkowej z powyższych lat

służbowych godziłoby w istn.ienie warszlatów pracy i musiałoby spowodować większe redukcje sił

robotniczych, a prz~z to wzmóc bezrobocie

o r z e kła

Województwa: warszawskie, łódzkie,

kieleckie, lubelskie i białostockie.

DZIAŁ 1. ORDYNARJOSZE.

Zasady og6lne.