Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym

§ 1. Określa się podstawę programową

1)

wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form

wychowania przedszkolnego, stanowiącą załącznik nr 1 do rozporządzenia;

2)

kształcenia ogólnego dla

a)

szkoły podstawowej, stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia,

b)

szkoły podstawowej – dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym,

stanowiącą załącznik nr 3 do rozporządzenia.

Załącznik nr 1

PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI,

ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH W SZKOŁACH PODSTAWOWYCH ORAZ INNYCH FORM

PODSTAWA PROGRAMOWA WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO DLA PRZEDSZKOLI,

ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH

W SZKOŁACH

PODSTAWOWYCH ORAZ INNYCH FORM

WYCHOWANIA

PRZEDSZKOLNEGO

WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO

Cele wychowania przedszkolnego

Przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych oraz inne formy wychowania

przedszkolnego, zwane dalej „przedszkolem”, wspierają wszechstronny rozwój dzieci w sferze

poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej oraz wspomagają je w pełnej

realizacji potencjału – zarówno jako jednostki, jak i członków społecznej i demokratycznej

wspólnoty. Wychowanie przedszkolne sprzyja kształtowaniu postawy dbałości o dobro

wspólne, pielęgnowania tradycji i kultury narodowej z poszanowaniem innych kultur oraz

rozwija postawy patriotyczne.

Celem wychowania przedszkolnego jest zapewnienie każdemu dziecku warunków do

1)

rozwijania ciekawości, zainteresowań i uzdolnień, budowania wiedzy potrzebnej do

rozumienia i poznawania współczesnego świata;

2)

rozwijania kompetencji językowych, matematycznych i cyfrowych, umożliwiających

funkcjonowanie w różnych sytuacjach życia codziennego;

3)

rozwijania kompetencji ruchowych i postawy troski o własne zdrowie i bezpieczeństwo;

4)

rozwijania kompetencji poznawczych, społecznych i osobistych oraz wzmacniania swojej

samodzielności i wytrwałości;

5)

budowania sprawczości oraz podejmowania inicjatyw z korzyścią dla siebie i wspólnego

dobra;

6)

poznawania świata różnorodnych wartości, rozwijania empatii i przygotowania się do

dokonywania odpowiedzialnych wyborów etycznych.

Działalność wychowawcza prowadzona w przedszkolu jest oparta na takich wartościach jak

wolność, odpowiedzialność, wspólnota, szacunek, godność, prawda, dobro, piękno,

sprawiedliwość i solidarność. Ważnym elementem tej działalności jest również kształtowanie

postaw patriotycznych oraz troski o dobro ojczyzny.

Poz. 378

W toku wychowania przedszkolnego dziecko buduje i rozwija kompetencje fundamentalne,

wiedzę, kompetencje przekrojowe oraz sprawczość. Stwarzanie dzieciom warunków do

rozwoju kompetencji fundamentalnych, wiedzy, kompetencji przekrojowych i sprawczości jest

wspólnym zadaniem wszystkich nauczycieli.

I.

Kompetencje fundamentalne

Kompetencje fundamentalne stanowią podstawę procesu edukacji. Ich zdobywanie

i doskonalenie stanowi warunek konieczny funkcjonowania w różnych sytuacjach życiowych

oraz dalszego uczenia się.

Do kompetencji fundamentalnych należą

1)

kompetencje językowe, tj. zdolność skutecznego komunikowania i porozumiewania się;

kompetencje te obejmują umiejętność rozumienia wypowiedzi ustnej i czytanego tekstu

literackiego i nieliterackiego, analizowania i przetwarzania informacji, formułowania

własnej wypowiedzi w sposób zrozumiały dla odbiorcy i dostosowany do sytuacji;

2)

kompetencje matematyczne, tj. zdolność do rozumowania matematycznego oraz

wykorzystywania pojęć i narzędzi matematyki w praktyce; kompetencje te obejmują

rozumienie pojęć matematycznych, dokonywanie obliczeń i szacunków;

3)

kompetencje cyfrowe, tj. zdolność bezpiecznego i krytycznego korzystania z technologii

cyfrowych w celu uczenia się, poszukiwania informacji i komunikowania się;

4)

kompetencje ruchowe, tj. zdolność świadomego wykorzystywania i rozwijania własnego

potencjału ruchowego jako podstawy aktywnego i zdrowego stylu życia; kompetencje te

obejmują umiejętność planowania i podejmowania aktywności fizycznej oraz

kształtowania zdrowych nawyków w codziennym funkcjonowaniu.

II.

Kompetencje przekrojowe

Kompetencje przekrojowe to zdolności do działania w różnych sytuacjach w przedszkolu i poza

nim, z wykorzystaniem wiedzy, umiejętności i postaw rozwijanych w przedszkolu. Dzieci

w naturalny sposób rozwijają swoje kompetencje przekrojowe w trakcie zabawy oraz

w sytuacjach edukacyjnych tworzonych przez nauczyciela.

––35 ––

Do kompetencji przekrojowych należą

1)

kompetencje poznawcze, w tym

a)

rozwiązywanie problemów, tj. zdolność poszukiwania i realizacji pomysłów, które

umożliwią osiągnięcie zamierzonego celu; kompetencja ta obejmuje analizę

problemu, identyfikowanie rozwiązań i ich ocenę oraz zastosowanie wybranego

rozwiązania,

b)

krytyczne myślenie, tj. zdolność oceny informacji w celu wyciągania racjonalnych

wniosków, odróżniania prawdy od fałszu i unikania błędów poznawczych;

kompetencja ta obejmuje gromadzenie, analizę i syntezę informacji, wnioskowanie

i wykorzystywanie informacji oraz rozpoznawanie manipulacji,

c)

kreatywne myślenie, tj. zdolność tworzenia nieszablonowych i wartościowych

pomysłów; kompetencja ta obejmuje rozwijanie własnej ciekawości, kreowanie

nowych rozwiązań i ich udoskonalanie oraz wytrwałość twórczą;

2)

kompetencje społeczne, w tym

a)

współpraca, tj. zdolność do działania w grupie, która opiera się na wzajemnym

szacunku, podziale ról i wspólnym osiąganiu celów; kompetencja ta obejmuje

budowanie relacji, efektywną komunikację, przyjmowanie roli dostosowanej do

sytuacji, wspólne podejmowanie decyzji i harmonizowanie współpracy,

b)

dbanie o innych, tj. zdolność do empatycznego dostrzegania, nazywania i wspierania

realizacji potrzeb innych osób i zbiorowości; kompetencja ta obejmuje

rozpoznawanie i nazywanie potrzeb innych osób, reagowanie na nie w sposób

otwarty i życzliwy, budowanie relacji i dbanie o nie, podejmowanie działań na rzecz

dobra wspólnego i dbanie o otoczenie;

3)

kompetencje osobiste, w tym

a)

kierowanie sobą, tj. zdolność mówienia o sobie, podejmowania działań mających na

celu samodoskonalenie, realizację aspiracji, systematyczne poszerzanie wiedzy

i umiejętności; kompetencja ta obejmuje rozwój i uczenie się, rozwijanie

samodzielności i wytrwałości, podejmowanie autorefleksji i wyciąganie wniosków

oraz wzmacnianie własnej motywacji,

b)

dbanie o siebie, tj. zdolność rozpoznawania i zaspokajania własnych potrzeb

fizycznych, emocjonalnych i psychicznych, z poszanowaniem woli i perspektyw

innych; kompetencja ta obejmuje troskę o zdrowie i dobre samopoczucie,

rozpoznawanie, nazywanie i wyrażanie emocji, radzenie sobie ze stresem

i wyznaczanie bezpiecznych granic w relacjach z innymi.

Poz. 378

III. Sprawczość

Sprawczość to podejmowanie autonomicznych działań mających pozytywny wpływ na osobę,

która je podejmuje, i inne osoby (otoczenie) oraz branie za te działania odpowiedzialności.

Sprawczość obejmuje aktywność dziecka w codziennych czynnościach, zabawie i procesie

uczenia się.

Ze sprawczością silnie powiązane jest

1)

poczucie przynależności do wspólnoty, czyli przekonanie jednostki, że jest częścią grupy,

która ją akceptuje, potrzebuje jej i docenia ją oraz do której ta osoba może wnieść twórczy

wkład;

2)

nastawienie na rozwój, czyli przekonanie, że zdolności podlegają zmianom i mogą się

rozwijać dzięki zaangażowaniu, wysiłkowi i wytrwałości;

3)

przekonanie o własnej skuteczności, czyli przekonanie o swojej zdolności do

wykonywania określonych zadań i osiągania celów, także w niekorzystnych

okolicznościach;

4)

samoregulacja, czyli zdolność przekładania myśli na działania zmierzające do realizacji

określonych celów i świadomego kierowania swoją aktywnością.

Dzieci w przedszkolu rozwijają swoją sprawczość m.in. przez

1)

podejmowanie inicjatywy i decyzji w sprawach związanych z własną aktywnością,

głównie zabawową;

2)

udział w podejmowaniu decyzji dotyczących grupy przedszkolnej;

3)

wykorzystywanie wiedzy i umiejętności do rozwiązywania problemów życia codziennego

w przedszkolu i poza nim;

4)

samodzielne lub zespołowe prowadzenie obserwacji, badań i eksperymentów;

5)

prezentowanie własnej wiedzy i umiejętności oraz efektów swojej pracy;

6)

dzielenie się wiedzą i umiejętnościami, w tym wzajemne inspirowanie i uczenie się;

7)

zaangażowanie w realizację indywidualnych lub grupowych projektów edukacyjnych;

8)

refleksję o własnych działaniach oraz przyjmowanie i udzielanie informacji zwrotnej;

9)

samodzielne pogłębianie wiedzy i umiejętności oraz rozwijanie zainteresowań;

10) zaangażowanie w inicjatywy na rzecz dobra wspólnego i pomoc dla innych.

Poz. 378

IV. Zadania przedszkola

1.

Wspieranie wielokierunkowej aktywności dziecka przez organizację warunków

sprzyjających nabywaniu doświadczeń w każdym obszarze jego rozwoju.

2.

Tworzenie warunków umożliwiających każdemu dziecku swobodny rozwój, zabawę

i odpoczynek w poczuciu bezpieczeństwa.

3.

Wspieranie aktywności dziecka podnoszących poziom jego integracji sensorycznej

i umiejętności korzystania z rozwijających się procesów poznawczych.

4.

Zapewnienie warunków do budowania wspólnoty, w której każde dziecko czuje się

akceptowane, rozumiane i potrzebne, a różnorodność traktowana jest jako wartość

społeczna i edukacyjna.

5.

Wspieranie samodzielnej dziecięcej eksploracji świata, dobór treści adekwatnych do

indywidualnych

potrzeb

i

zainteresowań

każdego

dziecka,

jego

możliwości

percepcyjnych, wyobrażeń i rozumowania.

6.

Wzmacnianie poczucia wartości, indywidualności, oryginalności dziecka oraz potrzeby

budowania relacji i działania z innymi oraz dla innych.

7.

Tworzenie sytuacji sprzyjających rozwojowi nawyków i zachowań dziecka prowadzących

do samodzielności, dbania o zdrowie, sprawność ruchową i bezpieczeństwo.

8.

Przygotowanie dziecka do rozpoznawania, nazywania i rozumienia emocji i uczuć

własnych i innych ludzi.

9.

Tworzenie sytuacji edukacyjnych budujących wrażliwość dziecka, w tym wrażliwość

estetyczną, w odniesieniu do wielu sfer aktywności człowieka: mowy, zachowania, ruchu,

muzyki, tańca, śpiewu, teatru, plastyki.

10. Tworzenie warunków pozwalających na bezpieczną, samodzielną eksplorację otaczającej

dziecko przyrody, stymulujących rozwój wrażliwości i umożliwiających poznawanie

wartości i norm odnoszących się do środowiska przyrodniczego, adekwatnych do etapu

rozwoju dziecka.

11. Tworzenie warunków umożliwiających bezpieczne, samodzielne eksplorowanie

elementów techniki w otoczeniu, a także zapewnienie materiałów konstrukcyjnych

i narzędzi do swobodnego oraz planowanego konstruowania i majsterkowania, a także

prezentowania wytworów swojej pracy.

12. Współdziałanie z rodzicami, różnymi środowiskami, organizacjami i instytucjami,

uznanymi przez rodziców za źródło istotnych wartości, na rzecz tworzenia warunków

umożliwiających wszechstronny rozwój dziecka.

––68––

13. Kreowanie sytuacji prowadzących do poznania przez dziecko wartości i norm

społecznych, których źródłem są rodzina, grupa w przedszkolu, inne dorosłe osoby, w tym

osoby starsze, oraz rozwijanie umiejętności podejmowania decyzji opartych na

wartościach.

14. Systematyczne wspieranie rozwoju procesów uczenia się dziecka, prowadzące do

osiągnięcia przez nie gotowości do podjęcia nauki w szkole.

15. Organizowanie zajęć umożliwiających dziecku poznawanie kultury i języka mniejszości

narodowej lub etnicznej, lub języka regionalnego – kaszubskiego, zgodnie z potrzebami.

16. Tworzenie sytuacji edukacyjnych sprzyjających budowaniu zainteresowania dziecka

językiem obcym nowożytnym, chęci poznawania innych kultur.

Przygotowanie dzieci do posługiwania się językiem obcym nowożytnym nie dotyczy

1)

dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu

na niepełnosprawność intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym oraz dzieci

posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na

niepełnosprawności sprzężone, jeżeli jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność

intelektualna w stopniu umiarkowanym lub znacznym;

2)

dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu

na inne niż wymienione w pkt 1 rodzaje niepełnosprawności, o których mowa

w przepisach wydanych na podstawie art. 127 ust. 19 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia

2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, 1160 i 1837 oraz z 2026 r.

poz. 187 i 203), oraz jeżeli z indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego

wynika brak możliwości realizacji przygotowania do posługiwania się językiem obcym

nowożytnym ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz

możliwości psychofizyczne dziecka.

Osiągnięcia dziecka na koniec wychowania przedszkolnego

1.

Obszar społeczny: budowanie relacji, działanie z innymi i dla innych. Dziecko

1)

udziela informacji o sobie i swoich rodzicach, w tym podaje swoje imię i nazwisko,

adres zamieszkania, wie, komu może takich informacji udzielać;

2)

bierze udział w aktywnościach zaproponowanych przez innych, zgłasza własne

pomysły, jest otwarte na współdziałanie;

–– 79 ––

3)

Poz. 378

uzgadnia zasady dzielenia się zabawkami lub materiałami w trakcie podejmowanych

aktywności;

4)

bierze udział w podejmowaniu decyzji w grupie, akceptuje wspólnie podjęte decyzje,

nawet jeżeli nie są zgodne z jego oczekiwaniami;

5)

stosuje zwroty grzecznościowe;

6)

przestrzega zasad zachowania się w grupie i miejscach publicznych, w tym zasad

prawidłowego zachowania się na drodze i w środkach komunikacji;

7)

mówi o emocjach, które ludzie mogą przeżywać w różnych sytuacjach życia

codziennego;

8)

szanuje wszystkie dzieci, ich różne upodobania i potrzeby, podaje przykłady

wypowiedzi i zachowań, które mogłyby być dla kogoś krzywdzące;

9)

szuka rozwiązań w sytuacjach spornych, rozwiązuje proste konflikty z pomocą

dorosłych lub innych dzieci;

10) pomaga innym w wykonaniu zadania, gdy jest to potrzebne, udziela wskazówek;

11) wspiera inne dzieci w pokonywaniu smutku, bezradności i poszukiwaniu rozwiązań

problemu;

12) dostrzega różnorodność i znaczenie funkcji pełnionych przez ludzi w społeczeństwie,

przyjmuje je w zabawie (np. w sklep);

13) charakteryzuje pracę osób wykonujących różne zawody i zdaje sobie sprawę, że

dzięki pracy osiąga się dochód;

14) wyjaśnia, do czego służą pieniądze, ma świadomość, że ludzie dysponują

ograniczoną ilością pieniędzy oraz że po wydaniu pieniędzy na zakup towaru lub

usługi nie można ich już wydać na coś innego;

15) wyjaśnia, na czym polega oszczędzanie oraz dlaczego warto oszczędzać;

16) odczuwa i wyjaśnia swoją przynależność do grup społecznych, w których na co dzień

funkcjonuje: rodziny, grupy przedszkolnej, społeczności lokalnej i narodowej;

17) wymienia nazwę swojego kraju i jego stolicy, rozpoznaje symbole narodowe (godło,

flagę, hymn), orientuje się, że Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej;

18) wskazuje funkcje różnych instytucji społecznych (np. rodziny, przedszkola);

19) poznaje i pielęgnuje tradycje lokalne, regionalne i narodowe;

20) charakteryzuje wybrane elementy dziedzictwa kulturowego swojego regionu.

–– 810––

2.

Poz. 378

Obszar osobisty: poznanie siebie, kierowanie sobą, wybieranie dobra. Dziecko

1)

podejmuje różne aktywności, aby realizować swoje pomysły, tworzyć i odkrywać,

co sprawia mu radość;

2)

odkrywa swoje zainteresowania i nazywa swoje mocne strony;

3)

układa i uzasadnia swój plan działania prowadzący do zakładanego rezultatu;

4)

przewiduje i nazywa konsekwencje swoich decyzji i działań;

5)

organizuje i porządkuje miejsce swojej aktywności;

6)

dąży do ukończenia zadania mimo trudności, wykazując wytrwałość, zaangażowanie

i otwartość na informację zwrotną i wskazówki innych;

7)

wyraża satysfakcję z zadania wykonanego samodzielnie lub w grupie, docenia swój

wysiłek;

8)

wykazuje postawę akceptacji tego, że popełnianie błędów jest czymś naturalnym

w procesie uczenia się i stanowi okazję do zdobywania nowych umiejętności;

9)

rozpoznaje i nazywa swoje emocje związane z różnymi sytuacjami, aktualnymi

i z przeszłości;

10) odróżnia potrzeby od pragnień (zachcianek), nazywa swoje potrzeby i proponuje

sposób ich zaspokojenia, wyraża sprzeciw w sytuacjach niepewności, zagrożenia,

braku komfortu;

11) ma przekonanie, że nauczyciel lub inne dzieci mogą stanowić wsparcie w trudnych

sytuacjach, w razie potrzeby prosi o pomoc;

12) stosuje znane mu sposoby radzenia sobie ze stresem.

3.

Obszar językowy: komunikowanie się ze światem. Dziecko

1)

uczestniczy w rozmowie, aktywnie słuchając innych osób i wypowiadając się

w sposób zrozumiały, przedstawia i próbuje uzasadnić swoją opinię;

2)

w wypowiedziach posługuje się zdaniami, zwraca uwagę na poprawność

gramatyczną i artykulacyjną lub, w razie potrzeby, używa komunikacji

wspomagającej i alternatywnej;

3)

słucha wypowiedzi innych osób oraz tekstów czytanych, takich jak opowiadania,

wiersze, baśnie, legendy, mówi o swoich ulubionych książkach;

4)

rozpoznaje możliwe źródła informacji, korzysta z zachęt do samodzielnego

poszukiwania odpowiedzi na nurtujące je pytania;

5)

obdarza uwagą dzieci i dorosłych, aby rozumieć to, co mówią i czego oczekują,

dopytuje, gdy nie jest czegoś pewne;

–– 11

9 ––

6)

Poz. 378

analizuje zdobyte informacje i dostrzega te, które są dla niego niewiarygodne lub się

wykluczają;

7)

ocenia

zgodność

uzyskiwanych

informacji

z

własnymi

obserwacjami

i doświadczeniami;

8)

odtwarza i przekształca treść bajek i opowieści, tworzy własne historie;

9)

dzieli się swoimi wyobrażeniami, skojarzeniami i pomysłami typu „co by było,

gdyby”;

10) eksperymentuje z językiem, tworzy rymowanki i nowe słowa;

11) zapamiętuje i recytuje wierszyki oraz inne krótkie teksty;

12) opowiada treść obrazków i historyjek obrazkowych, mówi o swoich przeżyciach,

obserwacjach, ważnych zdarzeniach;

13) odczytuje znaczenie podstawowych symboli i znaków, tworzy własne symbole, aby

wyrazić za ich pomocą określoną informację;

14) dokonuje analizy i syntezy głoskowej wybranych wyrazów, wypowiada prawidłowo

głoski;

15) kreśli linie i kształty zawierające elementy graficzne obecne w literach: łuki, pętelki,

fale, owale, zygzaki;

16) podejmuje próby pisania liter, wyrazów i krótkich komunikatów w wybrany przez

siebie sposób;

17) podejmuje próby samodzielnego czytania wyrazów i krótkich tekstów, w tym

uzupełnionych obrazkiem;

18) nazywa wybrane obiekty z najbliższego otoczenia w języku obcym nowożytnym;

19) reaguje na proste polecenia w języku obcym nowożytnym;

20) uczestniczy w prostej sytuacji komunikacyjnej w języku obcym nowożytnym;

21) powtarza wierszyki i śpiewa piosenki w języku obcym nowożytnym.

4.

Obszar matematyczny: odkrywanie matematyki wokół siebie. Dziecko

1)

opisuje sytuacje problemowe bliskie swojemu doświadczeniu, rozpoznaje ich

przyczyny;

2)

poszukuje najlepszych rozwiązań problemu, w razie potrzeby radzi się innych,

porównuje wyniki różnych działań, identyfikuje rozwiązania, które sprawdzają się

najlepiej;

3)

stosuje wybrane rozwiązanie i ocenia jego skuteczność;

––10

12 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

charakteryzuje obiekty wokół siebie, porównuje je ze sobą pod względem wielkości

i liczby;

5)

klasyfikuje obiekty według co najmniej dwóch cech jednocześnie;

6)

liczy w możliwym dla siebie zakresie;

7)

wyznacza wynik dodawania i odejmowania, pomagając sobie liczeniem na palcach

lub na innych zbiorach zastępczych;

8)

waży i mierzy różne przedmioty, ustala wartość pomiaru, stosując własne

i powszechnie przyjęte narzędzia i jednostki miar;

9)

odczytuje zapis cyfrowy liczb, które obserwuje w najbliższym otoczeniu

(np. w kalendarzu, na budynkach, na znakach drogowych, ceny w sklepach);

10) przedstawia wartości liczbowe na różne sposoby graficzne;

11) określa kierunki i relacje przestrzenne między obiektami;

12) posługuje się pojęciami dotyczącymi następstwa czasu (np. wczoraj, dzisiaj, jutro,

rano, wieczorem), posługuje się nazwami pór roku, dni tygodnia i miesięcy;

13) rozpoznaje figury geometryczne płaskie: koło, trójkąt, kwadrat, prostokąt i niektóre

bryły;

14) analizuje i tworzy szeregi oraz powtarzalne wzory, odnajduje symetrię w budowie

obiektów przyrodniczych;

15) rozpoznaje monety i banknoty, wykonuje proste obliczenia.

5.

Obszar przyrodniczy: odkrywanie przyrody i dbanie o nią. Dziecko

1)

rozpoznaje i nazywa rośliny oraz zwierzęta, a także elementy przyrody nieożywionej

z najbliższego otoczenia;

2)

analizuje i bada elementy najbliższego otoczenia, wyciąga wnioski z obserwacji,

opisuje zmiany zachodzące w otoczeniu i wymienia niektóre zależności występujące

w przyrodzie (np. wzrost roślin, cykle dnia i nocy, pory roku) oraz zjawiska

pogodowe;

3)

zadaje pytania o interesujące je zagadnienia, pyta o przyczyny i cele

zaobserwowanych zjawisk i podejmowanych działań, formułuje przypuszczalne

wyjaśnienia, sprawdza ich trafność;

4)

dokumentuje zaobserwowane obiekty, zjawiska oraz procesy zachodzące

w przyrodzie;

5)

wyraża troskę o rośliny i zwierzęta, objaśnia zasady odpowiedzialnej opieki nad

zwierzętami domowymi;

––11

13 ––

Poz. 378

6)

wskazuje na planie, mapie lub globusie znane mu miejsca;

7)

opisuje Ziemię jako kulę, która razem z innymi planetami krąży wokół Słońca;

8)

korzysta z narzędzi ogrodniczych przy pielęgnacji roślin ozdobnych i użytkowych;

9)

opisuje zależności między wybranymi roślinami i zwierzętami;

10) rozpoznaje zwierzęta i rośliny z różnych ekosystemów oraz stref klimatycznych;

11) segreguje odpady, mając świadomość pozytywnych skutków dla przyrody

i gospodarki;

12) stosuje zasady rozważnego korzystania z zasobów naturalnych.

6.

Obszar techniczny: poznawanie techniki przez działanie. Dziecko

1)

ustala właściwości różnych materiałów;

2)

wymienia etapy budowania obiektów powstających w najbliższym otoczeniu,

rozróżnia materiały, z których powstają budynki;

3)

tworzy budowle płaskie i przestrzenne z wykorzystaniem różnorodnych materiałów

konstrukcyjnych, w tym naturalnych i z odzysku, narzędzi i spoiw; analizuje efekty

własnych działań, szuka możliwych ulepszeń;

4)

buduje maszyny proste – kołowrót, równię pochyłą – i wyjaśnia ich zastosowanie

w urządzeniach codziennego użytku;

5)

buduje obwody elektryczne z użyciem żarówki, brzęczyka i silnika;

6)

wskazuje przykłady urządzeń zasilanych energią z różnych źródeł;

7)

przestrzega zasad bezpiecznego korzystania z urządzeń elektrycznych i narzędzi;

8)

podaje przykłady maszyn i urządzeń, które ułatwiają ludziom życie;

9)

opisuje różne środki transportu i infrastrukturę znajdujące się w najbliższej okolicy

oraz bezpieczne sposoby korzystania z nich.

7.

Obszar cyfrowy: przygotowanie do bezpiecznego funkcjonowania w społeczeństwie

cyfrowym. Dziecko

1)

korzysta z instrukcji do wykonania zadania, tworzy własne instrukcje;

2)

rozpoznaje urządzenia cyfrowe i określa do czego służą;

3)

wskazuje podstawowe zasady higieny cyfrowej;

4)

wskazuje zagrożenia związane z korzystaniem z Internetu, w tym wynikające

z udostępniania informacji o sobie i swoich bliskich;

5)

określa wpływ mediów na życie codzienne, rozpoznaje reklamy i ma świadomość,

czemu one służą.

–– 12

14 ––

8.

Poz. 378

Obszar artystyczny: odbieranie i tworzenie sztuki. Dziecko

1)

poszukuje nowych form ekspresji, tworzyw i technik wyrazu artystycznego do

przedstawienia świata i swoich przeżyć, wyraża własne pomysły;

2)

łączy poznane elementy – przedmioty, obrazy, kształty, słowa, dźwięki, wzorce,

symbole – w nowe układy, w nieoczywisty sposób;

3)

wyraża swoje opinie o dziełach sztuki;

4)

słucha muzyki, śpiewa, tańczy, tworzy melodie i improwizacje ruchowe, muzykuje –

indywidualnie i w grupie;

5)

rozpoznaje wybrane instrumenty muzyczne, tworzy własne instrumenty muzyczne

z różnych materiałów i gra na nich;

6)

wciela się w różne role podczas spontanicznych i organizowanych działań

teatralnych;

7)

zauważa różnice w dynamice, tempie, barwie i wysokości dźwięków, określa nastrój

muzyki;

8)

wyjaśnia pojęcia określające różne sposoby wyrazu artystycznego – w muzyce,

sztukach wizualnych i teatrze.

9.

Obszar ruchowy: rozwijanie się w ruchu, dbanie o zdrowie i bezpieczeństwo. Dziecko

1)

podejmuje spontaniczne i zorganizowane aktywności ruchowe (indywidualnie

i w grupie) w trosce o zdrowy rozwój;

2)

uczestniczy w grach terenowych i zabawach ruchowych, ucząc się zasad

współzawodnictwa;

3)

orientuje się w schemacie własnego ciała i wykorzystuje zmysły w zadaniach

ruchowych;

4)

podczas ruchu rozwija podstawowe umiejętności ruchowe, wykorzystując

koordynację, równowagę, siłę, zręczność, zwinność, szybkość, skoczność,

wytrzymałość;

5)

posługuje się przedmiotami o zróżnicowanej wielkości i zróżnicowanym ciężarze,

stopniowo wymagającymi większej precyzji ruchów;

6)

prawidłowo trzyma i kontroluje siłę nacisku dłoni na narzędzie pisarskie;

7)

samodzielnie wykonuje czynności samoobsługowe;

8)

wyjaśnia, na czym polega zdrowy styl życia, stara się przestrzegać reguł z nim

związanych (np. dba o prawidłową postawę ciała);

9)

rozpoznaje sytuacje, w których zagrożone są jego bezpieczeństwo lub autonomia;

––13

15 ––

10) zgłasza

potrzebę

odpoczynku,

objawy

Poz. 378

złego

samopoczucia,

odczuwane

dolegliwości, poszukuje dla siebie bezpiecznych i przyjaznych przestrzeni;

11) w czasie aktywności ruchowych przestrzega zasad bezpieczeństwa na terenie

przedszkola i poza nim.

W ramach wychowania przedszkolnego dzieci zdobywają doświadczenia edukacyjne, które

wspierają ich rozwój osobisty, psychiczny, społeczny i fizyczny oraz budują poczucie

sprawczości. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje

fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę.

Dziecko co najmniej raz w roku szkolnym

1)

jest odbiorcą sztuki, słucha koncertu, ogląda przedstawienie teatralne, odwiedza muzeum

lub teatr;

2)

prowadzi i ilustruje obserwacje przyrody;

3)

pracując w grupie, wysiewa i uprawia warzywa, zioła lub kwiaty;

4)

pracując w grupie, przygotowuje wspólne wyjście i bierze w nim udział;

5)

pracując w grupie, odgrywa uzgodnioną z innymi dziećmi rolę w przygotowaniu

i realizacji występu lub spotkania społeczności lokalnej (np. z okazji dnia babci i dziadka,

na obchodach święta narodowego, na pikniku rodzinnym);

6)

uczestniczy w wydarzeniu promującym zdrowy styl życia (np. w przedszkolnych

zawodach sportowych);

7)

pracując w grupie, prezentuje innym swoją wiedzę lub efekty wspólnych działań

(np. w formie plakatu, wystawy lub kroniki).

Dziecko przynajmniej raz w trakcie edukacji przedszkolnej

1)

przez minimum 10 kolejnych dni tworzy z wykorzystaniem różnych materiałów, w tym

z odzysku, własne zabawki zamiast zabawek tradycyjnych;

2)

pracując w grupie, przygotowuje makietę wybranej przestrzeni (np. najbliższej okolicy,

miasta przyszłości);

3)

pracując w grupie, planuje i podejmuje działanie na rzecz innych (np. młodszych dzieci,

osób starszych);

4)

planuje i robi w grupie zakupy w sklepie.

Warunki i sposób realizacji

Realizacja celów wychowania przedszkolnego wymaga uwzględnienia w procesie kształcenia

i wychowania poniższych warunków i priorytetów.

––14

16 –

1.

Poz. 378

Wszechstronny rozwój – doświadczenie przedszkolne powinno wspierać rozwój każdego

dziecka w sferze poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej.

2.

Aktywność poznawcza – dzieci są podmiotami procesu uczenia się, a ich udział w jego

planowaniu i zaangażowanie, w tym uczenie się w działaniu z innymi, są kluczowymi

czynnikami sprzyjającymi uczeniu się.

3.

Wychowanie – jest obok kształcenia równoprawnym elementem funkcjonowania

przedszkola i zadaniem wszystkich nauczycieli, szczególnie w zakresie wprowadzania

w świat wartości, rozwijania kompetencji społecznych i osobistych oraz sprawczości.

4.

Dobrostan dzieci – przedszkole dąży do zapewnienia dobrostanu wszystkich dzieci

i traktuje go jako warunek skutecznego uczenia się i harmonijnego rozwoju.

5.

Przestrzeń edukacyjna – nauczyciele w przemyślany sposób kształtują przestrzeń sali

i przedszkola, tak aby sprzyjała uczeniu się oraz dobrostanowi dzieci, a także

wykorzystują otoczenie przedszkola jako miejsce działań edukacyjnych.

6.

Edukacja włączająca – przedszkole uwzględnia zróżnicowane potrzeby rozwojowe dzieci,

zapewnia indywidualizację procesu kształcenia i wychowania oraz umożliwia

monitorowanie i systematyczne wsparcie ich rozwoju, z uwzględnieniem zasad

projektowania uniwersalnego w edukacji oraz racjonalnych usprawnień, wspierając pełne

uczestnictwo każdego dziecka w życiu grupy przedszkolnej i tworząc warunki do rozwoju

na miarę jego możliwości.

7.

Metody nauczania – proces uczenia się i nauczania wymaga stosowania zróżnicowanych

metod nauczania, form i środków o uznanych podstawach naukowych, dostosowanych do

celów edukacyjnych oraz potrzeb dzieci; dobór metod zgodnie z aktualną wiedzą to obszar

autonomii, eksploracji i innowacji nauczycieli.

8.

Wykorzystywanie wiedzy – przedszkole stwarza dzieciom warunki pozwalające na

praktyczne wykorzystywanie zdobywanej wiedzy i umiejętności oraz stosowanie ich poza

przedszkolem.

9.

Wspólnota – przedszkole wykorzystuje społeczny charakter uczenia się; proces

wychowawczy w przedszkolu zakłada budowanie wspólnoty uczącej się i wspólnoty

społecznej przez równoważenie celów indywidualnych i dobra wspólnego.

10. Rodzina – w procesie wychowawczym istotna jest spójność oddziaływań przedszkola

i środowiska

rodzinnego

osiągana

dzięki

partnerskiej

współpracy;

rodzina

współuczestniczy w edukacji dzieci, a przedszkole kształtuje ten proces profesjonalnie

i zapewnia wsparcie rodzinie w jej działaniach wychowawczych oraz opiekuńczych.

––15

17 –

–

Poz. 378

11. Interdyscyplinarność i relacje ze światem zewnętrznym – proces uczenia się przyjmuje

także charakter interdyscyplinarny i zachowuje ścisły związek ze środowiskiem

zewnętrznym jako naturalnym kontekstem budowania oraz wykorzystania wiedzy,

kompetencji i sprawczości dzieci.

Przedszkole zapewnia warunki do zdobywania i doskonalenia kompetencji niezbędnych do

1)

bycia częścią wspólnoty, współpracy i dbania o innych; w przedszkolu dzieci kształtują

swoją tożsamość, odkrywają i coraz lepiej rozumieją swoją przynależność do różnych

grup społecznych, w tym rodziny, grupy przedszkolnej, społeczności lokalnej

i narodowej; nawiązują relacje z rówieśnikami, poznają się, podejmują pierwsze próby

wspólnego wykonywania zadań – w parze lub większym zespole, uczą się razem

podejmować decyzje, a także postępować w zgodzie z przyjętymi zasadami oraz

z szacunkiem dla siebie nawzajem; zaczynają również rozumieć, że wspólnie

odpowiadają nie tylko za przestrzeń, w której razem przebywają; wspólnie dbają też o to,

żeby wszystkie dzieci czuły się w przedszkolu dobrze i bezpiecznie;

2)

kierowania sobą i dbania o siebie; w przedszkolu dzieci poznają swoje zainteresowania,

mocne strony, aktywności dające im radość i satysfakcję; oswajają się też

z niepowodzeniami – uczą się traktować je jako naturalne elementy procesu zdobywania

nowych umiejętności; dowiadują się, w jaki sposób dbać o swoje dobre samopoczucie,

jak i z czyją pomocą radzić sobie w trudnych dla nich sytuacjach; przygotowują się także

do podejmowania decyzji zgodnych z przyjętym systemem wartości;

3)

skutecznego komunikowania się z rówieśnikami i osobami dorosłymi, z uwzględnieniem

różnorodnych sposobów komunikacji; w przedszkolu dzieci uczą się, jak formułować

komunikaty w sposób zrozumiały dla innych i dostosowany do sytuacji, w jaki sposób

wyrażać swoje opinie i dzielić się spostrzeżeniami; poszerzają swój zasób słownictwa;

doskonalą umiejętność rozumienia wypowiedzi ustnych i czytanego im tekstu; kształtują

też swoje nawyki czytelnicze; sięgają po książki, żeby zaspokoić swoją ciekawość

poznawczą; przygotowują się do nauki czytania i pisania; uczą się rozpoznawać za

pomocą słuchu strukturę wyrazu – od sylab przez pośrednie cząstki aż do głosek; poznają

litery drukowane, a osiągnąwszy gotowość, zaczynają czytać wyrazy, zdania i teksty oraz

pisać; rozwijają umiejętność analizowania kształtów graficznych oraz analizowania

i odtwarzania ruchów ręki niezbędnych do pisania;

4)

––16

18 –

–

Poz. 378

uaktywnienia myślenia matematycznego oraz wykorzystywania pojęć matematycznych

w praktyce; w wieku przedszkolnym dzieci odkrywają, że obiekty otaczającego świata są

policzalne, klasyfikowalne i mierzalne; uczą się przez doświadczanie i operowanie

konkretnymi przedmiotami – w ten sposób poznają reguły i budują pojęcia matematyczne,

uczą się szacować, liczyć, odmierzać, porównywać ze sobą, a z czasem także dodawać

i odejmować;

5)

odkrywania przyrody i kształtowania postawy troski o nią; spacery i pobyt na powietrzu

to okazja do rozwijania świadomości, że człowiek jest częścią przyrody i tym samym

istnieje nierozerwalna więź między człowiekiem i przyrodą – w przedszkolu dzieci uczą

się szacunku do przyrody, kształtują nawyki dbania o nią i odpowiedzialnego korzystania

z zasobów naturalnych; przez stały kontakt z przyrodą dzieci rozwijają również wiele

umiejętności, które są kluczowe w ich dalszej nauce; do badania i obserwacji przyrody

dzieci mogą wykorzystywać pomoce takie jak lupa, mikroskop czy atlas – dzięki temu

stają się uważnymi badaczami; uczą się formułować pytania i poszukują na nie

odpowiedzi, swoje wnioski opierają na dowodach;

6)

poznawania świata techniki, w tym urządzeń, maszyn i zawodów; dzieci chętnie

majsterkują i budują z różnych materiałów, ale potrzebują zasad i wskazówek, jak tworzyć

trwałe konstrukcje i bezpiecznie posługiwać się narzędziami; dzieci są też ciekawe pracy

różnych osób, maszyn i urządzeń, które obserwują w codziennym życiu; potrzebują

wiedzy, jak działa świat techniki, oraz umiejętności konstruowania modeli maszyn

i urządzeń;

7)

przygotowania się do funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym; dzieci nie są

świadome zagrożeń, jakie niesie ze sobą korzystanie z nowych technologii, w tym

z Internetu – dlatego w przedszkolu dzieci nie korzystają indywidualnie i samodzielnie

z urządzeń ekranowych (z wyjątkiem dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi,

które korzystają z racjonalnych usprawnień polegających na zastosowaniu takich

urządzeń), a nauczyciel do celów dydaktycznych korzysta z nich tylko w niezbędnym

zakresie, z zachowaniem ważnej dla prawidłowego rozwoju dziecka higieny cyfrowej;

w przygotowaniu dzieci do bezpiecznego funkcjonowania w społeczeństwie cyfrowym

aktywny udział muszą brać rodzice;

8)

impresji i ekspresji sztuki; w wieku przedszkolnym dziecko naturalnie wyraża siebie przez

różne formy artystyczne – rysunek, taniec, śpiew, opowieści, teatrzyk czy konstruowanie

z materiałów – sztuka staje się dla niego nie tylko sposobem ekspresji emocji i myśli, ale

też narzędziem poznawania świata i budowania tożsamości; dziecko potrzebuje wsparcia

––17

19 –

–

Poz. 378

w odkrywaniu własnego języka twórczego i rozwijaniu wrażliwości estetycznej, a także

czasu, przestrzeni i narzędzi do samodzielnego tworzenia – bez oceniania, z szacunkiem

dla jego stylu i tempa; równie ważne jest budowanie umiejętności odbioru sztuki –

dostrzegania piękna w otoczeniu, reagowania na obrazy, dźwięki i opowieści, a także

rozumienia emocji zawartych w dziełach innych;

9)

świadomego wykorzystywania i rozwijania własnego potencjału ruchowego jako

podstawy aktywnego i zdrowego stylu życia; w przedszkolu dzieci zyskują świadomość

i poczucie swojego ciała, wzmacniają jego wytrzymałość i ogólną sprawność ruchową,

ćwiczą precyzję ruchów palców i dłoni, rozwijają koordynację wzrokowo-ruchową,

doskonalą swoje zmysły; dzieci zdobywają także wiedzę o tym, co jest dobre

(np. prawidłowa postawa ciała), a co złe dla ich zdrowia i kondycji fizycznej

(np. długotrwałe oglądanie telewizji); będąc w ruchu, szczególnie na powietrzu, mogą

wzmocnić nie tylko swoją odporność, ale także otwartość na nowe wyzwania; uczą się

także, jak ważna jest troska o bezpieczeństwo i wzajemne przestrzeganie ustalonych

zasad; istotne jest, żeby dzieci w przedszkolu brały udział w rozmaitych aktywnościach

muzyczno-ruchowych i ruchowo-sensorycznych.

Codzienna zabawa swobodna dzieci to nieodzowny warunek ich rozwoju i realizacji programu

wychowania przedszkolnego. Swobodna zabawa to okazja do wspólnego działania, zgłaszania

pomysłów i rozmowy o nich, rozwiązywania problemów, dzielenia się zainteresowaniami,

doświadczeniami i wiedzą, uzgadniania zasad i przestrzegania ich. W zabawie dzieci mogą

wcielać się w różne role, rozpoznawać i wyrażać emocje, odkrywać właściwości zjawisk

i przedmiotów, nadawać im nowe zastosowanie.

W codziennych aktywnościach dzieci w przedszkolu są obecne wszystkie obszary wychowania

przedszkolnego: społeczny, osobisty, językowy, matematyczny, przyrodniczy, techniczny,

cyfrowy, artystyczny, ruchowy. Program wychowania przedszkolnego jest realizowany

w każdym momencie pobytu dziecka w przedszkolu (np. podczas czynności porządkowych,

posiłków, spaceru).

Pobyt dzieci w przedszkolu opiera się na rytmie dnia, czyli systematycznie powtarzających się

czynnościach i aktywnościach. Daje to dzieciom poczucie bezpieczeństwa i kontroli, co jest

szczególnie ważne dla dzieci ze specjalnymi potrzebami rozwojowymi. W naturalny sposób

sprzyja też włączaniu dzieci w podejmowanie obowiązków, pozwala kształtować

samodzielność, zaradność i odpowiedzialność.

––18

20 –

Poz. 378

Warunkiem realizacji celów wychowania przedszkolnego są właściwe relacje między

dzieckiem i nauczycielem. Nauczyciel obserwuje dzieci, zachęca je do rozmowy i uważnie ich

słucha, rozpoznaje potrzeby i odpowiada na nie, organizuje przestrzeń, która jest inspirująca,

i zachęca do podejmowania różnych aktywności.

Dzieci najlepiej uczą się przez osobiste działanie i zaangażowanie, gdy korzystają ze swoich

zmysłów, mogą przykładowo dotykać, manipulować, porównywać i przekształcać. Wszelkie

pomoce drukowane mają charakter uzupełniający, umożliwiają utrwalenie wiedzy

i umiejętności dzieci.

Organizacja zajęć na powietrzu powinna być elementem codziennej pracy z dzieckiem w każdej

grupie wiekowej. Dzieci powinny mieć codziennie zajęcia na świeżym powietrzu oraz co

najmniej raz w tygodniu przebywać poza budynkiem przedszkola dłużej niż 1 godzinę. Daje to

możliwość dłuższego spaceru lub zabaw połączonych z badaniem okolicznej przyrody

i działaniem w niej. Nie dotyczy to jedynie dni, w których występują alerty Rządowego

Centrum Bezpieczeństwa lub szczególnie niesprzyjające warunki atmosferyczne.

Wszechstronny rozwój dzieci jest wspólną odpowiedzialnością rodziców i nauczycieli.

Nauczyciele informują rodziców o procesach i postępach rozwojowych dzieci, omawiają z nimi

wyniki swoich obserwacji i ustalają zakres potrzebnego wsparcia dziecka. Nauczyciele

zachęcają rodziców, żeby brali aktywny udział w procesie rozwoju umiejętności dzieci.

Nauczyciele obserwują dzieci w możliwie różnorodnych sytuacjach i przekazują najważniejsze

spostrzeżenia o zachowaniu i rozwoju dziecka rodzicom. Opracowują diagnozę dojrzałości

szkolnej dla tych dzieci, które w danym roku mają rozpocząć naukę w szkole.

Dzieci w wieku przedszkolnym funkcjonują w dynamicznym, szybko zmieniającym się

otoczeniu. Coraz częściej narażone są na informacje i udział w sytuacjach, których nie

rozumieją lub które budzą w nich niepokój. Codzienne spotkania z nauczycielem to okazja do

nadawania sensu tym doświadczeniom. Rolą nauczyciela jest stwarzanie sytuacji

edukacyjnych, które pomagają dzieciom lepiej rozumieć świat.

Szczególnej uwagi wymaga problem dostępu dzieci do urządzeń cyfrowych i informacji

przekazywanych przez media. Wspólną odpowiedzialnością rodziców i nauczycieli jest troska

o kształtowanie nawyków higieny cyfrowej.

Aranżacja przestrzeni powinna uwzględniać bariery architektoniczne i sensoryczne oraz

zapewniać możliwość swobodnego korzystania z przestrzeni i materiałów przez dzieci

z niepełnosprawnościami.

––19

21 –

–

Poz. 378

Organizacja przestrzeni w przedszkolu ma umożliwiać dzieciom podejmowanie codziennych

czynności związanych z troską o otoczenie i własne potrzeby. Dzieci powinny mieć możliwość

m.in. nakrywania do stołu, samodzielnego nakładania posiłków, sprzątania po posiłkach,

porządkowania sali po skończonej zabawie oraz przygotowania się do wyjścia na zewnątrz.

Wskazane jest organizowanie z dziećmi stałych i czasowych stref w budynku przedszkola

i poza nim pozwalających na podejmowanie różnorodnych aktywności. Jako stałe proponuje

się strefy umożliwiające rozwijanie

1)

czytelnictwa – strefa czytania w sali przedszkolnej powinna być przytulnym i spokojnym

miejscem, dostosowanym do potrzeb wszystkich dzieci; w tej strefie warto m.in.

uwzględnić książki w różnych formatach (np. z dużą czcionką, obrazkowe, dotykowe),

opowiadania dla dzieci (także w języku obcym nowożytnym);

2)

budowania i konstruowania – strefa do tego przeznaczona powinna być dostosowana

do potrzeb wszystkich dzieci, zapewniać dostęp do klocków, materiałów i narzędzi do

majsterkowania, miejsca pozwalającego na bezpieczną pracę; warto także przewidzieć

przestrzeń wystawienniczą do ekspozycji wykonanych konstrukcji; nauczyciel ustala

zasady bezpiecznego korzystania z narzędzi (np. nożyczek, zszywacza, dziurkacza,

śrubokrętu, papieru ściernego) i dba o ich przestrzeganie;

3)

działań artystycznych – strefa do tego przeznaczona powinna pozwalać na różnorodną

działalność artystyczną, która powinna być dopasowana do potrzeb i preferencji dzieci,

które powinny mieć swobodny dostęp przykładowo do instrumentów muzycznych, w tym

perkusyjnych, strojów i rekwizytów do odgrywania ról, materiałów papierniczych,

naturalnych, recyklingowych; warto także przewidzieć przestrzeń wystawienniczą do

ekspozycji wykonanych prac;

4)

umiejętności odpoczywania – kąciki wyciszenia, dostępne dla wszystkich dzieci,

a szczególnie pomocne dla dzieci wymagających wsparcia w zakresie regulacji emocji

i przetwarzania bodźców sensorycznych; takie miejsca powinny być wyposażone

w elementy sprzyjające wyciszeniu i komfortowi sensorycznemu (np. w słuchawki

wyciszające, miękkie siedziska lub pufy, przytulanki obciążeniowe, lampki o ciepłym

świetle) oraz zabawki sensoryczne i antystresowe (np. gniotki, panele dotykowe);

5)

odkrywanie świata nauki i przyrody – strefa do tego przeznaczona powinna pozwalać

odkrywać zjawiska i procesy zachodzące w przyrodzie, podejmować samodzielne

działania i obserwacje, prowadzić eksperymenty; każde dziecko powinno mieć możliwość

korzystania z tej strefy bez nieuzasadnionych ograniczeń czasowych.

––20

22 –

–

Poz. 378

W ciągu dnia odpowiedni czas powinno się przeznaczać na celebrowanie posiłków – spokojne

ich spożywanie połączone z nauką posługiwania się łyżką, nożem i widelcem. Ważne jest także

zapewnienie dzieciom możliwości komponowania dania na talerzu i stworzenie takiej

atmosfery, aby dzieci nie czuły się pod presją, że muszą zjeść wszystko i w szybkim tempie.

Nauka języka obcego nowożytnego w przedszkolu odbywa się przez zabawę i jest zintegrowana

ze wszystkimi obszarami funkcjonowania dziecka. Codzienne sytuacje edukacyjne i zabawowe

oraz czynności dnia sprzyjają oswajaniu dzieci z językiem obcym nowożytnym. Proste zwroty

używane w codziennej komunikacji, piosenki i rymowanki, odpowiadające różnorodnym

czynnościom i sytuacjom w przedszkolu, ułatwią naukę języka obcego, budowanie prostych

dialogów i rozumienie prostych poleceń.

Dziecko w przedszkolu osłuchuje się z językiem mniejszości narodowej lub etnicznej lub

językiem regionalnym – kaszubskim, reaguje na znane słowa, zwroty oraz proste polecenia

wypowiadane w tym języku. W naturalny sposób używa wyrażeń związanych z zabawą

i codziennymi czynnościami, powtarza rymowanki, proste wierszyki, śpiewa piosenki

i uczestniczy w zabawach językowych. Bierze udział w zabawach i wydarzeniach związanych

z kulturą swojej społeczności oraz tworzy prace plastyczne inspirowane jej historią i tradycją.

Poz. 378

§ 2. Podstawę programową wychowania przedszkolnego dla przedszkoli, oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz innych form wychowania przedszkolnego, określoną w załączniku nr 1 do rozporządzenia, stosuje się, począwszy

od roku szkolnego 2026/2027.

Załącznik

nr Edukacji

1

z dnia 11 marca 2026 r. (Dz. U. poz. 378)

Załącznik nr 2

Załącznik nr 2

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA SZKOŁY PODSTAWOWEJ

Ogólne cele kształcenia i wychowania

Szkoła podstawowa wspiera wszechstronny rozwój uczniów w sferze poznawczej, społecznej,

emocjonalnej, etycznej i fizycznej oraz wspomaga ich w pełnej realizacji potencjału – zarówno

jako jednostek, jak i członków społecznej i demokratycznej wspólnoty. Kształcenie w szkole

podstawowej sprzyja kształtowaniu postawy dbałości o dobro wspólne, pielęgnowania tradycji

i kultury narodowej z poszanowaniem innych kultur oraz rozwija postawy patriotyczne.

Celem kształcenia ogólnego w szkole podstawowej jest

1)

rozwijanie kompetencji fundamentalnych: językowych, matematycznych, cyfrowych

i ruchowych, niezbędnych do funkcjonowania w różnych sytuacjach życiowych oraz

w procesie uczenia się;

2)

budowanie przez uczniów wiedzy pozwalającej rozumieć otaczający ich świat i poznawać

go w procesie uczenia się na kolejnych etapach edukacyjnych;

3)

rozwijanie kompetencji przekrojowych: poznawczych, społecznych i osobistych,

pozwalających uczniom aktywnie działać w szkole i poza nią, z korzyścią dla siebie i dla

wspólnego dobra;

4)

budowanie sprawczości uczniów w procesie uczenia się i realizacji zamierzonych celów,

w tym branie odpowiedzialności za własne działania i ich wpływ na siebie, innych ludzi

i świat;

5)

wprowadzanie uczniów, we współpracy z rodzicami, w świat wartości i przygotowywanie

ich do dokonywania odpowiedzialnych wyborów etycznych w trosce o siebie, innych

ludzi, ojczyznę i inne wspólnoty;

6)

rozwijanie aspiracji, ciekawości i uzdolnień uczniów oraz wzmacnianie motywacji

wewnętrznej w procesie uczenia się.

Działalność dydaktyczna i wychowawcza szkoły opiera się na następujących wartościach

wolność, odpowiedzialność, wspólnota, szacunek, godność, prawda, dobro, piękno,

sprawiedliwość i solidarność.

––22

24 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

W procesie uczenia się uczeń buduje i rozwija kompetencje fundamentalne, wiedzę,

kompetencje przekrojowe oraz sprawczość. Tworzenie warunków do rozwijania kompetencji

fundamentalnych, wiedzy, kompetencji przekrojowych i sprawczości uczniów jest wspólnym

zadaniem wszystkich nauczycieli. To proces ciągły, realizowany na wszystkich etapach

edukacyjnych, wszystkich przedmiotach oraz międzyprzedmiotowo.

I.

Kompetencje fundamentalne

Kompetencje fundamentalne stanowią podstawę procesu edukacji. Ich opanowanie

i doskonalenie stanowi warunek konieczny funkcjonowania w różnych sytuacjach życiowych

oraz dalszego uczenia się.

Do kompetencji fundamentalnych należą

1)

kompetencje językowe, tj. zdolność skutecznego komunikowania się w mowie i piśmie;

kompetencje te obejmują umiejętność rozumienia wypowiedzi ustnej oraz czytanego

tekstu literackiego i nieliterackiego, analizowania oraz przetwarzania informacji,

formułowania własnej wypowiedzi ustnej i pisemnej w sposób zrozumiały dla odbiorcy

oraz dostosowany do sytuacji;

2)

kompetencje matematyczne, tj. zdolność do rozumowania matematycznego oraz

wykorzystywania pojęć i narzędzi matematyki w różnych obszarach działalności, w tym

także w praktyce; kompetencje te obejmują znajomość i rozumienie pojęć, procedur oraz

idei

matematycznych

i

dokonywanie

obliczeń

oraz

szacunków,

rozumienie

i przetwarzanie informacji podawanych w formie danych, procentów czy wykresów oraz

umiejętność stosowania matematyki w różnych sytuacjach życiowych;

3)

kompetencje

cyfrowe,

tj.

zdolność

celowego,

skutecznego,

krytycznego

i odpowiedzialnego korzystania z technologii cyfrowych w uczeniu się i sprawnym

funkcjonowaniu w społeczeństwie; kompetencje te obejmują stosowanie myślenia

komputacyjnego (w szczególności metod informatycznych) w rozwiązywaniu problemów

z różnych dziedzin oraz umiejętność pozyskiwania i analizowania informacji

w środowisku cyfrowym;

4)

kompetencje ruchowe, tj. zdolność do świadomego wykorzystywania i rozwijania

własnego potencjału ruchowego jako podstawy aktywnego oraz zdrowego stylu życia;

kompetencje te obejmują umiejętność planowania, podejmowania, monitorowania

i oceniania aktywności fizycznej oraz kształtowania zdrowych nawyków w codziennym

funkcjonowaniu.

––23

25 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Rozwijanie kompetencji językowych i matematycznych powinno być prowadzone zgodnie ze

strategią stopniowego osiągania biegłości (ang. mastery learning). Kluczowym elementem tej

koncepcji jest indywidualizacja procesów uczenia się i nauczania przez dostosowanie tempa

i metod do potrzeb uczniów oraz bieżące monitorowanie postępów. Decyzja o przejściu do

kolejnego kroku w rozwijaniu kompetencji językowych i matematycznych powinna opierać się

na pewności, że uczeń opanował prostsze umiejętności na wystarczającym poziomie i jest

gotowy do ich pogłębiania.

Minimalnym poziomem osiągnięć w zakresie kompetencji matematycznych i językowych dla

wszystkich uczniów jest poziom wstępny. Nieosiągnięcie tego poziomu znacząco utrudnia

dalszą naukę na kolejnych etapach edukacyjnych oraz skuteczne funkcjonowanie w różnych

sytuacjach życia codziennego. Za docelowy poziom rozwoju kompetencji fundamentalnych dla

większości uczniów w szkole podstawowej uznaje się poziom oczekiwany. Uczniowie, którzy

szybko nabywają kompetencje językowe i matematyczne na poziomie wstępnym, powinni

otrzymywać dodatkowe zadania wymagające głębszej i bardziej złożonej analizy. Natomiast

uczniom, którzy nie rozwinęli kompetencji językowych i matematycznych na poziomie

wstępnym, należy zapewnić takie wsparcie, które umożliwi im osiągnięcie tego poziomu.

Opisane poniżej w tabelach poziom wstępny i oczekiwany kompetencji językowych oraz

kompetencji matematycznych należy czytać łącznie z wymaganiami szczegółowymi

dotyczącymi wiedzy i umiejętności w zakresie edukacji wczesnoszkolnej oraz poszczególnych

zajęć edukacyjnych nauczanych w klasach IV–VIII.

Tabela nr 1. Poziom wstępny i oczekiwany kompetencji językowych

na zakończenie klasy VIII

Kompetencje językowe

kompetencje

1. Odbiór wypowiedzi

poziom wstępny

1) samodzielnie czyta

poziom oczekiwany

1) samodzielnie czyta

(czytanie i słuchanie).

dostosowane do swojego

różnorodne teksty

Uczeń

wieku teksty (użytkowe,

o urozmaiconej składni

informacyjne, fabularne,

i z poszerzonym

popularnonaukowe),

zasobem leksykalnym,

o umiarkowanej

również te wykraczające

złożoności językowej

poza dotychczasowe

–– 24

26 ––

Poz. 378

Kompetencje językowe

kompetencje

poziom wstępny

poziom oczekiwany

i tematycznej,

doświadczenia

udostępniane za pomocą

odbiorcze;

różnych środków

przekazu;

2) znajduje w tekście różne

2) analizuje tekst, znajduje

w tekście informacje

ukryte, porównuje treści

informacje (ogólne

zawarte w tekstach

i szczegółowe), odróżnia

powiązanych ze sobą

fakty od opinii,

tematycznie, odróżnia

porównuje opinie

w tekście informacje

z różnych źródeł na ten

ważne od mniej

sam temat, dostrzega

istotnych, rozpoznaje

związki przyczynowo-

wypowiedzi

-skutkowe i czasowe,

o charakterze

rozpoznaje

niejednoznacznym

wieloznaczność

(np. ironia, aluzja,

wyrazów

gra słowna);

z podstawowego zasobu

3) rozpoznaje i porównuje

leksykalnego;

stanowiska i postawy

3) rozpoznaje, że celem

nadawców różnych

tekstu jest przekonanie

do czegoś lub

przekazanie informacji;

4) odczytuje sens tekstu,

komunikatów;

4) odczytuje sens tekstu,

wykorzystując wiedzę

pozatekstową i odnosząc

odnosząc go do sytuacji

go do kontekstu

wykraczających poza

kulturowego

swoje bezpośrednie

i społecznego poznanego

doświadczenie.

w szkole.

2. Tworzenie wypowiedzi

1) samodzielnie tworzy

1) samodzielnie tworzy

(pisanie i mówienie).

komunikatywne

rozbudowane, spójne

Uczeń

wypowiedzi (ustne

wypowiedzi (ustne

i pisemne) pozwalające

i pisemne), z jasnym

–– 25

27 ––

Poz. 378

Kompetencje językowe

kompetencje

poziom wstępny

poziom oczekiwany

na realizację

przekazem, zgodne

zamierzonego celu

z wymaganiami gatunku,

wypowiedzi, prezentuje

podejmuje polemikę lub

swoje stanowisko

wzmacnia stanowisko

i uzasadnia je, podając

innych osób, podaje

proste argumenty;

argumenty, w logiczny

2) rozmawia na tematy

sposób uzasadnia swoje

związane

z zagadnieniami

stanowisko;

2) swobodnie prowadzi

omawianymi w szkole,

dialog na różnorodne

także wykraczające poza

tematy (również

bezpośrednie

abstrakcyjne), umiejętnie

doświadczenie, odnosi

inicjuje, podtrzymuje

się do wypowiedzi

i kończy rozmowę;

rozmówców;

3) świadomie stosuje proste

środki językowe.

3) świadomie stosuje środki

retoryczne dla

wzmocnienia siły

perswazji lub ekspresji

wypowiedzi.

3. Sprawność językowa.

Uczeń

1) stosuje w swoich

1) stosuje w swoich

wypowiedziach ustnych

wypowiedziach ustnych

i pisemnych podstawowe

i pisemnych zasady

zasady poprawności

poprawności językowej,

językowej, a popełniane

posługuje się

przez niego błędy

różnorodnymi

nie wpływają na

strukturami

rozumienie wypowiedzi,

gramatycznymi,

na ogół stosuje zasady

pisze poprawnie

ortograficzne

pod względem

i interpunkcyjne

ortograficznym (również

w zakresie reguł

w zakresie pisowni

–– 26

28 ––

Poz. 378

Kompetencje językowe

kompetencje

poziom wstępny

poziom oczekiwany

poznanych na zajęciach

ustalonej i wyjątków)

w szkole;

i interpunkcyjnym;

2) posługuje się

2) posługuje się bogatym

słownictwem

słownictwem

umożliwiającym

(w tym frazeologią

swobodną komunikację

i terminologią

w różnorodnych

przedmiotową poznaną

sytuacjach;

w szkole);

3) rozpoznaje

3) rozpoznaje różnorodne

najważniejsze konteksty

konteksty

komunikacyjne

komunikacyjne

(np. relacje między

(np. okoliczności,

rozmówcami,

kontekst społeczno-

cel komunikacji)

-kulturowy poznany

i dostosowuje do nich

w szkole) i dostosowuje

sposób wypowiadania się

do nich sposób

w mowie i piśmie.

wypowiadania się

w mowie i piśmie.

Tabela nr 2. Poziom wstępny i oczekiwany kompetencji matematycznych

na zakończenie klasy VIII

Kompetencje matematyczne

kompetencje

1. Używanie narzędzi

poziom wstępny

1) wykonuje proste

poziom oczekiwany

1) wykonuje złożone

matematycznych.

obliczenia i rozwiązuje

obliczenia i potrafi

Uczeń

typowe zadania;

je uprościć, korzystając

2) wykazuje podstawowe

z własności działań;

rozumienie własności

2) stosuje własności figur

działań na liczbach;

geometrycznych do

3) oblicza pola

obliczania pól i objętości;

–– 27

29 ––

Poz. 378

Kompetencje matematyczne

kompetencje

poziom wstępny

poziom oczekiwany

podstawowych figur

3) rozumie i interpretuje

płaskich i objętości

zależności między

podstawowych brył;

wielkościami

4) korzysta z prostych

opisywanymi za pomocą

wzorów i procedur.

reguły lub wzoru, potrafi

modyfikować wzór.

2. Korzystanie z informacji.

Uczeń

1) zbiera i interpretuje

zestawia informacje podane

istotne informacje

w kilku źródłach i w różnej

liczbowe z jednego

formie oraz wyciąga wnioski

źródła lub dwóch źródeł;

z tego zestawienia.

2) wykorzystuje dane, które

są podane w tekście,

tabelach lub w formie

graficznej, wybiera

odpowiednie informacje,

wyciąga z nich proste

wnioski.

3. Rozwiązywanie zadań.

Uczeń

1) za pomocą narzędzi

1) buduje dobrze

matematycznych tworzy

zaplanowane strategie

strategię rozwiązania

prowadzące do

prostego zadania, także

rozwiązania także

osadzonego

kilkuetapowego

w kontekstach życia

problemu;

codziennego;

2) wykorzystuje narzędzia

2) wykazuje podstawowe

i modele matematyczne

rozumienie związków

do opisu i interpretacji

między kilkoma

zagadnień z różnych

informacjami i korzysta

dziedzin oraz rozumie,

z nich podczas

jakie są ograniczenia

rozwiązywania zadania.

używanych modeli.

––28

30 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Kompetencje matematyczne

kompetencje

poziom wstępny

poziom oczekiwany

4. Rozumowanie

opisuje sposób swojego

prowadzi kilkuetapowe

i argumentacja.

rozumowania i podaje

rozumowania i przedstawia

Uczeń

przynajmniej jeden

argumenty uzasadniające ich

matematyczny argument

poprawność, odwołując się

uzasadniający jego

do wiedzy matematycznej.

poprawność.

II.

Kompetencje przekrojowe

Kompetencje przekrojowe to zdolności do działania w różnych sytuacjach w szkole i poza nią

z wykorzystaniem wiedzy, umiejętności i postaw rozwijanych w szkole. Kompetencje

przekrojowe są rozwijane w ramach edukacji wczesnoszkolnej, poszczególnych przedmiotów

nauczanych na II etapie edukacyjnym, międzyprzedmiotowo, a także w ramach realizacji zadań

wychowawczo-profilaktycznych szkoły. Etap edukacyjny oraz specyfika poszczególnych

przedmiotów wyznaczają sposób rozwijania kompetencji przekrojowych, dlatego opisane

poniżej kompetencje są uwzględnione bezpośrednio w treściach nauczania – wymaganiach

szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności, doświadczeniach edukacyjnych oraz

warunkach i sposobie realizacji edukacji wczesnoszkolnej i poszczególnych przedmiotów

nauczanych na II etapie edukacyjnym.

Do kompetencji przekrojowych należą

1)

kompetencje poznawcze, w tym

a)

rozwiązywanie problemów, tj. zdolność poszukiwania i realizacji pomysłów, które

umożliwią osiągnięcie zamierzonego celu; kompetencja ta obejmuje analizę

problemu, identyfikowanie rozwiązań i ich ocenę oraz zastosowanie wybranego

rozwiązania,

b)

krytyczne myślenie, tj. zdolność oceny informacji w celu wyciągania racjonalnych

wniosków, unikania uproszczeń, stereotypów, błędów poznawczych, manipulacji

i uprzedzeń; kompetencja ta obejmuje gromadzenie, analizę i syntezę informacji,

wnioskowanie i wykorzystywanie informacji oraz rozpoznawanie manipulacji,

––29

31 –

–

Dziennik Ustaw

c)

Poz. 378

kreatywne myślenie, tj. zdolność tworzenia nieszablonowych i wartościowych

pomysłów; kompetencja ta obejmuje rozwijanie własnej ciekawości, myślenie

abstrakcyjne, kreowanie pomysłów i ich udoskonalanie oraz wytrwałość twórczą;

2)

kompetencje społeczne, w tym

a)

współpraca, tj. zdolność do działania w grupie, która opiera się na wzajemnym

szacunku, konstruktywnym podziale ról i wspólnym osiąganiu celów; kompetencja

ta obejmuje budowanie relacji wokół celów, efektywną komunikację, przyjmowanie

roli dostosowanej do sytuacji, wspólne podejmowanie decyzji oraz harmonizowanie

współpracy,

b)

dbanie o innych, tj. zdolność do empatycznego dostrzegania, nazywania i wspierania

realizacji potrzeb innych osób i zbiorowości; kompetencja ta obejmuje

rozpoznawanie i nazywanie potrzeb innych osób, reagowanie na nie w sposób

otwarty i życzliwy, budowanie relacji i dbanie o nie, podejmowanie działań na rzecz

dobra wspólnego oraz dbanie o otoczenie;

3)

kompetencje osobiste, w tym

a)

kierowanie sobą, tj. zdolność świadomego podejmowania działań mających na celu

samodoskonalenie,

realizację

aspiracji,

systematyczne

poszerzanie

wiedzy

i umiejętności; kompetencja ta obejmuje rozwój i uczenie się, rozwijanie

samodzielności i wytrwałości, podejmowanie autorefleksji i wyciąganie wniosków

oraz wzmacnianie własnej motywacji,

b)

dbanie o siebie, tj. zdolność rozpoznawania i zaspokajania własnych potrzeb

fizycznych, emocjonalnych i psychicznych, z poszanowaniem innych; kompetencja

ta obejmuje troskę o zdrowie i dobre samopoczucie, rozpoznawanie, nazywanie

i wyrażanie emocji, radzenie sobie ze stresem oraz wyznaczanie bezpiecznych granic

w relacjach z innymi.

Nauczyciele przez planowanie działań dydaktycznych oraz szkoła przez tworzenie i realizację

programu wychowawczo-profilaktycznego organizują sytuacje edukacyjne umożliwiające

uczniom realizację do zakończenia procesu uczenia się w szkole podstawowej następujących

wymagań w zakresie kompetencji przekrojowych.

1.

Rozwiązywanie problemów

1)

w zakresie analizy problemu uczeń

a) rozpoznaje i definiuje problem,

b) analizuje problem z wielu perspektyw i wykorzystuje wiedzę z różnych dziedzin,

––30

32 ––

Poz. 378

c) stosuje narzędzia wspomagające proces myślenia, m.in. schematy przyczynowo-skutkowe, diagramy relacji;

2)

w zakresie identyfikowania rozwiązań i ich oceny uczeń

a) identyfikuje różne możliwe rozwiązania problemu,

b) dokonuje analizy możliwych rozwiązań ze względu na: zgodność z zakładanym

celem, dostępność zasobów potrzebnych do ich zastosowania, potencjalne

długoterminowe skutki dla różnych osób,

c) decyduje o wyborze rozwiązania, uwzględniając wnioski z analizy i wybrane

wcześniej kryteria;

3)

w zakresie zastosowania wybranego rozwiązania uczeń

a) planuje i organizuje działania prowadzące do realizacji wybranego rozwiązania,

b) wdraża wybrane rozwiązanie, monitoruje postępy i w razie potrzeby koryguje

działania,

c) dokonuje ewaluacji wybranego rozwiązania.

2.

Krytyczne myślenie

1)

w zakresie gromadzenia, analizy i syntezy informacji uczeń

a) w różnych źródłach wyszukuje informacje wyrażone wprost i pośrednio,

b) analizuje informacje (w tym odróżnia dane istotne od mniej ważnych)

i syntetyzuje je (łącząc elementy w uporządkowaną całość), rozpoznaje

powiązania między informacjami,

c) dostrzega braki informacji oraz sprzeczności i wady w zbiorach danych;

2)

w zakresie wnioskowania i wykorzystywania informacji uczeń

a) formułuje pytania i hipotezy,

b) na podstawie zgromadzonych informacji formułuje i porządkuje wnioski

w odpowiedzi na pytania i hipotezy,

c) buduje różnorodną argumentację wspierającą przyjęte stanowisko i weryfikuje

ją pod wpływem krytyki,

d) rozwija krytycyzm wobec dotychczasowych przekonań i poglądów, w tym

dostrzega ograniczenia własnej wiedzy;

3)

w zakresie rozpoznawania manipulacji uczeń

a) krytycznie analizuje źródła informacji, odnosząc się do różnych kryteriów,

b) rozpoznaje

perswazyjny

charakter

stanowisko, rolę i interes jego nadawcy,

komunikatu,

identyfikuje

poglądy,

––31

33 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

c) ocenia wiarygodność źródeł informacji, weryfikuje argumenty wspierające

prezentowane poglądy,

d) rozpoznaje przykłady manipulacji i reaguje na nie w sposób krytyczny

i konstruktywny.

3.

Kreatywne myślenie

1)

w zakresie rozwijania własnej ciekawości uczeń

a) uważnie obserwuje rzeczywistość, formułuje nieoczywiste pytania i dociekliwie

szuka na nie odpowiedzi,

b) rozwija zainteresowania przez pracę nad konkretnymi zagadnieniami

i projektami;

2)

w zakresie myślenia abstrakcyjnego uczeń

a) posługuje się pojęciami abstrakcyjnymi, przykładowo w wypowiedziach

pisemnych, dyskusjach,

b) analizuje złożone problemy i formułuje abstrakcyjne rozwiązania,

c) tworzy modele wyjaśniające skomplikowane zjawiska;

3)

w zakresie kreowania pomysłów uczeń

a) tworzy różnorodne pomysły,

b) testuje swoje pomysły, tworzy prototypy;

4)

w zakresie udoskonalania pomysłów uczeń

a) w procesie twórczym korzysta z istniejących pomysłów, proponując nowe

i rozwijając istniejące,

b) modyfikuje pomysły, korzystając z informacji zwrotnej;

5)

w zakresie wytrwałości twórczej uczeń

a) utrzymuje zaangażowanie w realizację założonego celu, także w niesprzyjających

okolicznościach,

b) radzi sobie z porażkami, które traktuje jako etapy w procesie samorozwoju.

4.

Współpraca

1)

w zakresie budowania relacji wokół celów uczeń

a) angażuje się w definiowanie i realizację celu,

b) bierze odpowiedzialność za własny wkład i wynik pracy grupy,

c) wspiera działania członków grupy i pozwala innym wesprzeć swoje działania;

2)

w zakresie efektywnej komunikacji uczeń

a) dostosowuje swoje komunikaty do potrzeb odbiorców, precyzyjnie wyraża swoje

myśli w mowie i piśmie,

––32

34 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

b) stosuje techniki aktywnego słuchania,

c) buduje atmosferę sprzyjającą komunikacji w grupie;

3)

w zakresie przyjmowania roli dostosowanej do sytuacji uczeń

a) dopasowuje swój sposób działania do grupy i wspólnego celu,

b) proponuje zmiany ról, gdy sytuacja tego wymaga;

4)

w zakresie wspólnego podejmowania decyzji uczeń

a) proponuje adekwatne do sytuacji kryteria i metody podejmowania decyzji

w grupie,

b) stosuje wybrane metody podejmowania decyzji w grupie;

5)

w zakresie harmonizowania współpracy uczeń

a) stosuje wybrane metody rozwiązywania konfliktów w grupie (np. mediacje),

b) podejmuje działania, które poprawiają współpracę (np. sprzyjają włączeniu

wszystkich, eliminują źródła konfliktów).

5.

Dbanie o innych

1)

w zakresie rozpoznawania i nazywania potrzeb innych uczeń

a) rozpoznaje i nazywa emocje oraz stojące za nimi potrzeby innych osób,

b) zauważa odmienne perspektywy innych osób, rozumie, z czego wynikają i jak

wpływają na relacje;

2)

w zakresie reagowania na potrzeby innych uczeń

a) w sposób otwarty i życzliwy odnosi się do potrzeb innych osób i grup,

b) dostosowuje sposób pomagania do typu relacji (przyjacielskich, klasowych,

rodzinnych i w szerszych kręgach społecznych) i własnych możliwości;

3)

w zakresie budowania relacji i dbania o nie uczeń

a) buduje trwałe relacje i przyjaźnie, podejmuje działania, które sprzyjają

rozwojowi relacji koleżeńskich, przyjacielskich i rodzinnych,

b) zachowuje się z szacunkiem w stosunku do innych osób w różnych sytuacjach

społecznych;

4)

w zakresie podejmowania działań na rzecz dobra wspólnego uczeń

a) rozumie swój wpływ na sytuację innych osób i współodpowiedzialność za dobro

wspólne,

b) identyfikuje, czym jest dobro wspólne w różnych sytuacjach i jakie działania

można podjąć na jego rzecz,

c) angażuje się w działania na rzecz dobra wspólnego i zaprasza innych, aby się

zaangażowali;

––33

35 ––

5)

Poz. 378

w zakresie dbania o otoczenie uczeń

a) rozumie przyczyny i skutki wzajemnego oddziaływania na siebie ludzi

i środowiska,

b) identyfikuje i podejmuje działania, które ograniczają negatywny wpływ

człowieka na środowisko.

6.

Kierowanie sobą

1)

w zakresie rozwoju i uczenia się uczeń

a) definiuje własne cele w zakresie rozwoju i uczenia się, dobiera skuteczne metody

ich realizacji,

b) planuje swój rozwój i uczenie się, uwzględniając własne preferencje, modyfikuje

plan, jeżeli okaże się to konieczne,

c) wykorzystuje wskazówki innych osób w planowaniu rozwoju i uczenia się;

2)

w zakresie rozwijania samodzielności i wytrwałości uczeń

a) samodzielnie rozwija zainteresowania i szuka do tego okazji,

b) wytrwale

realizuje

długoterminowe

przedsięwzięcia,

przezwyciężając

pojawiające się trudności;

3)

w zakresie autorefleksji i wyciągania wniosków uczeń

a) rozważa możliwe skutki własnych decyzji,

b) dokonuje samooceny (np. ocenia efektywność własnej pracy, postępy w procesie

uczenia się),

c) wykorzystuje wnioski z analizy własnych postępów i zasobów w planowaniu

przyszłości;

4)

w zakresie wzmacniania motywacji uczeń

a) przyjmuje informację zwrotną od innych osób, zajmuje wobec niej stanowisko,

b) korzysta z informacji zwrotnej otrzymywanej od innych,

c) samodzielnie poszukuje informacji zwrotnej.

7.

Dbanie o siebie

1)

w zakresie troski o zdrowie i dobre samopoczucie uczeń

a) identyfikuje czynniki, które pozytywnie lub negatywnie wpływają na jego

zdrowie i dobre samopoczucie,

b) podejmuje świadome wybory zmniejszające ryzyko zdrowotne,

c) rozwija nawyki dbania o siebie w codziennym życiu;

2)

w zakresie rozpoznawania, nazywania i wyrażania emocji uczeń

a) rozpoznaje i nazywa różnorodne emocje i stojące za nimi potrzeby,

––34

36 ––

Poz. 378

b) dostosowuje ekspresję emocji do kontekstu społecznego i norm kulturowych,

c) reguluje własne emocje i zachowania w sytuacjach życia codziennego,

d) poszukuje pomocy instrumentalnej i emocjonalnej;

3)

w zakresie radzenia sobie ze stresem uczeń stosuje różnorodne strategie radzenia

sobie ze stresem, w tym poszukuje wsparcia innych osób;

4)

w zakresie wyznaczania bezpiecznych granic w relacjach z innymi uczeń

a) definiuje własne potrzeby i granice w relacjach z innymi osobami,

b) broni swoich praw oraz granic w relacjach z innymi osobami w sposób

dostosowany do kontekstu społecznego i norm kulturowych,

c) identyfikuje sytuacje, w których jest poddawany wpływom i naciskom innych

osób, i potrafi im się oprzeć.

III. Sprawczość

Sprawczość to podejmowanie autonomicznych działań mających pozytywny wpływ na osobę,

która je podejmuje, i inne osoby (otoczenie) oraz branie za te działania odpowiedzialności.

Sprawczość jest warunkiem przejścia od zdolności do faktycznej aktywności przez

autonomiczne formułowanie celów i podejmowanie działań konstruktywnie wpływających na

jednostkę i jej otoczenie. Sprawczość obejmuje także aktywność ucznia w procesie uczenia się.

Ze sprawczością silnie powiązane jest

1)

poczucie przynależności do wspólnoty, czyli przekonanie jednostki, że jest częścią grupy,

która ją akceptuje, potrzebuje jej i docenia ją oraz do której ta osoba może wnieść twórczy

wkład;

2)

nastawienie na rozwój, czyli przekonanie, że zdolności podlegają zmianom i mogą się

rozwijać dzięki zaangażowaniu, wysiłkowi i wytrwałości;

3)

przekonanie o własnej skuteczności, czyli przekonanie o swojej zdolności do

wykonywania określonych zadań i osiągania celów, także w niekorzystnych

okolicznościach;

4)

samoregulacja, czyli zdolność przekładania myśli na działania zmierzające do realizacji

określonych celów i świadomego kierowania swoją aktywnością.

Uczniowie rozwijają swoją sprawczość w procesie uczenia się przez

1)

przejmowanie odpowiedzialności za proces uczenia się i podejmowanie decyzji

w sprawach związanych z uczeniem się;

2)

––35

37 ––

Poz. 378

wykorzystywanie wiedzy i umiejętności zdobywanych w szkole do rozwiązywania

problemów życia codziennego w szkole i poza szkołą;

3)

samodzielne lub zespołowe prowadzenie obserwacji i eksperymentów;

4)

prezentowanie własnej wiedzy i umiejętności oraz efektów swojej pracy;

5)

dzielenie się wiedzą i umiejętnościami, w tym wzajemne uczenie się;

6)

zaangażowanie w realizację indywidualnych lub grupowych projektów edukacyjnych;

7)

samoocenę oraz przyjmowanie i udzielanie informacji zwrotnej;

8)

samodzielne pogłębianie wiedzy i umiejętności;

9)

rozwijanie zainteresowań w różnych obszarach.

Rozwijanie sprawczości uczniów w obszarze działalności wychowawczej odbywa się

w szczególności przez umożliwianie uczniom

1)

pracy z indywidualnymi celami rozwojowymi;

2)

aktywności w samorządzie uczniowskim (w klasie i szkole) lub radzie szkoły;

3)

udziału w wolontariacie i innych formach zaangażowania na rzecz dobra wspólnego;

4)

rozwijania własnych pasji i zainteresowań pozaszkolnych;

5)

dostrzegania i (samodzielnego lub wspólnego z innymi) rozwiązywania problemów

w szkole i poza szkołą;

6)

uczestnictwa w procesach konsultacyjnych lub podejmowaniu decyzji dotyczących klasy

lub szkoły.

Działalność dydaktyczna i wychowawcza szkoły jest określona przez

1)

szkolny zestaw programów nauczania;

2)

program wychowawczo-profilaktyczny szkoły.

IV. Zadania wychowawczo-profilaktyczne szkoły

Działania wychowawcze szkoły wprowadzają uczniów w świat wartości. Wychowanie do

wartości odbywa się przez codzienne szkolne doświadczenia: na zajęciach, przerwach,

zajęciach pozalekcyjnych, wycieczkach, wydarzeniach i uroczystościach szkolnych oraz

w kontakcie nauczyciela z uczniem. Uczniowie rozpoznają wartości w życiu szkolnym

i pozaszkolnym, dokonują wyborów i przejawiają zachowania z nimi zgodne. Wychowanie do

wartości wymaga

1)

odwoływania się do nich w treściach nauczania na różnych przedmiotach oraz

w doświadczeniach uczniów;

––36

38 ––

Poz. 378

2)

stosowania metod nauczania i oceniania, które są z nimi spójne;

3)

tworzenia doświadczeń, które zakładają: podmiotowość i autonomię, równość

i włączenie, działanie i współdziałanie;

4)

umożliwienia uczniom wyrażania swojego zdania, opinii, współtworzenia rzeczywistości

szkolnej;

5)

budowania kultury refleksji i dialogu, w atmosferze poszanowania dla tradycji.

Ważnym elementem wychowania do wartości jest kształtowanie postaw patriotycznych – troski

o dobro ojczyzny, poszanowanie jej historii, tradycji i kultury oraz gotowość do działania na

rzecz wspólnoty narodowej. Szkoła inspiruje uczniów do poznawania swojego dziedzictwa,

budowania więzi z lokalną, narodową i ogólnoludzką wspólnotą, odczuwania dumy z bycia

Polakiem i Europejczykiem oraz szacunku do innych.

Kluczowe jest wspieranie uczniów w podejmowaniu decyzji, wyrażaniu własnych potrzeb

i opinii oraz w dokonywaniu wyborów dostosowanych do ich możliwości. Wychowanie

szkolne uwzględnia w równym stopniu podmiotowość ucznia, jego potrzeby i dobrostan oraz

odpowiedzialność za wspólnotę, której uczeń jest częścią, i troskę o jej dobro.

Działania wychowawcze szkoły wzmacniają sprawczość uczniów, o ile kształtują postawy

proaktywne oraz pokazują, że indywidualny i zbiorowy głos ma znaczenie. Najważniejsze

sposoby rozwijania sprawczości to

1)

rozwijanie samoregulacji, czemu sprzyja: indywidualizacja podejścia do uczniów,

nauczanie oparte na doświadczeniu i działaniu, wiązanie nauki z potrzebami uczniów oraz

wyzwaniami świata;

2)

rozwijanie przekonania o własnej skuteczności, co odbywa się przez: wspieranie uczniów

w wyznaczaniu celów edukacyjnych i ich osiąganiu, wzmacnianie ich odpowiedzialności

i decyzyjności w nauce i codziennym życiu klasy i szkoły;

3)

rozwijanie nastawienia na rozwój, co wymaga: kształtowania przekonania „jeszcze nie

umiem, ale dalej się uczę”, kultury prób i błędów, kultury wsparcia i współpracy, a nie

rywalizacji;

4)

rozwijanie poczucia przynależności do wspólnoty, co odbywa się w szczególności przez

wzmacnianie i celebrowanie więzi, tradycji i szkolnych rytuałów, docenianie

różnorodności, budowanie relacji opartych na zaufaniu, a nie kontroli.

––37

39 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Działania wychowawcze mają szczególne znaczenie dla rozwoju kompetencji społecznych.

Służą temu takie formy, jak wspólna praca na zajęciach, projekty edukacyjne i akcje społeczne,

wolontariat, a także działania samorządu uczniowskiego, w tym udział w podejmowaniu

decyzji dotyczących życia klasy i szkoły oraz współorganizowanie aktywności i wydarzeń

szkolnych i lokalnych.

Proces wychowania wspiera także rozwój kompetencji osobistych, w tym kierowania sobą

i dbania o siebie. Szczególnie istotne w tym kontekście jest podmiotowe traktowanie ucznia,

wzmacnianie poczucia, że jego dobrostan i potrzeby są brane pod uwagę oraz że może liczyć

na wsparcie, gdy przejmuje odpowiedzialność za własną naukę i aktywność społeczną.

Nauczyciele tworzą warunki do pracy i refleksji nad postępami, trudnościami i sposobami ich

przezwyciężenia.

Działalność wychowawcza szkoły obejmuje także szeroki zakres działań na rzecz wsparcia

uczniów w wymiarze zarówno indywidualnym, jak i grupowym, prowadzonych zawsze

z poszanowaniem praw ucznia. W wymiarze indywidualnym uczniowie są wspierani przez

nauczycieli i wychowawców w rozwijaniu swoich kompetencji i wprowadzaniu w życie

osobistych celów. W wymiarze grupowym nauczyciele podejmują działania, które budują więź

i wspólnotę klasową i szkolną. Nauczyciele i wychowawcy dostosowują zakres wsparcia do

indywidualnych potrzeb uczniów, uwzględniając ich wiek i etap rozwoju, a stopień

zaangażowania dorosłych oraz sposób realizacji działań jest dostosowany do możliwości

rozwojowych uczniów.

Istotnym elementem procesu wychowawczego jest także monitorowanie postępów uczniów

przez wszystkich nauczycieli. Regularne informowanie o postępach oraz docenianie wysiłku

uczniów sprzyja ich dalszemu rozwojowi. Monitorowanie postępów uczniów obejmuje także

autorefleksję oraz informację zwrotną ze strony nauczycieli i rówieśników.

Zadaniem

szkoły

jest

przygotowanie

uczniów

do

stopniowego

przejmowania

odpowiedzialności za swój własny rozwój. W toku pracy z nauczycielem – wychowawcą

zarówno w formie zorganizowanych zajęć, jak i w ramach bieżącego kontaktu uczeń uzyskuje

wsparcie w zakresie rozpoznawania swoich mocnych stron, nazywania własnych aspiracji

i definiowania swoich celów rozwojowych, w tym w zakresie kompetencji osobistych,

społecznych oraz sprawczości. Nauczyciel – wychowawca pomaga uczniowi w ich określeniu

i zaplanowaniu ich realizacji w czasie zajęć oraz poza nimi.

––38

40 –

–

Poz. 378

W szkole podstawowej uczniowie potrzebują wsparcia ze strony nauczyciela w planowaniu

własnego rozwoju, wskazywaniu celów oraz ich realizacji. Proces ten wymaga współpracy ze

środowiskiem domowym. Szkoła stopniowo przygotowuje uczniów do samodzielnego

kierowania własnym rozwojem, tak aby na kolejnych etapach edukacyjnych przejmowali coraz

większą odpowiedzialność za swój rozwój, ucząc się planowania, podejmowania decyzji

i działań oraz refleksji.

W trakcie zajęć z wychowawcą nauczyciel uwzględnia m.in. poniższe zagadnienia

1)

tworzenie dobrych relacji w różnych społecznościach i przygotowanie do pełnienia

różnych ról, w tym w rodzinie;

2)

budowanie własnego światopoglądu, wewnętrznego systemu wartości i sądów etycznych;

3)

rozwiązywanie konfliktów i zapobieganie sytuacjom konfliktowym;

4)

rozpoznawanie zachowań ryzykownych i wykorzystywanie strategii ich unikania;

5)

podejmowanie refleksji na temat własnej roli w różnych wspólnotach;

6)

kształtowanie kompetencji społecznych i rozwijanie uważności na potrzeby różnych osób

i grup;

7)

kształtowanie kompetencji osobistych i rozwijanie własnej sprawczości;

8)

bezpieczne zachowanie się w sytuacjach zagrożeń występujących w czasie pokoju

i w czasie wojny;

9)

udzielanie pierwszej pomocy;

10) kształtowanie odpowiedzialności za swoje działania, grupę, klasę, szkołę, wspólnotę

lokalną i ojczyznę;

11) podejmowanie refleksji o sobie jako człowieku uczącym się;

12) planowanie własnego rozwoju rozumianego jako proces trwający przez całe życie.

V.

Warunki i sposób realizacji

Realizacja ogólnych celów kształcenia i wychowania oraz treści nauczania – wymagań

szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności wymaga uwzględnienia w procesie

kształcenia i wychowania poniższych warunków i priorytetów.

1.

Wszechstronny rozwój – doświadczenie szkolne powinno wspierać wszechstronny rozwój

każdego ucznia w sferze poznawczej, społecznej, emocjonalnej, etycznej i fizycznej,

a szkoła i nauczyciele pomagają w odkrywaniu i rozwijaniu uzdolnień uczniów.

2.

––39

41 –

–

Poz. 378

Aktywność poznawcza – uczniowie są podmiotami procesu uczenia się, a ich udział

w jego planowaniu, aktywność poznawcza i zaangażowanie, w tym uczenie się

w działaniu i aktywność w interakcjach społecznych, są kluczowymi czynnikami

sprzyjającymi uczeniu się.

3.

Wychowanie – jest obok kształcenia równoprawnym elementem funkcjonowania szkoły

i zadaniem wszystkich nauczycieli, szczególnie w zakresie wprowadzania w świat

wartości, rozwijania kompetencji społecznych i osobistych oraz sprawczości.

4.

Dobrostan – szkoła dąży do zapewnienia dobrostanu wszystkich uczniów i traktuje go

jako warunek skutecznego uczenia się i harmonijnego rozwoju.

5.

Przestrzeń edukacyjna – nauczyciele w przemyślany sposób kształtują przestrzeń klasy

i szkoły, tak aby sprzyjała uczeniu się oraz dobrostanowi uczniów; wykorzystują także

otoczenie szkoły jako miejsce działań edukacyjnych.

6.

Edukacja włączająca – szkoła uwzględnia zróżnicowane potrzeby rozwojowe

i edukacyjne uczniów, zapewnia indywidualizację procesu kształcenia oraz umożliwia

monitorowanie i systematyczne wsparcie ich rozwoju, z uwzględnieniem zasad

projektowania uniwersalnego w edukacji oraz racjonalnych usprawnień.

7.

Metody nauczania – proces uczenia się i nauczania wymaga stosowania zróżnicowanych

metod nauczania, form i środków o uznanych podstawach naukowych, dostosowanych

do celów edukacyjnych oraz potrzeb uczniów; dobór metod, w zgodzie z aktualną wiedzą,

to obszar autonomii nauczycieli.

8.

Wykorzystywanie wiedzy – szkoła stwarza uczniom warunki pozwalające na praktyczne

wykorzystanie zdobywanej wiedzy i umiejętności oraz zastosowanie ich poza szkołą.

9.

Wspólnota – szkoła wykorzystuje społeczny charakter uczenia się; proces edukacyjny

zakłada budowanie wspólnoty uczącej się i wspólnoty społecznej przez równoważenie

celów indywidualnych i dobra wspólnego.

10. Rodzina – w procesie uczenia się istotna jest spójność oddziaływań szkoły i środowiska

rodzinnego osiągana dzięki partnerskiej współpracy; rodzina współuczestniczy w procesie

uczenia się dzieci, a szkoła kształtuje ten proces profesjonalnie i zapewnia niezbędną

pomoc rodzinie w jej działaniach wychowawczych oraz opiekuńczych.

11. Interdyscyplinarność i relacje ze światem zewnętrznym – proces uczenia się ma charakter

interdyscyplinarny i zachowuje ścisły związek ze środowiskiem zewnętrznym jako

naturalnym kontekstem budowania wiedzy, kompetencji i sprawczości uczniów oraz ich

wykorzystania.

––40

42 –

–

Poz. 378

Kształcenie w szkole podstawowej jest podzielone na dwa etapy edukacyjne.

Na I etapie edukacyjnym (klasy I–III szkoły podstawowej) edukacja jest prowadzona w postaci

kształcenia zintegrowanego. Na II etapie edukacyjnym (klasy IV–VIII szkoły podstawowej) są

realizowane następujące przedmioty

1)

język polski;

2)

język obcy nowożytny;

3)

drugi język obcy nowożytny;

4)

język łaciński;

5)

muzyka;

6)

plastyka;

7)

historia;

8)

edukacja obywatelska;

9)

przyroda;

10) geografia;

11) biologia;

12) chemia;

13) fizyka;

14) matematyka;

15) informatyka;

16) zajęcia praktyczno-techniczne;

17) wychowanie fizyczne;

18) edukacja dla bezpieczeństwa;

19) edukacja zdrowotna1);

20) etyka;

21) język mniejszości narodowej lub etnicznej2);

22) język regionalny – język kaszubski2).

Opis wymagań szczegółowych odnoszących się do wiedzy i umiejętności zdobytych przez

ucznia szkoły podstawowej jest przedstawiony w języku efektów uczenia się zgodnie z Polską

Ramą Kwalifikacji, o której mowa w ustawie z dnia 22 grudnia 2015 r. o Zintegrowanym

Systemie Kwalifikacji (Dz. U. z 2024 r. poz. 1606).

1)

2)

Sposób nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna określają przepisy wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy

z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności

przerywania ciąży (Dz. U. z 2022 r. poz. 1575).

Zajęcia język mniejszości narodowej lub etnicznej oraz zajęcia język regionalny – język kaszubski są

realizowane w szkołach (oddziałach) z nauczaniem języka mniejszości narodowych lub etnicznych oraz języka

regionalnego – języka kaszubskiego zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 13 ust. 3 ustawy z dnia

7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881 i 1019 oraz z 2026 r. poz. 203 i 319).

Poz. 378

W przypadku wybranych przedmiotów niektóre treści nauczania – wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności zostały oznaczone jako moduły tematyczne, tj.

1)

moduł bezpieczeństwo i obrona – w przypadku edukacji wczesnoszkolnej, zajęć

praktyczno-technicznych oraz zajęć z wychowania fizycznego;

2)

moduł medialny – w przypadku zajęć z języka polskiego, informatyki, geografii i edukacji

obywatelskiej oraz zajęć praktyczno-technicznych;

3)

moduł filozoficzny – w przypadku zajęć z języka polskiego i historii;

4)

moduł ekonomiczno-finansowy – w przypadku edukacji wczesnoszkolnej, zajęć

praktyczno-technicznych oraz zajęć z matematyki, geografii i edukacji obywatelskiej;

5)

moduł klimatyczny – w przypadku zajęć z przyrody, geografii, biologii, chemii, fizyki

i edukacji zdrowotnej oraz zajęć praktyczno-technicznych;

6)

moduł kultura – w przypadku edukacji wczesnoszkolnej oraz zajęć z języka polskiego,

historii, plastyki i muzyki.

Moduły tematyczne dotyczą konkretnych zjawisk o charakterze interdyscyplinarnym i mają na

celu integrowanie wiedzy i umiejętności z różnych przedmiotów wokół istotnych zagadnień

i problemów.

W przypadku części przedmiotów uwzględniono także wymagania do wyboru nauczyciela.

I ETAP EDUKACYJNY (KLASY I–III) – EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA

Cele kształcenia – wymagania ogólne

1.

Zdobywanie wiedzy i umiejętności umożliwiających aktywne poznawanie i budowanie

podstaw rozumienia świata.

2.

Rozwijanie krytycznego myślenia i refleksji nad własnym działaniem.

3.

Rozwijanie samodzielności, kreatywności i wytrwałości w myśleniu, ekspresji i działaniu.

4.

Rozwijanie kompetencji komunikacyjnych i kompetencji społecznych na bazie szacunku

i zaufania do innych.

5.

Rozwijanie poczucia własnej wartości i motywacji do osiągania sukcesów edukacyjnych

zgodnie z indywidualnymi predyspozycjami i uzdolnieniami.

6.

Rozwijanie poczucia przynależności do rodziny, grupy rówieśniczej, wspólnoty lokalnej

i narodowej oraz dumy z ich tradycji, kultury i historii.

7.

––42

44 ––

Poz. 378

Rozwijanie empatii i szacunku dla istot żywych oraz odpowiedzialności za środowisko

przyrodnicze.

8.

Rozwijanie kompetencji dbania o siebie, w tym o aktywność fizyczną, zdrowie fizyczne

i psychiczne oraz bezpieczeństwo własne i innych.

Edukacja wczesnoszkolna wspiera wszechstronny rozwój uczniów w sferach poznawczej,

emocjonalnej, społecznej, fizycznej, etycznej i estetycznej. Zdobywają oni wiedzę

i umiejętności oraz rozwijają postawy za pośrednictwem różnorodnych działań i doświadczeń,

eksperymentowania i badania świata zarówno samodzielnie, jak i we współpracy z innymi.

Edukacja wczesnoszkolna ma charakter zintegrowany, skoncentrowany wokół kompetencji

fundamentalnych – językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych – oraz kompetencji

przekrojowych – rozwiązywania problemów, myślenia krytycznego i kreatywnego,

współpracy, dbania o innych, kierowania sobą i dbania o siebie. Uczniowie zdobywają

i wykorzystują wiedzę i umiejętności z różnych dziedzin w sytuacjach życia codziennego.

Zróżnicowane działania i doświadczenia są pogłębiane, rozszerzane i systematyzowane

w szkole. Uczniowie uczą się elastycznie nimi posługiwać, łącząc obserwacje, fakty, koncepcje

i idee w spójny system, m.in. przez aktywne uczestnictwo w zintegrowanych doświadczeniach

edukacyjnych tworzących odpowiedni kontekst rozwoju intelektualnego, emocjonalnego

i moralnego dziecka.

Podstawa programowa edukacji wczesnoszkolnej obejmuje 8 zintegrowanych edukacji

1)

edukacja językowa (obejmująca edukację polonistyczną, edukację w zakresie języka

obcego nowożytnego, języka mniejszości narodowej lub etnicznej oraz języka

regionalnego – języka kaszubskiego) – w zakresie wszystkich nauczanych języków

podzielona jest na trzy obszary: komunikacja, odkrywanie i używanie języka, świadomość

językowa; komunikacja obejmuje: komunikację ustną, tj. bezpośrednią rozmowę

grupową, dialog, rozmowę telefoniczną i on-line, a także komunikację pisemną,

tj. bezpośrednią korespondencję tradycyjną i cyfrową; odkrywanie i używanie języka

obejmuje odbiór i tworzenie wypowiedzi ustnych i pisemnych poza kontekstem

bezpośredniej komunikacji; świadomość językowa obejmuje wiedzę o języku mówionym

i pisanym; w każdym z obszarów cele edukacyjne są realizowane w tych samych formach

praktykowania języka: mówienie i słuchanie, odbiór czytanych wypowiedzi, tworzenie

wypowiedzi pisemnych;

2)

––43

45 –

–

Poz. 378

edukacja matematyczna – wspiera rozwój myślenia pozwalającego na doświadczanie,

rozumienie, opisywanie świata w aspekcie ilościowym i przestrzennym; przez

eksperymenty i doświadczenia matematyczne w interakcjach społecznych, w sytuacjach

życia codziennego dzieci odkrywają własności matematyczne, dostrzegają regularności,

rozwiązują problemy, wykorzystując różne strategie, a także komunikują rozwiązania,

przedstawiając i uzasadniając swój sposób rozumowania; aktywnie uczestniczą

w procesie matematyzacji zdobywanych doświadczeń, konstruując i rozwijając język

matematyczny w naturalnych sytuacjach; korzystają z uważnego i dostosowanego do ich

potrzeb wsparcia nauczyciela;

3)

edukacja przyrodnicza – stwarza dziecku warunki do odkrywania i badania środowiska

przyrodniczego oraz do rozumienia zachodzących w nim relacji i zależności, w tym

zależności między środowiskiem a człowiekiem; wprowadza uczniów w podstawy

myślenia naukowego opartego na empirycznych dowodach i podejściu badawczym; jej

fundamentem jest nauka przez działanie, doświadczanie i eksperymentowanie oraz

bezpośredni kontakt z przyrodą – dzięki temu przygotowuje dzieci do samodzielnego,

odpowiedzialnego i aktywnego funkcjonowania w relacji z przyrodą; wspiera rozumienie

pozytywnych i negatywnych skutków oddziaływania człowieka na środowisko;

4)

edukacja społeczna – umożliwia poznanie siebie, rozwijanie samoświadomości

i budowanie poczucia własnej wartości; daje przestrzeń do wyrażania emocji i radzenia

sobie z wyzwaniami codzienności; uczy szacunku do siebie i innych oraz świadomego

uczestnictwa w grupie; wspiera rozwijanie kompetencji współpracy i odpowiedzialności

w relacjach z innymi; kształtuje wrażliwość społeczną, ucząc dostrzegania potrzeb innych

i reagowania na nie z empatią; przygotowuje do życia w zróżnicowanym świecie,

promując otwartość i szacunek wobec różnorodności i wielokulturowości; edukacja ta

stymuluje również aktywizację społeczną, zachęcając uczniów do podejmowania

inicjatyw i działania na rzecz dobra wspólnego, kształtuje postawy obywatelskie;

5)

edukacja artystyczna (obejmująca plastykę, muzykę i działania artystyczne) – umożliwia

korzystanie z różnorodnych form ekspresji, dzięki którym dzieci mogą wyrażać swoje

doświadczenia i interakcje ze światem; sztuka staje się dla dziecka dodatkowym językiem,

pozwalającym na komunikowanie złożonych doświadczeń i myśli, których często nie da

się wyrazić słowami; twórczość artystyczna stwarza bezpieczne ramy do eksplorowania

i oswajania wewnętrznego świata emocji, a także rozwija wrażliwość na odbiór dzieł

kultury; angażując się w działania plastyczne, muzyczne czy teatralne, dzieci ćwiczą nie

tylko wyobraźnię, ale także kluczowe zdolności poznawcze, takie jak kreatywne podejście

––44

46 –

–

Poz. 378

do wyzwań i umiejętność rozwiązywania problemów; kontakt ze sztuką to również źródło

autentycznej radości i poczucia sprawczości; wspólne projekty artystyczne wzmacniają

umiejętności pracy w grupie i w zakresie komunikacji;

6)

edukacja techniczna i informatyczna – umożliwia zdobywanie praktycznych umiejętności

oraz kompetencji cyfrowych, niezbędnych we współczesnym świecie; na zajęciach

z techniki dzieci uczą się, jak wykorzystywać narzędzia i materiały, planować i realizować

proste projekty, poznają także zasady działania urządzeń obecnych w ich otoczeniu oraz

zasady prawidłowego zachowania się na drodze i w środkach komunikacji; edukacja

informatyczna wprowadza w świat przetwarzania informacji, uczy świadomego

korzystania z komputera i Internetu oraz rozwija logiczne i algorytmiczne myślenie;

edukacja w obu obszarach kształtuje umiejętność twórczego i odpowiedzialnego

korzystania z technologii, przygotowując ucznia do funkcjonowania w społeczeństwie

cyfrowym oraz dalszego kształcenia w obszarze nauk ścisłych i technicznych;

7)

wychowanie fizyczne – sprzyja rozwijaniu kompetencji ruchowych, w tym świadomych

postaw prozdrowotnych, szczególnie w zakresie aktywności ruchowej; zachęca uczniów

do podejmowania różnorodnych form aktywności – ćwiczeń fizycznych, zabaw i gier

z wykorzystaniem dostępnych przyborów i sprzętu sportowego, z zachowaniem zasad

bezpieczeństwa; wspiera rozwój sprawności fizycznej oraz motywuje do systematycznego

dbania o zdrowie;

8)

etyka – przenika i integruje wszystkie wymienione wcześniej obszary edukacji;

koncentruje się na zachęcaniu uczniów do podejmowania refleksji moralnej w rozmowie

i dyskusji o normach, postawach i działaniach na podstawie własnych doświadczeń oraz

samodzielnej interpretacji tekstów kultury; wspiera podejmowanie przez uczniów

wartościowych etycznie działań w relacji ze sobą, z innymi oraz ze środowiskiem

przyrodniczym i społecznym – dlatego wymagania szczegółowe z zakresu etyki zostały

w części wpisane w poszczególne obszary edukacji; ostatnia część opisu wymagań

szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności odnosi się do nieobowiązkowych

zajęć z etyki.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułów

ekonomiczno-finansowego, kultura oraz bezpieczeństwo i obrona.

––45

47 –

–

Dziennik Ustaw

1.

Poz. 378

Edukacja językowa – polonistyczna

1)

komunikacja – uczeń

a) rozumie komunikaty werbalne i niewerbalne w komunikacji bezpośredniej

i adekwatnie na nie reaguje,

b) wypowiada się w komunikacji bezpośredniej w sposób sensowny i spójny,

zrozumiały dla odbiorcy, uwzględniając normy etyki i zasady etykiety językowej

oraz okazując wrażliwość kulturową,

c) używa języka w komunikacji bezpośredniej w sposób dostosowany do sytuacji

i intencji komunikacyjnej, dostrzegając znaczenie komunikacji w budowaniu

relacji z innymi oraz radzeniu sobie w sytuacjach codziennych (np. zakupy,

pytanie o drogę, proszenie o pomoc),

d) przyjmuje rolę słuchacza lub mówcy; angażuje się w rozmowę, wykazując

empatię i wchodząc w interakcję z rozmówcą,

e) informuje w rozmowie o faktach oraz własnych emocjach i potrzebach, dążąc do

precyzji i zgodności z rzeczywistością,

f) wyraża w komunikacji bezpośredniej własne opinie, oceny i preferencje,

wykazując szacunek dla przekonań rozmówców,

g) zadaje pytania dostosowane do kontekstu rozmowy lub wypowiedzi innych

osób, w tym otrzymanych poleceń i instrukcji, pogłębiając zrozumienie

wypowiedzi rozmówców,

h) aktywnie uczestniczy w rozmowie grupowej: słucha innych, zabiera głos

i wypowiada się zgodnie z przyjętymi zasadami komunikacji w grupie,

i)

wykorzystuje język mówiony jako narzędzie wspólnego działania, dzielenia się

pomysłami i prezentowania rezultatów pracy indywidualnej i grupowej,

j)

pomaga innym w zrozumieniu informacji w komunikacji bezpośredniej, wspiera

porozumienie się w grupie,

k) rozumie czytane teksty tradycyjne i cyfrowe w komunikacji bezpośredniej,

w tym list i e-mail, oraz teksty użytkowe, w tym zaproszenie, ogłoszenie,

życzenia, podziękowanie,

l)

określa intencje nadawcy przeczytanego tekstu w komunikacji bezpośredniej,

m) wykorzystuje przeczytane teksty literackie i nieliterackie oraz inne teksty kultury

do rozmowy i wspólnego działania – moduł kultura,

–– 46

48 ––

Poz. 378

n) tworzy krótkie, spójne i sensowne teksty tradycyjne i cyfrowe w pisemnej

komunikacji bezpośredniej, dostosowane do sytuacji i intencji komunikacyjnej,

w tym list i e-mail, oraz teksty użytkowe, w tym zaproszenie, ogłoszenie,

życzenia, podziękowanie,

o) wykorzystuje słowo pisane do budowania relacji i współpracy z innymi;

2)

odkrywanie i używanie języka – uczeń

a) analizuje i interpretuje wypowiedzi usłyszane w codziennych sytuacjach

i w mediach, a także utwory wielomodalne, takie jak audiobook, słuchowisko,

film – moduł kultura,

b) podejmuje działania według usłyszanej instrukcji,

c) tworzy wypowiedzi mówione o różnych funkcjach: informacyjnej, ekspresyjnej,

perswazyjnej,

d) stosuje słownictwo dostosowane do wyrażania treści w języku mówionym,

e) recytuje wiersze oraz wygłasza z pamięci krótkie teksty prozatorskie – moduł

kultura,

f) podejmuje działania lub realizuje projekt, działając według przeczytanej

instrukcji,

g) rozwija zasób słownictwa, aby rozumieć czytane teksty literackie i nieliterackie

dotyczące różnych obszarów wiedzy o świecie – moduł kultura,

h) odczytuje z tekstów informacje, opinie i argumenty podane wprost oraz

wymagające wnioskowania,

i)

analizuje czytane teksty, wskazując w nich cechy gatunków, takich jak baśń,

legenda, opowiadanie, pamiętnik, wypowiedź argumentacyjna, notatka,

instrukcja, zaproszenie, ogłoszenie, życzenia, podziękowanie,

j)

bada konstrukcję tekstu, wyróżniając w nim takie elementy, jak dialog, opis,

narracja,

k) rozpoznaje i porządkuje zdarzenia w utworze fabularnym, identyfikuje ich

wpływ na bohaterów, odróżnia postacie główne od drugoplanowych i wskazuje

ich cechy – moduł kultura,

l)

odróżnia elementy świata fikcyjnego od rzeczywistości oraz w świecie fikcji

elementy realistyczne od fantastycznych – moduł kultura,

m) ocenia postępowanie bohaterów tekstu kultury i uzasadnia swoją ocenę,

––47

49 ––

Poz. 378

n) odczytuje znaczenia dosłowne i niedosłowne tekstu, w tym tekstu zawierającego

środki stylistyczne, takie jak metafora, epitet, porównanie, rytm, rymy, oraz

określa nastrój utworu – moduł kultura,

o) przedstawia propozycję odczytania utworu literackiego i innego tekstu kultury –

moduł kultura,

p) wyszukuje w tekstach literackich fragmenty według niego najpiękniejsze,

najważniejsze, trudne do zrozumienia – moduł kultura,

q) czyta i charakteryzuje teksty, których lektura dostarcza mu przyjemności –

moduł kultura,

r) tworzy sensowne i spójne wypowiedzi pisemne w formach gatunkowych, takich

jak opowiadanie, w tym z użyciem opisu, wypowiedź argumentacyjna, opinia,

pamiętnik, wiersz, notatka, instrukcja,

s) w wypowiedziach pisemnych korzysta z zasobu słownictwa odpowiedniego do

wyrażania zamierzonych treści oraz stosuje zróżnicowane środki językowe,

w tym metaforę, epitet, porównanie, synonimy,

t)

eksperymentuje, bawi się słowem, tworząc wiersze, zagadki, rymowanki,

opowiadania;

3)

świadomość językowa, w tym wiedza o języku – uczeń

a) rozpoznaje i wyróżnia w wypowiadanych słowach dźwięki: głoski, w tym

spółgłoski i samogłoski, sylaby,

b) stosuje adekwatne do sytuacji elementy języka mówionego: pauzy, intonację,

tempo i siłę głosu,

c) w wypowiedziach mówionych używa odpowiednich form fleksyjnych

rzeczowników, przymiotników, liczebników i czasowników,

d) czyta na głos proste teksty drukowane i pisane, prawidłowo akcentując wyrazy

i uwzględniając w intonacji sens wypowiedzeń oraz znaki interpunkcyjne,

e) stosuje technikę cichego czytania tekstów należących do różnych gatunków,

f) wykorzystuje podstawową wiedzę na temat słowotwórczej budowy wyrazów,

w tym przyrostków i przedrostków, w celu odkrywania znaczenia poznawanych

słów w czytanych tekstach,

g) analizuje i porównuje strukturę wypowiedzeń w tekstach, wyróżniając

wypowiedzenia oznajmujące, pytające i rozkazujące oraz wypowiedzenia

wykrzyknikowe, rozumie ich funkcje,

––48

50 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

h) czytelnie i poprawnie pisze odręcznie, w tym odróżnia wielkie i małe litery,

a także rozmieszcza właściwie tekst ciągły w linii i na stronie,

i)

stosuje poprawnie znaki interpunkcyjne na końcu zdania i przecinki przy

wyliczaniu,

j)

zapisuje wyrazy o wysokiej frekwencji, w tym podstawowe skróty, poprawnie

pod względem ortograficznym, wykorzystując wiedzę z zakresu fleksji

i słowotwórstwa,

k) w wypowiedziach pisemnych używa odpowiednich form fleksyjnych

rzeczowników, przymiotników, liczebników i czasowników,

l)

ocenia i redaguje swoje wypowiedzi pisemne z dbałością o kompozycję,

poprawność językową i formę graficzną, wykorzystując otrzymaną informację

zwrotną.

2.

Edukacja językowa – język obcy nowożytny

1)

komunikacja – uczeń

a) rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne, artykułowane wyraźnie i powoli,

b) reaguje werbalnie lub niewerbalnie na bardzo proste polecenia,

c) odpowiada na bardzo proste pytania, w tym pytania dotyczące danych

osobowych, takich jak imię i nazwisko, adres, numer telefonu rodzica,

d) zadaje bardzo proste pytania dotyczące bliskich mu tematów i spraw,

e) tworzy według wzoru bardzo proste i krótkie wypowiedzi w bezpośredniej

komunikacji ustnej na znany temat (np. przedstawia siebie i innych), opisuje

siebie i ludzi, których zna, miejsce, w którym mieszka, swoje zainteresowania

i preferencje, nazywa emocje oraz nazywa i opisuje osoby i obiekty z otoczenia

oraz podstawowe czynności,

f) formułuje bardzo proste prośby i reaguje na podobne prośby innych,

g) uczestniczy w codziennych sytuacjach komunikacyjnych, używając bardzo

prostych

zwrotów

grzecznościowych,

w

tym

formuł

powitalnych

i pożegnalnych, zwrotów: proszę, przepraszam, dziękuję,

h) w trakcie zajęć z języka obcego nowożytnego lub w grupie wielojęzycznej

pomaga innym w zrozumieniu informacji, wyjaśnia bardzo proste pojęcia

i zadania własnymi słowami lub gestami, wspiera porozumienie się w grupie,

i)

aktywnie uczestniczy w rozmowie grupowej: słucha innych, zabiera głos

i wypowiada się zgodnie z przyjętymi zasadami komunikacji w grupie,

–– 49

51 ––

j)

Poz. 378

wykorzystuje przeczytane teksty oraz inne teksty kultury do rozmowy

i wspólnego działania,

k) tworzy krótkie i bardzo proste teksty tradycyjne i cyfrowe według poznanych

schematów w pisemnej komunikacji bezpośredniej,

l)

tworzy bardzo proste wypowiedzi pisemne w celu budowania relacji

i współpracy z innymi;

2)

odkrywanie i używanie języka – uczeń

a) tworzy bardzo proste wypowiedzi ustne, aby przekazać informacje oraz wyrazić

uczucia i emocje,

b) odtwarza z pamięci w całości lub we fragmentach bardzo proste i krótkie teksty

wierszyki, rymowanki, piosenki – indywidualnie lub w grupie,

c) wykonuje polecenie lub realizuje zadanie według przeczytanej bardzo prostej

instrukcji,

d) rozumie wysłuchane i przeczytane nazwy, słowa i bardzo proste zdania, w tym

także nagrania audio i wideo, korzystając dodatkowo z ilustracji, rekwizytów,

mimiki, gestów,

e) zapisuje z pamięci i ze słuchu znane wyrazy, zwroty oraz bardzo proste zdania,

f) tworzy bardzo proste wypowiedzi pisemne według wcześniej poznanych

schematów, w tym informacje o sobie i innych, opisy osób i rzeczy oraz teksty

użytkowe: życzenia, podziękowania, pozdrowienia, a także wypełnia bardzo

prosty formularz z danymi osobowymi,

g) korzysta z tradycyjnych materiałów źródłowych lub narzędzi cyfrowych do

samodzielnego pogłębiania wiedzy, w tym odkrywania znaczeń nieznanych słów

i sprawdzania pisowni;

3)

świadomość językowa, w tym wiedza o języku – uczeń

a) rozpoznaje i nazywa litery alfabetu,

b) rozwija zasób słownictwa związanego z życiem codziennym w obszarach, takich

jak

–

ja, informacje o mnie (np. imię, nazwisko, miejsce zamieszkania, wiek,

hobby, cechy wyglądu i charakteru),

–

rodzina, przyjaciele,

–

miejsce zamieszkania, okolica i miejscowość,

–

dom, pomieszczenia, meble, sprzęty użytku codziennego,

–

artykuły spożywcze, posiłki i potrawy,

––50

52 ––

–

szkoła, sala lekcyjna, przybory szkolne,

–

zwierzęta i rośliny,

–

czas, kalendarz, pory roku, miesiące, dni tygodnia,

–

popularne zawody,

–

zakupy, sklep, centrum handlowe,

–

plan dnia, codzienne czynności,

–

zabawy i zabawki,

–

zainteresowania, sport, wakacje,

–

święta i tradycje,

–

samopoczucie, emocje,

–

teksty kultury (np. filmy, piosenki, gry) i ich bohaterowie,

Poz. 378

c) poprawnie zapisuje najczęściej używane wyrażenia i wyrazy związane z życiem

codziennym i zainteresowaniami, w tym liczby i daty, własne imię i nazwisko,

narodowość, obywatelstwo, adres, datę urodzenia;

4)

wielojęzyczność i międzykulturowość – moduł kultura – uczeń

a) wie, że ludzie posługują się różnymi językami i aby się z nimi porozumieć, trzeba

się tych języków nauczyć,

b) rozpoznaje w swoim otoczeniu elementy różnych kultur (np. tradycji

świątecznych, potraw, zabaw) i porównuje je ze sobą w języku polskim,

c) wyjaśnia znaczenie lub podaje odpowiednik w języku polskim bardzo prostych

słów lub zwrotów z języka obcego nowożytnego i odwrotnie,

d) przedstawia w języku polskim ogólny sens bardzo prostego tekstu wysłuchanego

lub przeczytanego w języku obcym nowożytnym.

3.

Edukacja językowa – język mniejszości narodowej lub etnicznej

1)

komunikacja – uczeń

a) rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne, kierowane bezpośrednio do niego,

wypowiadane wyraźnie i powoli,

b) reaguje werbalnie lub niewerbalnie na proste polecenia i komunikaty stosowane

w codziennych sytuacjach,

c) udziela krótkich odpowiedzi na proste pytania dotyczące własnej osoby, rodziny,

miejsca zamieszkania i codziennych czynności,

d) formułuje proste pytania związane z bliskimi mu tematami (np. życie domowe,

szkoła, zabawa),

––51

53 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

e) przedstawia siebie i innych, opisuje osoby, miejsca, przedmioty, czynności oraz

nazywa emocje i potrzeby w codziennych sytuacjach komunikacyjnych,

f) zwraca się do innych z prostymi prośbami i reaguje na podobne prośby od

innych,

g) posługuje się podstawowymi formułami grzecznościowymi w sytuacjach

codziennych,

h) uczestniczy aktywnie w rozmowie grupowej, stosując zasady komunikacji

i szanując wypowiedzi innych,

i)

korzysta z prostych tekstów kultury (np. bajek, piosenek, wierszy) jako inspiracji

do rozmowy, wspólnej zabawy i działania,

j)

tworzy krótkie wypowiedzi pisemne, posługując się znanym słownictwem

i schematami – zarówno tradycyjnie, jak i cyfrowo,

k) tworzy bardzo proste teksty użytkowe służące podtrzymywaniu relacji

i współpracy (np. życzenia, zaproszenia, pozdrowienia);

2)

odkrywanie i używanie języka – uczeń

a) formułuje bardzo proste wypowiedzi ustne, aby przekazać informacje, wyrazić

uczucia i okazać emocje,

b) recytuje lub śpiewa znane krótkie teksty – wiersze, piosenki, rymowanki,

c) wykonuje polecenia zgodnie z bardzo prostą instrukcją w danym języku

mniejszości narodowej lub etnicznej,

d) rozumie proste komunikaty i wypowiedzi, wspierając się ilustracjami, gestami,

mimiką,

e) pisze proste wyrazy, zwroty i zdania usłyszane lub zapamiętane,

f) tworzy bardzo proste teksty użytkowe – życzenia, kartki okolicznościowe,

zaproszenia, oraz wypełnia formularze z podstawowymi danymi,

g) korzysta z materiałów edukacyjnych i zasobów cyfrowych do poznawania języka

i jego kontekstu kulturowego – moduł kultura;

3)

świadomość językowa, w tym wiedza o języka – uczeń

a) rozpoznaje i nazywa litery alfabetu,

b) rozwija zasób słownictwa dotyczącego codziennego życia i kultury, w obszarach,

takich jak

–

rodzina, przyjaciele, sąsiedzi,

–

miejsce zamieszkania, dom, wieś lub miasto, środowisko lokalne,

–

jedzenie, potrawy tradycyjne,

––52

54 ––

–

zakupy, sklep, centrum handlowe,

–

szkoła, klasa, przedmioty szkolne,

–

przyroda, zwierzęta,

–

czas wolny, zabawy, święta,

–

zawody, życie codzienne społeczności lokalnej,

–

tradycje, zwyczaje, folklor, elementy dziedzictwa kultury,

–

bohaterowie lokalnych legend, opowiadań i tekstów kultury,

Poz. 378

c) poprawnie zapisuje najczęściej używane wyrażenia i wyrazy,

d) stosuje podstawowe zasady ortografii i interpunkcji charakterystyczne dla

danego języka mniejszości narodowej lub etnicznej,

e) dostrzega podobieństwa i różnice między danym językiem mniejszości

narodowej lub etnicznej a językiem polskim;

4)

kultura i tożsamość – uczeń

a) rozpoznaje symbole, stroje, potrawy i tradycje charakterystyczne dla swojej

mniejszości narodowej lub etnicznej – moduł kultura,

b) opowiada o sobie i swojej rodzinie w kontekście przynależności kulturowej

i językowej – moduł kultura,

c) uczestniczy w wydarzeniach szkolnych i lokalnych związanych z kulturą

mniejszości – moduł kultura,

d) tworzy prace plastyczne, teksty i wypowiedzi inspirowane historią i tradycją

swojej społeczności – moduł kultura,

e) wyraża szacunek dla języka i dziedzictwa kulturowego swojej mniejszości –

moduł kultura.

4.

Edukacja językowa – język regionalny – język kaszubski

1)

komunikacja – uczeń

a) pokonuje bariery ograniczające chęć wypowiadania się,

b) rozumie komunikaty werbalne i adekwatnie na nie reaguje werbalnie

i niewerbalnie,

c) sygnalizuje podstawowe potrzeby, emocje i uczucia,

d) zadaje pytania i udziela odpowiedzi w ramach wyuczonych zwrotów,

e) wykorzystuje przeczytane teksty literackie i nieliterackie oraz inne teksty kultury

do rozmowy i wspólnego działania,

––53

55 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

f) tworzy krótkie i proste teksty według schematów w pisemnej komunikacji

bezpośredniej,

g) wykorzystuje słowo pisane do budowania relacji i współpracy z innymi;

2)

odkrywanie i używanie języka – uczeń

a) analizuje i interpretuje znaczenie wypowiedzi usłyszanych w codziennych

sytuacjach,

b) podejmuje działania według usłyszanej instrukcji,

c) kategoryzuje poznane słownictwo i stosuje je w codziennych sytuacjach,

d) recytuje wiersze, rymowanki, wygłasza z pamięci krótkie teksty prozatorskie,

odgrywa dialogi, śpiewa piosenki – indywidualnie lub w grupie – moduł kultura,

e) eksperymentuje, bawi się słowem, tworząc własne wiersze, zagadki, rymowanki,

f) czyta na głos proste teksty, prawidłowo akcentując wyrazy i uwzględniając

charakterystyczne znaki diakrytyczne,

g) stosuje technikę cichego czytania prostych tekstów w języku kaszubskim,

h) rozumie sens krótkich opowiadań, bajek i historyjek oraz prostych piosenek

i wierszyków, szczególnie gdy są wspierane obrazkami, rekwizytami, ruchem,

mimiką, gestami, dodatkowymi dźwiękami – moduł kultura,

i)

przekazuje w języku polskim treść tekstów czytanych w języku kaszubskim,

j)

tworzy proste zdania według poznanych schematów,

k) tworzy indywidualnie lub w grupie proste teksty użytkowe, takie jak krótkie

wiadomości w komunikacji cyfrowej, ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, plakat,

l)

tworzy historyjkę obrazkową z krótkimi dialogami,

m) korzysta z odpowiednich materiałów źródłowych i narzędzi cyfrowych do

samodzielnego pogłębiania wiedzy, w tym odkrywania znaczeń nieznanych słów

oraz sprawdzania ich pisowni;

3)

świadomość językowa, w tym wiedza o języku – uczeń

a) rozpoznaje i nazywa litery alfabetu,

b) pisze czytelnie, szczególną wagę przykłada do kształtu kaszubskich liter,

c) rozpoznaje dźwięki: głoski, w tym spółgłoski i samogłoski, sylaby, rymy

w wypowiadanych słowach,

d) korzysta z zasobu słownictwa odpowiedniego do wyrażania zamierzonych treści,

gromadzonego systematycznie w obrębie obszarów tematycznych, takich jak

–

rodzina, przyjaciele,

–

miejsce zamieszkania – dom, miejscowość, region,

––54

56 –

–

Dziennik Ustaw

–

szkoła,

–

popularne zawody,

–

plan dnia,

–

zabawy, sport,

–

rok kalendarzowy i obrzędowy,

–

jedzenie,

–

zakupy, sklep, centrum handlowe,

–

czas wolny i wakacje,

–

święta i tradycje,

–

samopoczucie i emocje,

–

przyroda,

–

świat baśni i wyobraźni,

Poz. 378

e) nazywa osoby, miejsca, przedmioty, zwierzęta i rośliny, liczy od 1 do 100,

dobiera

proste

przymiotniki

do

rzeczowników

(dostosowuje

formę

gramatyczną), zmienia formę gramatyczną rzeczowników w kontekście

składniowym,

f) używa czasowników w odpowiedniej osobie, liczbie i czasie,

g) stosuje podstawowe zasady ortografii kaszubskiej,

h) dostrzega podobieństwa i różnice między językiem kaszubskim a językiem

polskim i innymi językami;

4)

kultura i tożsamość – uczeń

a) kształtuje swoją tożsamość kaszubską na podstawie kultury i tradycji swojej

rodziny i najbliższej okolicy – moduł kultura,

b) poznaje kulturę, historię, geografię, przyrodę i społeczność kaszubską

w środowisku szkolnym i pozaszkolnym, w ramach wycieczek i warsztatów –

moduł kultura,

c) uczestniczy w wydarzeniach szkolnych i lokalnych związanych z kulturą

kaszubską – moduł kultura,

d) wyraża szacunek dla języka i dziedzictwa kulturowego Kaszubów – moduł

kultura.

––55

57 –

–

Dziennik Ustaw

5.

Poz. 378

Edukacja matematyczna

1)

liczby – uczeń

a) odczytuje, zapisuje, porównuje i porządkuje liczby naturalne w zakresie co

najmniej do 10 000,

b) rozumie, że wartość liczby zależy od liczby cyfr oraz ich położenia w jej zapisie,

c) rozumie pojęcia: liczba parzysta, liczba nieparzysta,

d) dolicza do podanej liczby naturalnej i odlicza od podanej liczby naturalnej, po

jeden, po dwa, po trzy itp. także z przekroczeniem liczby 0 w stronę liczb

ujemnych,

e) posługuje się modelami osi liczbowej (np. linijką, centymetrem krawieckim,

skalą na termometrze, rysunkiem) przy porównywaniu liczb i budowaniu intuicji

pojęć „mniejsze o”, „większe o” w kontekstach praktycznych,

f) dodaje liczby naturalne dwucyfrowe i trzycyfrowe w pamięci lub stosując zapisy

wyników cząstkowych,

g) odejmuje od siebie liczby naturalne dwucyfrowe w przykładach, których wynik

jest liczbą naturalną, w pamięci lub stosując zapisy wyników cząstkowych,

h) mnoży i dzieli liczby naturalne w zakresie tabliczki mnożenia, mnoży liczby

dwucyfrowe przez 2, 3, 5, 10, posługuje się tabliczką mnożenia, a także

interpretuje dzielenie jako mieszczenie i podział,

i)

dzieli liczby naturalne dwucyfrowe przez 2, 3, 5, 10 w przykładach, gdy wynik

jest liczbą naturalną,

j)

tworzy i stosuje własne strategie obliczeń,

k) odkrywa prawidłowości w dodawaniu, odejmowaniu, mnożeniu i dzieleniu liczb,

l)

znajduje brakującą liczbę w równości „z okienkiem” typu: 7 + ▢ = 19, ▢ + 8 = 21,

9 + 17 = ▢, także w przypadku odejmowania, mnożenia i dzielenia,

m) posługuje się znakami: +, –, ·, :, <, >, =,

n) odczytuje i zapisuje w kontekstach praktycznych liczby rzymskie w zakresie co

najmniej do XII,

o) sprawdza poprawność obliczeń, wykorzystując związki między dodawaniem

i odejmowaniem oraz mnożeniem i dzieleniem,

p) odczytuje i zapisuje wybrane ułamki o liczniku 1 (½, ⅓, ¼, ⅕, ⅛), w prostych

przypadkach interpretuje część danej całości za pomocą ułamka;

––56

58 ––

2)

Poz. 378

miary – uczeń

a) mierzy, zapisuje i odczytuje wyniki pomiaru: czasu, długości, masy, pojemności,

w tym odmierza produkty za pomocą miarki i wagi,

b) mierzy, zapisuje i odczytuje wyniki pomiaru: temperatury, uwzględniając

odczyty dodatnie i ujemne, a także oblicza różnice temperatur, w tym te związane

ze wzrostem i spadkiem temperatury przechodzącym przez 0 °C,

c) posługuje się w codziennych sytuacjach jednostkami: kilometr, metr, centymetr,

milimetr, tona, kilogram, dekagram, gram, doba, godzina, minuta, sekunda, litr,

mililitr,

d) posługuje się w codziennych sytuacjach jednostkami: złoty, grosz – moduł

ekonomiczno-finansowy,

e) zamienia w kontekstach praktycznych jednostki długości: centymetry na

milimetry, metry na centymetry oraz kilometry na metry, a w prostych

rachunkowo przypadkach także odwrotnie,

f) zamienia w kontekstach praktycznych jednostki masy: kilogramy na dekagramy

oraz kilogramy na gramy, a w prostych rachunkowo przypadkach także

odwrotnie,

g) zamienia w kontekstach praktycznych jednostki czasu: godziny na minuty oraz

minuty na sekundy,

h) wykonuje w kontekstach praktycznych obliczenia pieniężne, m.in związane

z budżetem domowym, zakupami, oszczędzaniem, a także odczytuje zapis

dziesiętny cen towarów – moduł ekonomiczno-finansowy,

i)

posługuje się wyrażeniami dwumianowanymi i w prostych przypadkach

zamienia je na wielkości opisane jednym mianem,

j)

porównuje długość przedmiotów, odległość, pojemność, wartość i czas trwania

wybranych czynności, szacuje te wielkości oraz sprawdza wynik oszacowania;

3)

figury – uczeń

a) rozpoznaje

w

swoim

otoczeniu

i

opisuje

przedmioty

w

kształcie

prostopadłościanu, sześcianu, kuli, walca,

b) rozpoznaje w swoim otoczeniu i opisuje trójkąty, czworokąty, w tym prostokąty

z uwzględnieniem kwadratów, oraz koła, rysuje je, w tym używając przyborów

matematycznych,

c) oblicza obwody trójkątów, prostokątów, w tym kwadratów,

––57

59 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

d) bada różne formy i kształty (np. ornamenty i wzory z kultury regionalnej i sztuki)

w poszukiwaniu osi symetrii – moduł kultura,

e) orientuje się w schemacie własnego ciała, wyprowadza kierunki od siebie i od

innych osób, ustala i opisuje relacje między obiektami, w przestrzeni i na kartce,

f) rozpoznaje w kontekstach praktycznych linie równoległe i prostopadłe;

posługuje się pojęciami: pion, poziom, skos, a także korzysta z sieci

kwadratowej;

4)

dane – uczeń

a) odczytuje i interpretuje dane przedstawione za pomocą prostych tabel

i diagramów słupkowych – moduł ekonomiczno-finansowy,

b) wyszukuje i porównuje informacje z różnych źródeł, w kontekstach

praktycznych,

c) prezentuje informacje w wybrany sposób (np. za pomocą diagramu, tabeli), także

wykorzystując technologie cyfrowe;

5)

myślenie matematyczne – uczeń

a) czyta i rozumie proste teksty zawierające treści zmatematyzowane (np. rozkłady

jazdy, kalendarz, cenniki, przepisy, instrukcje itp.),

b) tworzy dogodny dla siebie sposób rozwiązania zadania, także nietypowego,

wykorzystując: rysunek, piktogramy, liczmany, symbole itp.,

c) rozwiązuje zadania tekstowe, tworząc własne strategie, wyjaśnia innym

zastosowany sposób rozwiązania,

d) weryfikuje rozwiązania uzyskane przez siebie i innych i rozmawia o nich,

e) korzysta z umiejętności strategicznego myślenia, także podczas gier

planszowych, kościanych, karcianych,

f) dostrzega, kontynuuje i opisuje rytmy i regularności przedstawione w różny

sposób,

g) klasyfikuje obiekty i wyjaśnia kryterium klasyfikacji,

h) wykorzystuje umiejętności matematyczne w codziennych sytuacjach, w tym

sytuacjach zakupowych czy związanych z zarządzaniem kieszonkowym czy

oszczędzaniem – moduł ekonomiczno-finansowy.

––58

60 ––

6.

Poz. 378

Edukacja przyrodnicza

1)

procesy życiowe i różnorodność biologiczna – uczeń

a) bada znaczenie kluczowych procesów życiowych, w tym oddychania,

odżywiania i rozmnażania się, dla prawidłowego funkcjonowania organizmów

żywych, w tym człowieka,

b) rozróżnia, na schemacie lub modelu, główne narządy wewnętrzne i zewnętrzne

organizmu człowieka, w tym mózg, serce, płuca, żołądek, jelita, skórę, oczy,

uszy, nos, i projektuje na podstawie obserwacji i doświadczeń sposoby

wspierania ich działania przez ruch, zdrową dietę, higienę oraz regularny kontakt

z przyrodą,

c) rozróżnia podstawowe potrzeby organizmów żywych, w tym potrzebę wody do

przebiegu reakcji chemicznych, transportu substancji oraz termoregulacji,

potrzebę pokarmu do zapewnienia energii i materiałów budulcowych do rozwoju

oraz rozmnażania się, potrzebę tlenu do oddychania komórkowego, potrzebę

odpowiedniej temperatury do zachowania funkcji życiowych, opisuje zależności

między nimi i formułuje wnioski na podstawie własnych analiz,

d) obserwuje i dokumentuje zmiany zachodzące w ciele człowieka w cyklu życia,

e) obserwuje w terenie i rozpoznaje podstawowe gatunki zwierząt i roślin żyjących

w najbliższym środowisku oraz wyjaśnia ich znaczenie dla różnorodności

biologicznej i konieczność ich ochrony,

f) na podstawie własnych obserwacji terenowych podaje przykłady sposobów,

w jakie rośliny i zwierzęta przystosowują się do różnych warunków

środowiskowych (np. długość i głębokość korzeni, kształt, struktura i barwa liści,

ubarwienie zwierząt, narządy służące do życia na lądzie, w wodzie, powietrzu,

pod ziemią),

g) wyjaśnia na podstawie badań, że życie i rozwój roślin zależy od czynników

takich, jak: energia słoneczna, gleba, woda, powietrze,

h) wykazuje w działaniu poczucie odpowiedzialności za przyrodę, szacunek dla

wszystkich form życia, m.in. przez segregację odpadów, opiekę nad roślinami

i zwierzętami, oszczędzanie wody i energii, niemarnowanie żywności;

2)

procesy fizyczne w codzienności ucznia – uczeń

a) obserwuje w terenie i bada działanie różnych sił, w tym grawitacji, tarcia,

sprężystości i nacisku, oraz ich wpływ na ruch i zachowanie przedmiotów,

––59

61 ––

Poz. 378

b) bada właściwości światła (np. tworzy cienie, bada odbicie światła od lśniących

powierzchni i rozszczepienie światła, rozpoznaje naturalne i sztuczne źródła

światła) i prezentuje wyniki swoich badań,

c) obserwuje źródła ciepła (np. Słońce, ogień, grzejnik, kuchenka, czajnik),

analizuje różne sposoby wykorzystania ciepła w codziennym życiu i prezentuje

wyniki swoich badań,

d) wyjaśnia rolę Słońca jako głównego źródła energii na Ziemi i Układu

Słonecznego, korzystając z różnych źródeł informacji i własnych obserwacji,

e) rozróżnia dźwięki w otoczeniu, eksperymentuje z wytwarzaniem dźwięku i bada

jego przemieszczanie się w różnych mediach (np. powietrze, woda, ciała stałe);

podaje przykłady pozytywnego i negatywnego wpływu dźwięków na ludzi

i zwierzęta,

f) zachowuje zasady bezpieczeństwa własnego i innych osób podczas działań

badawczych;

3)

materiały i ich właściwości – uczeń

a) bada materiały, takie jak papier, metal, drewno, plastik, skórę, wełnę, wodę,

tkaniny,

kamienie,

testując

ich

właściwości,

w

tym

wytrzymałość,

higroskopijność, fakturę, twardość, plastyczność, klasyfikuje materiały na

naturalne i sztuczne, surowce i przetworzone oraz podaje sposoby ich

wykorzystania w codziennym życiu,

b) rozpoznaje na podstawie wyników własnych badań materiały występujące

w trzech stanach skupienia – stałe, ciekłe, gazowe,

c) bada wpływ wybranych czynników (np. temperatury, siły, zanieczyszczenia) na

zmiany zachodzące w materiałach,

d) przejawia zachowania ukazujące racjonalne korzystanie z materiałów

i minimalizujące negatywny wpływ na przyrodę, w tym ograniczające

zachowania konsumpcyjne – moduł ekonomiczno-finansowy;

4)

edukacja klimatyczno-środowiskowa – uczeń

a) na podstawie własnych badań terenowych identyfikuje zależności między

elementami przyrody ożywionej i nieożywionej, w tym wpływ światła i wody na

wzrost oraz budowę rośliny, zależności pokarmowe, wpływ pogody i warunków

atmosferycznych na rośliny oraz zwierzęta, rolę gleby i skał w rozwoju roślin,

cykle natury: cykl wody lub cykl życia roślin i zwierząt,

––60

62 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

b) opisuje podstawowe zjawiska związane ze zmianą klimatu, w tym wzrost

średnich temperatur w zimie i lecie, przesunięcia sezonów, wcześniejsze

kwitnienie roślin, pojawienie się nowych gatunków zwierząt w okolicy lub

wymarcie niektórych gatunków, czas migracji ptaków, nowe formy

zanieczyszczeń środowiska, nowe formy aktywności ludzi związane z ochroną

przyrody, topnienie lodowców, korzystając z wyników własnych działań

badawczych (np. prowadzenie dziennika pogody, fotoalbumów zmian

w otoczeniu, analiz prognoz pogody i pomiarów ilości opadów, poziomu rzek

czy zanieczyszczeń powietrza i wody),

c) prezentuje wyniki badań własnych, wskazując przykłady pozytywnego

i negatywnego wpływu działalności człowieka na środowisko,

d) wyjaśnia konieczność oszczędzania zasobów Ziemi w codziennym życiu

i proponuje własne pomysły takich działań poparte eksperymentami lub

obserwacjami – moduł ekonomiczno-finansowy,

e) analizuje przykłady działań na rzecz klimatu i lokalnego środowiska

przyrodniczego i w miarę możliwości włącza się w nie;

5)

warsztat przyrodnika – uczeń

a) rozwija ciekawość poznawczą,

b) formułuje pytania badawcze, planuje i przeprowadza działania badawcze, w tym

zbiera oraz dokumentuje dane, analizuje je i wyciąga wnioski,

c) przedstawia wyniki w wybranej formie graficznej,

d) posługuje się narzędziami badawczymi, w tym kluczami do oznaczania roślin

i zwierząt, lupą, mikroskopem, lornetką, prostym szkłem laboratoryjnym,

kompasem, globusem, mapą fizyczną, wagą szalkową, termometrem,

e) prowadzi badania przyrodnicze w taki sposób, aby nie szkodzić obserwowanym

obiektom i uwzględniać ich dobro i potrzeby,

f) rozpoznaje sytuacje niebezpieczne dla zdrowia i życia oraz stosuje zasady

bezpiecznego postępowania wobec zagrożeń ze strony niebezpiecznych

zwierząt, trujących roślin i substancji, ruchu drogowego, chorób zakaźnych oraz

groźnych zjawisk pogodowych,

g) wyjaśnia istotę pracy naukowców i nauki.

––61

63 –

–

Dziennik Ustaw

7.

Poz. 378

Edukacja społeczna

1)

kompetencje osobiste – uczeń

a) rozpoznaje i nazywa swoje mocne strony, rozwija świadomość swoich osiągnięć

oraz wykorzystuje je w działaniu,

b) wskazuje obszary, w których szczególnie pragnie się rozwijać, a także

przykładowe sposoby dbania o rozwój w tych obszarach,

c) podejmuje próby samooceny; na jej podstawie wprowadza zmiany w swoich

zachowaniu i działaniach,

d) rozpoznaje i nazywa swoje potrzeby i emocje, komunikuje je innym i zwraca się

o pomoc do odpowiednich osób w razie potrzeby,

e) stosuje poznane strategie regulacji emocji adekwatnie do sytuacji,

f) stosuje poznane strategie radzenia sobie ze stresem i porażką oraz potrafi prosić

o wsparcie,

g) asertywnie reaguje w sytuacjach przekraczania swoich granic, wyrażając własne

potrzeby i emocje z poszanowaniem siebie i innych,

h) rozpoznaje negatywne zachowania ze strony innych związane z namawianiem

do niebezpiecznych zachowań, przekraczaniem granic lub łamaniem zasad

i reaguje na nie,

i)

rozpoznaje wpływ innych osób, a także mediów i reklamy na swoje decyzje

dotyczące wydatków – moduł ekonomiczno-finansowy,

j)

rozważa problem z różnych perspektyw, wskazuje jego przyczyny i podejmuje

decyzje dotyczące sposobu jego rozwiązania,

k) ustala priorytety działań, układa plan wykonania zadań, w tym szkolnych lub

z życia codziennego, a także realizuje i doprowadza do końca podjęte działania,

ocenia ich skuteczność,

l)

dokonuje wyboru sposobu realizacji zadania,

m) docenia przydatność informacji zwrotnej, korzysta z niej,

n) pracuje wytrwale nawet w obliczu wyzwań lub trudności,

o) uczestniczy w aktywnościach związanych z osobistymi zainteresowaniami,

p) stosuje podstawowe zasady dotyczące zdrowego trybu życia, w tym dbania

o higienę jamy ustnej, zbilansowanej diety, aktywności ruchowej oraz

regularnego kontaktu z przyrodą,

q) uświadamia sobie wpływ swoich decyzji na zdrowie;

––62

64 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

kompetencje społeczne – uczeń

a) okazuje szacunek dla wszystkich ludzi bez względu na ich narodowość,

obywatelstwo, przynależność kulturową, wyznanie, kolor skóry, pozycję

społeczną, wiek, stan zdrowia itp.,

b) nawiązuje i podtrzymuje relacje społeczne w najbliższym otoczeniu: w rodzinie,

klasie i szkole oraz lokalnej wspólnocie,

c) inicjuje i podtrzymuje współpracę w grupie, a także współtworzy, negocjuje

i stosuje zasady działania w grupie,

d) zgłasza własne pomysły podczas podejmowania decyzji w grupie, przestrzega

wspólnie podjętych ustaleń,

e) rozpoznaje emocje innych i reaguje na nie w adekwatny sposób,

f) zwraca uwagę na potrzeby innych członków grupy, oferuje pomoc osobie, która

jest w potrzebie, nawet jeśli wymaga to od niego wysiłku,

g) podejmuje próby samodzielnego rozwiązywania konfliktów, stosując elementy

mediacji rówieśniczej,

h) rozpoznaje przejawy przemocy wobec siebie i innych, w tym zastraszanie,

dręczenie, cyberprzemoc, i przeciwstawia się im samodzielnie lub prosząc

o pomoc dorosłego,

i)

odgrywa odpowiedzialnie role społeczne,

j)

planuje i realizuje we współpracy z innymi działania w klasie i środowisku

lokalnym, realizując inicjatywy, współpracując z rówieśnikami i dorosłymi oraz

rozwijając postawę obywatelską i odpowiedzialność za wspólne dobro;

3)

edukacja obywatelska – uczeń

a) przedstawia na podstawie własnych obserwacji terenowych i różnych źródeł

podstawowe elementy krajobrazu lokalnego oraz zagospodarowania przestrzeni

i opisuje ich wartość przyrodniczą i kulturową – moduł kultura,

b) określa główne kierunki geograficzne na mapie, wskazuje na niej swoje miejsce

zamieszkania i region oraz odczytuje z niej cechy charakterystyczne krajobrazu,

c) korzysta z map i ilustracji, aby wyjaśnić podstawowe pojęcia geograficzne, takie

jak: kontynent, ocean, morze, wyspa, kraj, granica; podaje przykłady z własnego

otoczenia,

d) rozpoznaje Polskę na mapie Europy i świata oraz wskazuje jej stolicę, główne

miasta, rzeki i pasma górskie; wskazuje kraje sąsiadujące z Polską,

––63

65 ––

Poz. 378

e) prezentuje wybrane wydarzenia, obiekty, miejsca i postaci z lokalnej, polskiej

oraz europejskiej historii i teraźniejszości oraz wyjaśnia ich znaczenie – moduł

kultura,

f) prezentuje w różnych formach informacje o Polakach, którzy są przykładami

postaw wartościowych etycznie, w tym dobra, odwagi, mądrości i patriotyzmu –

moduł kultura,

g) charakteryzuje patrona swojej szkoły oraz wskazuje aktualnego prezydenta,

premiera i marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej,

h) rozróżnia i opisuje symbole państwowe Polski: flagę, godło i hymn oraz flagę

i hymn Unii Europejskiej, a także zachowuje się z szacunkiem podczas

śpiewania lub słuchania hymnu oraz wciągania flagi na maszt,

i)

wskazuje wybrane święta państwowe, rozpoznaje zwyczaje lokalne, tradycyjne

elementy kultury i języka oraz w miarę możliwości zachowuje je, uczestnicząc

w życiu społecznym – moduł kultura,

j)

wyjaśnia znaczenie praw i obowiązków ucznia, podstawowych praw człowieka

oraz podstawowych praw i obowiązków obywatela, dostrzega ich obecność lub

brak w codziennym życiu oraz opisuje konsekwencje niewypełniania praw

i obowiązków,

k) analizuje podstawowe różnice między życiem ludzi w przeszłości i obecnie,

korzystając z doświadczeń rodzinnych oraz innych źródeł,

l)

rozumie podstawowe zależności geograficzno-ekonomiczne, w tym skąd

pochodzą żywność i inne dobra konsumpcyjne, na czym polega obieg pieniądza

w gospodarce,

m) odróżnia polskie banknoty i monety od banknotów i monet innych państw oraz

wie, że waluty można wymieniać – moduł ekonomiczno-finansowy,

n) nazywa różne formy i źródła dochodu w rodzinie i zauważa różnice w dochodach

ludzi – moduł ekonomiczno-finansowy,

o) tworzy listę zakupów, odróżniając potrzeby od pragnień (zachcianek), jest

przygotowany

do

podejmowania

prostych

decyzji

zakupowych

uwzględniających dostępne środki oraz korzyści wynikające z oszczędzania –

moduł ekonomiczno-finansowy,

p) wyjaśnia cel przechowywania pieniędzy w odpowiednich instytucjach

finansowych – moduł ekonomiczno-finansowy.

––64

66 –

–

Dziennik Ustaw

8.

Poz. 378

Edukacja artystyczna – plastyka i muzyka

1)

percepcja i interpretacja dzieł plastycznych – uczeń

a) rozpoznaje podstawowe środki wyrazu plastycznego w oglądanych dziełach,

w tym barwę, linię, kształt, fakturę,

b) nazywa emocje wywoływane przez dzieło sztuki – moduł kultura,

c) porównuje dzieła sztuki, uwzględniając różne kryteria, w tym barwę, nastrój –

moduł kultura,

d) opisuje wybrane dzieła sztuki, w tym obrazy, rzeźby, ilustracje, filmy, fotografie –

moduł kultura,

e) interpretuje znaczenie wybranych symboli lub elementów obecnych w dziele

sztuki – moduł kultura;

2)

twórcze działania plastyczne – uczeń

a) stosuje podstawowe środki wyrazu plastycznego w działaniach twórczych,

w tym kontrast barw, rytm, linie, proporcje,

b) tworzy prace plastyczne inspirowane motywem, wzorem lub obserwacją

obiektów i zjawisk przyrodniczych,

c) stosuje podstawowe techniki plastyczne, w tym rysunek, malarstwo, grafikę,

rzeźbę, kolaż, a także dobiera odpowiednie narzędzia i materiały do ich

realizacji,

d) planuje etapy tworzenia pracy plastycznej,

e) tworzy kompozycje plastyczne inspirowane różnymi doświadczeniami,

emocjami, kontaktem ze sztuką i przyrodą,

f) wykonuje fotografie przyrodnicze, portretowe lub inscenizowane oraz proste

animacje,

g) rozmawia o rezultatach pracy twórczej własnej i zespołowej;

3)

kształcenie wrażliwości estetycznej – uczeń

a) dostrzega ład i nieład, regularność i nieregularność, harmonię i dysharmonię

w otoczeniu oraz podobieństwa między światem przedstawionym w poznawanej

sztuce a otaczającą go rzeczywistością,

b) na elementarnym poziomie charakteryzuje i ocenia estetykę otoczenia, w tym

wystrój otaczających go wnętrz, uporządkowanie przestrzeni i wygląd

przedmiotów,

c) porządkuje, także w wypowiedzi ustnej lub artystycznej, własne otoczenie

i przedmioty codziennego użytku;

–– 65

67 ––

4)

Poz. 378

percepcja i interpretacja muzyki – uczeń

a) słucha, także aktywnie, utworów muzyki klasycznej, rozrywkowej i tradycyjnej

z różnych kultur i epok – moduł kultura,

b) określa tempo, dynamikę, nastrój utworów w różnorodny sposób,

c) reaguje ruchem na zmiany tempa, dynamiki, nastroju czy wysokości dźwięku

w utworze,

d) rozpoznaje utwory wykonywane solo i zespołowo: chóralnie lub instrumentalnie,

e) rozpoznaje w piosence zwrotkę i refren, w utworze muzycznym budowę AB,

ABA,

f) identyfikuje i różnicuje dźwięki, rytmy i melodie w zabawach i grach

słuchowych,

g) rozpoznaje wybrane instrumenty muzyczne, nazywa je i przyporządkowuje do

wysłuchanych fragmentów muzyki oraz ilustracji;

5)

aktywności muzyczne: śpiew, ruch i gra na instrumentach – uczeń

a) śpiewa piosenki dziecięce, ludowe i okolicznościowe, hymn państwowy

i wybrane pieśni patriotyczne – moduł kultura,

b) uczestniczy w zabawach głosowych, ćwiczeniach emisyjnych,

c) gra na instrumentach melodycznych i niemelodycznych zgodnie z prostym

zapisem graficznym – nutowym i beznutowym,

d) odtwarza proste układy taneczne do piosenek dziecięcych, w tym z użyciem

rekwizytów, oraz uczestniczy w zabawach muzyczno-ruchowych i tańcach

integracyjnych,

e) wykonuje podstawowe kroki wybranych tańców narodowych lub ludowych –

moduł kultura,

f) odczytuje, używając tataizacji, innych sylab rytmicznych lub gestodźwięków,

proste schematy rytmiczne z różnych zapisów,

g) współpracuje z innymi podczas wspólnego, zespołowego muzykowania;

6)

twórcze działania muzyczne – uczeń

a) twórczo wykorzystuje dźwięk, ruch i rytm do wyrażania emocji, nastrojów

i pomysłów,

b) wykorzystuje przedmioty codziennego użytku do zabaw muzycznych,

c) wykonuje improwizacje instrumentalne i ruchowe, w tym inspirowane

dźwiękami przyrody, projektuje rytmy na instrumentach perkusyjnych, odgrywa

dialogi muzyczne w parach i zespołowo,

––66

68––

Poz. 378

d) tworzy ruchowe improwizacje do muzyki instrumentalnej lub wokalnej, w tym

taniec swobodny, układ gestów zgodnych z rytmem,

e) tworzy i wykonuje proste akompaniamenty do wybranych utworów muzycznych

z użyciem dostępnych instrumentów lub rekwizytów;

7)

inne działania artystyczne – uczeń

a) demonstruje wybrane emocje i stany przez ekspresję artystyczną, w tym

głosową, muzyczną i ruchową, oraz opowiada o własnych przeżyciach

artystycznych,

b) kreuje postacie sceniczne, nadając im charakter za pomocą różnych środków

wyrazu,

c) interpretuje wybrane teksty kultury, w tym muzyczne i wizualne, i przekłada je

na własny język artystyczny – moduł kultura,

d) tworzy scenki dramowe inspirowane literaturą dziecięcą i wydarzeniami z życia

codziennego,

e) stosuje środki wyrazu artystycznego, w tym ruch, głos, rytm, przestrzeń,

rekwizyt, instrument; posługuje się elementami scenografii i kostiumu

w działaniach teatralnych,

f) podejmuje we współpracy z innymi działania artystyczne, uwzględniając różne

formy komunikacji.

9.

Edukacja techniczna i informatyczna

1)

bezpieczeństwo i higiena – uczeń

a) wskazuje sytuacje niebezpieczne i sposoby reagowania, w tym wymienia

podstawowe numery alarmowe, telefon zaufania i szkolne procedury

bezpieczeństwa, z których może skorzystać w miarę swoich możliwości – moduł

bezpieczeństwo i obrona,

b) potrafi wezwać pomoc, w tym przekazać informacje o zdarzeniu i swoje dane –

moduł bezpieczeństwo i obrona,

c) stosuje podstawowe zasady udzielania pierwszej pomocy w sytuacjach

zagrożenia zdrowia lub życia – moduł bezpieczeństwo i obrona,

d) reaguje na instrukcje oraz komunikaty wizualne i dźwiękowe, a także stosuje

zasady bezpieczeństwa, w tym bezpieczeństwa drogowego, w trakcie wyjść

i wycieczek oraz zajęć w bezpośrednim otoczeniu szkoły, także podczas

próbnych ewakuacji – moduł bezpieczeństwo i obrona,

–– 67

69 ––

Poz. 378

e) przygotowuje miejsce pracy i zachowuje w nim porządek, przestrzegając zasad

bezpieczeństwa, w tym higieny cyfrowej oraz ergonomii określonych

w regulaminie pracowni lub klasy – moduł bezpieczeństwo i obrona,

f) zachowuje zasady bezpieczeństwa i higieny w sytuacjach życia codziennego,

w tym podczas przygotowywania oraz spożywania posiłków,

g) używa odpowiednich materiałów i posługuje się w sposób bezpieczny prostymi

narzędziami, w tym młotkiem, śrubokrętem, igłą, nożyczkami, oraz prostymi

urządzeniami technicznymi i cyfrowymi – moduł bezpieczeństwo i obrona,

h) stosuje zasady ochrony prywatności i bezpieczeństwa w codziennym i cyfrowym

świecie, rozpoznaje i odpowiednio reaguje na sytuacje ryzykowne, dbając

o wizerunek i dane osobowe – moduł bezpieczeństwo i obrona,

i)

współpracuje w grupie, w tym on-line, z poszanowaniem zasad komunikacji

i etykiety lub netykiety,

j)

podejmuje samodzielne próby ustalenia przydatności i weryfikowania

poprawności informacji uzyskanych z różnych źródeł, w tym generowanych

przez sztuczną inteligencję;

2)

projektowanie i tworzenie – uczeń

a) planuje i wykonuje własne projekty, w tym projekty zagospodarowania swojego

otoczenia i lokalnej przestrzeni, z uwzględnieniem rozwiązań z zakresu adaptacji

do zmiany klimatu, wykonując szkice i notatki oraz określając algorytmy

w formie słownej, graficznej, a także z wykorzystaniem aplikacji do

programowania blokowego,

b) wykonuje przedmioty użytkowe, dekoracyjne i modele techniczne, a także

montuje wybrane urządzenia i przedmioty, wykorzystując oszczędnie dostępne

materiały oraz poznane technologie,

c) wykonuje i edytuje proste materiały cyfrowe, wykorzystując przeglądarkę

internetową, podstawowe programy, w tym aplikacje tekstowe, graficzne,

filmowe, programowanie blokowe oraz narzędzia oparte na sztucznej

inteligencji,

d) redaguje prostą instrukcję lub wskazówki dotyczące wykorzystania dostępnych

narzędzi i urządzeń, w tym cyfrowych,

e) wykorzystuje zasoby cyfrowe w sposób etyczny, zgodny z prawem autorskim,

f) analizuje wpływ stosowanych materiałów i technik na środowisko oraz zdrowie,

w tym rozpoznaje materiały szkodliwe i bezpieczne,

––68

70 ––

Poz. 378

g) poszukuje alternatywnych zastosowań materiałów, narzędzi technicznych

i rozwiązań algorytmicznych,

h) prezentuje efekty pracy własnej, w parze lub grupie na forum klasy,

wykorzystując dostępne urządzenia i formy,

i)

zauważa i nazywa pozytywne aspekty swojej pracy oraz pracy innych, ocenia

efekty działań, formułując i wykorzystując konstruktywną informację zwrotną,

j)

kończy rozpoczętą pracę i potrafi opowiedzieć o jej przebiegu oraz rezultacie

ustnie lub pisemnie, także z wykorzystaniem technologii cyfrowych,

k) wykorzystuje narzędzia i technologie do rozwiązania problemów i realizacji prac

z innych obszarów przedmiotowych.

10. Wychowanie fizyczne

1)

aktywność fizyczna i bezpieczeństwo – uczeń

a) podejmuje działania na rzecz utrzymania zdrowia, takie jak: dbanie o higienę

ciała, wybór stroju sportowego odpowiedniego do miejsca zajęć i pogody,

zdrowa dieta, regularny kontakt z przyrodą,

b) wymienia i rozpoznaje przykłady aktywności fizycznej możliwej do wykonania

w domu, w szkole i na świeżym powietrzu,

c) podejmuje aktywność fizyczną w celu utrzymania zdrowia i zapobiegania

wadom postawy, wykonuje systematycznie ćwiczenia fizyczne,

d) wykonuje rozgrzewkę i wyjaśnia jej cel,

e) przestrzega zasad zabaw i gier ruchowych oraz zespołowych,

f) stosuje zasady bezpiecznego poruszania się pieszo, na rowerze, hulajnodze

i rolkach, a także zna główne znaki drogowe – moduł bezpieczeństwo i obrona,

g) stosuje zasady bezpieczeństwa w czasie aktywności plenerowych, w tym nad

wodą, w lesie i górach – moduł bezpieczeństwo i obrona;

2)

sprawność fizyczna – uczeń

a) chodzi, maszeruje, biega ze zmianą kierunku i tempa, zachowując rytm

i koordynację,

b) skacze, podskakuje i przeskakuje – obunóż, jednonóż, w miejscu i w ruchu, przez

przeszkody, w dal z miejsca i rozbiegu, przez skakankę lub gumę,

c) wspina się na niskich wysokościach,

d) czołga się w różnych kierunkach i pod przeszkodami,

e) rzuca jednorącz małymi przyborami do celu nieruchomego i ruchomego,

––69

71 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

f) podaje przybory oburącz sprzed klatki piersiowej i znad głowy, w miejscu

i w ruchu, a także chwyta je w miejscu i w ruchu,

g) uderza piłkę nogą w miejscu i w ruchu, do partnera lub celu, z różną siłą

i w różnych kierunkach,

h) odbija piłkę oburącz lub jednorącz w górę i w kierunku partnera,

i)

wykonuje podstawowe ćwiczenia techniczne z piłką lub innym przyborem

charakterystycznym dla gier zespołowych: kozłuje w miejscu i w ruchu, podaje

i chwyta, odbija, uderza, prowadzi, rzuca, uderza do celu,

j)

toczy, podnosi i przenosi przybory,

k) utrzymuje równowagę w pozycjach statycznych i dynamicznych, z przyborem

i bez,

l)

wykonuje rotacje ciała wokół osi pionowej i poziomej, w tym obroty w miejscu

i w ruchu, przewroty w przód z przysiadu podpartego,

m) przenosi ciężar ciała z jednej strony na drugą,

n) utrzymuje prawidłową postawę ciała w różnych pozycjach,

o) wykonuje ćwiczenia rytmiczne przy muzyce,

p) uczestniczy w zabawach i grach ruchowych oraz grach zespołowych,

q) korzysta z dostępnego sprzętu sportowego, zachowując zasady bezpieczeństwa,

r) współpracuje z innymi przy planowaniu i realizacji zabaw ruchowych,

s) przestrzega zasad fair play w zabawach i grach ruchowych oraz grach

zespołowych.

11. Etyka

1)

ja i etyka – uczeń

a) odróżnia ocenę etyczną, w tym dobre i złe działania, postawy, cele, od innych

ocen, w tym: estetycznej – piękne i brzydkie wytwory kultury praktycznej –

użyteczne i nieużyteczne przedmioty, działania, a także poznawczej – prawdziwe

i fałszywe sądy,

b) formułuje proste oceny etyczne w odniesieniu do codziennych doświadczeń oraz

poznanych tekstów kultury i uzasadnia je w dyskusji – moduł kultura,

c) posługuje się nazwami postaw etycznie wartościowych, takimi jak

sprawiedliwość, szacunek, życzliwość, uczciwość, odpowiedzialność, odwaga,

solidarność, troska, przyjaźń, miłość, a także wskazuje przykłady działań

będących ich przejawem,

––70

72 ––

Poz. 378

d) odróżnia działania, postawy i cele etycznie wartościowe od nieetycznych –

moduł kultura,

e) na podstawie codziennych doświadczeń i poznanych tekstów kultury formułuje

normy moralne, w tym obowiązki moralne, wynikające z tych doświadczeń

i tekstów – moduł kultura;

2)

ja i moje życie – uczeń

a) ocenia pod względem etycznym własne postawy, cele i działania oraz określa

konsekwencje tych działań dla siebie i innych,

b) wskazuje i podejmuje działania będące przejawem szacunku dla siebie i troski

o samego siebie,

c) wskazuje przykłady swoich praw i obowiązków – dziecka, ucznia, człowieka –

i korzysta z nich we własnym codziennym doświadczeniu;

3)

ja wśród ludzi – uczeń

a) ocenia pod względem etycznym postawy innych osób, ich cele i działania oraz

określa konsekwencje tych działań dla siebie i pozostałych członków

społeczności,

b) wskazuje postawy etycznie wartościowe wobec innych, w tym szacunek,

życzliwość, solidarność, troskę, odpowiedzialność, oraz podejmuje działania

będące ich przejawem, zwłaszcza wobec słabszych, wykluczanych, należących

do mniejszości,

c) wskazuje i ocenia pod względem etycznym normy moralne ustanawiane przez

grupy i wspólnoty, do których należy, w tym także nieformalne grupy

rówieśnicze,

d) wskazuje postawy służące współpracy, zaufaniu, integracji w grupie

i wspólnocie i podejmuje działanie będące ich przejawem,

e) przeciwstawia się w sposób etycznie wartościowy działaniom agresywnym

wobec siebie i innych;

4)

ja i przyroda – uczeń

a) ocenia pod względem etycznym postawy, cele i działania wobec przyrody oraz

określa konsekwencje tych działań dla środowiska,

b) wskazuje i podejmuje działania będące przejawem odpowiedzialności za

środowisko i troski o przyrodę,

c) wskazuje przykłady zachowań zwierząt jako istot czujących,

d) przeciwstawia się w sposób etycznie wartościowy działaniom szkodliwym dla

środowiska i krzywdzącym zwierzęta.

Poz. 378

W ramach edukacji wczesnoszkolnej uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które

wspierają ich rozwój osobisty, psychiczny, społeczny i fizyczny oraz budują poczucie

sprawczości. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje

fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę.

1.

Uczeń przynajmniej cztery razy w roku szkolnym uczestniczy w rozgrywkach klasowych

lub szkolnych z wykorzystaniem gier planszowych, kościanych lub karcianych, które są

dobrane pod kątem rozwijania logicznego i strategicznego myślenia, a także bierze udział

w wyborze gier, przygotowuje i notuje wyniki rozgrywek w zaplanowany przez siebie

sposób, a po zakończeniu gry analizuje zastosowane strategie.

2.

Uczeń przynajmniej raz w roku szkolnym

1)

wybiera książkę do indywidualnej lektury i prezentuje ją;

2)

w grupie wybiera lekturę do pracy podczas zajęć;

3)

w grupie realizuje zadanie, używając nauczanego języka obcego nowożytnego

(np. wymiana listów, kartek z równoległą klasą ze szkoły za granicą, spotkanie

z native speaker);

4)

tworzy własny instrument, lalkę, maskę lub scenografię, wykorzystując je

w działaniach artystycznych;

5)

bierze udział w wydarzeniu kulturalnym (w zwiedzaniu muzeum, koncercie,

spektaklu) na żywo lub on-line.

3.

Uczeń przynajmniej raz w trakcie etapu edukacyjnego

1)

w grupie zakłada i prowadzi uprawę roślin (np. kwietnej łąki z roślinami nektaroi pyłkodajnymi, ogródka ziołowego, ogródka warzywnego);

2)

uczestniczy w przygotowaniu i realizacji wydarzenia artystycznego prezentowanego

poza klasą (np. w spektaklu teatralnym);

3)

pracując w grupie, realizuje pod opieką nauczyciela przynajmniej po jednym

projekcie edukacyjnym z każdego z obszarów, które dotyczą

a) przedsiębiorczości (np. sklepik, kiermasz charytatywny),

b) tożsamości i społeczności lokalnej lub regionalnej (np. dziedzictwo lokalne,

tradycje i zwyczaje, gwary, atrakcyjność regionu),

c) ochrony środowiska, ekologii, klimatu (np. różnorodność biologiczna,

oszczędzanie zasobów, recykling, odpowiedzialne zakupy),

––72

74 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

d) zagospodarowania przestrzeni (np. projektowanie przestrzeni osiedla, parku,

placu zabaw, z uwzględnieniem uwarunkowań estetycznych, przyrodniczych,

w tym ochrony przyrody, i potrzeb społecznych),

e) konstrukcji prostych maszyn technicznych (np. proste maszyny z przekładniami

zębatymi i dźwigniami, maszyny przepływowe, pochylnie),

f) modelowania (np. tworzenie modelu urządzenia lub układu elementów, który

umożliwia obserwację siły grawitacji, oporu, tarcia, siły napędowej,

naprężającej, rozciągającej, elektromotorycznej lub innych sił),

g) programowania (np. sekwencja ruchów robota po trasie, programowanie

urządzenia, przesuwanie przedmiotów po macie, budowanie wieży z kubków,

algorytm opisujący kroki działania),

h) problemów społecznych (np. rozwiązanie problemu, który uczniowie

zaobserwowali w klasie, szkole lub okolicy, w tym opieka nad zwierzętami,

aktywność na rzecz lokalnej społeczności),

i)

zdrowia (np. odżywianie, ruch, zdrowe nawyki, monitorowanie zdrowia).

Warunki i sposób realizacji

Edukacja wczesnoszkolna to ważny etap zdobywania przez uczniów doświadczeń związanych

z rolą ucznia, rozwijania samodzielności w procesie zdobywania wiedzy o świecie i rozumienia

celu tego procesu, nawiązywania relacji w zróżnicowanym społecznie i kulturowo środowisku

szkolnym. Wiedza i umiejętności dzieci są różnorodne, co jest naturalną cechą rozwojową,

zatem realizacja podstawy programowej wiąże się z koniecznością dostosowania procesu

uczenia się do indywidualnych potrzeb i tempa rozwoju każdego dziecka.

Podstawowym założeniem edukacji językowej we wszystkich nauczanych językach jest

położenie nacisku na kompetencje komunikacyjne stanowiące fundament funkcjonowania

w społeczeństwie oraz podstawę procesu uczenia się. W szczególności oznacza to rozszerzenie

kształcenia umiejętności związanych z mówieniem i słuchaniem oraz uczestnictwem

w rozmowie na obszary wszystkich edukacji oraz takie kształtowanie doświadczeń

edukacyjnych, które umożliwią rozwijanie wskazanych wyżej kompetencji w naturalnych

sytuacjach komunikacyjnych, przykładowo przez uczenie się kooperacyjne czy tworzenie

tekstów kierowanych do rzeczywistych adresatów.

––73

75 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Istotnym warunkiem realizacji celów nauczania w zakresie edukacji polonistycznej jest

nauczanie czytania oparte przede wszystkim na rozumieniu czytanego tekstu (oprócz podejścia

lingwistycznego, które koncentruje się na technicznym aspekcie czytania, czyli prawidłowym

rozpoznawaniu znaków graficznych i ich przekładzie na elementy brzmieniowe). Jego

podstawą jest rozwijanie motywacji wewnętrznej do czytania oraz doskonalenie umiejętności

analizy i interpretacji tekstu, a efektem – korzystanie przez uczniów z umiejętności czytania

w celu samodzielnego zdobywania informacji oraz dla przyjemności wynikającej z przeżycia

literackiego. Decyzja doboru lektur należy do nauczycieli i jest uwarunkowana specyfiką danej

szkoły, danego oddziału, uczniów i lokalnego środowiska. Nauczyciel, znając potrzeby

i możliwości swoich uczniów oraz ich zainteresowania, umiejętności językowe i sprawność

czytelniczą, wybiera utwory oraz stwarza uczniom możliwość rozszerzenia zestawu lektur o ich

własne propozycje. W ciągu roku szkolnego uczniowie powinni przeczytać w całości niemniej

niż 4 pozycje książkowe. W wyborze lektur nauczyciel i uczniowie współpracują

z nauczycielem bibliotekarzem, który stanowi wsparcie w tym wyborze, wskazując

wartościowe pozycje z zakresu literatury dziecięcej klasycznej i współczesnej.

W nauczaniu pisania od początku edukacji szkolnej powinno dominować podejście rozwojowe,

w którym nauczyciel zachęca uczniów do kreślenia znaków i tworzenia wypowiedzi pisemnych

bez obawy o poprawność i charakter pisma, wykorzystując naturalne zainteresowanie dzieci

językiem pisanym oraz jego funkcją w przekazywaniu i utrwalaniu informacji, a także

kreowaniu własnych wypowiedzi. Uczniowie, pisząc swoje teksty do adresatów innych niż

nauczyciel, mogą używać – zwłaszcza w początkowym okresie nauki – rysunków,

piktogramów i pojedynczych wyrazów. Podejście rozwojowe do nauczania pisania opiera się

na zrozumieniu przez dziecko funkcji różnych elementów pisma. Nauczyciel, obserwując

uczniów, zdobywa informacje, w jaki sposób dzieci nabywają umiejętność pisania, co

umożliwia mu podejmowanie decyzji o tym, kiedy i jak należy interweniować, aby rozwinąć

kreatywność i umiejętność konstruowania poprawnych wypowiedzi u każdego ucznia.

W zakresie języka obcego nowożytnego na zakończenie klasy III uczeń powinien osiągnąć

poziom biegłości językowej A1 według Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia

Językowego. Nauczanie języka obcego nowożytnego na I etapie edukacyjnym opiera się na

podejściu

holistycznym,

integrującym

proces

z pozostałymi obszarami edukacji wczesnoszkolnej.

nabywania

kompetencji

językowych

––74

76 –

–

Poz. 378

W trakcie edukacji matematycznej uczniowie powinni mieć stałą możliwość korzystania

z liczmanów, klocków, patyczków, palców oraz innych konkretnych przedmiotów

umożliwiających budowanie modeli sytuacji matematycznych, wspomagających obliczenia,

rozumienie pojęć, rozumowania matematyczne oraz intuicje geometryczne. Umiejętności

rachunkowe i rozumowanie należy rozwijać u uczniów od samego początku edukacji, nie

czekając, aż będą oni umieli czytać i pisać, bez ograniczania zakresu używanych przez nich

liczb. Nauczyciel może przedstawiać zadania ustnie, a o ich rozwiązaniach uczniowie mogą

dyskutować z kolegami i nauczycielem bez konieczności przedstawienia rozwiązania za

pomocą zapisu. Rozmawianie o liczeniu i rozumowaniach powinno być jedną z podstawowych

metod pracy na I etapie edukacyjnym. Ważne jest budowanie u uczniów przekonania, że mają

prawo popełniać błędy. Warto, aby błąd popełniony przez ucznia był powodem do rozwijającej

rozmowy o sposobach rozumowania. Nauczyciel powinien analizować i odczytywać tok

myślenia ucznia także wtedy, gdy ostateczna odpowiedź nie jest poprawna.

Należy uwzględnić zróżnicowane potrzeby edukacyjne uczniów – także tych, którzy wymagają

więcej czasu i wsparcia w przechodzeniu od manipulacji do myślenia abstrakcyjnego.

Uczniowie powinni być zachęcani do przedstawiania danych i rozwiązań zadań za pomocą

rysunków, schematów i diagramów. Wspólna praca nad zadaniami (w grupach, parach) sprzyja

rozwojowi myślenia i argumentowania. Ważne jest zachowanie równowagi między

ćwiczeniem podstawowych umiejętności rachunkowych (np. sprawnego dodawania,

odejmowania, porównywania) czy typowych zadań tekstowych a stwarzaniem okazji do

rozwiązywania zadań nietypowych, wymagających poszukiwania sposobu rozwiązania

i tworzenia własnych strategii. Zaleca się integrowanie treści edukacji matematycznej z grami,

zabawami oraz zadaniami związanymi z edukacją finansową (w tym zabawy w sklep,

planowanie zakupów, tworzenie planu finansowania wycieczki) i architektoniczną (w tym

konstruowanie budowli z klocków, projektowanie układów przestrzennych). Takie działania

nie tylko rozwijają kompetencje matematyczne, ale także wzmacniają motywację do uczenia

się matematyki i jej stosowania w codziennym życiu.

Edukacja przyrodnicza obejmuje nie tylko poznawanie przyrody, ale także rozwijanie postaw

proekologicznych. Kluczowe znaczenie ma tu uczenie się przez bezpośredni kontakt

z otoczeniem (w środowisku przyrodniczym). W związku z tym ważne jest, aby dzieci jak

najwięcej czasu spędzały poza salą lekcyjną, w bezpośrednim otoczeniu szkoły, wykorzystując

jego edukacyjny potencjał. Specyfika edukacji przyrodniczej wyraża się także w tym, że

––75

77 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

wprowadza ona dziecko w podstawy myślenia i działania naukowego. Dzieci powinny mieć

zatem jak najwięcej okazji do dociekania, prowadzenia obserwacji, eksperymentów,

eksploracji, które pozwalają im budować rozumienie zależności, jakie występują

w ekosystemach i między nimi oraz między ludźmi, przyrodą i miejscem, w którym żyją.

Ponadto należy wspierać uczniów i angażować ich w promowanie odpowiedzialnego stylu

życia oraz zachęcać do udziału w decyzjach i działaniach na rzecz środowiska, co pozwoli im

rozwinąć postawę troski o nie. Edukacja przyrodnicza wymaga dostępu uczniów do

różnorodnych środków dydaktycznych umożliwiających prowadzenie działalności badawczej,

jak lupy, mikroskopy, podstawowe szkło laboratoryjne, mapy, globusy, kompasy, termometry,

wagi i inne.

W przypadku edukacji społecznej istotne jest stworzenie przestrzeni edukacyjnej, która

pozwala uczniom na doświadczanie, współdziałanie, refleksję, dialog oraz rozwijanie

samoświadomości i odpowiedzialności za siebie i innych, a także umożliwienie uczniom

partycypacji w działaniach społecznych i obywatelskich podejmowanych na terenie szkoły oraz

poza nią. Nauczyciel stwarza sytuacje dydaktyczne sprzyjające rozwojowi emocjonalnemu

i społecznemu uczniów z wykorzystaniem metod aktywizujących, w tym dramy, storytelling,

debaty, kręgów komunikacyjnych, projektów edukacyjnych. Uczniowie możliwie często

powinni pracować w parach i większych zespołach. Kluczowe jest wdrażanie dzieci do

wyrażania opinii, stawiania pytań, dokonywania wyborów oraz podejmowania decyzji

w bezpiecznym i wspierającym środowisku. Ważnym elementem jest włączanie strategii

edukacyjnych służących rozpoznawaniu i nazywaniu emocji, trenowaniu uważności,

regulowaniu napięcia oraz wspieraniu uczniów w sytuacjach społecznych, w tym

konfliktowych. Nauczyciel modeluje postawy oparte na empatii, otwartości i szacunku,

również przez dawanie własnego przykładu.

Szkoła zapewnia

1)

przestrzeń sprzyjającą pracy zespołowej, rozmowie i wspólnym działaniom (np. strefy do

pracy w grupach, miejsce do pracy w kręgu, do odpoczynku i wyciszenia);

2)

możliwość

korzystania

z

materiałów

dydaktycznych

wspomagających

rozwój

kompetencji osobistych, społecznych i obywatelskich (np. plansz do komunikacji,

scenariuszy sytuacyjnych, mapy, globusu);

3)

czas w planie dnia umożliwiający realizację zajęć w formie cyklicznych spotkań

klasowych, rozmów, projektów społecznych oraz aktywności integracyjnych;

4)

––76

78 –

–

Poz. 378

współpracę z rodzicami, pedagogiem szkolnym, psychologiem i wychowawcami

świetlicy tak, aby działania na rzecz rozwoju osobistego i społecznego uczniów były

spójne i systemowe.

Edukacja artystyczna odgrywa istotną rolę w całościowym rozwoju dziecka, wspierając jego

wrażliwość estetyczną, ekspresję emocji i kreatywność, dlatego powinna odbywać się

w atmosferze radości tworzenia, poczucia bezpieczeństwa oraz wzajemnego szacunku.

Nauczyciel stosuje zróżnicowane metody pracy, angażujące zmysły, emocje i ruch dziecka,

oparte na naturalnej ciekawości, zabawie, eksperymentowaniu i współdziałaniu. Szczególnie

ważne jest wspieranie samodzielności dzieci w podejmowaniu decyzji twórczych i refleksji nad

efektami własnej aktywności. Proces jest w tym wypadku równie ważny jak ostateczne efekty

pracy. Edukacja artystyczna powinna być elastyczna, uwzględniać indywidualne potrzeby

dzieci i wspierać ich rozwój społeczny, kulturowy i emocjonalny, także przez kontakt ze sztuką

i kulturą w różnorodnych formach.

Szkoła zapewnia odpowiednią przestrzeń i wyposażenie (np. materiały plastyczne, instrumenty

muzyczne, rekwizyty teatralne) umożliwiające swobodną ekspresję indywidualną i zespołową.

Zajęcia z edukacji technicznej i informatycznej powinny być prowadzone w sposób praktyczny,

funkcjonalny i dostosowany do możliwości percepcyjnych i motorycznych uczniów. Istotne

jest, aby uczniowie mieli możliwość działania (indywidualnego lub grupowego) w ramach

konkretnych zadań i problemów do rozwiązania. Nauczyciel organizuje pracę uczniów tak, aby

umożliwić im wykonywanie prostych czynności technicznych, w tym składanie, łączenie,

planowanie, konstruowanie przedmiotów użytkowych, a także korzystanie z urządzeń

cyfrowych w sposób bezpieczny i świadomy. Ważne jest wykorzystywanie prostych narzędzi,

materiałów oraz sprzętu komputerowego i oprogramowania edukacyjnego. W procesie

nauczania ważne jest stopniowe wprowadzanie uczniów w świat technologii i informatyki,

z uwzględnieniem podstawowych pojęć, zasad działania urządzeń oraz możliwości ich

zastosowania w życiu codziennym. Zadania powinny wspierać rozwój logicznego myślenia,

orientacji przestrzennej, planowania działań oraz rozumienia relacji przyczynowo-skutkowych.

Organizacja zajęć technicznych i informatycznych ma sprzyjać nie tylko pracy indywidualnej,

ale także rozwijaniu współpracy w parach i grupach.

Wychowanie fizyczne jest oparte na koncepcji alfabetu ruchowego, która zakłada rozwijanie

czterech powiązanych obszarów: kompetencji fizycznych, motywacji i pewności siebie, wiedzy

––77

79 –

–

Poz. 378

oraz zrozumienia w zakresie aktywności fizycznej i zdrowia oraz nawyków codziennego

uczestnictwa w aktywności fizycznej. W ramach kompetencji fizycznych kluczowe jest

rozwijanie podstawowych umiejętności ruchowych, które stanowią fundament dla opanowywania

bardziej złożonych form aktywności fizycznej, podnoszenia sprawności fizycznej oraz

przygotowania do regularnego podejmowania aktywności fizycznej przez całe życie.

Wychowanie fizyczne opiera się na zaspokojeniu jednej z podstawowych potrzeb dzieci, jaką

jest ruch. Dla zapewnienia zdrowego rozwoju zajęcia ruchowe odbywają się każdego dnia jako

element edukacji zintegrowanej. Ważną funkcję pełnią w niej zabawy ruchowe i gry zespołowe

oraz ćwiczenia kształtujące nawyki utrzymania prawidłowej postawy ciała w różnych

pozycjach.

Tak często, jak to możliwe, zajęcia ruchowe są realizowane w plenerze (np. w ogrodzie lub na

boisku szkolnym). Wskazane jest również, aby co najmniej jedna godzina zajęć wychowania

fizycznego w tygodniu odbywała się w sali gimnastycznej z dostępem do sprzętu sportowego.

Ze względu na potrzeby psychomotoryczne uczniów klas I–III elementy krótkich rozgrzewek

czy zabaw ruchowych wplatane są również między pozostałe zajęcia, bez ograniczenia się tylko

do zajęć wychowania fizycznego.

W ramach zajęć wychowania fizycznego realizuje się treści nauczania związane

z diagnozowaniem i interpretowaniem rozwoju fizycznego i sprawności fizycznej uczniów.

W każdym roku szkolnym w okresie od lutego do kwietnia nauczyciel przeprowadza

odpowiednie testy sprawnościowe, które obejmują

1)

bieg wahadłowy 10 razy po 5 metrów – służący pomiarowi zdolności szybkościowo-siłowo-koordynacyjnych;

2)

20-metrowy wytrzymałościowy bieg wahadłowy wykonywany według Europejskiego

Testu Sprawności Fizycznej – Eurofit opracowanego przez Radę Europy – służący

pomiarowi zdolności wytrzymałościowych w biegu;

3)

podpór leżąc przodem na przedramionach (deska) – służący pomiarowi zdolności siłowo-wytrzymałościowych całego ciała;

4)

skok w dal z miejsca – służący pomiarowi skoczności i siły.

Zwraca się uwagę na rozróżnienie pojęć diagnozowania i oceniania. Pomiary sprawności

fizycznej powinny być wykorzystywane wyłącznie do wskazania mocnych i słabych stron

sprawności fizycznej ucznia w celu planowania dalszego jej rozwoju.

Podczas zajęć z etyki uczniowie uczestniczą w rozmowach lub wykonują ćwiczenia, w tym

interaktywne oraz oparte na przekładzie intersemiotycznym, służące ocenie i analizie intencji,

działań i postaw zarówno postaci realnych, jak i bohaterów tekstów kultury.

Szkoła

i

nauczyciele

edukacji

wczesnoszkolnej

Poz. 378

podejmują

działania

wspierające

zaangażowanie rodziców i społeczności lokalnej w proces edukacyjny, co sprzyja wzmacnianiu

poczucia przynależności uczniów do wspólnoty, ich partycypacji w działaniach społecznych

oraz tworzeniu spójnego, bezpiecznego i wspierającego środowiska rozwojowego.

W szczególności zaleca się

1)

systematyczne budowanie partnerskich relacji z rodzicami, opartych na wzajemnym

zaufaniu, szacunku i otwartości;

2)

tworzenie przestrzeni do regularnej i merytorycznej komunikacji z rodzicami na temat

rozwoju, potrzeb i sukcesów dziecka, a także na temat programu pracy szkoły, form

i metod kształcenia i wychowania;

3)

uwzględnianie perspektywy i wiedzy rodziców o dziecku przy planowaniu

i dostosowywaniu procesu dydaktyczno-wychowawczego, szczególnie w przypadku

dzieci o zróżnicowanych potrzebach edukacyjnych.

II ETAP EDUKACYJNY (KLASY IV–VIII)

JĘZYK POLSKI

Cele kształcenia – wymagania ogólne

1.

Etyczne, kreatywne i skuteczne komunikowanie się w mowie i piśmie w różnych

sytuacjach i formach gatunkowych, także w środowisku cyfrowym.

2.

Interpretowanie różnorodnych utworów z uwzględnieniem kluczowych pojęć i istotnych

kontekstów, w tym kulturowego, historycznego i filozoficznego.

3.

Rozumienie i analizowanie tekstów nieliterackich, w tym publicystycznych, użytkowych,

popularnonaukowych i medialnych.

4.

Świadome i krytyczne korzystanie z przekazów medialnych.

5.

Rozwijanie zainteresowań lekturowych i kształtowanie pozytywnych nawyków

czytelniczych.

6.

Rozwijanie świadomości językowej oraz poprawne i adekwatne do sytuacji posługiwanie

się zasobami językowymi.

7.

Rozwijanie sprawczości przez działania twórcze i aktywne, odpowiedzialne uczestnictwo

w życiu społecznym i kulturalnym.

8.

Autorefleksja i budowanie tożsamości osobistej oraz wspólnotowej, w odniesieniu do

kultury lokalnej, narodowej, europejskiej i światowej, z uwzględnieniem wpływu

człowieka na środowisko oraz klimat.

––79

81 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Uczenie się języka polskiego odgrywa kluczową rolę w procesie poznawania i rozumienia

rzeczywistości oraz budowania tożsamości i relacji społecznych. W obliczu przemian

współczesnego świata język polski stanowi pomost między tradycyjną kulturą pisma a nowymi

formami przekazów audialnych i audiowizualnych. Zajęcia z języka polskiego służą przede

wszystkim przygotowaniu do aktywnego i świadomego uczestnictwa w życiu społecznym

i kulturalnym.

Kluczowe w nauczaniu języka polskiego są interdyscyplinarność i otwarcie na wykorzystanie

różnorodnych kontekstów w interpretacji wypowiedzi. Język polski obejmuje także edukację

medialną, filmową i teatralną. Wiąże się to z rozwijaniem krytycznego odbioru przekazów

i odpowiedzialnym korzystaniem z technologii cyfrowych. Pozwala to na przygotowanie do

funkcjonowania w świecie łączącym tradycyjne i nowoczesne formy komunikacji.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułów: kultura,

medialny oraz filozoficzny.

Klasy IV–VI

1.

Komunikacja.

Pytanie wiodące: Jak komunikować się w sposób skuteczny, etyczny i budujący dobre

relacje z innymi ludźmi w różnych sytuacjach życiowych?

Uczeń

1)

tworzy wypowiedź w mowie i piśmie w sposób pozwalający wyrazić myśl zgodnie

z własną intencją;

2)

słucha rozmówcy w sposób uważny i zaangażowany;

3)

dostosowuje wypowiedź do sytuacji i odbiorcy;

4)

wyraża swoje potrzeby, emocje i uczucia w sposób zrozumiały, adekwatny do

sytuacji i akceptowany społecznie;

5)

stosuje zasady grzeczności językowej;

6)

wyraża i uzasadnia swoje stanowisko w rozmowie – moduł filozoficzny;

7)

rozpoznaje komunikaty niewerbalne;

8)

przedstawia się, mówi o swoich doświadczeniach i zainteresowaniach;

9)

wykorzystuje pojęcia: komunikacja, nadawca, odbiorca, intencja wypowiedzi,

komunikat niewerbalny, grzeczność językowa.

2.

Poz. 378

Odbiór tekstów kultury.

Pytanie wiodące: Jak i za pomocą jakich zabiegów wypowiedzi i zjawiska kultury

oddziałują na odbiorcę?

Uczeń

1)

przedstawia uzasadnioną propozycję odczytania tekstów należących do różnych

sztuk, w tym literatury, filmu, teatru, komiksu, muzyki, sztuk plastycznych,

audialnych i audiowizualnych – moduł kultura;

2)

określa i porównuje perspektywy oraz intencje nadawców, tematykę i problematykę

wypowiedzi jako różnych sposobów wyrażania postaw, intencji, emocji oraz myśli;

3)

określa i odnosi do rzeczywistych sytuacji wrażenia, jakie wywołują w nim

wypowiedzi oraz zabiegi służące wywołaniu reakcji odbiorcy, w tym rozśmieszenia,

wzruszenia, przestraszenia;

4)

określa elementy świata przedstawionego i specyfikę fikcjonalnych tekstów

literackich, w tym realistycznych oraz fantastycznych, jako różnych sposobów

wyrażania myśli i emocji;

5)

porównuje i ocenia postępowanie bohaterów, w tym w odniesieniu do własnych

doświadczeń;

6)

rozpoznaje różne środki językowe i zabiegi artystyczne oraz określa ich

oddziaływanie na wyobraźnię, przekonania, emocje oraz zmysły;

7)

interpretuje głosowo wybrane teksty;

8)

wykorzystuje pojęcia: tekst, tekst kultury, argument, fikcja, utwór realistyczny,

utwór fantastyczny, mit, baśń, legenda, przypowieść, powieść, opowiadanie, świat

przedstawiony, narrator, bohater, fabuła, podmiot mówiący, epitet, porównanie,

wyliczenie, powtórzenie, metafora lub przenośnia, wyraz dźwiękonaśladowczy,

rymy.

3.

Świadomość języka.

Pytanie wiodące: Jak porozumiewać się skutecznie, poprawnie i etycznie, świadomie

wykorzystując wiedzę o języku oraz zasoby językowe?

Uczeń

1)

rozpoznaje w wypowiedziach odmienne i nieodmienne części mowy, przypisuje im

właściwe kategorie gramatyczne, stosuje poprawne formy wyrazów odmiennych

w wypowiedziach ustnych i pisemnych;

––81

83 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

analizuje nacechowanie emocjonalne i stylistyczne wyrazów oraz związków

wyrazowych w zdaniu;

3)

bada różnice i zależności między częściami mowy a częściami zdania;

4)

buduje zdania poprawne pod względem logicznym i gramatycznym w mowie oraz

piśmie, określa zależności między wyrazami w zdaniu, identyfikuje funkcje

głównych części zdania oraz ich określeń;

5)

wyjaśnia znaczenie wyrazów w kontekście, korzystając ze słowników i innych źródeł

informacji;

6)

wzbogaca słownictwo, stosuje w swoich wypowiedziach różne elementy leksykalne

(np. wyrazy neutralne i wartościujące, wyrazy bliskoznaczne i przeciwstawne,

związki frazeologiczne);

7)

wyjaśnia różnice między znaczeniem dosłownym a przenośnym wyrazów

i związków wyrazowych;

8)

stosuje zasady pisowni, także z wykorzystaniem wiedzy o odmianie i wymowie

wyrazów;

9)

stosuje znaki interpunkcyjne w różnych typach wypowiedzeń z wykorzystaniem

wiedzy o składni;

10) wykorzystuje pojęcia: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik,

zaimek, spójnik, przyimek, liczba, osoba, rodzaj, przypadek, czas, tryb,

stopniowanie, podmiot, orzeczenie, wypowiedzenie (oznajmujące, pytające,

rozkazujące, wykrzyknikowe), równoważnik zdania, zdanie, zdanie pojedyncze,

zdanie złożone, synonim, antonim, związek frazeologiczny, głoska dźwięczna

i bezdźwięczna, głoska ustna i nosowa, samogłoska, spółgłoska, sylaba, kropka,

przecinek, znak zapytania, wykrzyknik, cudzysłów, nawias, dwukropek.

4.

Tworzenie wypowiedzi.

Pytanie wiodące: Jak za pomocą różnych form wypowiedzi i środków wyrazu

przekazywać myśli, emocje i opinie różnym odbiorcom w różnych sytuacjach?

Uczeń

1)

tworzy notatki w różnych formach, syntetycznie ujmujące najważniejsze informacje

z różnych źródeł, w tym z zajęć i podręcznika;

2)

przekształca cudze teksty, w tym formułuje pytania do tekstu i sporządza jego plan

odtwórczy;

––82

84 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

komponuje krótsze i dłuższe wypowiedzi o charakterze użytkowym, takie jak

sprawozdanie i inne wypowiedzi relacjonujące, korespondencja tradycyjna

i elektroniczna, samodzielnie przygotowana prezentacja multimedialna;

4)

tworzy różnorodne wypowiedzi argumentacyjne na tematy poruszane na zajęciach,

formułuje i uzasadnia swoją opinię;

5)

opisuje przedmiot, krajobraz, sytuację, przeżycia oraz charakteryzuje postać, także

w dłuższych wypowiedziach o charakterze twórczym;

6)

podejmuje różne działania o charakterze twórczym z wykorzystaniem języka

i różnych form literackich, w tym lirycznych i narracyjnych, takich jak opowiadania

o zróżnicowanej kompozycji, fabule, kreacji świata przedstawionego, oraz form

dziennikarskich;

7)

posługuje się kompozycją i układem graficznym adekwatnymi do formy i charakteru

wypowiedzi;

8)

wykorzystuje pojęcia: opinia, opis, charakterystyka, opowiadanie, list tradycyjny

i elektroniczny, sprawozdanie, akapit, wstęp, rozwinięcie, zakończenie.

5.

Rozwijanie umiejętności autorefleksji i tworzenie tożsamości.

Pytanie wiodące: Jak wyznawane wartości i role odgrywane w różnych wspólnotach

kształtują tożsamość i odpowiedzialność za otaczający świat?

Uczeń

1)

opisuje istotne dla siebie wartości i prezentuje stanowisko wobec uniwersalnych

wartości – moduł filozoficzny;

2)

omawia różne aspekty doświadczenia wspólnotowego, w tym dotyczące ich wartości

w odniesieniu do różnych wspólnot, takich jak rodzina, społeczność szkolna, lokalna,

narodowa – moduł filozoficzny;

3)

określa role, jakie odgrywa w różnych wspólnotach, w tym w rodzinie, szkole, grupie

rówieśniczej, kraju itd. – moduł filozoficzny;

6.

4)

omawia i ocenia swoje zaangażowanie w procesie uczenia się;

5)

rozpoznaje i nazywa emocje własne i innych.

Elementy edukacji medialnej.

Pytanie wiodące: Jak skutecznie, krytycznie i z dbałością o higienę psychiczną poruszać

się w świecie przekazów medialnych i wzmacniać podmiotowość informacyjno-komunikacyjną?

––83

85 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Uczeń

1)

aktywnie wyszukuje potrzebne informacje w różnorodnych źródłach – moduł

medialny;

2)

odróżnia informacje o faktach od opinii – moduł medialny;

3)

korzysta z różnorodnych źródeł informacji do poszerzania własnej wiedzy

i rozwijania zainteresowań – moduł medialny;

4)

rozpoznaje, w jaki sposób przekazy, w tym reklamy, wpływają na zachowania

i kluczowe życiowe decyzje – moduł medialny;

5)

stosuje zasady higieny cyfrowej i opisuje zagrożenia wynikające z korzystania

z Internetu, w tym uzależnienia od ekranów, telefonów, gier, komputerów

i konsekwencje przeładowania informacyjnego – moduł medialny.

7.

Praktyki lekturowe.

Pytanie wiodące: W jaki sposób teksty i nawyki lekturowe mogą pomóc zrozumieć siebie

i świat?

Uczeń

1)

wybiera teksty zgodnie z preferencjami i zainteresowaniami oraz uzasadnia swój

wybór;

2)

planuje proces czytania;

3)

dzieli się pierwszymi wrażeniami z przeczytanego tekstu;

4)

czyta w każdym roku szkolnym niemniej niż 4 dłuższe teksty literackie dla dzieci

i młodzieży

a) wybrane wspólnie przez nauczyciela i uczniów z listy przykładowych tekstów

do omówienia w klasach IV–VIII lub spoza tej listy,

b) wśród

których

znajdują

się

teksty

poruszające

zagadnienia

bliskie

doświadczeniom uczniów, takie jak: dom, rodzina, relacje rówieśnicze, przyjaźń,

emocje, relacje człowieka i natury, różnorodność, wspólnotowość;

5)

zapoznaje się z wybranymi fragmentami Biblii, w tym z opisem stworzenia świata

oraz przypowieściami o miłosiernym Samarytaninie i o synu marnotrawnym,

z wybranymi mitami greckimi, w tym o stworzeniu świata, o Syzyfie, o Dedalu

i Ikarze, o Demeter i Korze, z baśniami i legendami ważnymi dla kultury światowej,

europejskiej, narodowej i regionalnej;

––84

86 –

–

Dziennik Ustaw

6)

Poz. 378

czyta krótsze teksty literackie, w tym

a) utwory narracyjne,

b) utwory liryczne,

c) utwory o charakterze patriotycznym, w tym Mazurek Dąbrowskiego Józefa

Wybickiego i Rotę Marii Konopnickiej;

7)

zapoznaje się z tekstami kultury należącymi do różnych sztuk, w tym filmu, teatru,

malarstwa, rzeźby, muzyki, komiksu.

Klasy VII i VIII

1.

Komunikacja.

Pytanie wiodące: Jak komunikować się w sposób skuteczny, etyczny i budujący dobre

relacje z innymi ludźmi w różnych sytuacjach życiowych?

Uczeń

1)

komunikuje się w sposób asertywny, z uważnością na innych rozmówców;

2)

aktywnie słucha, parafrazuje wypowiedzi innych oraz zadaje pytania pogłębiające

rozmowę i podtrzymujące kontakt – moduł medialny;

3)

uczestniczy w dyskusji i debacie z poszanowaniem perspektywy i przekonań innych

uczestników, przekonuje do swoich racji – moduł medialny;

4)

udziela informacji zwrotnej i przyjmuje ją w różnych sytuacjach komunikacyjnych –

moduł medialny;

5)

rozpoznaje przejawy agresji, dyskryminacji i manipulacji w języku oraz

przeciwstawia się im – moduł medialny;

6)

wykorzystuje pojęcia: parafrazowanie, dyskusja, debata, informacja zwrotna,

asertywność, agresja językowa, manipulacja, dyskryminacja, perswazja – moduł

medialny.

2.

Odbiór tekstów kultury.

Pytanie wiodące: Jak i za pomocą jakich zabiegów wypowiedzi oraz zjawiska kultury

oddziałują na odbiorcę?

Uczeń

1)

interpretuje teksty należące do różnych sztuk, w tym literatury, filmu, teatru,

komiksu, sztuk plastycznych, audialnych i audiowizualnych, z wykorzystaniem

różnorodnych kontekstów – moduł kultura;

––85

87 ––

2)

Poz. 378

omawia różnice między utworami epickimi, lirycznymi i dramatycznymi, w tym jako

różnymi sposobami wyrażania myśli, emocji i oddziaływania na odbiorców;

3)

określa różne perspektywy narratora i sposoby prowadzenia narracji, w tym narratora

pierwszo- i trzecioosobowego, wszechwiedzącego, oraz opisuje ich wpływ na

odbiorcę;

4)

rozpoznaje sposób prowadzenia argumentacji i kompozycję wypowiedzi jako formy

porządkowania i wyrażania myśli oraz oddziaływania na odbiorców;

5)

wyszukuje, selekcjonuje, syntetyzuje i krytycznie ocenia informacje oraz opinie

zawarte w wypowiedziach;

6)

porównuje teksty pod względem kryteriów zaproponowanych przez siebie

i nauczyciela, w tym porównuje stanowiska i argumenty;

7)

wykorzystuje pojęcia: epika, liryka, dramat, tren, fraszka, bajka, argumentacja,

kompozycja, tytuł, podtytuł, motto, nowela, punkt kulminacyjny, alegoria, kontrast,

symbol, pytanie retoryczne, informacja, opinia.

3.

Świadomość językowa.

Pytanie wiodące: Jak porozumiewać się skutecznie, poprawnie i etycznie, świadomie

wykorzystując wiedzę o języku i zasoby językowe?

Uczeń

1)

tworzy rodzinę wyrazów i bada relacje między jej elementami, wykorzystuje wiedzę

ze słowotwórstwa do bogacenia słownictwa;

2)

stosuje w swoich wypowiedziach czasowniki w różnych aspektach, trybach

i stronach oraz określa ich funkcje w tekście, a także stosuje w swoich

wypowiedziach różne rodzaje podmiotów, orzeczeń, przydawek, dopełnień

i okoliczników w celu składniowego urozmaicenia wypowiedzi;

3)

określa relacje między zdaniami składowymi w zdaniu złożonym;

4)

rozpoznaje imiesłowy przymiotnikowe i przysłówkowe oraz stosuje je w swoich

wypowiedziach;

5)

wykorzystuje mowę zależną i niezależną w swoich wypowiedziach;

6)

dobiera różnorodne środki językowe adekwatnie do intencji, stylu i formy

wypowiedzi;

7)

stosuje reguły interpunkcyjne w zdaniach złożonych i wielokrotnie złożonych,

wykorzystuje interpunkcję jako narzędzie organizacji tekstu i podkreślania intencji

wypowiedzi;

––86

88 ––

8)

Poz. 378

dokonuje korekty własnych wypowiedzi pod względem poprawności językowej

i skuteczności komunikacyjnej;

9)

wykorzystuje pojęcia: formant, wyraz podstawowy, wyraz pochodny, rodzina

wyrazów, aspekt, strona czasownika, przydawka, dopełnienie, okolicznik, zdanie

złożone współrzędnie, zdanie złożone podrzędnie, imiesłów przymiotnikowy

i przysłówkowy, imiesłowowy równoważnik zdania, mowa zależna, mowa

niezależna, przysłowie, archaizm, neologizm, termin naukowy, wyraz potoczny,

wulgaryzm.

4.

Tworzenie wypowiedzi.

Pytanie wiodące: Jak za pomocą różnych form wypowiedzi i środków wyrazu

przekazywać myśli, emocje oraz opinie różnym odbiorcom w różnych sytuacjach?

Uczeń

1)

przekształca cudze teksty, w tym streszcza je i parafrazuje;

2)

opisuje dzieło sztuki (np. obraz, grafikę, rzeźbę, fotografię, utwór muzyczny)

z wykorzystaniem elementów interpretacji – moduł kultura;

3)

tworzy dłuższe wypowiedzi argumentacyjne ustne i pisemne, w tym rozprawkę, list

otwarty i przemówienie;

4)

formułuje stanowisko, wspiera je argumentami i przykładami;

5)

tworzy wypowiedzi nieoficjalne i oficjalne o charakterze użytkowym, służące

realizacji różnych celów, w tym prośby i zapytania, także w formie korespondencji

elektronicznej;

6)

dostosowuje tworzone przez siebie wypowiedzi do sytuacji, słuchaczy i celu

wypowiedzi, wykorzystuje wiedzę o języku, zasadach kompozycji i retoryce;

7)

wykorzystuje pojęcia: apostrofa, pytanie retoryczne, argument, kontrargument,

wywód, teza, hipoteza, stanowisko, rozprawka, przemówienie, streszczenie,

przykład.

5.

Rozwijanie umiejętności autorefleksji i tworzenie tożsamości.

Pytanie wiodące: Jak wyznawane wartości i role odgrywane w różnych wspólnotach

kształtują tożsamość i odpowiedzialność za otaczający świat?

Uczeń

1)

podejmuje refleksję o roli dziejów kultury i historii w rozumieniu współczesności;

––87

89 ––

2)

Poz. 378

omawia znaczenie symboli, języka i literatury w budowaniu tożsamości narodowej –

moduł kultura;

3)

wyraża refleksję o charakterze filozoficznym inspirowaną tekstami – moduł

filozoficzny;

4)

wyraża refleksję nad relacjami między człowiekiem a naturą w kontekście

odpowiedzialności za Ziemię i na jej podstawie kształtuje swoje postawy życiowe;

5)

określa znaczenie własnej twórczości i uczestnictwa w kulturze w budowaniu

odporności psychicznej – moduł kultura;

6)

wykorzystuje

pojęcia

relacje,

wartości

uniwersalne,

wspólnota,

rodzina,

społeczność szkolna, społeczność lokalna, naród, tożsamość narodowa, tożsamość

osobista, współpraca w grupie, autorefleksja, odporność psychiczna, empatia, dialog,

solidarność społeczna oraz dobro wspólne – moduł filozoficzny.

6.

Elementy edukacji medialnej.

Pytanie wiodące: Jak skutecznie, krytycznie i z dbałością o higienę psychiczną poruszać

się w świecie przekazów medialnych i wzmacniać podmiotowość informacyjno-komunikacyjną?

Uczeń

1)

rozpoznaje czynniki wpływające na dostępność, wiarygodność i bezstronność

przekazów oraz na ich odbiór, a także rozpoznaje fałsz i dezinformację – moduł

medialny;

2)

odnajduje różne treści w mediach i Internecie, ocenia ich wartość i uzasadnia swoją

ocenę – moduł medialny;

3)

uzyskuje informacje za pomocą narzędzi opartych na sztucznej inteligencji

i weryfikuje je w innych źródłach – moduł medialny;

4)

stosuje zasady etycznego wykorzystania treści medialnych – moduł medialny;

5)

wykorzystuje pojęcia: analiza krytyczna, bańka informacyjna, błędy poznawcze,

higiena cyfrowa, krytyczne myślenie, profilowanie treści, przekaz informacyjny,

przekaz medialny, przeładowanie informacyjne, fałszywe informacje, dezinformacja –

moduł medialny.

––88

90 –

–

Dziennik Ustaw

7.

Poz. 378

Praktyki lekturowe.

Pytanie wiodące: W jaki sposób teksty i nawyki lekturowe mogą pomóc zrozumieć siebie

i świat?

Uczeń

1)

czyta następujące teksty z klasyki literatury polskiej

a) Jan Kochanowski, Tren VII i Tren VIII, wybrane fraszki,

b) Ignacy Krasicki, wybrane bajki,

c) Adam Mickiewicz, Dziady część II, Reduta Ordona, Śmierć pułkownika,

Pan Tadeusz – Inwokacja, wybrana ballada,

d) Juliusz Słowacki, Balladyna,

e) wybrana nowela Bolesława Prusa lub Henryka Sienkiewicza,

f) Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec,

g) wybrane opowiadanie lub jednoaktówka Sławomira Mrożka,

h) wybrane opowiadanie Idy Fink;

2)

czyta w każdym roku szkolnym niemniej niż 4 dłuższe utwory literackie, w tym

a) wybrane wspólnie przez nauczyciela i uczniów z listy przykładowych tekstów

do omówienia w klasach IV–VIII lub spoza tej listy

–

teksty epickie reprezentujące różne sposoby prowadzenia narracji,

–

utwory należące do literatury gatunkowej (np. fantasy, science fiction,

kryminalne, przygodowe, obyczajowe),

b) teksty z kanonu literatury światowej;

3)

zapoznaje się ze zróżnicowanymi tematycznie i gatunkowo tekstami, w tym

a) wybranymi

utworami

poetyckimi

Krzysztofa

Kamila

Baczyńskiego,

Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Julii Hartwig, Zbigniewa Herberta, Marii

Konopnickiej, Urszuli Kozioł, Bolesława Leśmiana, Czesława Miłosza, Marii

Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Agnieszki Osieckiej, Haliny Poświatowskiej,

Tadeusza Różewicza, Juliusza Słowackiego, Wisławy Szymborskiej, Juliana

Tuwima, Jana Twardowskiego,

b) wypowiedziami i przekazami medialnymi: relacjonującymi (np. wiadomość

prasowa, reportaż, sprawozdanie), wyrażającymi stanowisko (np. felieton,

przemówienie), popularnonaukowymi i filozoficznymi – moduł filozoficzny,

c) podejmującymi refleksję nad relacjami między człowiekiem a naturą, jednostką

a społeczeństwem oraz obywatelem a władzą.

–– 91

89––

Poz. 378

Przykładowe teksty do omówienia w klasach IV–VIII

1.

Teksty narracyjne i dramatyczne

1)

Adam Bahdaj, Do przerwy 0:1 lub inna powieść;

2)

Justyna Bednarek, Dom numer 5;

3)

Paweł Beręsewicz, Wszystkie lajki Marczuka, Szeptane lub inna powieść;

4)

Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego (fragmenty);

5)

Karol Olgierd Borchardt, Znaczy Kapitan;

6)

Frances Hodgson Burnett, Tajemniczy ogród lub inna powieść;

7)

Lewis Carroll, Alicja w Krainie Czarów;

8)

Marine Carteron, wybrana powieść z serii Podpalacze książek;

9)

Joanna Chmielewska, Nawiedzony dom, Zwyczajne życie;

10) Agatha Christie, wybrana powieść kryminalna;

11) Carlo Collodi, Pinokio;

12) Sarah Crossan, Kasieńka, My dwie, my trzy, my cztery, Tippi i ja, Kończy się czas;

13) Charles Dickens, Opowieść wigilijna;

14) Lloyd Cassel Douglas, Wielki Rybak;

15) Jacek Dukaj, Wroniec;

16) Aleksander Dumas, Trzej muszkieterowie;

17) Michael Ende, Momo, Niekończąca się historia;

18) John Flanagan, wybrana powieść z cyklu Zwiadowcy;

19) Aleksander Fredro, Zemsta, Śluby panieńskie;

20) Olaf Fritsche, Skarb Troi;

21) Ernest Hemingway, Stary człowiek i morze;

22) Roksana Jędrzejewska-Wróbel, Stan splątania;

23) Grzegorz Kasdepke, wybrana powieść;

24) Jacqueline Kelly, Ewolucja według Calpurnii Tate;

25) Emilia Kiereś, Rzeka;

26) Joseph Rudyard Kipling, Księga dżungli;

27) Nancy H. Kleinbaum, Stowarzyszenie umarłych poetów;

28) Janusz Korczak, Król Maciuś Pierwszy, Bankructwo małego Dżeka;

29) Rafał Kosik, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi;

30) Barbara Kosmowska, Pozłacana rybka;

31) Zofia Kossak-Szczucka, Topsy i Lupus, wybrane opowiadanie z tomu Bursztyny;

32) Marcin Kozioł, Skrzynia Władcy Piorunów;

––90

92 ––

Poz. 378

33) Alice Kuipers, Najgorsza rzecz, jaką zrobiła, Życie na drzwiach lodówki: powieść

w notatkach;

34) Selma Lagerlöf, Cudowna podróż;

35) Ursula K. Le Guin, Czarnoksiężnik z Archipelagu;

36) Stanisław Lem, Cyberiada, Bajki robotów;

37) Bolesław Leśmian, Klechdy sezamowe;

38) Clive Staples Lewis, wybrana powieść z cyklu Opowieści z Narnii;

39) Astrid Lindgren, Bracia Lwie Serce, Ronja, córka zbójnika;

40) Kornel Makuszyński, wybrana powieść;

41) Andrzej Maleszka, wybrana powieść z cyklu Magiczne drzewo;

42) Alan Aleksander Milne, Kubuś Puchatek;

43) Ferenc Molnár, Chłopcy z Placu Broni (Chłopcy z ulicy Pawła);

44) Lucy Maud Montgomery, Ania z Zielonego Wzgórza (Anne z Zielonych Szczytów);

45) Brandon Mull, Wojna cukierkowa, Baśniobór;

46) Małgorzata Musierowicz, wybrana powieść z cyklu Jeżycjada;

47) Edmund Niziurski, Sposób na Alcybiadesa;

48) Ewa Nowak, Pajączek na rowerze;

49) Longin Jan Okoń, Tecumseh;

50) George Orwell, Folwark zwierzęcy;

51) Ferdynand Antoni Ossendowski, Słoń Birara;

52) Raquel Jaramillo Palacio, Cudowny chłopak;

53) Katherine Paterson, Most do Terabithii;

54) Sara Pennypacker, Pax;

55) Jacek Podsiadło, Czerwona kartka dla Sprężyny;

56) Rick Riordan, wybrana powieść z cyklu Percy Jackson i bogowie olimpijscy;

57) J.K. Rowling, wybrana powieść o Harrym Potterze;

58) Katarzyna Ryrych, Król, Wyspa mojej siostry, Lato na Rodos;

59) Antoine de Saint-Exupéry, Mały Książę;

60) Éric-Emmanuel Schmitt, Oskar i pani Róża;

61) William Shakespeare, Romeo i Julia, Sen nocy letniej;

62) Henryk Sienkiewicz, Krzyżacy, W pustyni i w puszczy, Quo vadis;

63) Linn Skåber, Młodość. Wyznania nastolatków;

64) Nancy Springer, wybrana powieść z cyklu Enola Holmes;

65) Erin Stewart, Blizny jak skrzydła;

––91

93 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

66) Marcin Szczygielski, Teatr Niewidzialnych Dzieci, Arka Czasu, czyli wielka ucieczka

Rafała od kiedyś przez wtedy do teraz i wstecz;

67) Alfred Szklarski, wybrana powieść o Tomku Wilmowskim;

68) Dorota Terakowska, Tam, gdzie spadają anioły, Córka czarownic;

69) John Ronald Reuel Tolkien, Hobbit, czyli tam i z powrotem;

70) Mark Twain, Przygody Tomka Sawyera;

71) Katarzyna Wasilkowska, Już, już!;

72) Danuta Wawiłow, Natalia Usenko, Wierzbowa 13. Opowieści z Wierzbowej 13;

73) Louis de Wohl, Posłaniec króla;

74) Karol Wojtyła, wybrany utwór;

75) Markus Zusak, Złodziejka książek;

76) Stefan Żeromski, Syzyfowe prace, Siłaczka.

2.

Antologie i wybory tekstów

1)

Gorzka czekolada i inne opowiadania o ważnych sprawach, autorzy: Paweł

Beręsewicz, Wojciech Cesarz, Barbara Kosmowska, Andrzej Maleszka, Katarzyna

Ryrych, Katarzyna Terechowicz;

2)

Nazywam się… (np. Mikołaj Kopernik, Fryderyk Chopin, Maria Skłodowska-Curie,

Jan Paweł II i inni);

3)

Wszystkie kolory świata, autorzy zebrani (Michał Rusinek i inni);

4)

wiersze poetów dawnych i współczesnych niewymienionych w podstawie

programowej;

5)

3.

zbiory mitologii światowej (np. słowiańskiej, skandynawskiej, staroegipskiej).

Teksty publicystyczne, popularnonaukowe, filozoficzne, biograficzne, literatura faktu

1)

Francesco D’Adamo, Iqbal;

2)

Jacek Dąbała, wybrany tekst ze zbioru Media ćwiczą rozum. Vademecum rozsądku

dla obywateli, polityków i dziennikarzy;

3)

Anna Dziewit-Meller, Damy, dziewuchy, dziewczyny. Historia w spódnicy;

4)

Umberto Eco, wybrany felieton ze zbiorów Zapiski na pudełku od zapałek;

5)

Arkady Fiedler, Dywizjon 303;

6)

Rachel Firth, Minna Lacey, Jordan Akpojaro, Filozofia dla początkujących;

7)

André Frossard, Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II;

8)

Natalia Gancarz, Mietek na wojnie;

––92

94 –

–

Dziennik Ustaw

9)

Poz. 378

Magdalena Grzebałkowska, Wojenka. O dzieciach, które dorosły bez ostrzeżenia

(wybrany reportaż);

10) Boguś Janiszewski, wybrana pozycja z serii To, o czym dorośli ci nie mówią lub

Wyzwania;

11) Leszek Kołakowski, Mini-wykłady o maxi-sprawach, 13 bajek z królestwa Lailonii

dla dużych i małych (wybrany fragment);

12) Simona Kossak, Serce i pazur. Opowieści o uczuciach zwierząt;

13) Anna Kowalczyk, Brakująca połowa dziejów. Krótka historia kobiet na ziemiach

polskich;

14) Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne 22 IX 1939–5 IV 1945 (fragmenty);

15) Anna Mieszkowska, Dzieci Ireny Sendlerowej;

16) Nela Mała Reporterka, wybrany utwór;

17) Lidia Ostałowska, Bezprizorni;

18) Marie Pavlenko, A kiedy zniknie pustynia;

19) Łukasz Pilip, Podwórko bez trzepaka. Reportaże z dzieciństwa (wybrany reportaż);

20) Michel Piquemal, Bajki filozoficzne;

21) Magdalena Rigamonti, Niewygodni. Mówią prawdę o wojnie (wywiad z Adą

Willenberg lub inny);

22) Michał Rusinek, Szalik. O Wisławie Szymborskiej dla dzieci;

23) Maria Strzelecka, Simona;

24) Justyna Suchecka, Young power. 30 historii o tym, jak młodzi zmieniają świat;

25) Zbigniew Urbanyi, Na szlaku kliprów i windjammerów (fragmenty);

26) Melchior Wańkowicz, Bitwa o Monte Cassino, Ziele na kraterze;

27) Urszula Zajączkowska, Patyki, badyle.

W ramach zajęć z języka polskiego uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które

wspierają ich rozwój osobisty, psychiczny i społeczny oraz budują poczucie sprawczości.

Doświadczenia

edukacyjne

mają

charakter

praktyczny,

wzmacniają

kompetencje

fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę.

W przypadku klas IV–VI uczeń

1)

raz w roku szkolnym uczestniczy w spektaklu teatralnym (np. w teatrze tradycyjnym,

muzycznym, w teatrze lalek) lub w innym wydarzeniu kulturalnym (np. koncercie,

wystawie na żywo lub on-line);

––93

95 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

raz w trakcie nauki w klasach IV–VI

a)

tworzy w grupie krótką formę artystyczną (np. przedstawienie teatralne, film,

teledysk, słuchowisko lub podcast na podstawie wybranej baśni, legendy, mitu lub

innego tekstu literackiego), a następnie prezentuje ją na forum klasy,

b)

realizuje indywidualnie lub w grupie projekt twórczy związany z przeczytaną lekturą

(np. przygotowuje konkurs lub grę fabularną opartą na fabule dzieła, tworzy nowe

okładki lub obwoluty korelujące z treścią, opracowuje komiks na podstawie tekstu,

odgrywa scenki lub przygotowuje improwizacje na podstawie lektury),

c)

projektuje w grupie i realizuje projekt czytelniczy mający na celu rozwijanie

zainteresowania literaturą oraz promujący kulturę czytelnictwa.

W przypadku klas VII i VIII uczeń

1)

raz w roku szkolnym

a)

uczestniczy w spektaklu teatralnym (np. w teatrze tradycyjnym, muzycznym,

w teatrze lalek) lub w innym wydarzeniu kulturalnym (np. koncercie, wystawie na

żywo lub on-line),

b)

przygotowuje i przedstawia indywidualnie przegląd prasy, mediów i innych źródeł

na zadany temat;

2)

raz w trakcie nauki w klasach VII i VIII

a)

tworzy w grupie krótką formę artystyczną (np. przedstawienie teatralne, film,

teledysk, słuchowisko lub podcast na podstawie własnego scenariusza), a następnie

prezentuje ją na forum klasy,

b)

uczestniczy w zorganizowanej dyskusji lub debacie (np. oksfordzkiej, „za i przeciw”,

sokratejskiej, panelowej) na temat związany z przeczytaną lekturą.

Warunki i sposób realizacji

Nauka w klasach IV–VIII przypada na kluczowy okres rozwojowy, w którym młodzi ludzie

kształtują poczucie sprawczości i uczą się samodzielnego oraz krytycznego myślenia,

szczególnie wobec przekazów medialnych. To jednocześnie czas budowania dobrostanu

psychicznego uczniów przez wspieranie formowania się ich tożsamości indywidualnej

i zbiorowej oraz wzmacnianie odporności psychicznej w obliczu wyzwań rozwojowych.

Nauczyciel, planując pracę, powinien uwzględniać wiedzę o dynamice rozwojowej

charakterystyczną dla tego etapu, uwzględniając fakt, że uczniowie przechodzą intensywne

procesy: poznawania świata i kształtowania postaw wobec niego, odkrywania kultury i jej

––94

96 –

–

Poz. 378

wytworów, doskonalenia umiejętności komunikowania się z innymi oraz rozwoju myślenia od

konkretnego ku abstrakcyjnemu.

Fundamenty edukacji w zakresie języka polskiego w klasach IV–VI są budowane przez

praktykę komunikacyjną i doświadczenia czytelnicze – uczniowie poznają różnorodne teksty

dostosowane do ich możliwości, co wspiera rozwój zainteresowań czytelniczych. W klasach

VII i VIII wzrasta poziom złożoności pracy z tekstami i przekazami medialnymi przy

jednoczesnym wprowadzaniu elementów wiedzy teoretycznej – tam, gdzie to konieczne,

uczniowie posługują się stosownymi terminami. Uczniowie zapoznają się także z tekstami

literackimi wskazanymi na liście obejmującej wybrane dzieła klasyki polskiej, które

umożliwiają zaznajomienie się z różnymi zjawiskami literackimi istotnymi dla kultury

narodowej. W procesie dydaktycznym ważne jest także zapewnienie nauczycielom i uczniom

swobody w doborze tekstów oraz zaplanowanie wystarczającego czasu na ich pogłębioną

analizę, co sprzyja rozwijaniu kreatywności, samodzielności myślenia i sprawczości oraz

umożliwia dostosowanie procesu uczenia się do indywidualnych potrzeb i zainteresowań

uczniów.

Nauczyciele dobierają teksty różnorodne tematycznie i gatunkowo, wykorzystując

zróżnicowane formy ich odbioru: e-booki, audiobooki i zasoby cyfrowe. W zakresie nauki

o języku ograniczają kategorie gramatyczne do niezbędnych, koncentrując się na perspektywie

komunikologicznej, wprowadzają elementy teorii literatury, wyjaśniając funkcje zabiegów

artystycznych i retorycznych, oraz wspierają budowanie i doskonalenie warsztatu pisarskiego.

Proces edukacyjny obejmuje kształtowanie umiejętności komunikacyjnych przez wypowiedzi

ustne, aktywne słuchanie i udział w dyskusji, a także funkcjonalne rozwijanie świadomości

językowej przez tworzenie warunków do odkrywania języka przez obserwację oraz analizę

intencji i funkcji wypowiedzi.

Odpowiedzialność nauczycieli polega na stworzeniu środowiska uczenia się, które nie tylko

respektuje naturalne procesy rozwojowe, ale także aktywnie je wspiera przez dostosowywanie

metod nauczania, form współpracy i wymagań do indywidualnych potrzeb oraz możliwości

każdego ucznia. Nauczyciele tworzą wspierające środowisko uczenia się na podstawie zasad

projektowania uniwersalnego dla edukacji, rozwijając podmiotowość i sprawczość uczniów

przez włączanie ich w podejmowanie decyzji takich jak wybór lektury. Stwarzają sytuacje

edukacyjne umożliwiające działania grupowe, współpracę i pracę projektową, a także

systematycznie wykorzystują informację zwrotną w procesie uczenia się.

Realizacji tych założeń sprzyja ukierunkowanie na działania praktyczne, kształtowanie

umiejętności i nawyków, w tym mówienia, pisania, słuchania i czytania, oraz wykorzystywanie

––95

97 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

doświadczeń uczniów do budowania sytuacji dydaktycznych i poszerzania ich wiedzy.

Istotnym elementem edukacji jest również aktywność społeczna i lokalna: stymulowanie

działań na rzecz wspólnoty, organizowanie debat, projektów i tworzenie petycji dotyczących

problemów lokalnych oraz wykorzystywanie narzędzi polonistycznych do promowania

inicjatyw uczniowskich.

Szkoła powinna wspierać nauczycieli w prowadzeniu procesu dydaktycznego, zapewniając

odpowiednie warunki, w tym

1)

dostęp do księgozbioru, z uwzględnieniem zarówno współczesnych utworów literatury

dziecięcej i młodzieżowej, dostosowanych do potrzeb i zainteresowań uczniów, jak

i utworów z listy lektur dla klas IV–VIII;

2)

sprzęt elektroniczny oraz dostęp do Internetu i różnorodnych narzędzi cyfrowych, w tym

platform edukacyjnych i portali informacyjnych, wspierających realizację wymagań

szczegółowych z zakresu edukacji medialnej;

3)

promowanie czytelnictwa przez tworzenie kącików czytelniczych w klasach lub we

wspólnej przestrzeni szkolnej;

4)

organizowanie spotkań z lokalnymi twórcami kultury lub dziennikarzami.

JĘZYK OBCY NOWOŻYTNY

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Posługiwanie się środkami językowymi: leksykalnymi, gramatycznymi, fonetycznymi

i ortograficznymi.

2.

Rozumienie wypowiedzi ustnych i pisemnych.

3.

Tworzenie wypowiedzi ustnych i pisemnych.

4.

Uczestniczenie w rozmowie i reagowanie w sytuacjach życia codziennego, adekwatnie do

sytuacji komunikacyjnej, ustnie lub pisemnie.

5.

Przekształcanie przekazu w ramach tego samego języka obcego nowożytnego oraz

między językami, a także z formy ustnej, pisemnej lub wizualnej na inną formę.

6.

Posługiwanie się strategiami i technikami uczenia się języka obcego nowożytnego.

7.

Rozwijanie otwartości na różnorodność kulturową.

Podstawa programowa w zakresie przedmiotu język obcy nowożytny jest wspólna dla

wszystkich języków obcych nowożytnych.

Poz. 378

Nadrzędnym celem kształcenia w zakresie języka obcego nowożytnego jest skuteczne

porozumiewanie się, w szczególności w mowie, przy czym w przypadku języka obcego

nowożytnego nauczanego jako drugi dotyczy to najbardziej typowych sytuacji życia

codziennego. Osiągnięcie tak zarysowanego celu jest możliwe przede wszystkim dzięki

zorientowaniu kształcenia w zakresie języka obcego nowożytnego na wykorzystanie tego

języka w kontekstach praktycznych, m.in. przez aranżowanie na zajęciach sytuacji

komunikacyjnych bliskich doświadczeniom uczniów oraz adekwatnych do ich wieku.

Uczniowie rozwijają umiejętność rozumienia innych, wyrażania swoich myśli i reagowania na

wypowiedzi sformułowane w języku obcym nowożytnym, co stwarza im możliwość ekspresji

własnej, pogłębia rozumienie świata, a także konfrontuje z różnorodnością językową

i kulturową. Zajęcia z języka obcego nowożytnego nauczanego jako pierwszy i drugi powinny

również przyczynić się do rozwijania przez uczniów umiejętności uczenia się języków obcych

nowożytnych.

Podstawa programowa w zakresie przedmiotu język obcy nowożytny określa wymagania dla

czterech poziomów biegłości językowej, zwanych dalej „poziomami”. Poziomy te zostały

oznaczone symbolami wynikającymi z Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego

i są to: A1, A1+, A2 i B1. Ze względu na specyfikę danego języka obcego nowożytnego,

wynikającą m.in. ze stopnia skomplikowania systemu gramatycznego lub reguł dotyczących

zachowania grzeczności językowej, przyjęto, że oczekiwanym od ucznia na zakończenie nauki

w klasie VIII poziomem biegłości językowej w przypadku

1)

języka obcego nowożytnego nauczanego jako pierwszy jest – poziom A2;

2)

języka obcego nowożytnego nauczanego jako drugi jest – poziom A1.

Każdy nauczyciel języka obcego nowożytnego – zarówno nauczanego jako pierwszy, jak i jako

drugi – uwzględniając możliwości i kompetencje językowe uczniów, może podjąć decyzję

o realizacji podstawy programowej w zakresie przedmiotu język obcy nowożytny na poziomie

wyższym niż oczekiwany.

––97

99 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Tabela nr 1. Możliwości realizacji podstawy programowej w zakresie przedmiotu język obcy

nowożytny nauczany jako pierwszy albo drugi

Klasy

Język obcy nowożytny

nauczany jako pierwszy

Język obcy nowożytny

nauczany jako drugi

poziom

oczekiwany

poziom

wyższy

poziom

oczekiwany

poziom

wyższy

IV–VIII

A2*)

B1

–

–

VII i VIII

–

–

A1*)

A1+

Dla każdego poziomu podstawy programowej w zakresie przedmiotu język obcy nowożytny

założono do realizacji 7 celów, które są jednakowe dla wszystkich języków obcych

nowożytnych nauczanych w szkole podstawowej. Treści nauczania – wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności, których liczba i złożoność rośnie adekwatnie do

realizowanego poziomu (A1, A1+, A2, B1) – służą realizacji założonych celów.

W nauczaniu języka obcego nowożytnego obowiązują zasady spiralności, czyli cyklicznego

powracania do wcześniej omawianych zagadnień, i kumulatywności, czyli nadbudowywania

wiadomości i umiejętności przy każdym powrocie do zagadnienia wcześniej omawianego.

W przypadku przedmiotu język obcy nowożytny realizowanego w rozszerzonym wymiarze

godzin w oddziale dwujęzycznym nauczyciel prowadzi proces dydaktyczny w taki sposób, aby

uczniowie osiągali wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności określone

w poniższej tabeli.

Tabela nr 2. Możliwości realizacji podstawy programowej w zakresie przedmiotu język obcy

nowożytny w oddziałach dwujęzycznych

Poziom podstawy programowej

realizowanej w zakresie języka obcego

nowożytnego nauczanego jako pierwszy

albo drugi

*)

Poziom podstawy programowej

realizowanej w zakresie języka obcego

nowożytnego w oddziale dwujęzycznym

A1

A1+

A1+

A2

Najniższy poziom podstawy programowej w zakresie przedmiotu język obcy nowożytny realizowany w

1) klasach IV–VIII – w przypadku języka obcego nowożytnego nauczanego jako pierwszy;

2) klasach VII i VIII – w przypadku języka obcego nowożytnego nauczanego jako drugi.

–– 98

100––

Poz. 378

A2

A2 oraz wybrane wymagania szczegółowe

podstawy programowej na poziomie B1

B1

B1 oraz wybrane zakresy leksykalne i teksty

(czytane, słuchane, tworzone) w zakresie

przedmiotów nauczanych dwujęzycznie

W przypadku przedmiotu język obcy nowożytny realizowanego w oddziale dwujęzycznym,

w którym będą rozszerzane wymagania szczegółowe określone dla

1)

poziomu A1 – nauczyciel powinien prowadzić proces dydaktyczny w taki sposób, aby

uczniowie osiągali wymagania szczegółowe dla poziomu A1+,

2)

poziomu A1+ – nauczyciel powinien prowadzić proces dydaktyczny w taki sposób, aby

uczniowie osiągali wymagania szczegółowe dla poziomu A2,

3)

poziomu A2 – nauczyciel powinien prowadzić proces dydaktyczny w taki sposób, aby

uczniowie osiągali wymagania szczegółowe dla poziomu A2 oraz wybrane wymagania

szczegółowe określone w podstawie programowej dla poziomu B1, adekwatnie do

możliwości grupy,

4)

poziomu B1 – nauczyciel powinien prowadzić proces dydaktyczny w taki sposób, aby

uczniowie osiągali wymagania szczegółowe dla poziomu B1

– przy czym podczas dodatkowych godzin uczeń powinien rozwijać znajomość środków

językowych oraz doskonalić umiejętności językowe, a w przypadku przedmiotów nauczanych

dwujęzycznie rozwijać je także w odniesieniu do treści nauczania tych przedmiotów,

a wymaganie szczegółowe z działu dziesiątego pkt 1 powinno się rozszerzyć o podstawową

wiedzę dotyczącą m.in. literatury, historii, geografii kraju nauczanego języka.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Poziom A1

1.

Uczeń posługuje się elementarnym zasobem środków leksykalnych i fonetycznych oraz

minimalnym zasobem środków gramatycznych i ortograficznych niezbędnych

do realizacji pozostałych wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności

w zakresie tematów

1)

człowiek: dane personalne, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste,

uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania;

––99

101––

2)

Poz. 378

miejsce zamieszkania: dom, pomieszczenia i wyposażenie domu, obowiązki

domowe;

3)

edukacja: szkoła i jej pomieszczenia, przedmioty nauczania, uczenie się, przybory

szkolne, zajęcia pozalekcyjne;

4)

praca: zawody i związane z nimi czynności, miejsce pracy;

5)

życie prywatne: rodzina, znajomi i przyjaciele, czynności życia codziennego,

przedmioty codziennego użytku, określanie czasu, formy spędzania czasu wolnego;

6)

żywienie

artykuły

spożywcze,

posiłki

i

ich

przygotowywanie,

lokale

gastronomiczne;

7)

zakupy i usługi: rodzaje sklepów, towary i ich cechy, odzież, sprzedawanie

i kupowanie;

8)

podróżowanie i turystyka: środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie,

baza noclegowa;

9)

sport: dyscypliny sportu, obiekty sportowe, uprawianie sportu;

10) zdrowie: części ciała, samopoczucie, choroby i ich objawy;

11) świat przyrody: pogoda, pory roku, rośliny i zwierzęta, krajobraz.

2.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne (np. rozmowy, wiadomości, komunikaty,

ogłoszenia, instrukcje) artykułowane wyraźnie i powoli, w standardowej odmianie języka

1)

reaguje na polecenia;

2)

rozumie wypowiedź lub jej fragment na poziomie ogólnym: określa główną myśl,

intencje nadawcy lub autora, kontekst (np. formę, czas, miejsce, sytuację,

uczestników);

3)

rozumie wypowiedź lub jej fragment na poziomie szczegółowym: znajduje w niej

określone informacje.

3.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi pisemne (np. e-maile, SMS-y, napisy, ulotki,

etykiety, jadłospisy, ogłoszenia, rozkłady jazdy, historyjki obrazkowe z tekstem, posty,

teksty narracyjne)

1)

rozumie tekst lub jego fragment na poziomie ogólnym: określa główną myśl, intencje

autora, kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, formę tekstu, czas, miejsce,

sytuację);

2)

rozumie tekst lub jego fragment na poziomie szczegółowym: znajduje w nim

określone informacje.

4.

Poz. 378

Uczeń tworzy bardzo krótkie i proste wypowiedzi ustne, zachowując zasady grzeczności

językowej

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z teraźniejszości;

3)

opowiada o czynnościach i doświadczeniach z przeszłości z użyciem kilkunastu

wybranych czasowników (np. być, mieć, iść, robić, brać, widzieć, kupować, jeść, pić,

grać, dawać, dostawać);

5.

4)

przedstawia intencje i plany na przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża swoje opinie;

7)

wyraża uczucia i emocje.

Uczeń, posługując się właściwym dla danego języka obcego alfabetem lub sposobem

zapisu, tworzy bardzo krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne

(np. wiadomość, post, e-mail, historyjkę), z zachowaniem zasad grzeczności językowej

oraz, jeżeli to konieczne, zasad konstruowania tekstów danego rodzaju

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z teraźniejszości;

3)

opowiada o czynnościach z przeszłości z użyciem kilku do kilkunastu wybranych

czasowników (np. być, mieć, iść, robić, brać, widzieć, kupować, jeść, pić, grać,

dawać, dostawać);

6.

4)

przedstawia intencje i plany na przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża swoje opinie;

7)

wyraża uczucia i emocje.

Uczeń reaguje ustnie w najbardziej typowych sytuacjach życia codziennego w sposób

zrozumiały, adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, zachowując zasady grzeczności

językowej

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

––101

103 ––

2)

Poz. 378

nawiązuje kontakty towarzyskie, rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę,

podtrzymuje rozmowę, a w przypadku trudności w jej przebiegu prosi

np. o wyjaśnienie, powtórzenie lub sprecyzowanie, upewnia się, że rozmówca

zrozumiał jego wypowiedź;

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych

osób;

5)

wyraża swoje upodobania i intencje, pyta o upodobania i intencje innych osób;

6)

składa życzenia i odpowiada na nie;

7)

zaprasza i odpowiada na zaproszenie;

8)

proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10) pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11) ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12) wyraża prośbę oraz zgodę na spełnienie prośby lub odmowę spełnienia prośby;

13) wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, złość);

14) stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

7.

Uczeń, posługując się właściwym dla danego języka obcego alfabetem lub sposobem

zapisu, tworzy – w reakcji na najbardziej typowe sytuacje życia codziennego – bardzo

prosty tekst pisany (np. wiadomość, formularz, post, e-mail, komentarz, wpis na czacie

lub forum) w sposób zrozumiały, adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, z zachowaniem

zasad grzeczności językowej

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie, rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. na

czacie), podtrzymuje rozmowę, w przypadku trudności w jej przebiegu prosi

np. o wyjaśnienie lub sprecyzowanie;

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularz);

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych

osób;

5)

wyraża swoje upodobania i intencje, pyta o upodobania i intencje innych osób;

6)

składa życzenia i odpowiada na nie;

7)

zaprasza i odpowiada na zaproszenie;

8)

proponuje, przyjmuje i odrzuca propozycje;

––102

104 –

–

Dziennik Ustaw

9)

Poz. 378

prosi o radę i udziela rady;

10) pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11) ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12) wyraża prośbę oraz zgodę na spełnienie prośby lub odmowę spełnienia prośby;

13) wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, złość);

14) stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

8.

Uczeń przetwarza bardzo prosty tekst ustnie lub pisemnie

1)

przekazuje w języku obcym nowożytnym lub języku polskim informacje

sformułowane w tym języku obcym;

2)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku

polskim;

3)

pracując w parze lub w grupie, uzgadnia znaczenie przeczytanego lub wysłuchanego

tekstu;

4)

pracując w parze lub w grupie, współtworzy wypowiedź pisemną lub ustną;

5)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje zawarte w materiałach

wizualnych

(np.

wykresach,

mapach,

symbolach,

piktogramach)

lub

audiowizualnych (np. filmach, reklamach);

6)

przekazuje w języku polskim informacje zawarte w obcojęzycznych materiałach

wizualnych

(np.

wykresach,

mapach,

symbolach,

piktogramach)

lub

audiowizualnych (np. filmach, reklamach).

9.

Uczeń posługuje się strategiami i technikami uczenia się języka obcego nowożytnego,

w tym z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych, adekwatnymi do realizowanego zadania

oraz zgodnymi z jego indywidualnymi preferencjami

1)

posiada świadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami);

2)

wykorzystuje techniki samodzielnej pracy nad językiem (np. korzystanie ze

słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik,

korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym);

3)

współdziała w parze lub w grupie w celu doskonalenia własnych umiejętności

językowych lub pomocy innym uczniom w rozwijaniu ich umiejętności językowych;

4)

korzysta z różnych źródeł informacji w języku obcym nowożytnym, również za

pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych;

––103

105 –

–

Dziennik Ustaw

5)

Poz. 378

stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślanie się znaczenia wyrazów z kontekstu,

identyfikowanie słów kluczy lub internacjonalizmów) oraz strategie kompensacyjne

w przypadku braków leksykalnych (np. upraszczanie wypowiedzi, zastępowanie

wyrazu innym, opisywanie, wykorzystywanie środków niewerbalnych);

6)

dokonuje samooceny własnej pracy oraz własnych postępów w nauce języka obcego

nowożytnego;

7)

wykorzystuje informację zwrotną, w tym o popełnionym błędzie, jako wskazówkę

dotyczącą zakresu wiedzy lub umiejętności, które wymagają doskonalenia lub

rozwijania.

10. Uczeń rozwija wiedzę, umiejętności oraz postawy, w tym rozumienie własnej tożsamości

kulturowej, niezbędne do efektywnego funkcjonowania w wielokulturowym świecie

1)

wykorzystuje wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które

posługują się danym językiem obcym nowożytnym, do realizacji pozostałych

wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności;

2)

dostrzega podobieństwa i różnice między kulturą własną, kulturą kraju ojczystego

a kulturą społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym,

uwzględniając kontekst lokalny, europejski i globalny;

3)

przejawia wrażliwość międzykulturową;

4)

odróżnia stereotypy od faktów dotyczących kultury własnej, kultury kraju ojczystego

oraz kultury społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym;

5)

wykazuje ciekawość poznawczą oraz otwartość wobec innych kultur.

Poziom A1+

1.

Uczeń posługuje się podstawowym zasobem środków językowych: leksykalnych,

gramatycznych, fonetycznych i ortograficznych, niezbędnych do realizacji pozostałych

wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności, w zakresie tematów

1)

człowiek: dane personalne, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste,

uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania;

2)

miejsce zamieszkania: dom, pomieszczenia i wyposażenie domu, obowiązki

domowe;

3)

edukacja: szkoła i jej pomieszczenia, przedmioty nauczania, uczenie się, przybory

szkolne, oceny szkolne, życie szkoły, zajęcia pozalekcyjne;

– –104

106 ––

Poz. 378

4)

praca: zawody i związane z nimi czynności, miejsce pracy;

5)

życie prywatne: rodzina, znajomi i przyjaciele, czynności życia codziennego,

przedmioty codziennego użytku, określanie czasu, formy spędzania czasu wolnego,

święta i uroczystości;

6)

żywienie: artykuły spożywcze, posiłki i ich przygotowywanie, nawyki żywieniowe,

lokale gastronomiczne;

7)

zakupy i usługi: rodzaje sklepów, towary i ich cechy, odzież, sprzedawanie

i kupowanie;

8)

podróżowanie i turystyka: środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie,

baza noclegowa, wycieczki, zwiedzanie;

9)

kultura: uczestnictwo w kulturze, tradycje i zwyczaje;

10) sport: dyscypliny sportu, obiekty sportowe, uprawianie sportu;

11) zdrowie: części ciała, tryb życia, samopoczucie, choroby, ich objawy;

12) świat przyrody: pogoda, pory roku, rośliny i zwierzęta, krajobraz.

2.

Uczeń rozumie bardzo proste wypowiedzi ustne (np. rozmowy, wiadomości, komunikaty,

ogłoszenia, instrukcje) artykułowane wyraźnie i powoli, w standardowej odmianie języka

1)

reaguje na polecenia;

2)

rozumie wypowiedź lub jej fragment na poziomie ogólnym: określa główną myśl,

intencje nadawcy lub autora, kontekst (np. formę, czas, miejsce, sytuację,

uczestników);

3)

rozumie wypowiedź lub jej fragment na poziomie szczegółowym: znajduje w niej

określone informacje.

3.

Uczeń rozumie proste wypowiedzi pisemne (np. e-maile, SMS-y, napisy, ulotki, etykiety,

jadłospisy, ogłoszenia, newsy, rozkłady jazdy, instrukcje, historyjki obrazkowe z tekstem,

wywiady, posty, teksty narracyjne i literackie)

1)

rozumie tekst lub jego fragment na poziomie ogólnym: określa główną myśl, intencje

autora, kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, formę tekstu, formalny

i nieformalny styl tekstu, czas, miejsce, sytuację);

2)

rozpoznaje związki między poszczególnymi częściami tekstu;

3)

rozumie tekst lub jego fragment na poziomie szczegółowym: znajduje w nim

określone informacje.

––105

107 –

–

Dziennik Ustaw

4.

Poz. 378

Uczeń tworzy bardzo krótkie i proste wypowiedzi ustne, zachowując zasady grzeczności

językowej

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości oraz

teraźniejszości;

5.

3)

przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;

4)

przedstawia intencje i plany na przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża swoje opinie;

7)

wyraża uczucia i emocje;

8)

udziela wskazówek i instrukcji.

Uczeń, posługując się właściwym dla danego języka obcego alfabetem lub sposobem

zapisu, tworzy bardzo krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne

(np. wiadomość, post, e-mail, historyjkę), z zachowaniem zasad grzeczności językowej

oraz, jeżeli to konieczne, zasad konstruowania tekstów danego rodzaju

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości oraz

teraźniejszości;

6.

3)

przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;

4)

przedstawia intencje i plany na przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża swoje opinie;

7)

wyraża uczucia i emocje;

8)

udziela wskazówek i instrukcji.

Uczeń reaguje ustnie w typowych sytuacjach życia codziennego w sposób zrozumiały,

adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, zachowując zasady grzeczności językowej

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie, rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę,

podtrzymuje rozmowę, a w przypadku trudności w jej przebiegu prosi

np. o wyjaśnienie, powtórzenie lub sprecyzowanie, upewnia się, że rozmówca

zrozumiał jego wypowiedź;

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;

––106

108 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych

osób;

5)

wyraża swoje upodobania i intencje, pyta o upodobania i intencje innych osób;

6)

składa życzenia i odpowiada na nie;

7)

zaprasza i odpowiada na zaproszenie;

8)

proponuje, zachęca, przyjmuje i odrzuca propozycje;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10) pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11) ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12) wyraża prośbę oraz zgodę na spełnienie prośby lub odmowę spełnienia prośby;

13) wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, złość);

14) stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

7.

Uczeń, posługując się właściwym dla danego języka obcego alfabetem lub sposobem

zapisu, tworzy – w reakcji na najbardziej typowe sytuacje życia codziennego – bardzo

prosty tekst pisany (np. wiadomość, formularz, post, e-mail, komentarz, wpis na czacie

lub forum) w sposób zrozumiały, adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, z zachowaniem

zasad grzeczności językowej

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. na

czacie), podtrzymuje rozmowę, a w przypadku trudności w jej przebiegu prosi

np. o wyjaśnienie, sprecyzowanie;

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularz);

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych osób;

5)

wyraża swoje upodobania i intencje, pyta o upodobania i intencje innych osób;

6)

składa życzenia i odpowiada na nie;

7)

zaprasza i odpowiada na zaproszenie;

8)

proponuje, zachęca, przyjmuje i odrzuca propozycje;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10) pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11) ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12) wyraża prośbę oraz zgodę na spełnienie prośby lub odmowę spełnienia prośby;

13) wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, złość);

14) stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

8.

Poz. 378

Uczeń przetwarza bardzo prosty tekst ustnie lub pisemnie

1)

przekazuje w języku obcym nowożytnym lub języku polskim informacje

sformułowane w tym języku obcym;

2)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku

polskim;

3)

pracując w parze lub w grupie, uzgadnia znaczenie przeczytanego lub wysłuchanego

tekstu;

4)

pracując w parze lub w grupie, współtworzy wypowiedź pisemną lub ustną;

5)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje zawarte w materiałach

wizualnych (np. na wykresach, mapach, w symbolach, piktogramach) lub

audiowizualnych (np. w filmach, reklamach);

6)

przekazuje w języku polskim informacje zawarte w obcojęzycznych materiałach

wizualnych (np. na wykresach, mapach, w symbolach, piktogramach) lub

audiowizualnych (np. w filmach, reklamach);

7)

przedstawia publicznie w języku obcym wcześniej przygotowany materiał

(np. prezentację, film).

9.

Uczeń posługuje się strategiami i technikami uczenia się języka obcego nowożytnego,

w tym z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych, adekwatnymi do realizowanego zadania

oraz zgodnymi z jego indywidualnymi preferencjami

1)

posiada świadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami);

2)

wykorzystuje techniki samodzielnej pracy nad językiem (np. korzystanie ze

słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik,

korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym);

3)

współdziała w parze lub w grupie w celu doskonalenia własnych umiejętności

językowych lub pomocy innym uczniom w rozwijaniu ich umiejętności językowych;

4)

korzysta z różnych źródeł informacji w języku obcym nowożytnym, również za

pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych;

5)

stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślanie się znaczenia wyrazów z kontekstu,

identyfikowanie słów kluczy lub internacjonalizmów) oraz strategie kompensacyjne

w przypadku braków leksykalnych (np. upraszczanie wypowiedzi, zastępowanie

wyrazu innym, opisywanie, wykorzystywanie środków niewerbalnych);

––108

110 –

–

Dziennik Ustaw

6)

Poz. 378

dokonuje samooceny własnej pracy oraz własnych postępów w nauce języka obcego

nowożytnego;

7)

wykorzystuje informację zwrotną, w tym o popełnionym błędzie, jako wskazówkę

dotyczącą zakresu wiedzy lub umiejętności, które wymagają doskonalenia lub

rozwijania.

10. Uczeń rozwija wiedzę, umiejętności oraz postawy, w tym rozumienie własnej tożsamości

kulturowej, niezbędne do efektywnego funkcjonowania w wielokulturowym świecie

1)

wykorzystuje wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które

posługują się danym językiem obcym nowożytnym, do realizacji pozostałych

wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności;

2)

dostrzega podobieństwa i różnice między kulturą własną, kulturą kraju ojczystego

a kulturą społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym,

uwzględniając kontekst lokalny, europejski i globalny;

3)

przejawia wrażliwość międzykulturową;

4)

odróżnia stereotypy od faktów dotyczących kultury własnej, kultury kraju ojczystego

oraz kultury społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym.

Poziom A2

1.

Uczeń posługuje się podstawowym zasobem środków językowych: leksykalnych,

gramatycznych, fonetycznych i ortograficznych, niezbędnych do realizacji pozostałych

wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności, w zakresie tematów

1)

człowiek: dane personalne, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, rzeczy osobiste,

uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania;

2)

miejsce zamieszkania: dom i jego okolica, pomieszczenia i wyposażenie domu,

obowiązki domowe, przeprowadzka;

3)

edukacja: szkoła i jej pomieszczenia, przedmioty nauczania, uczenie się (w tym

uczenie się przez całe życie), przybory szkolne, oceny szkolne, życie szkoły, zajęcia

pozalekcyjne;

4)

praca: zawody i związane z nimi czynności, miejsce pracy, wybór zawodu;

5)

życie prywatne: rodzina, znajomi i przyjaciele, relacje międzyludzkie, czynności

życia codziennego, przedmioty codziennego użytku, określanie czasu, formy

spędzania czasu wolnego, święta i uroczystości;

––109

111 –

–

Dziennik Ustaw

6)

Poz. 378

żywienie: artykuły spożywcze, posiłki i ich przygotowywanie, nawyki żywieniowe,

lokale gastronomiczne;

7)

zakupy i usługi: rodzaje sklepów, towary i ich cechy, odzież, sprzedawanie

i kupowanie, środki płatnicze, promocja i reklama, korzystanie z usług;

8)

podróżowanie i turystyka: środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie,

baza noclegowa, wycieczki, zwiedzanie;

9)

kultura: dziedziny kultury, uczestnictwo w kulturze, tradycje i zwyczaje;

10) sport: dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, obiekty sportowe, wydarzenia sportowe,

uprawianie sportu;

11) zdrowie: części ciała, tryb życia, samopoczucie, choroby, ich objawy i leczenie;

12) postęp technologiczny: wynalazki, media, korzystanie z technologii informacyjno-komunikacyjnych;

13) świat przyrody: pogoda, pory roku, rośliny i zwierzęta, krajobraz, zagrożenia

i ochrona środowiska;

14) społeczeństwo: problemy współczesnego świata.

2.

Uczeń rozumie proste wypowiedzi ustne (np. rozmowy, wiadomości, komunikaty,

ogłoszenia, instrukcje, informacje, newsy czytane, prezentacje), artykułowane wyraźnie,

przede wszystkim w standardowej odmianie języka

1)

reaguje na polecenia;

2)

rozumie wypowiedź lub jej fragment na poziomie ogólnym: określa główną myśl,

intencje nadawcy lub autora, kontekst (np. formę, czas, miejsce, sytuację,

uczestników);

3)

rozumie wypowiedź lub jej fragment na poziomie szczegółowym: znajduje w niej

określone informacje;

4)

3.

wyciąga wnioski wynikające z informacji zawartych w wypowiedzi.

Uczeń rozumie proste wypowiedzi pisemne (np. e-maile, SMS-y, napisy, ulotki, etykiety,

jadłospisy, ogłoszenia, newsy, rozkłady jazdy, instrukcje, historyjki obrazkowe z tekstem,

artykuły, wywiady, posty, teksty narracyjne i literackie)

1)

rozumie tekst lub jego fragment na poziomie ogólnym: określa główną myśl, intencje

autora, kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, formę tekstu, formalny

i nieformalny styl tekstu, czas, miejsce, sytuację);

2)

rozpoznaje związki między poszczególnymi częściami tekstu;

––110

112 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

rozumie tekst lub jego fragment na poziomie szczegółowym: znajduje w nim

określone informacje;

4)

4.

wyciąga wnioski wynikające z informacji zawartych w tekście.

Uczeń tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi ustne, zachowując zasady

grzeczności językowej

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości oraz

teraźniejszości;

5.

3)

przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;

4)

przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża i uzasadnia swoje opinie, przedstawia opinie innych osób;

7)

wyraża uczucia i emocje;

8)

udziela wskazówek i instrukcji.

Uczeń, posługując się właściwym dla danego języka obcego alfabetem lub sposobem

zapisu, tworzy krótkie, proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne (np. wiadomość,

post, e-mail, historyjkę), z zachowaniem zasad grzeczności językowej oraz, jeżeli to

konieczne, zasad konstruowania tekstów danego rodzaju

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości oraz

teraźniejszości;

6.

3)

przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;

4)

przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża i uzasadnia swoje opinie, przedstawia opinie innych osób;

7)

wyraża uczucia i emocje;

8)

udziela wskazówek i instrukcji.

Uczeń reaguje ustnie w typowych sytuacjach życia codziennego w sposób zrozumiały,

adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, zachowując zasady grzeczności językowej

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

––111

113 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę,

podtrzymuje rozmowę, a w przypadku trudności w jej przebiegu prosi

np. o wyjaśnienie, powtórzenie lub sprecyzowanie, upewnia się, że rozmówca

zrozumiał jego wypowiedź;

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych

osób;

5)

wyraża i uzasadnia swoje upodobania, preferencje, intencje i pragnienia, pyta

o upodobania, preferencje, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;

7)

zaprasza i odpowiada na zaproszenie;

8)

proponuje, zachęca, przyjmuje i odrzuca propozycje, prowadzi proste negocjacje;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10) pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11) ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12) wyraża prośbę oraz zgodę na spełnienie prośby lub odmowę spełnienia prośby;

13) wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, złość, zdziwienie,

nadzieję, obawę, współczucie);

14) stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

7.

Uczeń, posługując się właściwym dla danego języka obcego alfabetem lub sposobem

zapisu, tworzy – w reakcji na najbardziej typowe sytuacje życia codziennego – prosty

tekst pisany (np. wiadomość, formularz, post, e-mail, komentarz, wpis na czacie lub

forum) w sposób zrozumiały, adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, z zachowaniem

zasad grzeczności językowej

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie, rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę (np. na

czacie), podtrzymuje rozmowę, a w przypadku trudności w jej przebiegu prosi

np. o wyjaśnienie lub sprecyzowanie;

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularz lub ankietę);

4)

wyraża swoje opinie, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się z opiniami innych

osób;

5)

wyraża i uzasadnia swoje upodobania, preferencje, intencje i pragnienia, pyta

o upodobania, preferencje, intencje i pragnienia innych osób;

––112

114 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

6)

składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;

7)

zaprasza i odpowiada na zaproszenie;

8)

proponuje, zachęca, przyjmuje i odrzuca propozycje, prowadzi proste negocjacje;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10) pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11) ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12) wyraża prośbę oraz zgodę na spełnienie prośby lub odmowę spełnienia prośby;

13) wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, złość, zdziwienie,

nadzieję, obawę, współczucie);

14) stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

8.

Uczeń przetwarza prosty tekst ustnie lub pisemnie

1)

przekazuje w języku obcym nowożytnym lub języku polskim informacje

sformułowane w tym języku obcym;

2)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku

polskim;

3)

pracując w parze lub w grupie, uzgadnia znaczenie przeczytanego lub wysłuchanego

tekstu;

4)

pracując w parze lub w grupie, współtworzy wypowiedź pisemną lub ustną;

5)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje zawarte w materiałach

wizualnych (np. na wykresach, mapach, w symbolach, piktogramach) lub

audiowizualnych (np. w filmach, reklamach);

6)

przekazuje w języku polskim informacje zawarte w obcojęzycznych materiałach

wizualnych (np. na wykresach, mapach, w symbolach, piktogramach) lub

audiowizualnych (np. w filmach, reklamach);

7)

tworzy krótką notatkę jako tekst zwarty lub w punktach na podstawie wysłuchanego

lub przeczytanego tekstu;

8)

przedstawia publicznie w języku obcym wcześniej przygotowany materiał

(np. prezentację, film).

9.

Uczeń posługuje się strategiami i technikami uczenia się języka obcego nowożytnego,

w tym z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych, adekwatnymi do realizowanego zadania

oraz zgodnymi z jego indywidualnymi preferencjami

1)

posiada świadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami);

––113

115 ––

2)

Poz. 378

wykorzystuje techniki samodzielnej pracy nad językiem (np. korzystanie ze

słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik,

korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym);

3)

współdziała w parze lub grupie w celu doskonalenia własnych umiejętności

językowych lub pomocy innym uczniom w rozwijaniu ich umiejętności językowych;

4)

korzysta z różnych źródeł informacji w języku obcym nowożytnym, również za

pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych;

5)

stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślanie się znaczenia wyrazów z kontekstu,

identyfikowanie słów kluczy lub internacjonalizmów) oraz strategie kompensacyjne

w przypadku braków leksykalnych (np. upraszczanie wypowiedzi, zastępowanie

wyrazu innym, opisywanie, wykorzystywanie środków niewerbalnych);

6)

dokonuje samooceny własnej pracy oraz własnych postępów w nauce języka obcego

nowożytnego;

7)

wykorzystuje informację zwrotną, w tym o popełnionym błędzie, jako wskazówkę

dotyczącą zakresu wiedzy lub umiejętności, które wymagają doskonalenia lub

rozwijania.

10. Uczeń rozwija wiedzę, umiejętności oraz postawy, w tym rozumienie własnej tożsamości

kulturowej, niezbędne do efektywnego funkcjonowania w wielokulturowym świecie

1)

wykorzystuje wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które

posługują się danym językiem obcym nowożytnym, do realizacji pozostałych

wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności;

2)

dostrzega podobieństwa i różnice między kulturą własną, kulturą kraju ojczystego

a kulturą społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym,

uwzględniając kontekst lokalny, europejski i globalny;

3)

przejawia wrażliwość międzykulturową;

4)

odróżnia stereotypy od faktów dotyczących kultury własnej, kultury kraju ojczystego

oraz kultury społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym.

––114

116 ––

Poz. 378

Poziom B1

1.

Uczeń posługuje się w miarę rozwiniętym zasobem środków językowych: leksykalnych,

gramatycznych, fonetycznych i ortograficznych, niezbędnych do realizacji pozostałych

wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności, w zakresie tematów

1)

człowiek: dane personalne, okresy życia, wygląd zewnętrzny, cechy charakteru,

rzeczy osobiste, uczucia i emocje, umiejętności i zainteresowania;

2)

miejsce zamieszkania: dom i jego okolica, pomieszczenia i wyposażenie domu,

obowiązki domowe, przeprowadzka;

3)

edukacja: szkoła i jej pomieszczenia, przedmioty nauczania, uczenie się (w tym

uczenie się przez całe życie), przybory szkolne, oceny szkolne, życie szkoły, zajęcia

pozalekcyjne;

4)

praca: zawody i związane z nimi czynności, miejsce pracy, wybór zawodu,

poszukiwanie pracy;

5)

życie prywatne: rodzina, znajomi i przyjaciele, relacje międzyludzkie, czynności

życia codziennego, przedmioty codziennego użytku, określanie czasu, formy

spędzania czasu wolnego, święta i uroczystości, styl życia, konflikty i problemy;

6)

żywienie: artykuły spożywcze, posiłki i ich przygotowywanie, nawyki żywieniowe

(w tym diety), lokale gastronomiczne;

7)

zakupy i usługi: rodzaje sklepów, towary i ich cechy, odzież, sprzedawanie

i kupowanie, środki płatnicze, promocja i reklama, korzystanie z usług, reklamacja;

8)

podróżowanie i turystyka: środki transportu i korzystanie z nich, orientacja w terenie,

baza noclegowa, wycieczki, zwiedzanie, awarie i wypadki w podróży, ruch uliczny;

9)

kultura: dziedziny kultury, twórcy i ich dzieła, uczestnictwo w kulturze, tradycje

i zwyczaje;

10) sport: dyscypliny sportu, sprzęt sportowy, obiekty sportowe, wydarzenia sportowe,

uprawianie sportu, pozytywne i negatywne skutki uprawiania sportu;

11) zdrowie: części ciała, tryb życia, samopoczucie, choroby, ich objawy i leczenie,

niepełnosprawność;

12) postęp technologiczny: wynalazki, media, korzystanie z technologii informacyjno-komunikacyjnych, szanse i zagrożenia związane z postępem technologicznym;

13) świat przyrody: pogoda, pory roku, klimat, rośliny i zwierzęta, krajobraz, zagrożenia

i ochrona środowiska, klęski żywiołowe;

14) społeczeństwo: wydarzenia i zjawiska społeczne, problemy współczesnego świata.

––115

117 –

–

Dziennik Ustaw

2.

Poz. 378

Uczeń rozumie wypowiedzi ustne o średnim stopniu trudności (np. rozmowy,

wiadomości, komunikaty, ogłoszenia, instrukcje, informacje, newsy czytane, podcasty,

relacje,

wywiady

i

prezentacje),

artykułowane

wyraźnie

w

standardowej

i niestandardowej odmianie języka

1)

reaguje na polecenia;

2)

rozumie wypowiedź lub jej fragment na poziomie ogólnym: określa główną myśl,

intencje nadawcy lub autora, kontekst (np. formę, czas, miejsce, sytuację,

uczestników);

3)

rozumie wypowiedź lub jej fragment na poziomie szczegółowym: znajduje w niej

określone informacje;

4)

3.

wyciąga wnioski wynikające z informacji zawartych w wypowiedzi.

Uczeń rozumie wypowiedzi o średnim stopniu trudności (np. e-maile, SMS-y, napisy,

ulotki, etykiety, jadłospisy, ogłoszenia, newsy, rozkłady jazdy, instrukcje, komiksy,

artykuły, recenzje, wywiady, posty, teksty narracyjne i literackie)

1)

rozumie tekst lub jego fragment na poziomie ogólnym: określa główną myśl, intencje

autora, kontekst wypowiedzi (np. nadawcę, odbiorcę, formę tekstu, formalny

i nieformalny styl tekstu, czas, miejsce, sytuację);

2)

rozpoznaje związki między poszczególnymi częściami tekstu;

3)

rozumie tekst lub jego fragment na poziomie szczegółowym: znajduje w nim

określone informacje;

4.

4)

wyciąga wnioski wynikające z informacji zawartych w tekście;

5)

odróżnia informacje o faktach od opinii.

Uczeń tworzy proste, spójne i logiczne, w miarę płynne wypowiedzi ustne, zachowując

zasady grzeczności językowej

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości oraz

teraźniejszości;

3)

przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;

4)

przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża i uzasadnia swoje opinie i poglądy, przedstawia opinie i poglądy oraz

ustosunkowuje się do opinii i poglądów innych osób;

– –116

118 ––

Poz. 378

7)

wyraża i opisuje uczucia i emocje;

8)

przedstawia zalety i wady różnych rozwiązań;

9)

wyraża pewność, przypuszczenie, wątpliwości dotyczące zdarzeń z teraźniejszości

i przyszłości;

10) udziela wskazówek i instrukcji.

5.

Uczeń, posługując się właściwym dla danego języka obcego alfabetem lub sposobem

zapisu, tworzy proste, spójne i logiczne wypowiedzi pisemne (np. wiadomość, post, e-mail,

historyjkę), z zachowaniem zasad grzeczności językowej oraz, jeżeli to konieczne, zasad

konstruowania tekstów danego rodzaju

1)

opisuje ludzi, zwierzęta, przedmioty, miejsca i zjawiska;

2)

opowiada o czynnościach, doświadczeniach i wydarzeniach z przeszłości oraz

teraźniejszości;

3)

przedstawia fakty z przeszłości i teraźniejszości;

4)

przedstawia intencje, marzenia, nadzieje i plany na przyszłość;

5)

opisuje upodobania;

6)

wyraża i uzasadnia swoje opinie i poglądy, przedstawia opinie i poglądy oraz

ustosunkowuje się do opinii i poglądów innych osób;

7)

wyraża i opisuje uczucia i emocje;

8)

przedstawia zalety i wady różnych rozwiązań;

9)

wyraża pewność, przypuszczenie, wątpliwości dotyczące zdarzeń z teraźniejszości

i przyszłości;

10) udziela wskazówek i instrukcji.

6.

Uczeń reaguje ustnie w typowych, również w miarę złożonych sytuacjach, w sposób

zrozumiały, adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, zachowując zasady grzeczności

językowej

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie, rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę,

podtrzymuje rozmowę, a w przypadku trudności w jej przebiegu prosi

np. o wyjaśnienie, powtórzenie lub sprecyzowanie, upewnia się, że rozmówca

zrozumiał jego wypowiedź;

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia;

––117

119 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

wyraża swoje opinie i uzasadnia je, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się

z opiniami innych osób, wyraża wątpliwość;

5)

wyraża i uzasadnia swoje upodobania, preferencje, intencje i pragnienia, pyta

o upodobania, preferencje, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;

7)

zaprasza i odpowiada na zaproszenie;

8)

proponuje, zachęca, przyjmuje i odrzuca propozycje, prowadzi proste negocjacje;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10) pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

11) ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12) wyraża prośbę oraz zgodę na spełnienie prośby lub odmowę spełnienia prośby;

13) wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, złość, zdziwienie,

nadzieję, obawę, współczucie);

14) stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

7.

Uczeń, posługując się właściwym dla danego języka obcego alfabetem lub sposobem

zapisu, tworzy – w reakcji na najbardziej typowe sytuacje życia codziennego – prosty

tekst pisany (np. wiadomość, formularz, post, e-mail, komentarz, wpis na czacie lub

forum) w typowych, również w miarę złożonych sytuacjach, w sposób zrozumiały,

adekwatnie do sytuacji komunikacyjnej, z zachowaniem zasad grzeczności językowej

1)

przedstawia siebie i inne osoby;

2)

nawiązuje kontakty towarzyskie; rozpoczyna, prowadzi i kończy rozmowę

(np. podczas na czacie); podtrzymuje rozmowę, a w przypadku trudności w jej

przebiegu prosi np. o wyjaśnienie, sprecyzowanie;

3)

uzyskuje i przekazuje informacje i wyjaśnienia (np. wypełnia formularz lub ankietę);

4)

wyraża swoje opinie i uzasadnia je, pyta o opinie, zgadza się lub nie zgadza się

z opiniami innych osób, wyraża wątpliwość;

5)

wyraża i uzasadnia swoje upodobania, preferencje, intencje i pragnienia, pyta

o upodobania, preferencje, intencje i pragnienia innych osób;

6)

składa życzenia i gratulacje, odpowiada na życzenia i gratulacje;

7)

zaprasza i odpowiada na zaproszenie;

8)

proponuje, zachęca, przyjmuje i odrzuca propozycje, prowadzi proste negocjacje;

9)

prosi o radę i udziela rady;

10) pyta o pozwolenie, udziela i odmawia pozwolenia;

––118

120 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

11) ostrzega, nakazuje, zakazuje, instruuje;

12) wyraża prośbę oraz zgodę na spełnienie prośby lub odmowę spełnienia prośby;

13) wyraża uczucia i emocje (np. radość, smutek, niezadowolenie, złość, zdziwienie,

nadzieję, obawę, współczucie);

14) stosuje zwroty i formy grzecznościowe.

8.

Uczeń przetwarza tekst ustnie lub pisemnie

1)

przekazuje w języku obcym nowożytnym lub języku polskim informacje

sformułowane w tym języku obcym;

2)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje sformułowane w języku

polskim;

3)

pracując w parze lub w grupie, współtworzy wypowiedź pisemną lub ustną;

4)

pracując w parze lub w grupie, uzgadnia znaczenie przeczytanego lub wysłuchanego

tekstu;

5)

przekazuje w języku obcym nowożytnym informacje zawarte w materiałach

wizualnych (np. na wykresach, mapach, w symbolach, piktogramach) lub

audiowizualnych (np. w filmach, reklamach);

6)

przekazuje w języku polskim informacje zawarte w obcojęzycznych materiałach

wizualnych (np. na wykresach, mapach, w symbolach, piktogramach) lub

audiowizualnych (np. w filmach, reklamach);

7)

tworzy krótką notatkę – jako tekst zwarty lub w punktach – na podstawie

wysłuchanego lub przeczytanego tekstu;

8)

przedstawia publicznie w języku obcym wcześniej przygotowany materiał

(np. prezentację, film).

9.

Uczeń posługuje się strategiami i technikami uczenia się języka obcego nowożytnego,

w tym z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych, adekwatnymi do realizowanego zadania

oraz zgodnymi z jego indywidualnymi preferencjami

1)

posiada świadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami);

2)

wykorzystuje techniki samodzielnej pracy nad językiem (np. korzystanie ze

słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie mnemotechnik,

korzystanie z tekstów kultury w języku obcym nowożytnym);

––119

121 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

współdziała w parze lub w grupie w celu doskonalenia własnych umiejętności

językowych lub pomocy innym uczniom w rozwijaniu ich umiejętności językowych;

4)

korzysta z różnych źródeł informacji w języku obcym nowożytnym, również za

pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych;

5)

stosuje strategie komunikacyjne (np. domyślanie się znaczenia wyrazów z kontekstu,

identyfikowanie słów kluczy lub internacjonalizmów) oraz strategie kompensacyjne

w przypadku braków leksykalnych (np. upraszczanie wypowiedzi, zastępowanie

wyrazu innym, opisywanie, wykorzystywanie środków niewerbalnych);

6)

dokonuje samooceny własnej pracy oraz własnych postępów w nauce języka obcego

nowożytnego;

7)

wykorzystuje informację zwrotną, w tym o popełnionym błędzie, jako wskazówkę

dotyczącą zakresu wiedzy lub umiejętności, które wymagają doskonalenia lub

rozwijania.

10. Uczeń rozwija wiedzę, umiejętności oraz postawy, w tym rozumienie własnej tożsamości

kulturowej, niezbędne do efektywnego funkcjonowania w wielokulturowym świecie

1)

wykorzystuje wiedzę o krajach, społeczeństwach i kulturach społeczności, które

posługują się danym językiem obcym nowożytnym, do realizacji pozostałych

wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności;

2)

dostrzega podobieństwa i różnice między kulturą własną, kulturą kraju ojczystego

a kulturą społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym,

uwzględniając kontekst lokalny, europejski i globalny;

3)

przejawia wrażliwość międzykulturową;

4)

odróżnia stereotypy od faktów dotyczących kultury własnej, kultury kraju ojczystego

oraz kultury społeczności, które posługują się danym językiem obcym nowożytnym.

W ramach zajęć z języka obcego nowożytnego uczniowie zdobywają doświadczenia

edukacyjne, które wspierają ich rozwój językowy, osobisty, psychiczny i społeczny oraz budują

poczucie sprawczości. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają

kompetencje fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne

i współpracę. Dokonując wyboru doświadczenia edukacyjnego, należy uwzględnić m.in.

poziom biegłości językowej uczniów i ich wiek. Uczeń w ramach zajęć z języka obcego

– –120

122 ––

Poz. 378

nowożytnego realizuje w każdym roku szkolnym przynajmniej jedno wybrane z klasą

i nauczycielem doświadczenie edukacyjne. Uczeń

1)

indywidualnie lub w grupie przygotowuje materiał do uczenia się języka obcego

(np. fiszki autokorektywne, słowniczek obrazkowy) i przekazuje go do wykorzystania

przez inne osoby;

2)

indywidualnie lub w grupie przygotowuje i prezentuje w języku obcym krótką formę

artystyczną (np. skecz, reklamę, krótki film, piosenkę, przedstawienie, podcast, vlog);

3)

indywidualnie lub w grupie realizuje projekt twórczy pozwalający na doskonalenie

umiejętności kreatywnego pisania (np. prowadzi dziennik, gazetkę lub blog w języku

obcym nowożytnym, tworzy broszurę na temat kraju, którego języka się uczy);

4)

indywidualnie lub w grupie obserwuje i dokumentuje obecność języka obcego w swoim

otoczeniu oraz prezentuje wyniki tych obserwacji w formie ustalonej z nauczycielem;

5)

rozmawia z rodzimym użytkownikiem języka lub użytkownikiem języka obcego

nieznającym języka polskiego;

6)

uczestniczy w wydarzeniu związanym z kulturą obszaru nauczanego języka

(np. przedstawieniu, projekcji filmu, show, wystawie, spotkaniu ze znaną osobą, spacerze

w galerii sztuki, w tym wirtualnym);

7)

pracując w grupie, przygotowuje i przeprowadza z udziałem koleżanek i kolegów złożoną

zabawę lub grę (w tym terenową) utrwalającą wybrany aspekt języka obcego

nowożytnego lub dotyczącą kultury obszaru językowego nauczanego języka;

8)

pracując w grupie, planuje wyjazd do kraju nauczanego języka w ramach określonego

budżetu i prezentuje wyniki pracy w formie ustalonej z nauczycielem;

9)

pracując w grupie, przygotowuje i przeprowadza wydarzenie promujące nauczany język

obcy nowożytny lub kulturę danego obszaru językowego (np. konkurs językowy, konkurs

piosenki obcojęzycznej);

10) pracując w grupie, przygotowuje dyskusję na określony temat prowadzoną w nauczanym

języku obcym i w niej uczestniczy.

Warunki i sposób realizacji

Nadrzędnym celem kształcenia językowego jest skuteczne porozumiewanie się w języku

obcym nowożytnym – zarówno w mowie, jak i w piśmie – jednak u podstaw działań

językowych w klasie powinna leżeć komunikacja w formie ustnej, obejmująca słuchanie,

mówienie oraz reagowanie i przetwarzanie językowe.

––121

123 –

–

Poz. 378

Rozwijanie kompetencji w zakresie języka obcego nowożytnego to proces długotrwały,

naznaczony nierównomiernym rozwojem w zakresie poszczególnych umiejętności. Sprawia to,

że osiągnięcie oczekiwanego poziomu biegłości językowej, np. A2 w przypadku języka obcego

nowożytnego nauczanego jako pierwszy, w zakresie poszczególnych umiejętności i systemów

językowych może w przypadku tego samego ucznia zająć różną ilość czasu. Ze względu na

specyfikę rozwijania umiejętności językowych w podstawie programowej w zakresie

przedmiotu język obcy nowożytny zrezygnowano z wydzielenia odrębnego zakresu

wiadomości i umiejętności dla klas IV–VI, określając jeden wspólny zakres dla klas IV–VIII.

Należy także mieć na względzie, że rozwój umiejętności w zakresie języka obcego

nowożytnego jest również zależny od warunków, w których odbywa się kształcenie. Zadaniem

szkoły jest zapewnienie takich warunków, w których godziny przeznaczone na kształcenie

językowe zostaną wykorzystane w sposób optymalny.

Kształcenie w zakresie języka obcego nowożytnego nauczanego jako pierwszy i drugi powinno

przebiegać w atmosferze bezpieczeństwa i zaufania, w możliwie małych grupach o zbliżonym

poziomie językowym. Szczególnie istotne w procesie kształcenia językowego jest wzbudzanie

i utrzymywanie motywacji, m.in. przez

1)

stosowanie metody małych kroków, polegającej na dzieleniu złożonych zagadnień na

mniejsze części, których opanowanie daje uczniom satysfakcję i poczucie sukcesu;

2)

przekazywanie wartościowej i budującej informacji zwrotnej;

3)

ocenianie służące wzmacnianiu postawy nastawionej na rozwój, wspierające ucznia

w nabywaniu umiejętności językowych, z akceptującym podejściem do błędu językowego

niezakłócającego komunikacji;

4)

tworzenie i wykorzystywanie takich zadań językowych, które będą stanowiły ilustrację

przydatności języka obcego nowożytnego do realizacji własnych celów komunikacyjnych

uczniów, spójnych z potrzebami poznawczymi, emocjonalnymi i społecznymi uczniów,

oraz stwarzanie sytuacji edukacyjnych sprzyjających poznawaniu i rozwijaniu przez

uczniów własnych zainteresowań oraz pasji.

W kształceniu językowym ważną rolę odgrywa również

1)

ekspozycja na język obcy nowożytny w trakcie zajęć, używanie języka obcego

nowożytnego nie tylko jako treści swoistej dla przedmiotu nauczania, ale również jako

języka komunikacji podczas zajęć w różnych rodzajach interakcji, zarówno nauczyciel –

uczeń, jak i uczeń – uczeń;

2)

––122

124 –

–

Poz. 378

stosowanie różnorodnych, adekwatnych do stawianych celów, form, metod i technik

pracy, w tym ćwiczeń bazujących na pracy w parach lub grupach, które dają możliwość

rozwijania m.in. umiejętności współpracy;

3)

monitorowanie przez uczniów własnych postępów i refleksja nad uczeniem się;

4)

świadomość długotrwałości procesu opanowywania umiejętności językowych;

5)

wykorzystywanie autentycznych materiałów źródłowych – tekstów, zdjęć, filmów, nagrań

audio, w tym nagrań prezentujących różnorodne warianty danego języka obcego

nowożytnego, zarówno rodzimych, jak i nierodzimych użytkowników języka, również

z użyciem narzędzi związanych z technologiami informacyjno-komunikacyjnymi;

6)

zachęcanie uczniów do podejmowania samodzielnych aktywności, m.in. w ramach

realizowania kolejnych doświadczeń edukacyjnych, pracy z wykorzystaniem filmów,

zasobów Internetu, książek (np. uproszczonych lektur, komunikatorów i mediów

społecznościowych), w odpowiednim zakresie i stosownie do wieku uczniów, służących

doskonaleniu własnych umiejętności językowych, których efektem będzie stopniowo

rozwijana autonomia;

7)

uświadamianie uczniom różnorodności technik służących uczeniu się oraz zachęcanie

uczniów do szukania podobieństw między językami w zakresie słownictwa, gramatyki

oraz organizacji tekstu, przy jednoczesnym zwracaniu uwagi na różnice międzyjęzykowe,

co umożliwi uczniom stworzenie zestawu tzw. strategii wielojęzycznych;

8)

wykorzystywanie zajęć z języka obcego nowożytnego do rozwijania wrażliwości

międzykulturowej oraz kształtowania postawy ciekawości, szacunku i otwartości wobec

innych kultur;

9)

podejmowanie przez szkołę działań nakierowanych na organizowanie wydarzeń

związanych z językami obcymi nowożytnymi (np. konkursów, wystaw, seansów

filmowych, spotkań czytelniczych, dni języków obcych nowożytnych, zajęć teatralnych,

udziału w programach europejskich typu eTwinning) umożliwiających uczniom kontakt

z rodzimymi użytkownikami języka oraz innymi użytkownikami języka, którego uczą się

w szkole;

10) prowadzenie zajęć z języka obcego nowożytnego w sali umożliwiającej różnorodne

interakcje uczniów, wyposażonej w pomoce wizualne, słowniki, odtwarzacz płyt CD

i plików dźwiękowych, komputer ze stałym łączem internetowym oraz stoliki sprzyjające

pracy w grupie i wzajemnej komunikacji.

Poz. 378

Kształcenie w zakresie języka obcego nowożytnego nauczanego jako drugi zakłada skupienie

się na środkach językowych, głównie leksykalnych – zarówno pojedynczych słowach, jak

i całych frazach – co umożliwi uczniom komunikację w elementarnym zakresie.

Na zajęciach z języka obcego nowożytnego nauczanego jako drugi uczniowie korzystają

z doświadczeń zdobytych w trakcie nauki języka obcego nowożytnego nauczanego jako

pierwszy. Wykorzystują poznane strategie kompensacyjne oraz różne techniki i strategie

uczenia się, w tym polegające na identyfikowaniu podobieństw i różnic między językami.

JĘZYK ŁACIŃSKI

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

W zakresie kompetencji językowych

1)

znajomość gramatyki i słownictwa języka łacińskiego na poziomie pozwalającym na

rozumienie prostych tekstów;

2)

2.

świadomość relacji między językami używanymi w Europie.

W zakresie kompetencji kulturowych

1)

znajomość podstawowych faktów dotyczących twórczości najważniejszych autorów

piszących po łacinie od starożytności do czasów nowożytnych i wybranych autorów

starogreckich;

2)

podstawowa znajomość wybranych ważnych zjawisk z zakresu kultury antycznej

oraz tradycji antyku w kulturze polskiej i światowej;

3)

znajomość wybranych pojęć i terminów naukowych oraz ich grecko-rzymskiego

rodowodu.

3.

W zakresie kompetencji społecznych.

1)

rozumienie dziedzictwa antyku grecko-rzymskiego jako ideowego i materialnego

fundamentu cywilizacji zachodniej i kultury polskiej;

2)

świadomość istnienia wartości zrodzonych na podłożu kultur greckiej i rzymskiej,

wzbogaconych o pierwiastek judeochrześcijański, aktualnych w późniejszych

epokach i współcześnie;

3)

świadomość celowości nauczania przedmiotów humanistycznych, nakierowanych na

zakorzenienie w tradycji, ocalenie i aktualizowanie istotnych z historycznego punktu

widzenia wartości, postaw i idei.

––124

126 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Zasadniczym założeniem przedmiotu język łaciński nauczanego w klasach VII i VIII jest

uczenie rozumienia tekstów w języku łacińskim. Mając na uwadze realizację tego celu,

w ramach nauki języka łacińskiego przewidziano nauczanie leksyki (na podstawie słowników

frekwencyjnych). Pod tym względem podstawa programowa w zakresie przedmiotu język

łaciński przypomina podstawę programową w zakresie przedmiotu język obcy nowożytny

(np. w zakresie liczby jednostek leksykalnych przewidzianych do opanowania na danym etapie

edukacyjnym). W nauczaniu języka łacińskiego powinien być położony nacisk na

rozbudowywanie słownictwa i poznawanie frazeologii.

Nauczanie języka łacińskiego w oczywisty sposób różni się jednak od nauczania języków

obcych nowożytnych, co zostało odzwierciedlone w wymaganiach szczegółowych. Należy

podkreślić, że języki, wartości, idee, gatunki literackie i estetyczne smaki oraz kultura

materialna starożytnej Grecji i starożytnego Rzymu przez wieki wpływały, a w pewnej mierze

do dziś wpływają na kształt świata cywilizacji zachodniej i nie tylko zachodniej. Chociaż jest

to fakt znany, uczniowie rzadko mogą przekonać się o tym bezpośrednio na innych zajęciach

edukacyjnych. Z tego względu nauczanie języka łacińskiego ma wzbogacać w powyższym

zakresie informacje na temat starożytnego świata, które uczniowie uzyskują przede wszystkim

na zajęciach z innych przedmiotów humanistycznych. Język łaciński był też pierwszym

językiem nauk biologicznych, a jego leksyka jest obecna w pojęciach fizycznych

i chemicznych.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

1.

W zakresie kompetencji językowych. Uczeń

1)

rozpoznaje około 500 najczęściej używanych łacińskich wyrazów (według słownika

frekwencyjnego opartego na korpusie tekstów klasycznych);

2)

rozpoznaje następujące formy z zakresu gramatyki języka łacińskiego

a) formy fleksyjne rzeczowników regularnych deklinacji I–V,

b) formy fleksyjne przymiotników regularnych deklinacji I–III w stopniu równym,

c) formy przymiotników bonus, malus, magnus, parvus, multi, pauci w stopniu

równym, wyższym i najwyższym,

d) formy przysłówków pochodzących od przymiotników regularnych w stopniu

równym,

e) formy przysłówków bene i male w stopniu równym, wyższym i najwyższym,

––125

127 ––

Poz. 378

f) formy fleksyjne zaimków osobowych i dzierżawczych oraz zaimków: hic, ille,

is, qui, quis oraz zna zasady ich użycia,

g) formy fleksyjne liczebników głównych i porządkowych 1–100 oraz mille,

h) formy podstawowe czasowników koniugacji I–IV oraz

–

formy trybu rozkazującego czasu teraźniejszego (imperativus praesentis

activi),

–

formy bezokolicznika czasu teraźniejszego strony czynnej (infinitivus

praesentis activi),

–

formy trybu orzekającego w stronie czynnej i biernej czasu: teraźniejszego

(indicativus praesentis activi et passivi), przeszłego dokonanego

(indicativus perfecti activi et passivi), przeszłego niedokonanego

(indicativus imperfecti activi et passivi) i przyszłego (indicativus futuri I

activi et passivi),

–

formy imiesłowów: participium praesentis activi, participium perfecti

passivi,

i)

wymienione w lit. h formy najczęściej używanych czasowników nieregularnych

esse, fieri, ire, ferre, velle, nolle oraz ich najczęściej występujące composita,

j)

3)

podstawowe przyimki i ich rekcję;

rozpoznaje następujące zjawiska składniowe z zakresu gramatyki języka łacińskiego

a) zdania z orzeczeniem imiennym,

b) strukturę składniową zdania w stronie czynnej i biernej,

c) podstawowe spójniki zdań współrzędnych,

d) podstawowe spójniki zdań podrzędnych łączących się z indicativem,

e) konstrukcję składniową accusativus cum infinitivo,

f) funkcje składniowe i semantyczne przypadków: dativus possessivus, ablativus

temporis, ablativus instrumenti,

g) bezprzyimkowe użycie nazw miast;

4)

posługuje się podstawową łacińską terminologią gramatyczną i potrafi podać polskie

odpowiedniki łacińskich określeń gramatycznych;

5)

rozróżnia najważniejsze warianty wymowy łacińskiej;

6)

rozumie proste wypowiedzi pisemne w języku łacińskim

a) określa główną myśl tekstu,

b) znajduje w tekście określone informacje,

c) rozpoznaje związki między poszczególnymi częściami tekstu,

d) układa informacje w określonym porządku;

––126

128 –

–

Dziennik Ustaw

7)

Poz. 378

rozumie znaczenie najczęściej używanych łacińskich zwrotów i sentencji oraz

paremii, a także podstawowy sens łacińskich inskrypcji obecnych w przestrzeni

publicznej i krótkich cytatów łacińskich pojawiających się w tekstach polskich;

8)

korzysta ze źródeł informacji dotyczących języka łacińskiego (np. słowników, baz

danych), również za pomocą technologii informacyjno-komunikacyjnych;

9)

przekłada prosty tekst łaciński na język polski z zachowaniem polskiej normy

językowej;

10) posiada świadomość językową (np. podobieństw i różnic między językami oraz

wpływu języka łacińskiego na języki nowożytne).

2.

W zakresie kompetencji kulturowych. Uczeń rozumie specyfikę kultury klasycznej, w tym

1)

rozpoznaje wybrane utwory literackie i inne teksty ważne dla kultury klasycznej

w jej ciągłości od starożytności po czasy współczesne;

2)

rozpoznaje wybrane teksty kultury istotne dla wspólnoty europejskiej i światowej,

które czerpią z kultury klasycznej;

3)

rozpoznaje wartości związane z dziedzictwem kulturowym antyku (np. demokracja,

republika, tolerancja, wolność, cnota, umiar, stosowność);

4)

rozpoznaje tematy, motywy, toposy charakterystyczne dla literatury antycznej;

5)

rozumie najważniejsze aspekty procesów kształtowania się kultury świata zachodniego;

6)

wskazuje elementy kultury europejskiej zakorzenione w tradycji antycznej i potrafi

ocenić jej wartość.

3.

W zakresie kompetencji społecznych. Uczeń

1)

dokonuje samooceny i wykorzystuje techniki samodzielnej pracy nad językiem

(np. korzystanie ze słownika, poprawianie błędów, prowadzenie notatek, stosowanie

mnemotechnik);

2)

współdziała w grupie (np. w lekcyjnych i pozalekcyjnych językowych pracach

projektowych);

3)

dostrzega wagę systematyczności i dokładności w poznawaniu języka obcego;

4)

uczy się pokonywać trudności w mierzeniu się z wyzwaniami intelektualnymi;

5)

dostrzega i docenia rolę języka łacińskiego oraz kultury starożytnej Grecji

i starożytnego Rzymu w kształtowaniu języków i kultur czerpiących z dziedzictwa

antyku.

Poz. 378

W ramach zajęć z języka łacińskiego uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które

wspierają ich rozwój językowy, osobisty, psychiczny i społeczny oraz budują poczucie

sprawczości. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje

fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę.

Dokonując wyboru doświadczenia edukacyjnego, należy uwzględnić m.in. poziom biegłości

językowej uczniów i ich wiek. Uczeń realizuje w cyklu kształcenia przynajmniej jedno wybrane

z klasą lub nauczycielem doświadczenie edukacyjne, tj.

1)

odkrywa teksty łacińskie w najbliższej okolicy (np. w obiektach sakralnych, w tym na

cmentarzu, na pomnikach, na starych budynkach);

2)

uczestniczy w wydarzeniu, w trakcie którego używany jest język łaciński (np. promocja

doktorska, ceremonia religijna, rekonstrukcja historyczna);

3)

uczestniczy w projekcie edukacyjnym, w którym posługuje się łacińskim nazewnictwem

(np. biologicznym, astronomicznym, medycznym, prawnym);

4)

w sposób ustalony z nauczycielem prezentuje wybrane aforyzmy w języku łacińskim

i kontekst, w którym można je stosować.

Warunki i sposób realizacji

Nauczanie języka łacińskiego jako języka obcego różni się zasadniczo od nauczania języków

obcych nowożytnych. Podstawowym celem nauczania języka łacińskiego jest możliwie

najefektywniejsze obcowanie ucznia z tekstami literackimi i nieliterackimi (np. inskrypcjami),

zapisywanymi w języku łacińskim od ponad 2000 lat.

Niezależnie od wybranych metod nauczania istotnym i trudnym zadaniem stojącym przed

nauczycielami jest przekonanie uczniów o atrakcyjności i doniosłości nauki tego języka.

W związku z tym jest niezbędne

1)

zapewnienie przez szkołę odpowiednio wyposażonej sali z dostępem do pomocy

wizualnych, projektora, komputera i słowników;

2)

tworzenie takich zadań, które wykażą aktualność języka łacińskiego jako kodu

kulturowego elit w historii kultury świata zachodniego ostatnich 2000 lat;

3)

tworzenie takich zadań językowych, które wykażą pokrewieństwo języków obcych

nowożytnych z językiem łacińskim;

––128

130 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

uświadomienie uczniom, że nauka języka łacińskiego, służy nie tylko wąsko

pojmowanym celom pragmatycznym (np. rozwój kariery zawodowej i umiejętności

profesjonalnych), ale przede wszystkim poszerzeniu rozumienia świata i spotkaniu z inną

kulturą;

5)

zachęcanie uczniów do samooceny własnej pracy i stosowania różnych technik służących

uczeniu się.

Teksty do czytania dla uczniów powinny być dobrane tak, aby mogli oni sami przekonać się

o tym, że język łaciński był językiem powszechnie używanym przez ponad 2000 lat

w literaturze i nauce europejskiej. Materiał kulturowy również powinien zostać opracowany

tak, aby wykazać długie trwanie pewnych wzorów kulturowych, instytucji czy idei

wykształconych i rozwiniętych w grecko-rzymskim antyku oraz ich dzisiejszą aktualność.

W przypadku języka łacińskiego kultura jest niezwykle istotna również dla kształtu

współczesności, w której żyjemy. Zadaniem nauczycieli jest więc rozwijanie ciekawości,

szacunku i otwartości wobec innych kultur – także tych tworzonych przez społeczeństwa

w przeszłości.

MUZYKA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Rozwijanie indywidualnej i zespołowej ekspresji muzycznej przez różnorodne formy

aktywności.

2.

Rozumienie funkcji muzyki i jej języka oraz wykorzystanie tej wiedzy przy odbiorze,

wykonywaniu i tworzeniu muzyki.

3.

Świadomy

odbiór

muzyki

uwzględniający

znajomość

kontekstu

kulturowego,

historycznego i społecznego.

4.

Inicjowanie i realizowanie indywidualnych oraz zespołowych działań muzycznych

w szkole i środowisku lokalnym.

5.

Wykorzystywanie nowych technologii do zapisu, tworzenia, przetwarzania i odbioru

muzyki.

6.

Rozumienie powiązań muzyki z innymi obszarami wiedzy i działaniami artystycznymi.

7.

Rozwijanie własnych zainteresowań muzycznych i kształtowanie tożsamości kulturowej,

w tym lokalnej i regionalnej.

8.

Rozwijanie wrażliwości muzycznej oraz doświadczanie oddziaływania muzyki na

dobrostan i pewność siebie.

Poz. 378

Zajęcia z muzyki stanowią przestrzeń działania, ekspresji i twórczej obecności uczniów

w kulturze. Nauczanie opiera się na podstawowych formach aktywności: śpiewie, grze na

instrumentach, ruchu z muzyką, słuchaniu i tworzeniu muzyki. Dzięki uczestnictwu w tych

działaniach uczniowie rozwijają kompetencję współpracy i umiejętność wyrażania siebie, uczą

się uważności, refleksyjności, odpowiedzialności oraz funkcjonowania w różnych sytuacjach

społecznych i kontekstach kulturowych. Muzyka w tym ujęciu wspiera nie tylko rozwój

artystyczny, lecz także wszechstronny rozwój ucznia.

Uczenie się muzyki opiera się na aktywnym działaniu: wykonywaniu, słuchaniu,

interpretowaniu i rozumieniu muzyki przez jej doświadczanie. Celem nie jest jedynie poznanie

pojęć i terminów, ale przede wszystkim ich stosowanie w kontekście działania, współpracy

i twórczego myślenia. Edukacja muzyczna tworzy sytuacje, w których uczniowie mają

możliwość podejmowania inicjatywy, wspólnego tworzenia i przeżywania muzyki na co dzień.

W centrum procesu dydaktycznego znajduje się uczeń jako osoba sprawcza, kreatywna,

refleksyjna i współdziałająca.

Nauczanie muzyki uwzględnia rozwijanie także kompetencji cyfrowych – zarówno

w tworzeniu, jak i odbiorze muzyki. Uczniowie uczą się bezpiecznego i odpowiedzialnego

korzystania z technologii oraz wykorzystują dostępne programy komputerowe i aplikacje do

tworzenia i udostępniania swoich działań muzycznych.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułu kultura.

Dodatkowo w poszczególnych działach przewidziano wymagania do wyboru, które nauczyciel

wybiera do realizacji z klasą, tj. przynajmniej jedno wymaganie w ramach danego działu.

1.

Uczeń jako twórca i wykonawca

1)

interpretuje muzykę i wyraża emocje przez śpiew, grę na instrumentach, ruch i taniec,

słuchanie oraz tworzenie;

2)

wykonuje zróżnicowane utwory, m.in. z repertuaru tradycyjnego, ludowego,

patriotycznego, popularnego, klasycznego, a także realizuje własne propozycje

repertuarowe – moduł kultura;

3)

śpiewa i recytuje, solo lub w zespole, unisono lub wielogłosowo, z zachowaniem

naturalnej postawy ciała i emisji głosu;

––130

132 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

indywidualnie lub zespołowo wykonuje utwory, ćwiczenia i akompaniamenty

na instrumentach melodycznych i niemelodycznych, dbając o jak najlepszy sposób

gry, brzmienie i wyraz artystyczny;

5)

porusza się do muzyki w sposób zgodny z jej charakterem i reaguje na sygnały

muzyczne podczas zabaw i innych działań muzyczno-ruchowych;

6)

tańczy indywidualnie lub zespołowo, stosuje podstawowe kroki i figury minimum

trzech tańców narodowych (krakowiaka, kujawiaka i poloneza) i minimum dwóch

spośród tańców ludowych, towarzyskich lub współczesnych;

7)

identyfikuje w otoczeniu różnorodne brzmienia oraz źródła dźwięku, wykorzystuje

je do realizacji zadań muzycznych, w tym zadań z użyciem nowych technologii;

8)

odgrywa wybrane role w zespole muzycznym (np. dyrygenta, chórzysty, członka

zespołu, solisty i inne), planuje i uzgadnia z innymi przebieg, interpretację

i prezentację zadania muzycznego;

9)

wyjaśnia pojęcia związane z podstawowymi elementami muzyki (np. rytm, melodia,

metrum, tempo, dynamika), wykorzystuje tę wiedzę w działaniu, tworząc własne

interpretacje;

10) koduje i dekoduje muzykę, wykorzystując notację muzyczną lub dowolne inne

symbole, podczas działań korzysta z narzędzi analogowych lub cyfrowych;

11) rejestruje i przetwarza dźwięki oraz udostępnia nagrania, szanując prawa autorskie

i wykonawcze;

12) wykorzystuje narzędzia cyfrowe do działań twórczych i współpracy w zespole.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

indywidualnie lub zespołowo realizuje układy ruchowe, uzgadnia ich przebieg

z innymi; inspiruje się dostępnymi przykładami, twórczo je przekształca

i wykorzystuje własne pomysły;

2)

improwizuje i tworzy krótkie formy muzyczne głosem, ruchem i na instrumentach,

swobodnie lub według określonych zasad, testuje własne pomysły i modyfikuje je na

podstawie informacji zwrotnej;

3)

tworzy ilustracje dźwiękowe, inscenizacje i akompaniamenty, wykorzystując ruch,

gestodźwięki, głos, przedmioty codziennego użytku, instrumenty lub aplikacje

i programy komputerowe.

––131

133 –

–

Dziennik Ustaw

2.

Poz. 378

Uczeń jako słuchacz

1)

zachowuje się zgodnie z zasadami obowiązującymi w danym kontekście kulturowym

podczas uczestnictwa w różnorodnych wydarzeniach muzycznych – moduł kultura;

2)

interpretuje słuchaną muzykę za pomocą wybranych środków wyrazu i narzędzi,

m.in. ruchu, słowa, gestodźwięków, instrumentów, rekwizytów, narzędzi cyfrowych,

działań plastycznych lub literackich;

3)

rozpoznaje instrumenty muzyczne, grupuje je ze względu na sposób wydobycia

dźwięku i identyfikuje ich brzmienie w słuchanych utworach;

4)

dzieli się swoimi doświadczeniami, wypowiada się na ich temat, używając

wybranych pojęć związanych z głosami ludzkimi i technikami wokalnymi, formami

(np. piosenka, pieśń, kanon, koncert, symfonia), gatunkami i stylami muzycznymi

(np. opera, balet, musical, muzyka filmowa, tradycyjna, pop, rock, jazz, hip-hop),

rodzajami zespołów wykonawczych (muzyka wokalna, instrumentalna, wokalno-instrumentalna, solo, w zespole, w chórze, w orkiestrze i inne) – moduł kultura;

5)

określa funkcje słuchanej muzyki (np. rozrywkowa, religijna, obrzędowa,

sygnalizacyjna) zgodne z jej charakterem i kontekstem – moduł kultura;

6)

analizuje charakter i przebieg zróżnicowanych stylistycznie utworów, odnajduje

cechy charakterystyczne i wypowiada się na ich temat, stosuje przy tym podstawowe

pojęcia dotyczące elementów muzyki – moduł kultura;

7)

wyjaśnia, jaką rolę odgrywa muzyka w mediach, reklamie, filmie, grach

komputerowych, podaje lub tworzy przykłady jej zastosowania i oddziaływania na

odbiorcę – moduł kultura.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wykorzystuje pojęcia dotyczące teatru muzycznego: scenografia, choreografia,

libretto, akt, scena, uwertura, aria, podaje przykłady utworów scenicznych i określa

ich gatunek – moduł kultura;

2)

opisuje w słuchanych utworach treści niezwiązane z muzyką (np. fabuła,

ilustracyjność, emocjonalność, wartości i powiązania z innymi obszarami wiedzy

oraz działaniami artystycznymi), formułuje nieoczywiste pytania i dociekliwie szuka

na nie odpowiedzi – moduł kultura.

3.

Uczeń jako uczestnik kultury

1)

określa i uzasadnia swoje preferencje muzyczne, poszukuje informacji o wybranych

przez siebie twórcach i wykonawcach oraz prezentuje je innym – moduł kultura;

––132

134 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

rozpoznaje melodię i słowa hymnu państwowego i wykonuje go z zachowaniem

należytej postawy, wyjaśnia okoliczności jego powstania i wykonywania – moduł

kultura;

3)

wykonuje wybrane pieśni patriotyczne i na podstawie samodzielnie wyszukanych

informacji wyjaśnia ich kontekst historyczny, formułuje opinię na temat ich roli

dawniej i obecnie oraz wskazuje utwory współczesne o podobnej funkcji – moduł

kultura;

4)

omawia cechy polskiej muzyki tradycyjnej i wskazuje je w utworach z różnych

okresów historycznych, w tym ze współczesności, stosuje wybrane pojęcia związane

z folklorem, wyszukuje samodzielnie informacje na temat tradycji własnego regionu –

moduł kultura;

5)

rozpoznaje w słuchanych lub oglądanych utworach polskie tańce narodowe;

wskazuje ich charakterystyczne cechy i kontekst kulturowy – moduł kultura;

6)

rozpoznaje wybrane utwory Fryderyka Chopina i innych kompozytorów polskich,

formułuje opinię na temat znaczenia ich twórczości dla polskiej i światowej kultury

dawniej i współcześnie – moduł kultura;

7)

formułuje opinię na temat działalności artystycznej Ignacego Jana Paderewskiego,

wyjaśnia jej znaczenie dla odzyskania przez Polskę niepodległości i porównuje

z przykładami działalności współczesnych artystów zaangażowanych społecznie –

moduł kultura;

8)

rozpoznaje i wykonuje hymn Unii Europejskiej, wyjaśnia historyczny i literacki

kontekst jego powstania i wykonywania;

9)

samodzielnie wyszukuje informacje na temat tradycji muzycznych przynajmniej

dwóch innych kultur, w tym jednej pozaeuropejskiej, porównuje je z polskimi

tradycjami muzycznymi i formułuje na ich temat opinię, szanując różnorodność tych

tradycji – moduł kultura.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

dokumentuje i prezentuje elementy dziedzictwa muzycznego swojej rodziny, szkoły

lub społeczności, wykorzystuje dowolne formy ekspresji i dowolną technologię –

moduł kultura;

2)

wskazuje przykłady wykorzystywania muzyki w działaniach społecznych i sam lub

we współpracy z innymi wykorzystuje muzykę w sprawie istotnej dla niego lub

społeczności – moduł kultura;

––133

135 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

rozpoznaje po jednym utworze muzycznym z sześciu różnych okresów

historycznych: średniowiecza, renesansu, baroku, klasycyzmu, romantyzmu

i muzyki XX–XXI w., identyfikuje kompozytora, określa zespół wykonawczy i inne

cechy charakterystyczne utworu – moduł kultura.

4.

Uczeń w relacji ze sobą i innymi

1)

ocenia wpływ muzyki na własne samopoczucie i emocje, stosuje muzykę jako

narzędzie wspierające jego dobrostan;

2)

wyjaśnia i stosuje zasady higieny głosu podczas recytacji i śpiewu;

3)

wyjaśnia i stosuje zasady higieny słuchu w codziennym życiu podczas słuchania

i wykonywania muzyki;

4)

porusza się ze świadomością własnego ciała oraz jego położenia i ruchu

w przestrzeni;

5)

dokonuje samooceny wykonania zadania muzycznego, wyciąga wnioski, planuje

i w miarę możliwości wdraża zmiany;

6)

przyjmuje informację zwrotną na temat wykonania zadania muzycznego i udziela jej

z poszanowaniem uczuć i potrzeb innych;

7)

określa bezpieczne dla siebie granice w relacjach z innymi i zachowuje je podczas

zabaw ruchowych, tańca i gry na instrumentach.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

proponuje utwory do słuchania i wspólnego wykonywania, porównuje własne

upodobania z gustami innych osób i, z poszanowaniem odmienności, formułuje

opinię na ich temat lub rozmawia o nich;

2)

proponuje zabawy i działania integracyjne z wykorzystaniem muzyki, współpracuje

z innymi podczas ich przebiegu i dba o dobrą atmosferę w grupie.

W ramach zajęć muzyki uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które wspierają ich

rozwój osobisty, kulturalny, psychiczny i społeczny oraz budują poczucie sprawczości.

Doświadczenia

edukacyjne

mają

charakter

praktyczny,

wzmacniają

kompetencje

fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę.

Nauczyciel wybiera z uczniami do realizacji co najmniej jedno doświadczenie edukacyjne

w każdym roku szkolnym

1)

uczestniczy w wydarzeniu z muzyką na żywo (np. koncercie, spektaklu muzycznym,

audycji muzycznej lub innym wydarzeniu);

2)

––134

136 –

–

Poz. 378

w grupie współtworzy wydarzenie artystyczne (np. koncert, spektakl, występ – dla

społeczności klasowej, szkolnej lub lokalnej), analizuje potrzeby odbiorców, planuje

działania, uczestniczy w procesie twórczym, dzieli role, angażuje się w działania

wykonawcze i organizacyjne, prezentuje efekty publiczności;

3)

pracując w grupie, realizuje projekt łączący muzykę z innymi obszarami wiedzy

i działaniami artystycznymi (np. festiwal nauki, film, teledysk, podcast, grę terenową,

prezentację multimedialną);

4)

indywidualnie lub w grupie tworzy utwór z wykorzystaniem: głosów, instrumentów lub

narzędzi cyfrowych, także przy wsparciu sztucznej inteligencji;

5)

bierze udział (na żywo lub on-line) w zwiedzaniu instytucji kultury albo spotkaniu

z muzykiem, wykonawcą lub kompozytorem, artystą ludowym lub przedstawicielem

innego zawodu muzycznego;

6)

indywidualnie lub w grupie realizuje badanie dotyczące zainteresowań muzycznych

innych osób lub wpływu muzyki na życie społeczne (rodziny, szkoły, społeczności),

prezentuje jego wyniki;

7)

projektuje własną playlistę utworów muzycznych, prezentuje ją, opisując kryteria doboru,

i poddaje pod dyskusję, formułuje także opinię o playlistach innych uczniów;

8)

projektuje własną mapę wydarzeń muzycznych, prezentuje ją, opisuje kryteria doboru

i poddaje pod dyskusję, formułuje także opinię o mapach innych uczniów;

9)

bada właściwości materiałów, buduje z nich prosty instrument i wykorzystuje go

w ćwiczeniach twórczych.

Warunki i sposób realizacji

Skuteczna realizacja treści nauczania przewidzianych dla przedmiotu muzyka zależy od

nauczyciela, jego kompetencji dydaktycznych, kreatywności, a także umiejętności takich jak

śpiew i gra na instrumencie. Stanowią one warunek budowania pozytywnej relacji z uczniami,

w której nauczyciel odgrywa rolę przewodnika, inspiratora i organizatora doświadczeń

muzycznych uczniów. Jego zadaniem jest uwrażliwienie uczniów na piękno muzyki, jej

obecność w życiu codziennym, kulturze i historii, rozwijanie umiejętności muzycznych, ale

przede wszystkim kształtowanie postawy aktywnego i świadomego odbiorcy oraz twórcy

kultury. Nauczyciel muzyki wspiera indywidualne potrzeby uczniów, ich ekspresję twórczą,

samodzielność i refleksyjność. Dąży do aktywnego włączania wszystkich uczniów w działania

muzyczne, które rozwijają ich kompetencje poznawcze, społeczne (współpraca, dbanie

o innych), osobiste (dbanie o siebie, w tym wyrażanie emocji) i poczucie sprawczości

––135

137 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

(nastawienie na rozwój i samorealizacja). Pomaga to w budowaniu przekonania, że zdolności

podlegają zmianom i mogą się rozwijać dzięki zaangażowaniu, wysiłkowi i wytrwałości.

Kultura pracy na zajęciach koncentruje się na procesie uczenia się, w tym na aktywności

samego ucznia i jego emocjonalnym zaangażowaniu w działania muzyczne. W nauczaniu

muzyki sam proces jest ważniejszy niż efekt końcowy i precyzja wykonania. Dzięki temu

muzyka jest dostępna dla wszystkich uczniów, niezależnie od ich poziomu zdolności,

umiejętności i wcześniejszych doświadczeń muzycznych.

Fundamentem zajęć muzycznych są działania praktyczne: śpiew, gra na instrumentach, ruch

przy muzyce, słuchanie i tworzenie. Nauczyciel stwarza warunki do uczestnictwa

w aktywnościach indywidualnych i zespołowych. Wiedza o muzyce i rozumienie jej funkcji są

rozwijane podczas działań muzycznych i tym działaniom są podporządkowane.

Efektywność

nauczania

muzyki

zależy

od

zapewnienia

optymalnych

warunków

organizacyjnych, w tym odpowiedniej liczby uczniów uczestniczących w aktywnościach

muzycznych, dostosowanych do warunków lokalowych, akustycznych i dostępnego

instrumentarium. Umożliwia to indywidualne podejście do ucznia, monitorowanie jego

postępów, zapewnienie bezpieczeństwa podczas zadań muzyczno-ruchowych oraz troskę

o higienę głosu i słuchu. Zapewnia również warunki do pracy z uczniami ze specjalnymi

potrzebami edukacyjnymi.

W realizacji celów edukacji muzycznej pomocne mogą być inicjatywy takie jak chór, zespoły

wokalne, wokalno-instrumentalne czy taneczne, a także inne formy aktywności muzycznej

(np. klub melomana, warsztaty muzyczne, szkolne radio czy studio nagrań), które mogą

tworzyć przestrzeń sprzyjającą twórczej ekspresji uczniów. Ich obecność w środowisku

szkolnym wspiera rozwój pasji, budowanie relacji i pogłębianie kompetencji muzycznych.

Zajęcia

muzyki

wymagają

świadomie

zaplanowanych

różnorodnych

doświadczeń

edukacyjnych. Doświadczenia edukacyjne mogą być organizowane przez szkołę we

współpracy z instytucjami kultury, artystami, rodzicami, a także uczniami, dzięki czemu tworzy

się wspólne środowisko kulturalne.

Realizacja treści nauczania wymaga odpowiednio przygotowanej przestrzeni, sprzyjającej

praktycznemu i twórczemu działaniu uczniów. Wyposażenie pracowni muzycznej powinno

obejmować

1)

różnorodne instrumenty do dyspozycji nauczyciela i uczniów, w liczbie pozwalającej na

udział całej grupy w działaniach zespołowych;

––136

138 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

sprzęt do odtwarzania, nagrywania i przetwarzania dźwięku (np. komputer z dostępem do

Internetu i oprogramowaniem muzycznym);

3)

ekran multimedialny z tablicą z pięciolinią;

4)

zasoby biblioteczne (np. nuty, śpiewniki, fonotekę, filmotekę, dostęp do platform

streamingowych audio i audio-wideo).

Do prowadzenia zajęć muzyki oprócz pracowni muzycznej wykorzystywane są także inne

przestrzenie szkolne i pozaszkolne, w szczególności plener i miejsca publiczne, sprzyjające

improwizacji, ruchowi przy muzyce i prezentacji twórczości uczniów.

PLASTYKA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Rozwijanie kreatywności, własnych zainteresowań, twórczej wyobraźni i sprawczości

przez swobodną ekspresję twórczą.

2.

Doświadczanie procesu twórczego w różnych formach i technikach.

3.

Kształtowanie tożsamości kulturowej przez uczestnictwo w kulturze.

4.

Rozumienie funkcji sztuk plastycznych, kształtowanie postawy odbiorcy, uczestnika

i twórcy kultury.

5.

Inicjowanie i realizowanie indywidualnych i grupowych działań plastycznych.

6.

Rozwijanie umiejętności łączenia sztuk plastycznych z różnymi dziedzinami wiedzy

i twórczości.

7.

Interpretowanie dzieł z uwzględnieniem najważniejszych pojęć dotyczących sztuki,

rozpoznawanie wybranych artystów i dzieł w kontekście czasów, w których powstały.

8.

Doświadczanie oddziaływania sztuki na dobrostan i samopoznanie, odnajdywanie radości

tworzenia.

Plastyka ma na celu rozwijanie naturalnej potrzeby ekspresji twórczej uczniów, kształtowanie

ich wrażliwości estetycznej oraz przygotowanie do świadomego i pełnego uczestnictwa w życiu

kulturalnym i społecznym. Zajęcia są nastawione przede wszystkim na rozwijanie kompetencji

przekrojowych: kreatywnego myślenia, krytycznego myślenia, dbania o siebie, kierowania

sobą, a także na rozwijanie sprawczości: samoregulacji i przekonania o własnej skuteczności.

Nauczanie oparte jest na działaniu, doświadczaniu i eksperymentowaniu z różnorodnymi

technikami, mediami i środkami wyrazu artystycznego. Szczególny nacisk jest położony na

proces twórczy oraz zaangażowanie ucznia, a nie wyłącznie na efekt końcowy.

––137

139 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Istotnym elementem zajęć jest poszerzanie obszaru plastyki o nowe media i współczesne środki

artystyczne oraz rozwijanie kompetencji cyfrowych, co pozwala uczniowi lepiej odnaleźć się

w dynamicznie zmieniającej się rzeczywistości wizualnej. W czasie zajęć uczniowie poznają

zarówno tradycyjne formy wypowiedzi artystycznej, jak i nowoczesne technologie oraz

sposoby komunikacji wizualnej.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułu kultura.

Dodatkowo w poszczególnych działach przewidziano wymagania do wyboru, które nauczyciel

wybiera do realizacji z klasą, tj. przynajmniej jedno wymaganie w ramach danego działu.

1.

Własna aktywność twórcza – tworzę, wyrażam, interpretuję.

Pytanie wiodące: Po co tworzę sztukę?

Uczeń

1)

wyraża własne uczucia, wyobrażenia i pomysły przez swobodną ekspresję twórczą;

2)

stosuje wybrane środki wyrazu, takie jak linia, plama, kolor, walor, faktura,

kompozycja, kształt, posługuje się nimi dla wyrażania treści, nastroju czy emocji;

3)

eksperymentuje z barwami podstawowymi, pochodnymi, czystymi, złamanymi,

dopełniającymi, ciepłymi, zimnymi i innymi, a zdobyte doświadczenia stosuje

w swoich pracach;

4)

planuje pracę plastyczną od koncepcji do wykonania, dobierając odpowiednie

medium i technikę;

5)

maluje, rysuje, rzeźbi z obserwacji i wyobraźni;

6)

wypowiada się na ważny dla niego temat społeczny przez działanie artystyczne –

moduł kultura;

7)

rozpoznaje podstawowe rodzaje sztuk performatywnych i podejmuje działanie

twórcze w wybranej formie – moduł kultura;

8)

modeluje bryły i reliefy, konstruuje proste formy przestrzenne z zastosowaniem

różnych materiałów;

9)

wykorzystuje w fotografii wybrany rodzaj światła: miękkie i twarde, rozproszone

i punktowe, na wysokim i niskim kluczu, padające z różnych kierunków, ciepłe

i zimne – do uzyskania określonego charakteru zdjęcia;

––138

140 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

10) inspiruje się sztuką ludową oraz kulturą różnych regionów Polski i świata, tworząc

prace plastyczne – moduł kultura;

11) realizuje własne działania twórcze inspirowane sztuką współczesną;

12) rozpoznaje znaczenie aktywności twórczych dla swojego dobrostanu i samopoczucia;

13) podejmuje próby integracji sztuk, tworząc prace z pogranicza plastyki i innych

dziedzin (np. wideo-art, street art, land art, komiks 3D, design artystyczny, plakaty

interaktywne);

14) tworzy indywidualnie, w parach lub grupie pracę plastyczną inspirowaną obrazem,

muzyką, literaturą, filmem lub spektaklem teatralnym.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

opisuje warstwę wizualną wybranego spektaklu teatralnego i projektuje związaną

z nim dowolną formę grafiki użytkowej (np. plakat teatralny, program teatralny,

zaproszenie) – moduł kultura;

2)

konstruuje lalki teatralne (np. lalki cieniowe, pacynki, kukiełki) i tworzy scenkę z ich

użyciem według własnego pomysłu;

3)

improwizuje krótkie scenki teatralne w parach i grupach, przyjmując pomysły innych

i twórczo je rozwijając;

4)

opowiada o sobie i swojej społeczności za pomocą wybranego grupowego działania

teatralnego z użyciem elementów oprawy plastycznej (np. rekwizytów, kostiumów,

masek) – moduł kultura;

5)

opowiada interesującą go historię, tworząc krótką formę filmową lub animację –

moduł kultura;

6)

prezentuje ważne dla siebie treści za pomocą materiałów audiowizualnych;

7)

tworzy reportaż fotograficzny, wykorzystując różne rodzaje planów: detal, zbliżenie,

półzbliżenie, pełny, ogólny;

8)

tworzy pracę site-specific związaną z wybraną przestrzenią w szkole lub jej

otoczeniu.

2.

Techniki plastyczne – rozpoznaję, dobieram, stosuję.

Pytanie wiodące: Jakimi technikami mogę się posługiwać, aby przez sztukę wyrażać

swoje myśli i uczucia?

Uczeń

1)

rozpoznaje podstawowe techniki plastyczne i wykorzystuje je do tworzenia własnych

prac plastycznych;

––139

141 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

2)

dobiera narzędzia i materiały do wybranej techniki plastycznej;

3)

łączy różne techniki plastyczne w celu uzyskania zamierzonych efektów wizualnych;

4)

eksperymentuje z materiałami i technikami w poszukiwaniu własnego sposobu

wypowiedzi plastycznej;

5)

rozwija swoje zainteresowania przez tworzenie prac plastycznych z zastosowaniem

technik tradycyjnych i technologii cyfrowych;

6)

tworzy pracę na zaproponowany przez nauczyciela temat w wybranej technice

plastycznej oraz w wybranym medium (np. malarskim, graficznym, rysunkowym,

nowych mediów, łączonym, fotograficznym, performatywnym).

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

eksperymentuje z kolażem cyfrowym i grafiką 3D, tworząc autorskie realizacje

plastyczne;

2)

stosuje techniki mieszane w celu uzyskania oryginalnych efektów wizualnych oraz

wyrażenia indywidualnych przemyśleń i uczuć;

3)

dokumentuje i prezentuje proces twórczy swojej pracy plastycznej lub pracy innego

ucznia, wykorzystując dostępne narzędzia cyfrowe (np. fotografię, aplikacje

graficzne, nagrania audio, wideo).

3.

Sztuka jako komunikat – rozumiem, interpretuję, dyskutuję.

Pytanie wiodące: Jak mogę rozumieć sztukę i o niej opowiadać?

Uczeń

1)

rozpoznaje dzieła architektury i sztuk plastycznych należące do dziedzictwa

kulturowego Polski, Europy i świata – moduł kultura;

2)

porównuje dzieła sztuki z różnych okresów historycznych, takich jak prehistoria,

starożytność, średniowiecze, nowożytność, współczesność, oraz wskazuje, jak

sztuka odpowiada na potrzeby i charakter swojej epoki – moduł kultura;

3)

określa rolę środków plastycznych w mediach, reklamie, filmie, grach

komputerowych oraz omawia przykłady ich zastosowania i oddziaływania na

odbiorcę – moduł kultura;

4)

wyszukuje potrzebne informacje o sztuce, korzystając z różnorodnych źródeł, w tym

z narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, oraz weryfikuje te informacje;

5)

opisuje obraz lub inne dzieło sztuki z wykorzystaniem pojęć języka plastycznego,

takich jak linia, barwa, gama barwna, plama, kształt, kontur, światłocień,

kompozycja, perspektywa, walor, bryła, faktura – moduł kultura;

––140

142 –

–

Dziennik Ustaw

6)

Poz. 378

interpretuje dzieła sztuki współczesnej i podejmuje dyskusję na temat różnych

interpretacji tych dzieł – moduł kultura;

7)

opisuje wrażenia estetyczne wywołane odbiorem dzieła sztuki, podejmuje dyskusję

na ich temat – moduł kultura;

8)

opowiada i dzieli się z innymi uczniami swoimi doświadczeniami i wrażeniami jako

twórca prac plastycznych – moduł kultura;

9)

udziela konstruktywnej informacji zwrotnej dotyczącej prac plastycznych i ją

przyjmuje oraz decyduje o jej wykorzystaniu;

10) wyjaśnia najważniejsze zasady prawa autorskiego w odniesieniu do wytworów

sztuki, stosuje te zasady w sytuacjach życia codziennego, także w świecie cyfrowym;

11) wyjaśnia, czym jest inspiracja, oryginał, kopia, reprodukcja i falsyfikat,

wykorzystuje te pojęcia w rozmowach na temat bieżących lub historycznych

wydarzeń dotyczących sztuki – moduł kultura.

4.

Sztuka w życiu codziennym – poszukuję, dostrzegam, uczestniczę.

Pytanie wiodące: W jaki sposób sztuka wpływa na otoczenie i jakość codziennego życia?

Uczeń

1)

projektuje różne formy grafiki użytkowej (np. plakat, zaproszenie, afisz, kartkę

świąteczną, logo) na potrzeby własne i najbliższego środowiska;

2)

rozpoznaje dziedziny sztuki użytkowej, takie jak wzornictwo przemysłowe,

ceramika, meblarstwo, elementy małej architektury, grafika i projektowanie, w tym

grafika komputerowa, i ocenia wybrane obiekty sztuki użytkowej pod względem

estetycznym i funkcjonalnym – moduł kultura;

3)

projektuje w grupie wybrany obiekt sztuki użytkowej (np. nakrycie głowy, okulary,

element zastawy stołowej, mebel), tworzy jego przestrzenny prototyp i modyfikuje

go na podstawie informacji zwrotnej;

4)

charakteryzuje i ocenia estetykę otoczenia: architekturę, małą architekturę

i architekturę krajobrazu w przestrzeni publicznej, formułuje i uzasadnia swoją

opinię oraz podejmuje dyskusję na ten temat – moduł kultura;

5)

opisuje swoje wrażenia z lokalnego wydarzenia kulturalnego, w którym brał udział,

i formułuje jego ocenę – moduł kultura;

6)

rozpoznaje zależności między elementami wizualnymi w przyrodzie i architekturze

oraz wykorzystuje je podczas tworzenia pracy plastycznej;

––141

143 –

–

Dziennik Ustaw

7)

Poz. 378

rozpoznaje w kulturze popularnej źródła inspiracji sztuką dawną i współczesną –

moduł kultura;

8)

projektuje budowlę przyszłości wkomponowaną w otoczenie;

9)

dostrzega obecność sztuki i elementów plastycznych w otaczającej go przestrzeni

i codziennym życiu (np. w architekturze, przedmiotach codziennego użytku,

wystroju wnętrz, reklamie, modzie), dzieli się swoimi spostrzeżeniami i dyskutuje na

ten temat – moduł kultura;

10) eksperymentuje z cyfrową obróbką zdjęć w wybranym programie graficznym.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wykonuje w grupie makietę budowli lub założenia urbanistycznego;

2)

rozwija swoją uważność, uczestnicząc w spacerze fotograficznym, podczas którego

wykonuje zdjęcia tego, co go zainteresowało, i rozmawia o swoim wyborze;

3)

dostrzega przejawy manipulacji wizualnej w reklamie, filmie, fotografii – w tym, jak

są tworzone, wybierane i zestawiane ze sobą treści;

4)

projektuje w dowolnym programie komputerowym w przestrzeni kolorów RGB

wybraną formę grafiki użytkowej;

5)

projektuje i drukuje zaprojektowaną w przestrzeni kolorów CMYK wybraną formę

grafiki użytkowej.

W ramach zajęć plastyki uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które wspierają ich

rozwój osobisty, kulturalny, psychiczny i społeczny oraz budują poczucie sprawczości.

Doświadczenia

edukacyjne

mają

charakter

praktyczny,

wzmacniają

kompetencje

fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę.

Nauczyciel wybiera z uczniami do realizacji co najmniej dwa doświadczenia edukacyjne

w każdym roku szkolnym

1)

odwiedza z klasą wystawę sztuki, wymienia się refleksjami, w jaki sposób dzieła na niego

oddziałują oraz dzięki jakim użytym środkom ekspresji artyści osiągnęli zaobserwowane

efekty wizualne;

2)

uczestniczy w spotkaniu na żywo lub on-line z artystą lub kuratorem wystawy, słucha

podcastu lub ogląda film o artyście; wymienia się refleksjami i dyskutuje o inspiracjach,

procesie twórczym i przesłaniu sztuki;

3)

pracując w grupie, realizuje projekt artystyczny, angażuje się w działania twórcze,

wykonawcze i organizacyjne;

4)

––142

144 –

–

Poz. 378

tworzy w plenerze, decyduje przy tym o formie pracy, technice i zastosowanych środkach

wyrazu;

5)

w grupie zwiedza on-line galerię lub muzeum i poznaje prezentowane tam dzieła sztuki,

na tej podstawie tworzy własną galerię sztuki;

6)

indywidualnie, w parach lub grupie tworzy wielkoformatową pracę plastyczną;

7)

w grupie organizuje wystawę swoich prac, przygotowuje wernisaż z obudową promocyjną

wystawy;

8)

pracując w grupie, wypowiada się na ważny dla grupy temat w krótkiej formie teatralnej,

korzystając z języka i narzędzi pedagogiki teatru;

9)

projektuje przestrzeń (np. swój pokój, mieszkanie, klasę szkolną, wybraną przestrzeń

na zewnątrz) z uwzględnieniem kryteriów estetycznych i funkcjonalnych;

10) tworzy wypowiedź artystyczną na wybrany temat inspirowaną street art (np. plakat, mural

w wersji papierowej, projekt szablonu lub kolaż cyfrowy).

Warunki i sposób realizacji

Podstawową formą pracy w czasie zajęć są zadania praktyczne: malowanie, rysowanie,

konstruowanie, fotografowanie, działania teatralne i tworzenie za pomocą nowych mediów.

Wiedza o sztuce i technikach plastycznych jest nabywana głównie w toku działań twórczych.

Jeden temat może być realizowany podczas jednej lub kilku godzin lekcyjnych, a czas

wykonywania zadań jest dostosowany do indywidualnych predyspozycji uczniów.

Nauczyciel jest przewodnikiem i inspiratorem. Znając specyfikę grupy oraz potrzeby

i możliwości uczniów, dostosowuje do nich formy i metody pracy, a także temat, liczbę godzin

zajęć i przestrzeń zajęć. Inspiruje i motywuje uczniów do pracy, zachęca ich do własnej

ekspresji, jest dla nich przewodnikiem w świecie sztuki. Wspiera ich samodzielność

i refleksyjność, zachęca także do wspólnych poszukiwań i pokazuje różne możliwości, nie

narzucając gotowych rozwiązań.

Zajęcia z plastyki są okazją do prowadzenia dialogu i wspólnych poszukiwań twórczych.

Uczniowie uczą się udzielania sobie konstruktywnej i wspierającej informacji zwrotnej.

Dyskusje powinny być prowadzone na podstawie wolności wypowiedzi przy jednoczesnym

zachowaniu szacunku do drugiego człowieka.

Ważne jest podkreślanie, że w sztuce istnieje wiele prawidłowych rozwiązań, a różnorodność

postaw i sposobów podejścia do tematów stanowi wartość i zasób grupy. Istotną częścią lekcji

––143

145 –

–

Poz. 378

plastyki jest także tworzenie wspólnych projektów artystycznych, co sprzyja budowaniu

poczucia przynależności do wspólnoty.

W trakcie zajęć są realizowane tematy, których celem jest powstanie dzieła, oraz zadania

o charakterze eksperymentalnym. Eksperymentowanie pozwala uczniom na odkrywanie

radości tworzenia i poszukiwanie własnych rozwiązań, co sprzyja rozwojowi kreatywności.

Na zajęciach plastyki proces twórczy jest równie ważny jak efekt końcowy. Uczniowie uczą

się, że popełnianie błędów jest naturalnym elementem rozwoju i pomaga głębiej zrozumieć

temat. Ocenianie prac ma przede wszystkim charakter motywujący – pokazuje mocne strony,

wskazuje obszary do dalszej pracy i wzmacnia poczucie wartości i sprawczości uczniów.

Szkoła powinna zapewnić dobrze oświetloną i przestronną pracownię, przeznaczoną do zajęć

z plastyki. Niezbędne jest mocne oświetlenie naturalne i sztuczne oraz możliwość całkowitego

zaciemnienia sali. Pracownia powinna umożliwiać swobodną aranżację przestrzeni, aby

uczniowie mogli tworzyć przy stołach, na sztalugach lub na podłodze. Stoły powinny być

wykonane z materiałów odpornych na zarysowania i powinna być możliwość ich dowolnego

ustawienia. Wyposażenie pracowni powinno obejmować obszerne zlewy, szafki na materiały

plastyczne i prace, suszarkę do prac, regał z półkami na prace większych formatów oraz miejsce

do prezentacji dzieł i materiałów. Niezbędne są także: rzutnik, komputer z oprogramowaniem

do grafiki rastrowej, wektorowej, montażu wideo i animacji, zestaw pojemników z gliną oraz

2 lub 3 lampy do oświetlenia kierunkowego.

Podczas większości lekcji uczniowie mają możliwość wyboru tematu pracy, co pozwala im

odkrywać własne zainteresowania i budować poczucie sprawczości. Daje to nauczycielowi

okazję do lepszego poznania swoich uczniów.

Uczniowie korzystają zarówno z tradycyjnych technik plastycznych, jak i nowych mediów oraz

sztuk performatywnych. Mogą łączyć różne media, eksperymentować ze środkami wyrazu

i poszukiwać własnych sposobów realizacji tematów.

Ważnym elementem plastyki są działania poza szkołą, umożliwiające uczniom kontakt

z różnymi formami sztuki i kultury. W miarę możliwości są organizowane wycieczki do galerii,

muzeów, teatrów, parków, na wydarzenia kulturalne oraz spacery uwrażliwiające na otoczenie

i plenery w okolicach szkoły.

Zwiedzanie zabytków, muzeów i galerii może być również realizowane on-line. Ważne miejsce

w procesie dydaktycznym zajmują także rozmowy z artystami i odwiedzanie ich pracowni.

W realizacji zajęć plastycznych szczególne znaczenie ma wzmocnienie postawy nastawionej

na rozwój i budowanie przekonania o własnej sprawczości. Niezależnie od indywidualnych

––144

146 –

–

Poz. 378

przekonań uczniów o posiadanych zdolnościach plastycznych lub ich braku ważne jest

stwarzanie takich działań i doświadczeń edukacyjnych, w których uczniowie dostrzegają, że

wysiłek, zaangażowanie i wytrwałość w realizacji zadań artystycznych prowadzą do stopniowej

poprawy umiejętności i osiągania coraz lepszych efektów. Dzięki temu lekcje plastyki stają się

przestrzenią rozwijania poczucia sprawczości, odwagi twórczej i samodzielnego podejmowania

decyzji w procesie tworzenia.

HISTORIA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Budowanie tożsamości i poczucia przynależności do wspólnot, w szczególności

narodowej i państwowej, opartych na przeszłości i pamięci o niej.

2.

Rozwijanie gotowości do prezentowania i uzasadniania własnych poglądów i przekonań

dotyczących przeszłości przy jednoczesnej akceptacji istnienia różnych punktów widzenia

oraz podejmowaniu próby ich zrozumienia i poszukiwania kompromisu.

3.

Odczytywanie intencji stojących za działaniami grup i jednostek w przeszłości oraz

formułowanie ocen tych działań z uwzględnieniem różnych systemów wartości.

4.

Zainteresowanie historią i jej poznawaniem jako praktyką pogłębiania własnej wiedzy

i rozumienia oraz dochodzenia do prawdy.

5.

Analizowanie i interpretacja źródeł i przekazów historycznych oraz tworzenie narracji

przy wykorzystaniu wiedzy historycznej.

6.

Rozumienie związków przestrzenno-czasowych i przyczynowo-skutkowych między

zdarzeniami przeszłymi oraz wpływu historii na współczesny świat i najbliższe otoczenie.

7.

Znajomość i rozumienie wybranych wiadomości o przeszłości (dat, postaci, procesów

historycznych, terminów i wydarzeń i zjawisk), potrzebnych do wytworzenia poczucia

przynależności do wspólnot, szczególnie narodowej i państwowej, oraz wykorzystywania

ich do rozwijania umiejętności historycznych.

Zajęcia z historii zaplanowano w taki sposób, aby rozpoczynały się od tematyki

wprowadzającej w specyfikę przedmiotu i rozbudzającej zainteresowanie przeszłością

w pierwszych miesiącach nauki w klasie IV (następnie wraca się do tych wątków w kolejnych

klasach). W dalszych miesiącach nauki w klasie IV i w kolejnych klasach koncepcja obejmuje

chronologiczno-problemowy kurs od starożytności po współczesność, z dominującą rolą

historii narodu i państwa polskiego.

Poz. 378

Wymagania są zgrupowane wokół kluczowych zagadnień, co pozwoli na głębsze zrozumienie

prezentowanych zagadnień i kształcenie różnorodnych umiejętności, a także pozostawi

przestrzeń do autonomicznych działań nauczyciela.

Ramy chronologiczne obejmują w klasach IV–VI okres od pradziejów do przełomu XIX

i XX w., a w klasach VII i VIII okres od przełomu XIX i XX w. do współczesności.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułów: filozoficzny

i kultura.

Klasy IV–VI

1.

Refleksja nad historią jako nauką. Uczeń

1)

przedstawia różne znaczenia terminu historia, używając pojęć: przeszłość, nauka

o przeszłości, opowieść;

2)

wyjaśnia przydatność znajomości historii dla życia ludzi we współczesności;

3)

wskazuje podobieństwa i różnice między historią a fikcją literacką i dziejami

legendarnymi – moduł kultura;

4)

wyjaśnia, na czym polega praca historyka i skąd czerpiemy wiedzę o przeszłości,

używając pojęć: źródło historyczne i wiarygodność źródła;

5)

podaje przykłady źródeł historycznych – moduł kultura;

6)

podejmuje próby zdobycia informacji o przeszłości, korzystając ze źródeł

historycznych.

2.

Elementy historii rodzinnej, lokalnej i regionalnej. Uczeń

1)

zbiera i przedstawia informacje oraz pamiątki na temat swojej rodziny – moduł

kultura;

2)

analizując mapę, wymienia regiony Polski oraz wskazuje swój region zamieszkania;

3)

przedstawia historię swojej okolicy, wymienia postacie szczególnie dla niej

zasłużone i identyfikuje formy ich upamiętnienia – moduł kultura;

––146

148 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

wskazuje wybrane zabytki historyczne w swoim regionie, wyjaśnia ich znaczenie

i konieczność ich ochrony – moduł kultura;

5)

przedstawia legendy związane ze swoją okolicą i wskazuje w nich elementy

poświadczone historycznie i fikcyjne.

3.

Wspólnota państwowa. Uczeń

1)

identyfikuje symbole państwowe: barwy, godło, hymn państwowy oraz wyjaśnia ich

znaczenie dla wspólnoty narodowej i państwowej;

2)

wyjaśnia znaczenie świąt państwowych dla budowania wspólnoty i podaje przykłady

świąt;

3)

wyjaśnia znaczenie obrzędów, tradycji i zwyczajów regionalnych dla budowania

wspólnoty i wskazuje ich odmienność w różnych częściach Polski;

4)

identyfikuje symbole Unii Europejskiej: flagę i hymn oraz wyjaśnia ich znaczenie

dla mieszkańców Polski.

4.

Czas i miejsce wydarzeń historycznych. Uczeń

1)

posługuje się pojęciami związanymi z chronologią: data, epoka, nasza era, przed

naszą erą, rok, stulecie, tysiąclecie, wiek oraz stosuje zasady określania wieku

wydarzeń przed naszą erą i naszej ery;

2)

oblicza upływ czasu między wydarzeniami historycznymi;

3)

porządkuje chronologicznie wydarzenia z wykorzystaniem osi czasu;

4)

wyjaśnia, czym są mapa historyczna i plan, oraz odczytuje z nich informacje,

posługując się legendą.

5.

Od jaskiń do miast – początki cywilizacji. Uczeń

1)

przedstawia proces rewolucji neolitycznej, używając pojęć: koczowniczy i osiadły

tryb życia i wyjaśnia wpływ warunków naturalnych na proces zmian;

2)

przedstawia życie w starożytnym Egipcie, używając pojęć: faraon, hieroglify,

piramidy, politeizm, życie pozagrobowe;

3)

przedstawia osiągnięcia cywilizacji egipskiej, używając pojęć: astronomia,

matematyka, medycyna i wyjaśnia jej wpływ na współczesną Europę – moduł

kultura;

4)

wyjaśnia rolę pisma dla rozwoju cywilizacji oraz ocenia jego znaczenie w życiu

współczesnego człowieka – moduł kultura.

6.

Poz. 378

Dziedzictwo starożytnej Grecji. Uczeń

1)

opisuje społeczeństwo ateńskiej polis w czasach Peryklesa, używając pojęć: agora,

Akropol, demokracja, miasto-państwo, obywatele;

2)

analizując mapę historyczną, wyjaśnia wpływ warunków naturalnych Grecji na

funkcjonowanie społeczeństwa, a także wskazuje na mapie współczesnego świata

zasięg cywilizacji greckiej;

3)

przedstawia osiągnięcia cywilizacji greckiej, używając pojęć: demokracja, filozofia,

igrzyska olimpijskie, mitologia, teatr, i wyjaśnia jej wpływ na współczesną Europę –

moduł filozoficzny, moduł kultura.

7.

Dziedzictwo starożytnego Rzymu. Uczeń

1)

opisuje społeczeństwo starożytnego Rzymu w czasach Juliusza Cezara, używając

pojęć: cesarstwo, niewolnicy, obywatele;

2)

analizując mapę historyczną, wskazuje położenie Rzymu i największy zasięg

cesarstwa rzymskiego, a także wskazuje na mapie współczesnego świata zasięg

cywilizacji rzymskiej;

3)

przedstawia osiągnięcia cywilizacji rzymskiej, używając pojęć: akwedukt, amfiteatr,

cesarstwo, łacina, łuk triumfalny, prawo rzymskie, republika, i wyjaśnia jej wpływ

na współczesną Europę – moduł kultura.

8.

Narodziny chrześcijaństwa. Uczeń

1)

przedstawia założenia religii chrześcijańskiej, używając pojęć: dekalog, judaizm,

Mesjasz, monoteizm – moduł kultura;

2)

podaje wiek powstania religii chrześcijańskiej i uznania jej za religię panującą

w Rzymie oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując

mapę

historyczną,

wskazuje

miejsce

narodzin

i

kierunki

rozprzestrzenienia się chrześcijaństwa w imperium rzymskim;

4)

wyjaśnia powody przyjmowania chrześcijaństwa przez członków różnych grup

społecznych w imperium rzymskim i wyjaśnia wpływ chrześcijaństwa na

współczesną Europę.

––148

150 –

–

Dziennik Ustaw

9.

Poz. 378

Średniowieczna Europa. Uczeń

1)

przedstawia charakterystykę wspólnot społecznych w średniowieczu, używając

pojęć: chrześcijaństwo, monarchia, plemię, samorząd, senior, stan, wasal;

2)

analizując mapy historyczne Europy, porównuje zasięg chrześcijaństwa między

wczesnym i późnym średniowieczem;

3)

analizując źródła, na wybranych przykładach porównuje warunki życia codziennego

mieszkańców wsi, miast, zamków i klasztorów;

4)

przedstawia osiągnięcia średniowiecznej Europy, używając pojęć: sztuka gotycka,

sztuka romańska, uniwersytet, i wyjaśnia ich wpływ na współczesną Europę – moduł

kultura.

10. Od plemienia do królestwa – narodziny Polski. Uczeń

1)

przedstawia państwo Mieszka I, używając pojęć: drużyna, gród, książę, w tym

uwzględniając postać Dobrawy;

2)

podaje daty: chrztu Mieszka I i koronacji królewskiej Bolesława Chrobrego oraz

wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia rozwój terytorialny państwa pierwszych

Piastów;

4)

opisuje różne metody poznawania przeszłości wykorzystywane do badań nad

okresem wczesnopiastowskim.

11. Ziemie polskie w okresie rozbicia dzielnicowego. Uczeń

1)

przedstawia przyczyny i skutki rozbicia dzielnicowego po śmierci Bolesława

Krzywoustego, używając pojęć: pryncypat, zasada senioratu;

2)

wyjaśnia przyczyny i skutki sprowadzenia Zakonu Krzyżackiego do Polski;

3)

przedstawia przemiany społeczno-gospodarcze w okresie rozbicia dzielnicowego

i wyjaśnia ich wpływ na losy własnego lub wybranego regionu;

4)

wskazuje zabytki sztuki romańskiej i gotyckiej w Polsce, w tym we własnym lub

wybranym regionie, oraz formułuje i uzasadnia opinię na temat konieczności ich

ochrony – moduł kultura.

12. Zjednoczone królestwo – Polska ostatnich Piastów. Uczeń

1)

przedstawia dokonania Władysława Łokietka i Kazimierza Wielkiego, używając

pojęć: Akademia Krakowska, koronacja, monarchia stanowa;

– –149

151 ––

2)

Poz. 378

podaje daty: koronacji królewskiej Władysława Łokietka i wygaśnięcia dynastii

Piastów na tronie Polski oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia zmiany terytorialne państwa ostatnich

Piastów.

13. Początki państwa polsko-litewskiego i relacje z Krzyżakami. Uczeń

1)

przedstawia przyczyny i skutki sporu polsko-krzyżackiego oraz unii polsko-litewskiej, używając pojęć: chrystianizacja, unia personalna;

2)

podaje datę bitwy pod Grunwaldem i porządkuje chronologicznie umowę w Krewie

i II pokój toruński oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg Polski i Litwy oraz zmiany granic

na mocy II pokoju toruńskiego;

4)

wyjaśnia wpływ rządów Jadwigi i Władysława Jagiełły na odnowienie Akademii

Krakowskiej – moduł kultura;

5)

analizując teksty kultury, przedstawia Zawiszę Czarnego jako ideał rycerza

średniowiecznego, formułuje i uzasadnia opinię na temat aktualności etosu

rycerskiego i poddaje ją pod dyskusję – moduł kultura.

14. Ku nowej epoce. Uczeń

1)

przedstawia i ocenia przyczyny i skutki wypraw odkrywczych z perspektywy

Europejczyków

i

ludów

pozaeuropejskich,

używając

pojęć

handel

międzykontynentalny, kolonizacja, niewolnictwo, Nowy Świat, Stary Świat,

wyprawy dalekomorskie, rozwój techniki morskiej;

2)

przedstawia przemiany światopoglądowe w epoce renesansu, używając pojęć

humanizm, reformacja, renesans – moduł kultura;

3)

podaje datę dotarcia Krzysztofa Kolumba do Ameryki, porządkuje chronologicznie

wynalezienie druku przez Jana Gutenberga i wystąpienie Marcina Lutra oraz

wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

4)

analizując mapy historyczne, porównuje obraz świata Europejczyków z połowy

XV w. i połowy XVI w.

––150

152 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

15. Złoty wiek państwa polsko-litewskiego. Uczeń

1)

przedstawia działalność gospodarczą polskiej szlachty w XV w. i XVI w., używając

pojęć: folwark, magnateria, pańszczyzna, spław rzeczny, i ocenia jej wpływ na

położenie mieszczan i chłopów;

2)

przedstawia dominującą rolę szlachty w XIV–XVI w., używając pojęć: pospolite

ruszenie, przywilej, sejm walny, stan społeczny;

3)

porządkuje chronologicznie hołd pruski i wygaśnięcie dynastii Jagiellonów oraz

wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

4)

ocenia zasadność określenia „złoty wiek” dla Polski i Litwy w XVI w. z perspektywy

reprezentantów różnych grup mieszkańców – moduł kultura;

5)

wskazuje zabytki sztuki renesansowej w państwie polsko-litewskim, w tym we

własnym lub w wybranym regionie, formułuje i uzasadnia opinię na temat

konieczności ich ochrony oraz przedstawia rozwój kultury i nauki, w tym

uwzględniając postacie: Mikołaja Gomółki, Jana Kochanowskiego, Mikołaja

Kopernika i Mikołaja Reja – moduł kultura, moduł filozoficzny.

16. Początki Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Uczeń

1)

przedstawia przyczyny i skutki zawiązania unii lubelskiej, używając pojęć: Korona

Królestwa Polskiego, Rzeczpospolita Obojga Narodów, unia realna, Wielkie

Księstwo Litewskie;

2)

przedstawia zasady wyboru króla w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, używając

pojęć: pacta conventa, wolna elekcja;

3)

porządkuje chronologicznie unię lubelską i pierwszą wolną elekcję oraz wyjaśnia

znaczenie tych wydarzeń;

4)

przedstawia okoliczności powstania aktu konfederacji warszawskiej i artykułów

henrykowskich oraz wyjaśnia znaczenie tych dokumentów;

5)

analizując mapę historyczną, przedstawia położenie geopolityczne Rzeczypospolitej

Obojga Narodów oraz jej stosunki wyznaniowe i etniczne.

17. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVII w. Uczeń

1)

przedstawia przyczyny konfliktów zbrojnych z udziałem Rzeczypospolitej

w XVII w., używając pojęć: dymitriady, odsiecz wiedeńska, potop szwedzki

i powstanie Chmielnickiego;

––151

153 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

analizując mapę historyczną, przedstawia obszary działań militarnych i straty

terytorialne Rzeczypospolitej na rzecz sąsiadów oraz ocenia wpływ tych działań na

własny lub wybrany region;

3)

wyjaśnia wpływ wojen z XVII w. oraz przemian klimatycznych tego okresu na

system polityczny Rzeczypospolitej, jej gospodarkę, społeczeństwo i kulturę;

4)

wskazuje zabytki sztuki barokowej w Polsce, w tym we własnym lub w wybranym

regionie, formułuje i uzasadnia opinię na temat konieczności ich ochrony oraz

przedstawia kulturę sarmacką, używając pojęć: dwór, kontusz, portret trumienny –

moduł kultura.

18. Blaski i cienie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Uczeń

1)

przedstawia różnice między pozycją społeczno-polityczną szlachty i magnaterii oraz

ocenia korzyści i zagrożenia związane z funkcjonowaniem zasad wolnej elekcji

i liberum veto;

2)

porządkuje chronologicznie okresy rządów na tronie Rzeczypospolitej władców

z dynastii Jagiellonów, Wazów i Sasów;

3)

ocenia walory i mankamenty ustroju Rzeczypospolitej Obojga Narodów

z perspektywy monarchy i poddanych z różnych stanów społecznych;

4)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia warunki życia

codziennego i obyczaje różnych warstw społecznych Rzeczypospolitej w XVIII w. –

moduł kultura.

19. Idee oświecenia i przykłady ich realizacji. Uczeń

1)

przedstawia idee epoki oświecenia, używając pojęć: filozofia, trójpodział władzy,

umowa społeczna, wiek rozumu – moduł filozoficzny;

2)

porównuje przyczyny i skutki amerykańskiej wojny o niepodległość i rewolucji

francuskiej oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń dla zmiany stosunków

społeczno-politycznych na świecie;

3)

porównuje realizację idei oświeceniowych w Rzeczypospolitej Obojga Narodów

i Królestwie Prus, używając pojęć: absolutyzm oświecony, Komisja Edukacji

Narodowej, militaryzm – moduł kultura;

4)

przedstawia rozwój kultury i nauki w Rzeczypospolitej okresie oświecenia, w tym

uwzględniając postacie: Izabeli Czartoryskiej, Hugona Kołłątaja, Stanisława

Augusta Poniatowskiego, Jana i Jędrzeja Śniadeckich – moduł kultura, moduł

filozoficzny.

Poz. 378

20. Próby ocalenia Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Uczeń

1)

przedstawia okoliczności uchwalenia Konstytucji 3 maja i jej obalenia, używając

pojęć: czarna procesja, konfederacja targowicka, Sejm Wielki;

2)

podaje daty: I rozbioru Rzeczypospolitej i uchwalenia Konstytucji 3 maja,

porządkuje chronologicznie I i II rozbiór Rzeczypospolitej, uchwalenie Konstytucji

3 maja i zawiązanie konfederacji targowickiej oraz wyjaśnia znaczenie tych

wydarzeń;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg I i II rozbioru Rzeczypospolitej,

w tym losy własnej lub wybranej miejscowości;

4)

ocenia, w jaki sposób Konstytucja 3 maja miała wpłynąć na zmianę sytuacji różnych

grup społecznych w Rzeczypospolitej, i wyjaśnia powody świętowania rocznicy tego

wydarzenia współcześnie;

5)

podejmuje próbę oceny trafności posługiwania się terminem „targowica”

w wybranych współczesnych tekstach lub wystąpieniach w przestrzeni publicznej.

21. Powstanie kościuszkowskie i upadek Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Uczeń

1)

wyjaśnia specyfikę i skutki powstania kościuszkowskiego, używając pojęć

insurekcja, kosynierzy, Naczelnik Powstania, w tym uwzględniając postać Tadeusza

Kościuszki;

2)

podaje daty wybuchu powstania kościuszkowskiego i III rozbioru Rzeczypospolitej

oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg powstania kościuszkowskiego,

III rozbioru Rzeczypospolitej oraz losy własnej lub wybranej miejscowości

w okresie rozbiorów Rzeczypospolitej;

4)

analizując

teksty

kultury,

przedstawia

program

społeczny

insurekcji

kościuszkowskiej i podejmuje próbę oceny jego atrakcyjności dla różnych grup

społecznych;

5)

analizując źródła, na wybranych przykładach ocenia postawy różnych grup

społecznych wobec powstania kościuszkowskiego;

6)

analizując teksty kultury, ocenia znaczenie powstania kościuszkowskiego w polskiej

pamięci historycznej – moduł kultura.

––153

155 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

22. Świat w XIX w. Uczeń

1)

przedstawia przemiany polityczno-społeczno-gospodarcze w Stanach Zjednoczonych,

używając pojęć: migracje, niewolnictwo, podbój Dzikiego Zachodu;

2)

przedstawia przyczyny i skutki ekspansji kolonialnej w II połowie XIX w. dla

ludności w koloniach i dla Europejczyków, używając pojęć: imperium, kolonia;

3)

analizując

mapy

historyczne,

przedstawia

rozwój

terytorialny

Stanów

Zjednoczonych Ameryki oraz zasięg kolonizacji w Afryce i Azji w XIX w.;

4)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia postawy Europejczyków

i Amerykanów wobec ludności rdzennej terenów kolonizowanych w XIX w.

w Afryce, Azji i Amerykach, podejmuje próby ich oceny z perspektywy własnego

i ówczesnego systemu wartości oraz prowadzi dyskusję na ten temat.

23. Europa w I połowie XIX w. Uczeń

1)

przedstawia wpływ epoki napoleońskiej na losy Europy, używając pojęć: cesarz

Francuzów, Kodeks Napoleona, kongres wiedeński, legitymizm, restauracja, Święte

Przymierze;

2)

podaje datę zakończenia kongresu wiedeńskiego i wyjaśnia znaczenie tego

wydarzenia;

3)

analizując mapy historyczne, porównuje Europę w epoce napoleońskiej i Europę

pokongresową;

4)

przedstawia przyczyny i skutki rewolucji przemysłowej, używając pojęć: degradacja

środowiska,

kapitalizm,

maszyna

parowa,

pozycja

kobiet,

robotnicy,

uprzemysłowienie, urbanizacja;

5)

analizując źródła, na wybranych przykładach wskazuje wpływ wynalazków

z I połowy XIX w. na życie codzienne różnych warstw społeczeństwa, opisuje

budzone przez nie nadzieje i obawy, formułuje opinię i podejmuje dyskusję

o wpływie technologii na życie ludzi w przeszłości i obecnie.

24. Europa w latach 1848–1900. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę Wiosny Ludów, używając pojęć: niepodległość, liberalizacja,

uwłaszczenie, zjednoczenie;

2)

porządkuje chronologicznie wybuch Wiosny Ludów oraz zakończenie procesów

zjednoczeniowych Włoch i Niemiec oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując mapy historyczne, przedstawia proces zjednoczenia Niemiec i Włoch.

Poz. 378

25. Społeczeństwo Europy w II połowie XIX w. Uczeń

1)

przedstawia przemiany w życiu społecznym w II połowie XIX w., używając pojęć

emancypacja kobiet, filozofia pozytywizmu, higiena, postęp naukowo-techniczny,

powszechność nauczania, urbanizacja, oraz identyfikuje wpływ wybranych

procesów na współczesność – moduł filozoficzny;

2)

określa wybrane różnice w programach ruchów politycznych II połowy XIX w.;

3)

analizując źródła, na wybranych przykładach wyjaśnia wpływ rozwoju edukacji,

prasy i instytucji kultury w II połowie XIX w. na kształtowanie tożsamości i postaw

Europejczyków, formułuje opinię na ten temat i poddaje ją pod dyskusję – moduł

kultura;

4)

analizując teksty kultury, ocenia przemiany w życiu codziennym różnych grup

ludności, zmiany w wyglądzie i funkcjach przestrzeni miejskiej w II połowie XIX w.

oraz identyfikuje przykłady tych zmian widoczne współcześnie – moduł kultura.

26. Legiony Polskie i Księstwo Warszawskie. Uczeń

1)

przedstawia losy Legionów Polskich i Księstwa Warszawskiego, używając pojęć

Legiony Polskie, wojny napoleońskie, w tym uwzględniając postacie: Jana Henryka

Dąbrowskiego, Józefa Poniatowskiego, Józefa Wybickiego;

2)

podaje datę utworzenia Księstwa Warszawskiego i wyjaśnia znaczenie tego

wydarzenia;

3)

analizując

mapę

historyczną,

przedstawia

zasięg

terytorialny

Księstwa

Warszawskiego oraz losy własnej lub wybranej miejscowości w epoce

napoleońskiej;

4)

analizując

źródła,

wskazuje

odwołania

historyczne

obecne

w

Mazurku

Dąbrowskiego i wyjaśnia wpływ tekstu na budowanie wspólnoty narodowej

i państwowej – moduł kultura.

27. Ziemie dawnej Rzeczypospolitej po kongresie wiedeńskim. Uczeń

1)

analizując mapę historyczną, przedstawia zmiany terytorialne wprowadzone na

ziemiach dawnej Rzeczypospolitej w wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego,

w tym przynależność państwową własnej lub wybranej miejscowości;

2)

analizując teksty kultury, na wybranych przykładach porównuje sytuację

gospodarczą, kulturalną i społeczną w zaborach, politykę zaborców wobec

mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej oraz postawy mieszkańców wobec

polityki zaborców – moduł kultura.

Poz. 378

28. Powstanie listopadowe i Wielka Emigracja. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę i skutki powstania listopadowego, używając pojęć

detronizacja, łamanie konstytucji, noc listopadowa, represje, w tym uwzględniając

postacie Emilii Plater i Piotra Wysockiego;

2)

podaje datę wybuchu powstania listopadowego i wyjaśnia znaczenie tego

wydarzenia;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg działań wojennych podczas

powstania listopadowego, w tym losy własnej lub wybranej miejscowości;

4)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia różne postawy wobec

powstania listopadowego, podejmuje próbę ich oceny z perspektywy własnego

i ówczesnego systemu wartości oraz formułuje opinię i podejmuje dyskusję na ten

temat;

5)

wyjaśnia znaczenie terminu Wielka Emigracja oraz wskazuje jej polityczną

i kulturową rolę, w tym uwzględniając postacie: Fryderyka Chopina, Joachima

Lelewela, Adama Mickiewicza i Juliusza Słowackiego – moduł filozoficzny, moduł

kultura;

6)

analizując teksty kultury, ocenia znaczenie powstania listopadowego w polskiej

pamięci historycznej – moduł kultura.

29. Powstanie styczniowe. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę i skutki powstania styczniowego, używając pojęć: branka,

rusyfikacja, Sybir, uwłaszczenie, wojna partyzancka, w tym uwzględniając postaci

Anny Pustowójtówny i Romualda Traugutta;

2)

podaje datę wybuchu powstania styczniowego i wyjaśnia znaczenie tego wydarzenia;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg działań wojennych w czasie

powstania styczniowego, w tym losy własnej lub wybranej miejscowości;

4)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia różne postawy wobec

powstania styczniowego, podejmuje próbę ich oceny z perspektywy własnego

i ówczesnego systemu wartości oraz formułuje opinię i podejmuje dyskusję na ten

temat;

5)

analizując teksty kultury, ocenia znaczenie powstania styczniowego w polskiej

pamięci historycznej – moduł kultura.

––156

158 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

30. Ziemie polskie w II połowie XIX w. Uczeń

1)

przedstawia zróżnicowanie rozwoju społeczno-gospodarczego ziem polskich

w II połowie XIX w., używając pojęć i opisując zjawiska: industrializacja, pozycja

kobiet, praca organiczna, uwłaszczenie chłopów, zacofanie gospodarcze Galicji;

2)

ocenia wpływ industrializacji ziem polskich w II połowie XIX w. na życie codzienne

różnych grup mieszkańców oraz na środowisko;

3)

analizując źródła, na wybranych przykładach porównuje koncepcje zmian

politycznych i społeczno-gospodarczych, głoszone w programach ruchów

społeczno-politycznych w II połowie XIX w.;

4)

analizując teksty kultury, na wybranych przykładach przedstawia rolę kobiet

w procesie kształtowania polskiej świadomości narodowej;

5)

analizując teksty kultury, na wybranych przykładach porównuje sytuację

gospodarczą, kulturalną i społeczną ziem polskich, politykę władz wobec

mieszkańców ziem polskich i postawy mieszkańców wobec polityki władz

w II połowie XIX w. oraz identyfikuje współczesne konsekwencje tych zjawisk –

moduł kultura;

6)

wyjaśnia wpływ braku własnego państwa na działalność kulturalno-naukową, w tym

uwzględniając dokonania Marii Skłodowskiej-Curie, Ignacego Łukasiewicza oraz

twórczość Marii Konopnickiej, Jana Matejki i Henryka Sienkiewicza – moduł

filozoficzny, moduł kultura.

Klasy VII i VIII

1.

I wojna światowa, jej charakter i następstwa. Uczeń

1)

przedstawia sytuację polityczną na przełomie XIX i XX w., używając pojęć: imperia

kolonialne, kocioł bałkański, trójprzymierze, trójporozumienie;

2)

wyjaśnia specyfikę i skutki I wojny światowej, używając pojęć: front wschodni

i zachodni, gospodarka wojenna, okopy, wojna manewrowa, wojna pozycyjna,

wojna totalna i wyjaśnia znaczenie terminu Wielka Wojna;

3)

podaje daty wybuchu i zakończenia I wojny światowej oraz wyjaśnia znaczenie tych

wydarzeń;

4)

analizując mapy historyczne, przedstawia zasięg działań wojennych w czasie I wojny

światowej;

––157

159 –

–

Dziennik Ustaw

5)

Poz. 378

wyjaśnia wpływ rewolucji rosyjskich na przebieg I wojny światowej oraz na

późniejsze losy Europy;

6)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia przemiany społeczno-gospodarcze wywołane przez I wojnę światową, używając pojęć i opisując zjawiska

gospodarka wojenna, praca kobiet, trauma wojenna, kombatanci;

7)

analizując teksty kultury, porównuje obraz I wojny światowej w pamięci wybranych

narodów i polityce historycznej wybranych państw.

2.

Sprawa polska i losy Polaków w czasie I wojny światowej. Uczeń

1)

przedstawia losy ziem polskich i ich mieszkańców podczas I wojny światowej,

używając pojęć: akt 5 listopada, Legiony Polskie, okupacja, Rada Regencyjna;

2)

analizując mapę historyczną i źródła, przedstawia losy własnej lub wybranej

miejscowości w okresie I wojny światowej;

3)

porównuje

koncepcje

niepodległościowe

Romana

Dmowskiego

i

Józefa

Piłsudskiego oraz wymienia szanse i zagrożenia wynikające z ich realizacji dla

formującego się państwa polskiego;

4)

analizując źródła, przedstawia zmiany stosunku państw zaborczych i aliantów do

sprawy polskiej w czasie I wojny światowej;

5)

analizując teksty kultury, przedstawia formy i wyjaśnia powody aktywności

militarno-dyplomatycznej Polaków po obu stronach konfliktu.

3.

Europa w okresie międzywojennym. Uczeń

1)

przedstawia zmiany warunków życia codziennego w Europie w okresie

międzywojennym, używając pojęć: emancypacja i kultura masowa – moduł kultura;

2)

przedstawia kształtowanie się systemów totalitarnych, używając pojęć: faszyzm,

indoktrynacja, komunizm, kryzys gospodarczy, nazizm, propaganda;

3)

analizując mapy historyczne, przedstawia zmiany polityczne i terytorialne w Europie

po I wojnie światowej;

4)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia metody i wyjaśnia cele

aparatu propagandy w państwach totalitarnych w okresie międzywojennym.

––158

160 –

–

Dziennik Ustaw

4.

Poz. 378

Narodziny II Rzeczypospolitej Polskiej (II RP). Uczeń

1)

przedstawia proces formowania się polskiej państwowości po I wojnie światowej,

używając pojęć Naczelnik Państwa, traktat wersalski, w tym uwzględniając postacie

Ignacego Daszyńskiego, Romana Dmowskiego, Józefa Hallera, Wojciecha

Korfantego, Ignacego Jana Paderewskiego, Józefa Piłsudskiego, Wincentego

Witosa;

2)

podaje datę uznawaną za symboliczny początek odrodzonej Rzeczypospolitej,

porządkuje chronologicznie: powstanie wielkopolskie, „bunt” Żeligowskiego, wojnę

polsko-bolszewicką, III powstanie śląskie oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia proces kształtowania granic Polski

w latach 1918–1922, używając pojęć: konflikt polsko-czechosłowacki, konflikt

polsko-litewski, konflikt polsko-ukraiński, plebiscyty, powstania śląskie, powstanie

wielkopolskie, wojna polsko-bolszewicka, i wyjaśnia wpływ tych wydarzeń na

współczesne relacje Polski z sąsiadami;

4)

analizując wybrane teksty historiograficzne, ocenia znaczenie działań militarnych

i dyplomatycznych dla odrodzenia państwa polskiego;

5)

analizując teksty kultury, przedstawia postać Jerzego Bitschana jako symbol

małoletniego

obrońcy

Ojczyzny,

podejmuje

próbę

oceny

jego

postawy

z perspektywy własnego i ówczesnego systemu wartości oraz formułuje opinię

i podejmuje dyskusję na ten temat.

5.

II RP w okresie rządów parlamentarnych. Uczeń

1)

przedstawia kształtowanie się ustroju społeczno-politycznego i gospodarki II RP do

1926 r., używając pojęć: demokracja, konstytucja marcowa z 1921 r., mniejszości

narodowe, prawa kobiet, reforma walutowa, i opisując te przemiany;

2)

podaje datę uchwalenia konstytucji marcowej i wyjaśnia znaczenie tego aktu

prawnego;

3)

analizując źródła, przedstawia zasady ustrojowe zawarte w konstytucji marcowej,

używając pojęć: prawa obywatelskie, prezydent, Sejm, Senat, trójpodział władzy;

4)

przedstawia zmiany warunków życia codziennego w II RP w okresie

międzywojennym, z uwzględnieniem własnej lub wybranej miejscowości;

5)

analizując źródła, na wybranych przykładach ocenia zasadność zarzutów

o niestabilności politycznej państwa w latach 1918–1926 oraz podejmuje dyskusję

na ten temat;

––159

161 –

–

Dziennik Ustaw

6)

Poz. 378

analizując teksty kultury, wyjaśnia szanse i zagrożenia oraz identyfikuje osiągnięcia

procesu integracji państwa polskiego w zakresie gospodarczym, kulturalnym,

narodowym i społecznym – moduł kultura.

6.

II RP pod rządami sanacji. Uczeń

1)

przedstawia realia polityczne II RP od 1926 r., używając pojęć: konstytucja

kwietniowa, przewrót majowy, rządy autorytarne, sanacja;

2)

podaje daty przewrotu majowego i uchwalenia konstytucji kwietniowej oraz

wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

wyjaśnia założenia polityki gospodarczej i kulturalnej, uwzględniając postać

Eugeniusza Kwiatkowskiego, i przedstawia przykłady jej realizacji, w tym we

własnym lub wybranym regionie;

4)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia postawy reprezentantów

różnych grup społecznych wobec rządów sanacji;

5)

analizując teksty kultury, na wybranych przykładach przedstawia zmiany położenia

kobiet z różnych grup społecznych i ich formy aktywności w życiu społecznym,

gospodarczym i kulturalnym w II RP – moduł kultura;

6)

przedstawia rozwój kultury i nauki w II RP oraz wpływ Polaków na rozwój kultury

i nauki światowej, w tym uwzględniając postacie: Stefana Banacha, Jana

Czochralskiego, Kazimierza Funka, Jana Kiepury, Haliny Konopackiej, Janusza

Korczaka, Poli Negri i Alfreda Tarskiego – moduł filozoficzny, moduł kultura;

7)

ocenia trafność posługiwania się terminem „autorytaryzm” w wybranych

współczesnych tekstach lub wystąpieniach w przestrzeni publicznej.

7.

Europa na drodze do II wojny światowej. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę sytuacji międzynarodowej w Europie lat 30. XX w., używając

pojęć: Anschluss Austrii, appeasement, rozbiór Czechosłowacji, wojna domowa

w Hiszpanii;

2)

analizując źródła, przedstawia relacje niemiecko-sowieckie i wyjaśnia przyczyny

oraz warunki sojuszu obu państw z 1939 r.;

3)

analizując

teksty

kultury,

wskazuje

różnice

w

postrzeganiu

sytuacji

międzynarodowej w Europie u schyłku lat 30. XX w. z perspektywy polityków

wybranych państw.

––160

162 –

–

Dziennik Ustaw

8.

Poz. 378

Wojna obronna II RP 1939 r. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę działań wojennych z 1939 r., używając terminów: bitwa nad

Bzurą, obrona Grodna, obrona Poczty Polskiej w Gdańsku, obrona Warszawy,

obrona Westerplatte, wojna graniczna;

2)

podaje daty agresji Niemiec oraz Związku Sowieckiego na Polskę i wyjaśnia

znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując teksty kultury, na wybranych przykładach przedstawia losy ludności

cywilnej i różne postawy wobec wybuchu wojny, z uwzględnieniem własnego lub

wybranego regionu;

4)

przedstawia przykłady zachowań mieszkańców Polski, które można określić mianem

heroicznych, i uzasadnia ich znaczenie dla polityki pamięci państwa i narodu

polskiego.

9.

II wojna światowa i jej charakter. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę II wojny światowej, używając pojęć: bomba atomowa,

Holokaust, Samudaripen, kapitulacja, koalicja antyhitlerowska, ludobójstwo, obozy

koncentracyjne, okupacja, państwa Osi, Wielka Trójka, wojna totalna;

2)

podaje daty wybuchu i zakończenia II wojny światowej w Europie oraz wyjaśnia

znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg działań wojennych w trakcie

II wojny światowej;

4)

analizując źródła, porównuje warunki życia różnych grup społecznych w wybranych

krajach, które znajdowały się pod okupacją, w czasie II wojny światowej;

5)

analizując teksty kultury, porównuje obraz II wojny światowej w pamięci wybranych

narodów i polityce historycznej wybranych państw – moduł kultura.

10. Ziemie polskie pod okupacją. Uczeń

1)

przedstawia realia okupowanych ziem polskich w czasie II wojny światowej,

używając terminów: Armia Krajowa, deportacje, Generalne Gubernatorstwo, mały

sabotaż, Polskie Państwo Podziemne, Szare Szeregi, powstanie warszawskie, rzeź

wołyńska, zbrodnia katyńska, w tym uwzględniając postacie: ks. Maksymiliana

Kolbego, Elżbiety Zahorskiej, Elżbiety Zawackiej, oraz przedstawia zagładę Żydów,

Romów i Sinti dokonaną przez Niemcy i ocenia postawy polskiego społeczeństwa

wobec Holokaustu, używając pojęć: getto, obóz koncentracyjny, obóz zagłady,

––161

163 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

powstanie w getcie warszawskim, szmalcownik, Żegota, w tym uwzględniając

postacie: Mordechaja Anielewicza, Witolda Pileckiego i Ireny Sendlerowej oraz

rodzinę Ulmów;

2)

podaje datę wybuchu powstania warszawskiego i wyjaśnia jego znaczenie;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia podział administracyjny ziem polskich

przez okupantów oraz przynależność własnej lub wybranej miejscowości podczas

II wojny światowej;

4)

porównuje działania okupantów niemieckiego i sowieckiego podczas II wojny

światowej wobec mieszkańców ziem polskich;

5)

analizując źródła, na wybranych przykładach porównuje warunki życia codziennego

różnych grup społecznych podczas okupacji w czasie II wojny światowej i różne

postawy wobec działań okupantów – moduł kultura;

6)

analizując wybrane teksty historiograficzne na temat powstania warszawskiego,

formułuje opinię na jego temat oraz podejmuje dyskusję na ten temat;

7)

analizując teksty kultury, przedstawia postać Jana Bytnara jako symbol młodego

obrońcy Ojczyzny, podejmuje próbę oceny jego postawy z perspektywy własnego

i ówczesnego systemu wartości oraz formułuje opinię i podejmuje dyskusję na ten

temat.

11. Sprawa polska w czasie II wojny światowej. Uczeń

1)

przedstawia działalność rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, używając

pojęć: armia Andersa, rząd na uchodźstwie, układ Sikorski – Majski, w tym

uwzględniając postacie Władysława Sikorskiego i Stanisława Mikołajczyka;

2)

przedstawia działania władz Związku Sowieckiego zmierzające do przejęcia kontroli

nad Polską, używając pojęć: Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego

(PKWN) i armia Berlinga;

3)

porządkuje chronologicznie: powstanie rządu polskiego na uchodźstwie, zawarcie

układu Sikorski – Majski, powstanie PKWN, konferencję Wielkiej Trójki w Jałcie

i wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

4)

analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg działania polskich formacji

wojskowych podczas II wojny światowej;

5)

analizując źródła, przedstawia zmianę postaw aliantów wobec sprawy polskiej

podczas II wojny światowej;

––162

164 –

–

Dziennik Ustaw

6)

Poz. 378

analizując teksty kultury, na wybranych przykładach wyjaśnia wkład Polaków

w pokonanie Niemiec w II wojnie światowej, uwzględnia przy tym działania

formacji zbrojnych, pomocniczej służby kobiet, wywiadu i naukowców.

12. Dwubiegunowy świat w II połowie XX w. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę realiów okresu zimnowojennego, używając pojęć: konflikt

arabsko-izraelski, Organizacja Narodów Zjednoczonych (ONZ), Organizacja Paktu

Północnoatlantyckiego (NATO), Układ Warszawski, wojna w Korei, wyścig

zbrojeń, zimna wojna, żelazna kurtyna;

2)

porządkuje chronologicznie: powstanie ONZ, powstanie NATO, wojnę w Korei,

powstanie Układu Warszawskiego i wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując mapę historyczną, przedstawia zasięg bloków militarnych NATO i Układu

Warszawskiego w momencie ich utworzenia;

4)

wyjaśnia przyczyny ukształtowania się ładu dwubiegunowego na świecie i jego

wpływ na sytuację międzynarodową w latach 1945–1989 i współcześnie;

5)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia zimnowojenną rywalizację

na polach nauki, sportu i kultury – moduł kultura;

6)

analizując teksty kultury dotyczące wybranego konfliktu okresu zimnej wojny,

ocenia wiarygodność przekazu i identyfikuje punkt widzenia autorów – moduł

kultura.

13. Europa Zachodnia w II połowie XX w. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę przeobrażeń w Europie Zachodniej po 1945 r., używając

terminów: integracja, kontrkultury młodzieżowe, kultura masowa, plan Marshalla,

postęp technologiczny, prawa człowieka, ruchy feministyczne i ekologiczne, upadek

imperiów kolonialnych, zmiany obyczajowe, i identyfikuje współczesne przejawy

wybranych procesów;

2)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia przemiany społeczne

i kulturowe w krajach Europy Zachodniej po II wojnie światowej – moduł kultura;

3)

analizując teksty kultury, przedstawia zmiany warunków życia codziennego

w Europie Zachodniej po II wojnie światowej – moduł kultura.

––163

165 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

14. „Kraje demokracji ludowej”. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę funkcjonowania państw podporządkowanych Związkowi

Sowieckiemu, używając terminów: doktryna Breżniewa, mur berliński, powstanie

węgierskie, Praska Wiosna, Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej (RWPG);

2)

porządkuje chronologicznie: powstanie węgierskie, budowę muru berlińskiego,

Praską Wiosnę i wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując teksty kultury, przedstawia życie codzienne w wybranych krajach bloku

wschodniego i porównuje je z życiem w zachodniej części kontynentu – moduł

kultura;

4)

wyjaśnia znaczenie terminu „kraje demokracji ludowej” i jego propagandowy

charakter.

15. Jesień Narodów w Europie. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę Jesieni Narodów w Europie, używając pojęć: aksamitna

rewolucja, Okrągły Stół, pieriestrojka, podział Czechosłowacji, rozpad Związku

Sowieckiego, upadek muru berlińskiego, zjednoczenie Niemiec;

2)

porządkuje chronologicznie: pieriestrojkę, obrady Okrągłego Stołu, upadek muru

berlińskiego, aksamitną rewolucję, zjednoczenie Niemiec, rozpad Związku

Sowieckiego, podział Czechosłowacji i wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń oraz

związki przyczynowo-skutkowe między tymi wydarzeniami;

3)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia charakter przemian okresu

Jesieni Narodów i wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń dla Europy Środkowo-Wschodniej pod koniec XX w. i obecnie.

16. Narodziny Polski „ludowej” (1944–1956). Uczeń

1)

przedstawia zmiany terytorialne i ludnościowe w powojennej Polsce, używając

pojęć: akcja „Wisła”, państwo narodowe, przesiedlenia, szabrownicy, Ziemie

Zachodnie i Północne;

2)

przedstawia realia życia w powojennej Polsce, używając pojęć i opisując zjawiska

cenzura, degradacja i ochrona środowiska, deklasacja i awans społeczny, gospodarka

centralnie sterowana, industrializacja, kolektywizacja, Konstytucja Polskiej

Rzeczypospolitej Ludowej, kult jednostki, nacjonalizacja, pozycja kobiet, pozycja

osób z niepełnosprawnościami, reforma rolna, represje, socrealizm, stalinizm,

system monopartyjny, żołnierze niezłomni, w tym uwzględniając postać Danuty

Siedzikówny „Inki”;

––164

166 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia różne postawy obywateli

wobec rządzących w okresie do 1956 r., podejmuje próby ich oceny, formułuje opinię

i poddaje ją pod dyskusję;

4)

analizując teksty kultury, wyjaśnia wpływ powojennej migracji ludności na

tworzenie się społeczeństwa Polski, w tym we własnym regionie.

17. Polska Rzeczpospolita Ludowa w latach 1956–1979. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę sytuacji gospodarczej, społecznej i politycznej w PRL

w latach

1956–1979,

używając

terminów

obchody

milenijne,

opozycja

demokratyczna, „polskie miesiące”, propaganda sukcesu, w tym uwzględniając

postacie: Jacka Kuronia, Jana Olszewskiego, Karola Wojtyły (Jana Pawła II), Stefana

Wyszyńskiego – moduł filozoficzny;

2)

przedstawia podobieństwa i różnice między charakterem wydarzeń w czerwcu

i październiku 1956 r., marcu 1968 r., grudniu 1970 r. i czerwcu 1976 r.;

3)

analizując źródła, wyjaśnia wpływ Kościoła katolickiego na funkcjonowanie

środowisk

opozycyjnych

wobec

rządzących

i

przedstawia

przykłady

antykościelnych działań władz w latach 1956–1979;

4)

analizując teksty kultury, przedstawia życie codzienne w Polsce latach 1956–1979,

uwzględniając role społeczne kobiet i mężczyzn – moduł kultura;

5)

analizując źródła, porównuje faktyczne i prezentowane przez władze partyjno-państwowe przyczyny wybranego wybuchu niezadowolenia społecznego;

6)

analizując teksty kultury, przedstawia postać Zbigniewa Godlewskiego jako symbol

oporu społecznego wobec władz partyjno-państwowych, podejmuje próbę oceny

jego postawy z perspektywy własnego i ówczesnego systemu wartości oraz

formułuje opinię i podejmuje dyskusję w tej sprawie;

7)

identyfikuje i opisuje w swoim regionie miejsca pamięci związane z wybranymi

wydarzeniami z lat 1956–1979 oraz formułuje i uzasadnia opinię na temat

konieczności ich ochrony – moduł kultura.

18. Kryzys i zmierzch PRL (1980–1988). Uczeń

1)

przedstawia sytuację w PRL w latach 80. XX w., używając terminów: kryzys

gospodarczy, „karnawał Solidarności”, porozumienia sierpniowe, stan wojenny,

strajki, w tym uwzględniając postacie: Jerzego Popiełuszki, Anny Walentynowicz,

Lecha Wałęsy;

– –165

167 ––

Poz. 378

2)

podaje datę wprowadzenia stanu wojennego i wyjaśnia znaczenie tego wydarzenia;

3)

analizując źródła, przedstawia przejawy oporu społecznego wobec władzy

komunistycznej w Polsce w latach 1980–1988, w tym w swoim regionie;

4)

analizując teksty kultury, przedstawia życie codzienne w Polsce w latach 1980–1988,

uwzględniając role społeczne kobiet i mężczyzn – moduł kultura;

5)

analizując wybrane teksty historiograficzne na temat wprowadzenia stanu

wojennego, formułuje opinię na jego temat i poddaje ją pod dyskusję;

6)

identyfikuje w swoim regionie i opisuje miejsca pamięci związane z wybranymi

wydarzeniami z lat 1980–1988 oraz formułuje i uzasadnia opinię na temat

konieczności ich ochrony – moduł kultura.

19. Narodziny i rozwój III Rzeczypospolitej Polskiej (III RP). Uczeń

1)

przedstawia sytuację w III RP, używając terminów: lustracja, obrady Okrągłego

Stołu, plan Balcerowicza, pluralizm polityczny, „powódź tysiąclecia 1997”,

prywatyzacja, samorząd, transformacja systemowa, wybory czerwcowe, w tym

uwzględniając postać Tadeusza Mazowieckiego;

2)

podaje datę pierwszych częściowo wolnych wyborów parlamentarnych i wyjaśnia

ich znaczenie;

3)

wyjaśnia znaczenie dekomunizacji, m.in. nazewnictwa w przestrzeni publicznej oraz

zmian nazwy i godła państwa;

4)

analizując źródła, na wybranych przykładach przedstawia wpływ transformacji

systemowej na własny region oraz różne grupy społeczne;

5)

analizując teksty kultury, porównuje różne pamięci o przemianach po 1989 r. –

moduł kultura;

6)

przedstawia rozwój kultury i nauki w III RP oraz wpływ Polaków na rozwój kultury

i nauki światowej, uwzględniając postacie: Czesława Miłosza, Krzysztofa

Pendereckiego, Józefa Rotblata, Wisławy Szymborskiej, Olgi Tokarczuk – moduł

kultura;

7)

analizując wybrane teksty historiograficzne dotyczące przemian społeczno-gospodarczo-ustrojowych w Polsce po 1989 r., formułuje i uzasadniania własną

opinię oraz podejmuje dyskusję na ten temat.

––166

168 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

20. Miejsce Polski w Europie i świecie współczesnym. Uczeń

1)

przedstawia specyfikę współczesnego świata, używając terminów: degradacja

i ochrona środowiska, globalizacja, migracje, NATO, rewolucja naukowo-techniczna, rozpad ładu międzynarodowego, Unia Europejska, zmiana klimatu,

zagrożenie wojną;

2)

podaje daty: przystąpienia Polski do NATO i wstąpienia Polski do Unii Europejskiej

oraz wyjaśnia znaczenie tych wydarzeń;

3)

analizując mapy historyczne, przedstawia zmiany zasięgu NATO oraz Unii

Europejskiej;

4)

wskazuje przejawy globalizacji w swoim otoczeniu i ocenia to zjawisko

z perspektywy różnych grup społecznych i mieszkańców wybranych krajów;

5)

analizując źródła, na wybranych przykładach ukazuje korzyści i wyzwania

wynikające z członkostwa Polski w Unii Europejskiej i NATO, formułuje i uzasadnia

własną opinię oraz podejmuje dyskusję na jej temat.

W ramach zajęć z historii uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które wspierają ich

rozwój osobisty, psychiczny i społeczny oraz budują poczucie sprawczości. Doświadczenia

edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe

oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę. Doświadczenia edukacyjne są

podzielone na indywidualne i grupowe. Nauczyciel wraz z uczniami wybiera co najmniej jedno

doświadczenie edukacyjne do realizacji w każdym roku nauki.

W przypadku klas IV–VI

1)

uczeń indywidualnie

a)

angażuje się w organizację obchodów upamiętniających ważną rocznicę lub święto

państwowe w wybrany przez siebie sposób,

b)

gromadzi informacje na temat wybranej postaci historycznej z aktualnie omawianego

okresu historycznego, dokonuje analizy jej działalności, formułuje własną ocenę

i przedstawia ją w formie ustalonej z nauczycielem,

c)

poszukuje informacji i śladów materialnych dotyczących zabytku lub wydarzenia

z historii lokalnej, a następnie przedstawia wyniki swoich badań w formie ustalonej

z nauczycielem;

––167

169 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

uczniowie w grupie

a)

grają w grę historyczną, a następnie oceniają ją pod kątem zgodności ukazanego

świata i wydarzeń z realiami historycznymi, po czym przedstawiają wnioski

w formie ustalonej z nauczycielem,

b)

przygotowują i przeprowadzają debatę, wcielając się w wybrane postacie

historyczne,

c)

wybierają element tradycji regionalnej lub lokalnej (np. obrzęd, zwyczaj, potrawę),

analizują jego historię, prezentują w sposób ustalony z nauczycielem jego genezę

i znaczenie we współczesnym życiu lokalnej społeczności.

W przypadku klas VII i VIII

1)

uczeń indywidualnie

a)

analizuje wybrany tekst kultury (np. grę historyczną, film albo serial fabularny,

komiks, mural, piosenkę), oceniając wiarygodność informacji i zgodność faktografii

z realiami epoki, i przedstawia wnioski w formie ustalonej z nauczycielem,

b)

planuje i przeprowadza wywiad ze świadkiem historii na ustalony z nauczycielem

temat, dokumentuje wywiad i relacjonuje najważniejsze ustalenia w formie ustalonej

z nauczycielem,

c)

znajduje relacje uczestników wybranego wydarzenia z przeszłości, porównuje je

i prezentuje wyniki analizy postrzegania tego samego wydarzenia w ustalonej

z nauczycielem formie;

2)

uczniowie w grupie

a)

identyfikują lokalne miejsce pamięci, a następnie planują i realizują działania

związane z opieką nad nim oraz podtrzymywaniem pamięci o nim wśród lokalnej

społeczności,

b)

planują wycieczkę historyczną, projektują jej cel i przygotowują program

obejmujący odwiedzane zabytki i instytucje kultury, a następnie biorą w niej udział

i oceniają jej rezultaty w formie ustalonej z nauczycielem,

c)

przygotowują debatę dotyczącą wpływu wydarzeń historycznych na życie

współczesne i biorą w niej udział, a następnie przedstawiają wnioski w formie

ustalonej z nauczycielem,

d)

przygotowują wystąpienie na temat tzw. historii alternatywnej wybranego

wydarzenia historycznego, a następnie w formie ustalonej z nauczycielem

przedstawiają możliwy przebieg zdarzeń, uzasadniają przyjęte założenia i poddają

pod dyskusję jego realność,

––168

170 –

–

Dziennik Ustaw

e)

Poz. 378

tworzą tekst kultury (np. film, komiks, piosenkę, podcast, słuchowisko)

przedstawiający przykłady dezinformacji dotyczące wydarzeń historycznych,

a następnie prezentują go w formie ustalonej z nauczycielem,

f)

wybierają święto państwowe lub lokalne albo rocznicę ważnego wydarzenia, planują

sposób jego celebrowania w szkole, przygotowują materiały do realizacji

przedsięwzięcia, biorą aktywny udział w obchodach, a następnie dzielą się swoimi

doświadczeniami i refleksjami z udziału w uroczystości w formie ustalonej

z nauczycielem.

Warunki i sposób realizacji

Zgodnie z celami ogólnymi nauczanie historii ma służyć wzmacnianiu więzi uczniów ze

wspólnotą europejską, narodową i państwową oraz najbliższym otoczeniem – regionem

i miejscowością, rozwijaniu kompetencji przekrojowych oraz budowaniu i doskonaleniu

wiedzy i umiejętności przedmiotowych. Istotnym postulatem jest także budzenie

zainteresowania uczniów historią i kształtowanie świadomości, że poznawanie przeszłości

opiera się na określonych, sprawdzonych metodach naukowych.

W dążeniu do osiągnięcia tych celów kluczowe wydaje się ograniczenie metod podających na

rzecz metod aktywizujących. Szczególnie ważne staje się położenie nacisku na samodzielną,

a więc prowadzoną rzeczywiście przez uczniów, analizę źródeł: tekstów, map, ikonografii,

materiałów statystycznych i współczesnych tekstów kultury, m.in. filmów, powieści,

komiksów, gier. W działaniach tych szczególnie istotne są: zasada samodzielności (czyli

ograniczonej zależności ucznia od nauczyciela), zasada stopniowania trudności (przystępności)

i zasada poznania bezpośredniego (zakładająca, że jedną z najważniejszych metod dociekania

prawdy o przeszłości pozostaje badanie źródeł).

Praca ze źródłami ma na celu rozwijanie umiejętności przedmiotowych i komunikacyjnych.

Uczniowie powinni umieć nie tylko analizować źródła, lecz także o nich rozmawiać – wyrażać

własne opinie i oceny, spierać się o trafność poglądów i próbować dochodzić w sporach do

kompromisu. Dla realizacji tego postulatu istotne jest właściwe wyposażenie pracowni

historycznej – w zbiory tekstów źródłowych, atlasy, mapy ścienne, sprzęt elektroniczny, dostęp

do Internetu i cyfrowych narzędzi dydaktycznych. Kluczowe jest zapewnienie w klasie takiej

atmosfery, która będzie sprzyjać zadawaniu pytań i prowadzeniu otwartego dialogu.

Poz. 378

Zarówno cele ogólne, jak i treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy

i umiejętności kładą nacisk na historię lokalną i regionalną. Jej pełniejsza znajomość nie ma

być celem samym w sobie, ale narzędziem prowadzącym do wzmocnienia poczucia więzi

uczniów z ich najbliższym otoczeniem. Realizacji tej idei sprzyjać powinny wycieczki

historyczne o zróżnicowanym charakterze. Warto znaleźć czas nie tylko na wizyty w muzeach

czy placówkach edukacyjnych, lecz także na krótkie lokalne wędrówki, które pozwolą uczniom

poznać okoliczne pomniki, zabytki architektury czy innego rodzaju miejsca pamięci i dostrzec

ich związki z treściami omawianymi na lekcji w klasie.

Realizacja doświadczeń edukacyjnych ma sprzyjać m.in. wzmacnianiu sprawczości uczniów.

Uwzględniając ten cel, warto zapewnić uczniom możliwie dużą swobodę w wyborze zarówno

samych doświadczeń, jak i metod ich realizacji. Pożądane jest również takie prowadzenie

doświadczeń edukacyjnych, aby uczniowie czuli ich wagę – mogli przedstawić wyniki swoich

działań na forum klasy, poddać je pod jej ocenę i czuli, że ich praca stanowi celowy element

procesu dydaktycznego.

EDUKACJA OBYWATELSKA

Cele kształcenia – wymagania ogólne

1.

Rozumienie istotnych zjawisk społecznych, ekonomicznych, politycznych oraz swojego

wpływu na te zjawiska.

2.

Rozumienie podstawowych zasad demokracji, wartości demokratycznych i praw

człowieka oraz doświadczanie w praktyce działania mechanizmów demokratycznych.

3.

Krytyczne analizowanie przekazów (w tym medialnych) na tematy społeczne,

ekonomiczne i polityczne oraz ich odpowiedzialne wykorzystywanie.

4.

Formułowanie opinii i argumentowanie na temat wybranych zjawisk społecznych

na podstawie wiarygodnych informacji oraz dyskutowanie na ich temat, z szacunkiem

do innych osób.

5.

Identyfikowanie

problemów

społecznych,

wyszukiwanie

dla

nich

rozwiązań

i angażowanie się w ich rozwiązywanie z troską o dobro wspólne, o innych, siebie

i środowisko.

6.

Wykazywanie troski o siebie i innych, w tym obrona swoich praw i praw innych osób,

jeśli są zagrożone lub naruszone.

Poz. 378

Istotą przedmiotu edukacja obywatelska jest rozwijanie podstaw dla świadomego

i odpowiedzialnego zaangażowania obywatelskiego uczniów, ze szczególnym naciskiem na

budowanie poczucia przynależności do różnych wspólnot i poczucia wpływu na ich kształt.

Nauczanie przedmiotu wzmacnia postawy patriotyczne młodych ludzi oparte na poczuciu

tożsamości i dumie z przynależności do wspólnoty, trosce o małą i dużą ojczyznę, poczuciu

odpowiedzialności za jej kształt.

Zajęcia edukacji obywatelskiej są okazją do rozwijania szeregu kompetencji przekrojowych,

w szczególności krytycznego myślenia, rozwiązywania problemów, współpracy oraz dbania

o innych. Stanowią też ważny element rozwijania sprawczości uczniów, szczególnie poczucia

przynależności do wspólnoty, przekonania o własnej skuteczności oraz samoregulacji.

Proces uczenia się i nauczania edukacji obywatelskiej prowadzi uczniów do zdobycia

następujących umiejętności obywatelskich

1)

wyszukiwanie i weryfikowanie wiarygodności informacji na tematy społeczne,

ekonomiczne i polityczne;

2)

formułowanie własnego zdania na podstawie danych, wartości i potrzeb oraz jego

wyrażanie i argumentowanie;

3)

prowadzenie z szacunkiem dialogu z osobami, które reprezentują inne stanowiska, opinie

lub wartości;

4)

podejmowanie decyzji grupowych w sposób demokratyczny;

5)

rozpoznawanie potrzeb innych ludzi lub grup społecznych i reagowanie na nie;

6)

podejmowanie działań na rzecz rozwiązania wybranych problemów społecznych

i ekonomicznych (identyfikowanie problemów, proponowanie rozwiązań i podejmowanie

działań nakierowanych na ich rozwiązanie);

7)

ochrona własnych praw i praw innych osób w sytuacji ich zagrożenia lub naruszenia.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wymagania szczegółowe zostały ujęte w trzech działach „Najbliższe otoczenie”, „Państwo”

oraz „Europa i świat” odpowiadających typom wspólnot, których członkiem jest uczeń,

począwszy od rodziny, grupy rówieśniczej, klasy, szkoły, społeczności lokalnej i regionalnej

przez wspólnotę narodową aż po wspólnotę europejską i ogólnoludzką. Proces uczenia się

––171

173 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

i nauczania edukacji obywatelskiej w każdym z działów obejmuje trzy równoważne procesy,

tj. zdobywanie wiedzy i umiejętności ujętych w wymaganiach szczegółowych oraz grupowe

i indywidualne doświadczenia edukacyjne.

Dodatkowo wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułów

ekonomiczno-finansowego i medialnego. Ponadto w poszczególnych działach przewidziano

wymagania do wyboru, które nauczyciel wybiera do realizacji z klasą, tj. przynajmniej jedno

wymaganie w ramach danego działu.

1.

Najbliższe otoczenie. Uczeń

1)

rozpoznaje najważniejsze potrzeby społeczne człowieka i grupy społeczne, do

których należy, oraz analizuje role, jakie w nich pełni, dyskutuje na temat możliwych

konfliktów między tymi rolami i sposobów reagowania na te konflikty;

2)

wyjaśnia społeczne funkcje rodziny oraz zróżnicowanie jej form; opisuje, jak

potrzeby człowieka, w szczególności dzieci, są zaspokajane w rodzinach, potrafi

szukać wsparcia w sytuacjach trudnych w rodzinie;

3)

wyjaśnia, czym jest budżet domowy, opisuje źródła dochodów i typowe wydatki

w gospodarstwie domowym, wyjaśnia wpływ własnych wyborów konsumenckich na

finanse rodziny i własne oszczędności, dyskutuje na temat odpowiedzialnych decyzji

zakupowych – moduł ekonomiczno-finansowy;

4)

wyjaśnia znaczenie postawy szacunku i empatii w relacjach społecznych,

identyfikuje grupy społeczne potrzebujące wsparcia oraz ich potrzeby, w tym osoby

z niepełnosprawnościami, formułuje opinię i dyskutuje o działaniach je

wspierających;

5)

rozpoznaje przejawy różnorodności, w tym etnicznej i narodowościowej, wyjaśnia

negatywne konsekwencje stereotypów i uprzedzeń, rozpoznaje przykłady

dyskryminacji,

proponuje

sposoby

przeciwdziałania

zachowaniom

dyskryminującym i reaguje na przejawy nietolerancji i dyskryminacji;

6)

wyjaśnia ideę samorządności, w tym zasadę przedstawicielstwa, identyfikuje

możliwości wpływania przez uczniów na decyzje dotyczące klasy i szkoły, formułuje

propozycje działań, które może podjąć samorząd uczniowski, w miarę możliwości

angażuje się w te działania;

7)

wyjaśnia, czym są samorząd lokalny oraz gmina, powiat i województwo, rozpoznaje

organy przedstawicielskie i wykonawcze gminy oraz radę młodzieżową, wskazuje

instytucje publiczne działające na terenie gminy oraz ich funkcje;

––172

174 –

–

Dziennik Ustaw

8)

Poz. 378

opisuje przykłady angażowania się obywateli w rozwiązywanie lokalnych

problemów przez działanie w organizacjach społecznych i grupach nieformalnych

oraz wyjaśnia sposoby wpływania obywateli na władze publiczne, w miarę

możliwości angażuje się w wybrane inicjatywy;

9)

opisuje wybrane wyzwania stojące przed społecznością lokalną, z uwzględnieniem

wyzwań istotnych dla młodego pokolenia, formułuje propozycje ich rozwiązań oraz

identyfikuje instytucje, które mogą podjąć działania w tym zakresie, w miarę

możliwości angażuje się w nie;

10) potrafi odpowiedzialnie i bezpiecznie korzystać z dostępnych niepełnoletnim

produktów finansowych, podaje przykłady podstawowych praw konsumenta

i korzysta z nich w sytuacjach życia codziennego – moduł ekonomiczno-finansowy.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

na przykładzie własnej gminy wskazuje najważniejsze źródła jej dochodów oraz

najważniejsze wydatki, rozpoznaje konsekwencje decyzji dotyczących wydatków

gminy dla swojego otoczenia, przedstawia przykłady realizacji lokalnych inicjatyw

mieszkańców finansowanych z budżetów obywatelskich – moduł ekonomiczno-finansowy;

2)

rozpoznaje organy władz powiatu i województwa, porównuje ich główne

kompetencje oraz wyszukuje przykłady ich działań na rzecz mieszkańców, formułuje

opinię i dyskutuje o wybranych działaniach lub inwestycjach.

2.

Państwo. Uczeń

1)

wyjaśnia pojęcia państwa i narodu oraz różnice między obywatelstwem

a narodowością, tłumaczy, do czego państwo jest potrzebne obywatelom, i opisuje

związek między wysokością podatków, budżetem państwa a dostępnością i jakością

usług publicznych – moduł ekonomiczno-finansowy;

2)

formułuje własną definicję dobrego obywatela i patriotyzmu, identyfikuje przykłady

zaangażowania obywatelskiego, formułuje opinię i dyskutuje na temat praw

i obowiązków obywatela;

3)

na przykładach wyjaśnia, czym są i czym różnią się od siebie normy społeczne,

etyczne i prawne, jakie są konsekwencje ich przekraczania i jak zachowywać się

w sytuacji konfliktu tych norm;

4)

rozpoznaje źródła prawa opisane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia

2 kwietnia 1997 r. i wyjaśnia praktyczne znaczenie ich hierarchii;

––173

175 –

–

Dziennik Ustaw

5)

Poz. 378

rozpoznaje organy władzy ustawodawczej, wykonawczej oraz sądowniczej w Polsce,

wymienia najważniejszą funkcję każdego z nich, wskazuje, które organy pochodzą

z wyborów powszechnych, oraz wyjaśnia znaczenie zasady trójpodziału władzy dla

obywatela;

6)

wskazuje najważniejsze zasady demokracji opisane w Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. i wyjaśnia ich znaczenie dla funkcjonowania

państwa oraz życia obywateli, wyjaśnia znaczenie wyborów w państwie

demokratycznym oraz zasady wyborów w Polsce, dyskutuje o znaczeniu frekwencji

wyborczej;

7)

wyjaśnia istotę praw i wolności człowieka, w tym praw dziecka i ucznia, podaje ich

przykłady i opisuje sposób ich dochodzenia; rozpoznaje przykłady nierówności

wobec prawa, formułuje w ich sprawie opinię i poddaje ją pod dyskusję;

8)

opisuje demokrację większościową i konstytucyjną oraz wyjaśnia na przykładzie

Polski znaczenie demokracji dla ochrony obywatela i funkcjonowania wspólnoty

obywatelskiej;

9)

wyjaśnia, czym jest polityka i jakie znaczenie ma pluralizm polityczny, dyskutuje

o wybranej kwestii spornej w polityce, rozpoznaje partie polityczne reprezentowane

w parlamencie;

10) rozpoznaje wybrane współczesne zagrożenia dla demokracji, podaje przykłady ich

negatywnych konsekwencji dla życia publicznego, wyjaśnia skutki polaryzacji

społecznej, proponuje działania i sposoby rozmowy, które niwelują polaryzację;

11) porównuje przekazy z mediów tradycyjnych i społecznościowych dotyczące

wybranego zagadnienia, rozróżnia fakty i opinie, rozpoznaje przykłady manipulacji

i fałszywe informacje i prostuje je – moduł medialny.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wskazuje najważniejsze źródła dochodów oraz najważniejsze wydatki budżetu

państwa, porównuje modele państwa opiekuńczego i minimalnego, oceniając

konsekwencje dla życia obywateli, formułuje opinię w tej sprawie i dyskutuje o niej –

moduł ekonomiczno-finansowy;

2)

wyjaśnia, na czym polega prawo do sądu, i identyfikuje własne prawa

w postępowaniu sądowym, wymienia zalety mediacji, wyszukuje informacje na

temat pomocy prawnej.

––174

176 –

–

Dziennik Ustaw

3.

Poz. 378

Europa i świat. Uczeń

1)

wyjaśnia przenikanie i wzajemne uzupełnianie się tożsamości narodowej

i europejskiej, nazywa wspólne wartości cywilizacji europejskiej, wymienia prawa

i obowiązki wynikające z posiadania obywatelstwa Polski oraz Unii Europejskiej;

2)

na przykładach wyjaśnia znaczenie członkostwa Polski w Unii Europejskiej,

wskazuje przykłady wykorzystania czterech swobód rynku wewnętrznego

i wykorzystuje wiedzę na ich temat do zaplanowania podróży lub nauki;

3)

wyjaśnia, jakie czynniki wpływają na suwerenność i bezpieczeństwo Polski i jak

wzmacnia je współpraca w obszarze północnoatlantyckim, rozpoznaje przykłady

zaangażowania NATO w zapewnienie bezpieczeństwa w Europie;

4)

rozpoznaje przejawy gospodarczych współzależności globalnych, opisuje ich

konsekwencje dla społeczności lokalnej i mieszkańców innych państw, wskazuje

działania w duchu świadomej konsumpcji lub patriotyzmu gospodarczego mogące

mieć pozytywny wpływ na te zależności, w miarę możliwości podejmuje takie

działania – moduł ekonomiczno-finansowy;

5)

wyszukuje informacje o przykładach współpracy międzynarodowej w zakresie

przeciwdziałania zmianie klimatu i ograniczania jej negatywnych konsekwencji,

w tym o inicjatywach społeczeństwa obywatelskiego, formułuje opinię i dyskutuje

o możliwościach własnego zaangażowania w te działania.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyszukuje informacje o wybranych działaniach systemu Organizacji Narodów

Zjednoczonych w obszarze walki z ubóstwem oraz o działaniach na rzecz pokoju

i bezpieczeństwa, formułuje opinie o korzyściach współpracy międzynarodowej

w tych obszarach;

2)

analizuje przyczyny i skutki wybranego, aktualnego konfliktu międzynarodowego,

samodzielnie wyszukuje informacje na ten temat oraz je weryfikuje – moduł

medialny.

W ramach zajęć z edukacji obywatelskiej uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne,

które wspierają ich rozwój osobisty, psychiczny i społeczny oraz budują poczucie sprawczości.

Doświadczenia

edukacyjne

mają

charakter

praktyczny,

wzmacniają

kompetencje

fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę.

Doświadczenia edukacyjne są podzielone na grupowe i indywidualne. W każdym z trzech

działów uczeń uczestniczy w co najmniej jednym doświadczeniu edukacyjnym grupowym

––175

177 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

i indywidualnym. Doświadczenia edukacyjne grupowe wybiera wspólnie cała klasa

w porozumieniu z nauczycielem, natomiast doświadczenia edukacyjne indywidualne wybiera

samodzielnie uczeń.

1.

Najbliższe otoczenie.

Doświadczenia edukacyjne grupowe. Uczniowie

1)

podejmują decyzję dotyczącą funkcjonowania ich klasy lub biorą aktywny udział

w podjęciu istotnej dla uczniów decyzji dotyczącej życia szkolnego;

2)

przeprowadzają szkolne konsultacje dotyczące rozwiązania wybranego problemu

z życia szkoły lub lokalnej społeczności, analizują ich wyniki i przedstawiają

rekomendacje odpowiednim organom;

3)

podejmują działanie, które odpowiada na konkretne potrzeby lub problemy

społeczności szkolnej, w tym identyfikują problem, proponują działania, opracowują

budżet, uzyskują zgodę na ich wprowadzenie i realizują je;

4)

analizują wybrany akt prawa wewnątrzszkolnego, określają jego konsekwencje dla

uczniów, formułują propozycje zmian i przedstawiają je właściwym organom

szkolnym.

Doświadczenia edukacyjne indywidualne. Uczeń

1)

oferuje wybranemu rówieśnikowi regularne wsparcie w postaci pomocy w nauce,

mediacji, tutoringu lub w innej formie ustalonej z nauczycielem;

2)

identyfikuje grupę nieformalną, organizację społeczną lub instytucję publiczną

działającą na rzecz społeczności lokalnej i angażuje się jako wolontariusz we

wsparcie jej działań;

3)

przygotowuje i w miarę możliwości publikuje materiał do lokalnego lub szkolnego

medium, w którym wyraża opinię w sprawie dotyczącej społeczności lokalnej;

4)

kandyduje w wyborach przedstawicieli samorządu uczniowskiego, formułuje swój

program i prowadzi kampanię wyborczą lub prowadzi kampanię wyborczą na rzecz

innego kandydata.

2.

Państwo.

Doświadczenia edukacyjne grupowe. Uczniowie

1)

biorą udział w symulacji rozprawy sądowej;

2)

biorą udział w debacie dotyczącej wybranego problemu, przygotowują stanowiska

oparte na sprawdzonych informacjach, prezentują je i podejmują polemikę;

––176

178 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

biorą udział w symulacji procesu tworzenia prawa, określają problem, wyszukują

i weryfikują informacje na ten temat, proponują rozwiązania i przechodzą przez

kolejne etapy formułowania i uzgadniania treści regulacji;

4)

biorą udział w spotkaniu z wybieralnym przedstawicielem władz publicznych,

w czasie którego zadają pytania o kompetencje organu reprezentowanego przez

uczestnika spotkania i jego wpływ na życie obywateli.

Doświadczenia edukacyjne indywidualne. Uczeń

1)

angażuje się w organizację pozaszkolnych obchodów rocznicowych lub innej

uroczystości patriotycznej;

2)

analizuje wyniki badania opinii publicznej na wybrany temat, przeprowadza sondę,

porównuje uzyskane odpowiedzi z wynikami badania, wyciąga wnioski i prezentuje

je klasie;

3)

publikuje uargumentowaną opinię w wybranej sprawie publicznej, którą uważa za

istotną.

3.

Europa i świat.

Doświadczenia edukacyjne grupowe. Uczniowie

1)

przygotowują i prowadzą szkolną kampanię informacyjną na temat wybranego

problemu globalnego, wskazując indywidualne i zbiorowe działania, które mogą

prowadzić do ograniczenia jego negatywnych skutków;

2)

biorą udział w debacie na wybrany temat dotyczący współpracy międzynarodowej,

w tym przygotowują stanowiska oparte na sprawdzonych informacjach, prezentują

je i podejmują polemikę;

3)

uczestniczą w symulacji obrad organizacji międzynarodowej lub negocjacji

międzynarodowych dotyczących wybranego problemu międzynarodowego;

4)

organizują spotkanie z przedstawicielem instytucji działającej na rzecz rozwiązania

wybranego problemu międzynarodowego na temat jego przyczyn i konsekwencji

oraz możliwych form zaangażowania zwykłych obywateli w jego rozwiązanie.

Doświadczenia edukacyjne indywidualne. Uczeń

1)

wyszukuje

w

Internecie

fałszywe

informacje

o

wybranym

zjawisku

międzynarodowym, weryfikuje je i prezentuje wyniki swojej analizy;

2)

zdobywa informacje o działaniach organizacji lub instytucji działającej na rzecz

rozwiązania wybranego problemu międzynarodowego i proponuje, jak może

wesprzeć jej działania, w miarę możliwości angażuje się w nie;

––177

179 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

tworzy i publikuje list otwarty lub petycję w ważnej dla niego sprawie dotyczącej

tematyki międzynarodowej, w której odwołuje się do sprawdzonych danych;

4)

przeprowadza wywiad z osobą zaangażowaną w działania na rzecz rozwiązania

wybranego problemu międzynarodowego, prezentuje jego wyniki.

Warunki i sposób realizacji

Edukacja

obywatelska

jest

elementem

szerszych

oddziaływań

dydaktycznych

i wychowawczych, których celem jest rozwój postaw obywatelskich i patriotycznych w szkole,

który powinien być z nimi skorelowany. Do tych oddziaływań należy zaliczyć m.in.

samorządność klasową i szkolną, działalność w ramach wolontariatu, edukację na temat praw

i obowiązków uczniów i inne elementy działań szkoły określone w programie wychowawczo-profilaktycznym.

Proces uczenia się i nauczania edukacji obywatelskiej opiera się na założeniu, że szkoła jest

najważniejszą instytucją publiczną, z którą młody człowiek ma bieżący kontakt, a charakter

relacji ze szkołą oraz ogólne doświadczenie szkolne będzie w przyszłości rzutowało na jego

stosunek do innych instytucji publicznych. Jakość samorządności uczniowskiej wpływa na

późniejszy stosunek do samorządu lokalnego, relacje z dyrekcją kształtują zaufanie do

przedstawicieli władz publicznych, a możliwość realnego wpływu na życie szkoły buduje

sprawczość i przekonanie o skuteczności działań obywatelskich w dorosłym życiu.

Nauczanie edukacji obywatelskiej, w tym omawianie złożonych procesów i abstrakcyjnych

pojęć, powinno być, gdy jest to możliwe, oparte na doświadczeniach samego ucznia lub jego

rodziny (np. omawianie praw człowieka), ilustrowane przykładami, które są mu najbliższe

(np. konsekwencje członkostwa Polski w Unii Europejskiej), i przekładane na życie jednostki

(np. wpływ zasad demokratycznych na funkcjonowanie zwykłych obywateli). W procesie

nauczania należy regularnie wykorzystywać Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z dnia

2 kwietnia 1997 r. jako materiał dydaktyczny zarówno w pracy z tekstem źródłowym, jak i przy

omawianiu konkretnych sytuacji problemowych.

Szczególne znaczenie dla realizacji celów edukacji obywatelskiej mają grupowe i indywidualne

doświadczenia edukacyjne. Ich zdobywanie pozwala uczniom na wykorzystanie wiedzy,

nabywanie umiejętności obywatelskich, rozwijanie kompetencji przekrojowych oraz

doświadczanie sprawczości obywatelskiej.

– –178

180 ––

Poz. 378

Zaproponowane doświadczenia edukacyjne grupowe gwarantują uczniowi możliwość

doświadczenia sposobów działania mechanizmów demokratycznych, w tym sposobów

grupowego oddziaływania obywateli na sferę publiczną. Natomiast doświadczenia edukacyjne

indywidualne gwarantują uczniom możliwość zdobycia pierwszych, adekwatnych do ich

wieku, doświadczeń związanych z indywidualnym działaniem na rzecz dobra wspólnego, na

rzecz innych lub w obronie własnych praw.

Praktyczny charakter edukacji obywatelskiej wymaga od nauczyciela stosowania w pracy

z klasą metod aktywizujących, które zwiększają zaangażowanie uczniów w proces uczenia się

oraz umożliwiają realizację celów kształcenia określonych dla przedmiotu. W edukacji

obywatelskiej metody podawcze powinny być stosowane jako uzupełniające.

Z uwagi na specyfikę celów kształcenia w nauczaniu edukacji obywatelskiej najlepiej sprawdzą

się następujące metody i formy pracy: praca w grupach, burza mózgów, metaplan, dyskusja,

różne formy debat, metoda studiów przypadku, symulacja, odgrywanie ról i drama. Ponadto

wymagania szczegółowe w zakresie edukacji obywatelskiej realizowane są także dzięki

międzyprzedmiotowym projektom edukacyjnym.

W nauczaniu edukacji obywatelskiej powinien znaleźć się również czas na

1)

wizyty w instytucjach publicznych (np. urzędach gmin, miast i powiatów, sądach, domach

kultury);

2)

spotkania z przedstawicielami władz publicznych;

3)

kontakty z organizacjami społecznymi (lokalnymi, ogólnopolskimi, międzynarodowymi);

4)

spotkania z postaciami ważnymi dla lokalnej społeczności, w tym kombatantami lub

innymi świadkami historii;

5)

odwoływanie się do aktualnych wydarzeń

Przedmiot zakłada omawianie podczas zajęć tematów związanych z bieżącymi zagadnieniami

społeczno-politycznymi, w tym także tematów dzielących Polaków i budzących w polskim

społeczeństwie kontrowersje. Szkoła powinna być bowiem miejscem, w którym uczniowie

dowiadują się, co łączy i co dzieli polskie społeczeństwo, a także miejscem, w którym uczą się

weryfikować informacje na te tematy, poznają różnorodne stanowiska, starają się wyrobić sobie

własną opinię, którą uzasadniają, i z szacunkiem dla innych ją prezentują oraz podejmują dialog

z osobami, których poglądy mogą być odmienne.

Wymaga to od nauczyciela zachowania neutralności światopoglądowej i politycznej

szczególnie w sprawach, co do których istnieją w polskim społeczeństwie różnice poglądów.

– –179

181 ––

Poz. 378

Celem zajęć nie może być przekonanie uczniów do konkretnej opinii. Co do zasady nauczanie

edukacji obywatelskiej ma więc charakter nieperswazyjny. Wyjątkiem są zasady i wartości

wyznaczone przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., uznawane

za aksjologiczny fundament wspólnoty obywatelskiej, do których przyjęcia i internalizacji

edukacja obywatelska powinna zachęcać. Na nich powinny opierać się postawy patriotyczne

rozwijane na zajęciach.

Edukacja obywatelska ma charakter interdyscyplinarny, wymaga wykorzystania wiedzy

i umiejętności zdobywanych przez uczniów na innych przedmiotach, w szczególności języku

polskim, historii i geografii. Jednocześnie edukacja obywatelska buduje także fundament dla

edukacji dla bezpieczeństwa.

PRZYRODA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Operowanie podstawową wiedzą przyrodniczą, w tym wyszukiwanie, przetwarzanie,

tworzenie i prezentowanie informacji przyrodniczych.

2.

Konstruowanie wiedzy przyrodniczej na podstawie procesu dociekania naukowego,

zadawania pytań, rozwiązywania problemów i wnioskowania.

3.

Świadome i odpowiedzialne kształtowanie własnego wpływu na środowisko

przyrodnicze, w tym klimat.

4.

Rozumienie podstaw funkcjonowania ciała człowieka i dbania o zdrowie.

5.

Rozbudzanie ciekawości poznawczej i budowanie emocjonalnej więzi z przyrodą

w bezpośrednim kontakcie ze środowiskiem.

6.

Poznawanie i rozumienie zależności między nieożywionymi i ożywionymi składnikami

przyrody, w tym między składnikami środowiska a działalnością człowieka.

Przyroda w klasach IV–VI jest przedmiotem o charakterze interdyscyplinarnym, łączącym

w całość elementy: biologii, geografii, chemii i fizyki.

Zajęcia przyrody są okazją do rozwijania szeregu kompetencji przekrojowych, w szczególności

krytycznego myślenia, rozwiązywania problemów oraz dbania o siebie i innych.

––180

182 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Proces uczenia się i nauczania przyrody w każdym z poniższych działów obejmuje zdobywanie

wiedzy i umiejętności opisanych w wymaganiach szczegółowych oraz realizację doświadczeń

edukacyjnych. Dział dotyczący „Spotkania z przyrodą” jest realizowany przekrojowo przez

trzy lata.

Dodatkowo wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułu

klimatycznego.

1.

Spotkania z przyrodą. Uczeń

1)

organizuje miejsce pracy sprzyjające koncentracji i samodzielnemu uczeniu się,

rozpoznaje czynniki wspierające lub zakłócające efektywną naukę (np. sen, stres,

hałas, wielozadaniowość) oraz stosuje strategie poprawy koncentracji;

2)

stosuje strategie skutecznego uczenia się (np. powtórki, mnemotechniki, testowanie,

fiszki, notowanie), sporządza notatki, wykorzystując różne formy (np. linearną,

graficzną, mapę myśli), oraz czyta ze zrozumieniem i interpretuje teksty

przyrodnicze;

3)

wykorzystuje narzędzia cyfrowe i analogowe do obserwacji i badań przyrodniczych

(np. lornetkę, lupę, kompas, taśmę mierniczą, mikroskop, termometr, wagę, naczynia

do odmierzania określonej objętości), korzysta z map i planów (w formie cyfrowej

i analogowej);

4)

zdobywa wiedzę przyrodniczą, opierając się na dociekaniach naukowych: formułuje

pytania badawcze, stawia hipotezy, planuje i przeprowadza badania, prowadzi

obserwacje, dokumentuje i prezentuje wyniki, wnioskuje i rozwija zagadnienia,

podkreśla ważność badań naukowych oraz stosuje argumentację z nich wynikającą;

5)

bada działanie zmysłów człowieka, uwzględniając ich ograniczenia, omawia ich

znaczenie w poznawaniu przyrody oraz wyjaśnia rolę mózgu w przetwarzaniu

i interpretacji bodźców, uczeniu się i podejmowaniu decyzji;

6)

stosuje zasady bezpieczeństwa podczas pracy badawczej (w tym z substancjami

i mieszaninami, sprzętem i urządzeniami cyfrowymi), wyszukuje informacje

w kartach charakterystyk substancji i mieszanin oraz innych źródłach informacji

przyrodniczych;

7)

zdobywa wiedzę przyrodniczą przez udział w zajęciach terenowych – korzysta

z odpowiednich narzędzi oraz instrukcji, prowadzi dokumentację terenową, określa

swoje położenie w terenie, stosuje zasady bezpieczeństwa;

––181

183 ––

8)

Poz. 378

analizuje informacje przyrodnicze – odróżnia fakty od opinii, ocenia wiarygodność

źródeł, rodzaj przedstawionych dowodów oraz charakter przekazu – moduł

klimatyczny.

2.

W terenie i najbliższym otoczeniu. Uczeń

1)

opisuje krajobraz najbliższej okolicy, rozpoznaje składniki przyrody ożywionej

i nieożywionej oraz elementy antropogeniczne i omawia zależności między nimi;

2)

rozpoznaje rośliny w najbliższej okolicy na podstawie cech budowy zewnętrznej,

przyporządkowuje je do roślin zarodnikowych lub nasiennych;

3)

rozpoznaje zwierzęta lądowe najbliższej okolicy zgodnie z ich cechami

zewnętrznymi oraz po śladach ich bytowania, przyporządkowuje je do

bezkręgowców lub kręgowców;

4)

rozpoznaje w terenie grzyby kapeluszowe, opisuje prawidłowy sposób zbierania

grzybów, analizuje ich budowę, uwzględniając rolę grzybni, porównuje je z innymi

formami grzybów oraz omawia znaczenie grzybów w przyrodzie;

5)

rozpoznaje przykłady roślin trujących, grzybów trujących i jadowitych zwierząt

występujących w Polsce, wyjaśnia, dlaczego należy zachować ostrożność

w kontakcie z nieznanymi roślinami i grzybami oraz unikać ich spożywania;

6)

rozpoznaje skały w najbliższej okolicy, bada ich właściwości (barwę, spójność,

twardość, odporność na działanie wody) i opisuje ich cechy oraz porównuje je

z innymi skałami występującymi w Polsce;

7)

charakteryzuje glebę w najbliższej okolicy, porównuje jej właściwości z ziemią

ogrodową oraz bada i ocenia jej przydatność do uprawy roślin;

8)

rozpoznaje formy ochrony przyrody w swoim otoczeniu oraz analizuje i prezentuje

walory przyrodnicze, które podlegają ochronie;

9)

bada i porównuje właściwości (stan skupienia, barwę, rozpuszczalność w wodzie,

zapach, palność) powietrza i jego wybranych składników: tlenu i dwutlenku węgla

oraz wyszukuje, przetwarza, tworzy i prezentuje informacje o składzie powietrza;

10) bada i ocenia jakość powietrza w najbliższej okolicy, wyjaśnia jego wpływ na

zdrowie człowieka oraz omawia zależność między zanieczyszczeniem powietrza

a zmianą klimatu, korzystając z różnych źródeł informacji – moduł klimatyczny;

11) rozpoznaje organizmy żyjące w wodzie na podstawie obserwacji makroskopowej

i mikroskopowej próbek wody z najbliższej okolicy;

––182

184 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

12) wyjaśnia, do czego rośliny wykorzystują światło, dyskutuje o znaczeniu fotosyntezy

dla życia na Ziemi, analizuje, w jakim celu w organizmach zachodzi proces

oddychania komórkowego;

13) rozpoznaje w najbliższej okolicy elementy środowiska odczytane z mapy lub planu,

omawia zmiany w krajobrazie powstałe w wyniku działalności człowieka.

3.

Materia i jej przemiany w przyrodzie. Uczeń

1)

odczytuje z układu okresowego pierwiastków chemicznych symbole i nazwy, określa

rodzaj pierwiastka (metal lub niemetal), odróżnia pierwiastek chemiczny (substancję

prostą) od związku chemicznego (substancji złożonej);

2)

bada i opisuje właściwości stanów skupienia materii (kształt i ściśliwość) i łączy je

z drobinowym modelem budowy materii;

3)

wymienia stany skupienia wody, przemiany między nimi, przeprowadza oraz

omawia obserwacje i eksperymenty dotyczące tych przemian;

4)

bada i określa właściwości wody (stan skupienia, barwę, mętność, zapach) oraz

porównuje stan skupienia opadów i osadów atmosferycznych;

5)

wyjaśnia wpływ zmian temperatury i stanu skupienia wody na organizmy i zwięzłość

skał oraz omawia rolę pokrywy śnieżnej w ochronie gleby i organizmów przed

mrozem;

6)

bada rozpuszczanie się w wodzie substancji i produktów stosowanych na co dzień,

dzieli je na rozpuszczalne i nierozpuszczalne oraz analizuje wpływ różnych

czynników na szybkość rozpuszczania się substancji stałych w wodzie;

7)

porównuje właściwości (stan skupienia, barwę, połysk, przewodnictwo elektryczne

i cieplne) wybranych metali i niemetali na podstawie obserwacji, badań i innych

źródeł informacji;

8)

omawia różnice między metalem a stopem metalu, bada wpływ różnych czynników

na korozję stali, proponuje sposoby zabezpieczenia metali i ich stopów przed

korozją;

9)

sporządza mieszaniny z substancji i produktów stosowanych na co dzień, odróżnia

mieszaniny jednorodne od niejednorodnych, przeprowadza rozdzielanie mieszanin

na składniki, stosując odpowiednie metody;

10) wyjaśnia pojęcie gęstości substancji na podstawie modelu, omawia zależność

gęstości substancji od temperatury i stanu skupienia na podstawie drobinowego

modelu budowy materii, ze szczególnym uwzględnieniem wody i jej znaczenia

w przyrodzie;

– –183

185 ––

Poz. 378

11) bada i omawia przepływ ciepła między stykającymi się obiektami o różnej

temperaturze, bada i klasyfikuje materiały pod kątem ich przewodnictwa cieplnego

oraz omawia znaczenie izolacji cieplnej w przyrodzie i życiu codziennym;

12) bada rozszerzalność cieplną ciał stałych, cieczy i gazów oraz opisuje jej praktyczne

zastosowania w życiu codziennym;

13) bada i porównuje zjawisko napięcia powierzchniowego różnych cieczy, wyjaśnia

rolę detergentów w życiu codziennym i ich wpływ na środowisko – moduł

klimatyczny.

4.

Organizmy i ekosystemy. Uczeń

1)

określa cechy żywego organizmu, porządkuje poziomy organizacji życia od komórki

do zespołów organizmów oraz odróżnia organizmy samożywne od cudzożywnych

i przyporządkowuje je do odpowiednich poziomów w sieciach troficznych;

2)

analizuje cechy budowy organizmów umożliwiające im życie na lądzie oraz

porównuje sposoby poruszania się zwierząt lądowych na podstawie obserwacji

i innych źródeł informacji;

3)

analizuje wspólne cechy organizmów zdolnych do lotu, bada i opisuje zależność

oporu powietrza od różnych czynników, wymienia przykłady zwiększania

i zmniejszania oporu powietrza w przyrodzie;

4)

wyszukuje, przetwarza, tworzy i prezentuje informacje na temat przyczyn

powstawania alergii wziewnych u człowieka oraz omawia sposoby przemieszczania

się alergenów;

5)

analizuje budowę zewnętrzną rośliny na podstawie obserwacji, wyróżnia liście,

łodygę, korzenie, kwiat w podziale na okwiat, słupek, pręciki oraz nasiona i owoce,

omawiając ich funkcje i znaczenie w życiu rośliny;

6)

dzieli wody powierzchniowe na płynące i stojące, omawia cechy środowiska

wodnego oraz walory przyrodnicze wybranej rzeki, wskazuje na mapie elementy

systemu rzecznego (rzeka główna, dopływ, źródło, ujście);

7)

bada tonięcie i pływanie ciał w wodzie, łącząc je z pojęciem gęstości, wiąże je

z codziennymi zastosowaniami oraz przystosowaniem organizmów do życia

w wodzie, demonstruje wpływ zmiany kształtu ciała na jego zdolność do pływania;

8)

porównuje funkcjonowanie organizmów stałocieplnych i zmiennocieplnych

w różnych temperaturach, rozpoznaje objawy udaru cieplnego i odwodnienia

u człowieka, omawia sposoby przeciwdziałania tym stanom;

– –184

186 ––

9)

Poz. 378

charakteryzuje strategie przetrwania zwierząt zimą (np. hibernację, migrację,

gromadzenie zapasów) i zasady ich odpowiedzialnego dokarmiania, korzystając

z różnych źródeł informacji;

10) analizuje

cykle

życiowe

zwierząt,

wymienia

przykłady

organizmów

z przeobrażeniem i bez przeobrażenia, porównuje budowę jaj u wybranych zwierząt

oraz wyjaśnia, czym różnią się jaja w zależności od środowisk, w których się

rozwijają;

11) opisuje dobowy rytm życia organizmów, w tym człowieka, rozróżnia zwierzęta

aktywne w dzień od aktywnych w nocy oraz wyjaśnia znaczenie regularnego snu dla

zdrowia i dobrego samopoczucia człowieka;

12) rozpoznaje ekosystemy w swoim otoczeniu, dzieląc je na naturalne i sztuczne,

analizuje miejsce człowieka w ekosystemie oraz omawia wpływ wybranych

organizmów inwazyjnych na rodzime gatunki i równowagę w ekosystemie;

13) rozpoznaje gatunki roślin i zwierząt charakterystyczne dla ekosystemu łąki, omawia

znaczenie łąk dla przyrody oraz wpływ człowieka na ich funkcjonowanie, porównuje

kwiaty traw z kwiatami z okwiatem i wyjaśnia, dlaczego kwiaty traw nie wabią

owadów – moduł klimatyczny;

14) rozpoznaje w lesie charakterystyczne gatunki roślin i zwierząt, określa typ lasu oraz

omawia jego funkcje i wpływ działalności człowieka na jego funkcjonowanie na

podstawie obserwacji, badań i innych źródeł informacji – moduł klimatyczny;

15) wyjaśnia, na podstawie badań, jak wybrane czynniki środowiska i zanieczyszczenia

wpływają na wzrost i rozwój roślin – moduł klimatyczny;

16) charakteryzuje krajobraz górski (np. Sudety, Tatry), rozpoznaje rośliny i zwierzęta

charakterystyczne dla polskich gór, omawia ich przystosowania do życia na dużych

wysokościach oraz wymienia działania podejmowane na rzecz ich ochrony;

17) omawia funkcję rzeki i jej doliny, rozróżnia składniki krajobrazu stworzone przez

rzekę;

18) charakteryzuje Morze Bałtyckie, rozpoznaje typowe dla niego organizmy, wyjaśnia

przyczyny niskiego zasolenia i omawia źródła zanieczyszczeń, korzystając z różnych

źródeł informacji – moduł klimatyczny;

19) rozróżnia spotykane w przyrodzie roztwory właściwe, koloidy i zawiesiny na

podstawie przeprowadzonych eksperymentów oraz sporządza koloidy i zawiesiny;

20) sporządza roztwór wodny o określonym stężeniu procentowym (1 %, 10 %, 25 % lub

50 %) z użyciem substancji stałej;

––185

187 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

21) analizuje pozytywne i negatywne znaczenie bakterii dla przyrody i organizmu

człowieka oraz wyszukuje i prezentuje informacje na temat wykorzystania bakterii

w przemyśle spożywczym.

5.

Planeta Ziemia. Uczeń

1)

wyszukuje, przetwarza, tworzy i prezentuje informacje na temat planet oraz innych

ciał niebieskich w Układzie Słonecznym, omawia budowę Układu Słonecznego na

podstawie modelu;

2)

rozpoznaje fazy Księżyca oraz demonstruje na modelu zjawisko zaćmienia Słońca

i zaćmienia Księżyca;

3)

demonstruje ruch obrotowy i obiegowy Ziemi oraz omawia ich konsekwencje,

korzystając z różnych źródeł informacji;

4)

bada i rozróżnia materiały magnetyczne, demonstruje oddziaływania magnetyczne,

omawia zasadę działania kompasu i zjawisko ziemskiego magnetyzmu;

5)

dokonuje pomiaru masy obiektów, demonstruje działanie siły grawitacji ziemskiej;

6)

wskazuje kontynenty i oceany, bieguny, równik, południk zerowy i południk 180°,

zwrotniki i koła podbiegunowe na globusie i mapie oraz określa położenie Polski

względem nich za pomocą kierunków geograficznych;

7)

wyszukuje i prezentuje informację o atmosferze ziemskiej, omawia rolę efektu

cieplarnianego w utrzymaniu temperatury odpowiedniej dla rozwoju życia na Ziemi

oraz proponuje zmiany stylu życia i codziennych nawyków, które pozwalają

ograniczyć wielkość śladu węglowego – moduł klimatyczny;

8)

bada i opisuje konwekcję w cieczach i gazach, wyjaśniając jej rolę w zjawiskach

atmosferycznych oraz systemach grzewczych;

9)

bada skutki działania siły nacisku wywieranej przez obiekty oraz opisuje pojęcie

ciśnienia i jego wpływ na odkształcanie przedmiotów oraz wytrzymałość

konstrukcji, omawia zmiany ciśnienia atmosferycznego wraz ze wzrostem wysokości

nad poziomem morza oraz wpływ ciśnienia na temperaturę wrzenia wody;

10) dokonuje pomiaru wybranych składników pogody, wykorzystując odpowiednie

przyrządy i stosując odpowiednie jednostki;

11) odczytuje z mapy aktualne dane pogodowe (temperaturę, ciśnienie, opady, prędkość

i kierunek wiatru) i na ich podstawie omawia panujące warunki atmosferyczne;

––186

188 ––

Poz. 378

12) demonstruje zjawisko elektryzowania obiektów, wyjaśnia je na podstawie

wzajemnych oddziaływań ładunków elektrycznych, omawia powstawanie chmury

burzowej i wyładowania atmosferycznego;

13) przewiduje możliwość wystąpienia burzy na podstawie obserwacji oraz omawia,

korzystając z różnych źródeł informacji, zasady bezpiecznego zachowania się

podczas jej trwania;

14) omawia przyczyny i czynniki sprzyjające powstawaniu smogu oraz proponuje

działania ograniczające ryzyko jego wystąpienia – moduł klimatyczny;

15) lokalizuje na mapie granice płyt litosfery i kierunki ich przemieszczania się dla

wybranych miejsc (Islandia, Wielkie Rowy Afrykańskie, Japonia, Himalaje),

wyszukuje i prezentuje informacje o sposobach monitorowania aktywności

wulkanicznej i sejsmicznej oraz omawia sposoby przystosowania mieszkańców do

życia w takich warunkach;

16) wskazuje na mapie strefy krajobrazowe świata, charakteryzuje ich środowisko

przyrodnicze, opisuje cechy przystosowawcze występujących w nich roślin

i zwierząt oraz omawia zmiany spowodowane działalnością człowieka, korzystając

z różnych źródeł informacji;

17) rozróżnia główne formy ukształtowania terenu i wskazuje na mapie wybrane

przykłady nizin, wyżyn i gór w Polsce;

18) odczytuje wysokość bezwzględną różnych punktów na mapie, oblicza wysokość

względną oraz odczytuje ze skali, ile razy rzeczywiste wymiary obiektów i odległości

w terenie zostały zmniejszone na mapie lub planie;

19) odczytuje z mapy krainy geograficzne Polski, określa ich położenie i opisuje

krajobraz, korzystając z różnych źródeł informacji;

20) wyjaśnia, dlaczego lądolód, który znajdował się na terenie Polski, jest nazywany

skandynawskim, wskazuje na mapie jego zasięg maksymalny i zasięg ostatniego

zlodowacenia oraz wnioskuje o jego wpływie na współczesną rzeźbę terenu;

21) bada i opisuje zależność siły tarcia od różnych czynników, wymienia przykłady

zmniejszania i zwiększania siły tarcia w przyrodzie;

22) rozróżnia wybrane formy krasu powierzchniowego i podziemnego oraz wyjaśnia

sposób ich powstawania, korzystając z różnych źródeł informacji;

23) omawia genezę powstania jeziora w okolicy lub regionie oraz ocenia rolę rzek i jezior

w życiu lokalnej społeczności;

– –187

189 ––

Poz. 378

24) analizuje dane dotyczące zasobów wodnych, identyfikuje obszary nadwyżki

i niedoboru wody w Polsce oraz dyskutuje o możliwych sposobach przeciwdziałania

powodziom i suszom oraz działaniach ograniczających ich negatywne skutki –

moduł klimatyczny;

25) opisuje główne formy rzeźby dna oceanicznego oraz omawia przystosowania

organizmów do życia w głębinach, korzystając z różnych źródeł informacji;

26) omawia, w jaki sposób fale morskie kształtują wybrzeże niskie i wysokie, oraz

rozpoznaje przykłady konstrukcji chroniących linię brzegową;

27) analizuje schemat obiegu wody w przyrodzie i wyjaśnia, jak zmiana klimatu oraz

działalność człowieka wpływają na bilans wodny tego obiegu – moduł klimatyczny;

28) analizuje dane z wykresów klimatycznych różnych stref krajobrazowych świata,

porównuje dane z klimatogramów strefy śródziemnomorskiej i pasa pobrzeży

w Polsce oraz dyskutuje o wpływie klimatu na turystykę.

6.

Człowiek w środowisku. Uczeń

1)

analizuje organizm człowieka jako system współpracujących układów, opisuje fazy

rozwoju człowieka w porządku chronologicznym oraz identyfikuje u siebie oznaki

dojrzewania;

2)

wymienia podstawowe składniki pokarmowe i omawia ich rolę w organizmie

człowieka oraz analizuje informacje zawarte na etykietach żywności (wartość

energetyczna, zawartość cukrów, tłuszczu, białka, soli), wykazując związek między

składem produktów, nawykami żywieniowymi a zdrowiem człowieka;

3)

porównuje i omawia różne diety pod kątem ich składu i wpływu na zdrowie,

uwzględniając potrzebę dostosowania ich do indywidualnych uwarunkowań

(nietolerancje pokarmowe, diety eliminacyjne);

4)

analizuje czynniki wpływające na jakość żywności (stopień przetworzenia, sposób

produkcji, zawartość substancji szkodliwych i innych dodatków) oraz związek

między stanem środowiska a jakością żywności i zdrowiem człowieka;

5)

analizuje uproszczoną budowę oka, omawia funkcje źrenicy, soczewki i siatkówki,

wyjaśnia rolę okularów, w tym z filtrem UV, oraz soczewek kontaktowych, stosuje

zasady dbania o wzrok;

6)

demonstruje i omawia cechy obrazów powstających przy użyciu zwierciadeł

płaskich, wklęsłych i wypukłych oraz soczewek skupiających i rozpraszających,

omawia zastosowania zwierciadeł i soczewek w życiu codziennym;

––188

190 –

–

Dziennik Ustaw

7)

Poz. 378

omawia zagrożenia dla zdrowia człowieka wynikające z obecności w środowisku

drobnoustrojów

chorobotwórczych

i

pasożytów,

wyjaśnia

sposoby

ich

rozprzestrzeniania się oraz prezentuje zasady profilaktyki chorób wywoływanych

przez drobnoustroje i pasożyty;

8)

omawia działanie szczepionek i ich znaczenie w zapobieganiu chorobom zakaźnym;

9)

omawia, czym jest uzależnienie, wymienia zachowania i substancje, od których

można się uzależnić, oraz dyskutuje o ich skutkach zdrowotnych i wpływie na relacje

z innymi ludźmi;

10) omawia sposoby wykorzystania ziemi pod uprawy roślin i chów zwierząt oraz

rozpoznaje główne rośliny uprawiane w Polsce;

11) wskazuje i opisuje na mapie położenie kraju pochodzenia wybranych produktów

spożywczych, wykorzystując informacje zawarte na opakowaniach;

12) opisuje krajobraz miasta i porównuje go z krajobrazem wsi, omawia warunki życia

w mieście oraz działania sprzyjające polepszeniu jakości życia mieszkańców,

z uwzględnieniem błękitno-zielonej infrastruktury – moduł klimatyczny;

13) rozpoznaje zmiany w krajobrazie, porównując zdjęcia satelitarne z różnych okresów,

oraz dyskutuje o wpływie działalności człowieka na krajobraz i środowisko

przyrodnicze – moduł klimatyczny;

14) omawia wpływ zmiany klimatu i działalności gospodarczej człowieka na

funkcjonowanie ekosystemów oraz utratę różnorodności biologicznej – moduł

klimatyczny;

15) porównuje cechy wybranych opakowań (celulozowych, szklanych, metalowych)

i tworzyw sztucznych stosowanych w życiu codziennym oraz omawia ich wpływ na

środowisko, korzystając z różnych źródeł informacji – moduł klimatyczny;

16) porównuje strukturę produkcji energii elektrycznej w Polsce i innych krajach

europejskich, proponuje sposoby ograniczenia jej zużycia oraz dyskutuje o roli

odnawialnych źródeł energii w realizacji zasad zrównoważonego rozwoju – moduł

klimatyczny;

17) analizuje i prezentuje dane na temat głównych kierunków podróży wakacyjnych,

omawia na ich podstawie wybrane przyrodnicze i pozaprzyrodnicze walory

turystyczne.

––189

191 –

–

Poz. 378

Na zajęciach przyrody uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które wspierają ich

rozwój osobisty, psychiczny i społeczny oraz budują poczucie sprawczości. Doświadczenia

edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe

oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę. Uczeń w cyklu kształcenia przyrody,

indywidualnie lub w grupie, prowadzi obserwacje

1)

elementów przyrody ożywionej i nieożywionej w każdym roku nauki, podsumowuje je

i prezentuje wnioski;

2)

wykonanych samodzielnie preparatów z wykorzystaniem mikroskopu optycznego

w każdym roku nauki;

3)

jednokomórkowego organizmu (np. pantofelka, eugleny, ameby, wirczyka, trąbika),

formułuje wnioski na podstawie analizy zebranych obserwacji.

Uczeń w cyklu kształcenia przyrody, indywidualnie lub w grupie, uczestniczy w zajęciach

terenowych lub wykonuje działania w terenie, tj.

1)

uczestniczy w wyprawie terenowej do wybranego obszaru przyrodniczego w swojej

okolicy, podczas której dokonuje obserwacji i dokumentuje stan środowiska;

2)

posługuje się planem, mapą (w tym cyfrową) i kompasem w celu zaplanowania trasy

i przejścia wyznaczonej drogi;

3)

korzysta z kluczy lub atlasów do rozpoznawania: chmur, skał, wybranych gatunków

roślin, zwierząt i grzybów;

4)

pobiera próbkę gleby, określa jej barwę i zawartość próchnicy, bada uziarnienie, obecność

organizmów żywych, podsumowuje badanie i prezentuje jego wyniki;

5)

uczestniczy w sadzeniu lub sianiu roślin.

Uczeń w cyklu kształcenia przyrody, indywidualnie lub w grupie, przeprowadza eksperymenty

lub badania, tj.

1)

demonstruje powstawanie wybranych zjawisk atmosferycznych (np. wiatru lub chmury);

2)

bada wpływ mieszania, stopnia rozdrobnienia i temperatury na szybkość rozpuszczania

substancji stałych w wodzie;

3)

sporządza mieszaniny jednorodne i niejednorodne oraz rozdziela je na składniki przez

sączenie, odparowanie, krystalizację, dekantację i sedymentację, sposoby mechaniczne;

4)

bada zachowanie się wiązki światła skierowanej na roztwór właściwy, koloid i zawiesinę;

5)

przygotowuje roztwór do wykonania baniek mydlanych i porównuje cechy baniek

otrzymanych z różnych roztworów;

6)

––190

192 ––

Poz. 378

bada zależność oporu powietrza działającego na ciało (np. kartkę, balon) w zależności od

rozmiaru i kształtu ciała;

7)

określa odczyn wybranych roztworów, w tym stosowanych na co dzień, z zastosowaniem

wskaźników kwasowo-zasadowych (np. pochodzenia naturalnego);

8)

mierzy i porównuje temperaturę swojego ciała przed wysiłkiem fizycznym i po wysiłku

fizycznym;

9)

bada wpływ światła na przebieg procesu fotosyntezy;

10) wykrywa obecność dwutlenku węgla w powietrzu wydychanym przez człowieka

i dwutlenku węgla powstałego w wyniku rozkładu cukru przez drożdże.

Uczeń w cyklu kształcenia przyrody, indywidualnie lub w grupie, wykonuje inne działania, tj.

1)

wyszukuje, analizuje i prezentuje informacje o źródle i parametrach wody z kranu

w miejscu zamieszkania, ocenia, czy woda z kranu jest zdatna do picia, i uzasadnia swoją

ocenę;

2)

korzysta ze źródeł internetowych w celu pozyskania aktualnych danych środowiskowych

(np. meteorologicznych, stanu wody w rzece, stanu zanieczyszczenia powietrza,

informacji o największych wybuchach wulkanów w przeszłości i współcześnie).

Warunki i sposób realizacji

Zajęcia przyrody należy realizować z wykorzystaniem metod, które angażują ucznia w proces

konstruowania wiedzy i stwarzają sytuacje dydaktyczne umożliwiające działania praktyczne

opierające się na eksperymentowaniu, obserwacjach w terenie lub pracowni przyrodniczej,

prowadzeniu badań na podstawie dociekań naukowych (stawianie pytań badawczych i hipotez,

planowanie i przeprowadzanie eksperymentów oraz obserwacji, zapisywanie i analiza notatek,

wyciąganie wniosków i ich prezentacja).

Niezbędne jest zachowanie bezpośredniego kontaktu z przyrodą przez zapewnienie uczniom

możliwości odbywania zajęć w terenie, ze szczególnym uwzględnieniem najbliższej okolicy.

Prowadzenie badań powinno odbywać się zarówno w sali lekcyjnej, jak i poza budynkiem

szkoły.

Rolą szkoły jest zapewnienie uczniom dostępu na zajęciach przyrody do materiałów i narzędzi

cyfrowych, które umożliwiają wyszukiwanie, przetwarzanie, tworzenie i prezentowanie

informacji przyrodniczych w formie tradycyjnej i cyfrowej.

––191

193 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Obowiązkiem szkoły jest zapewnienie niezbędnych narzędzi cyfrowych i analogowych, które

umożliwiają realizację wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności z zakresu

przedmiotu przyroda, w szczególności: lornetek, lup, kompasów, taśm mierniczych,

mikroskopów, termometrów, wag, naczyń do odmierzania określonej objętości, globusów,

planów i map, oraz innych pomocy dydaktycznych, wynikających z przyjętych w szkole

programów nauczania. Warto umożliwić uczniom korzystanie ze sprzętu i szkła

laboratoryjnego. Jeśli nie będzie to możliwe, należy tak projektować eksperymenty, żeby ich

przebieg opierał się na wykorzystaniu sprzętu i szkła znanych z powszechnego użycia.

Przy każdej z wykorzystywanych metod i form pracy należy zachować zasady bezpieczeństwa

i higieny. Podczas przeprowadzania eksperymentów niezbędne jest podjęcie wszelkich starań,

aby doprowadzić do zminimalizowania ilości używanych odczynników.

Nauczyciel powinien podejmować współpracę z instytucjami publicznymi i prywatnymi oraz

organizacjami społecznymi zajmującymi się przyrodą, ochroną środowiska i zdrowiem

człowieka.

Proces nauczania i uczenia się musi opierać się na ważności badań naukowych oraz sile

argumentacji i wiedzy naukowej. Przyroda ma charakter interdyscyplinarny, wymaga

wykorzystania wiedzy i umiejętności zdobytych przez uczniów już na etapie edukacji

wczesnoszkolnej. Jednocześnie stanowi ona fundament dla rozpoczynających się od klasy VII

poszczególnych przedmiotów przyrodniczych, tj. biologii, chemii, geografii i fizyki.

GEOGRAFIA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Korzystanie z różnych źródeł informacji, w tym map, aplikacji geograficznych systemów

informacyjnych (GIS), fotografii, zdjęć lotniczych i satelitarnych, rysunków, wykresów,

diagramów, danych statystycznych, tekstów źródłowych, wraz z ocenianiem ich

przydatności,

oraz

stosowanie

technologii

informacyjno-komunikacyjnych

do

pozyskiwania, przetwarzania, wizualizacji i analizy danych.

2.

Rozumienie

i

wyjaśnianie

przyczyn

przyrodniczego,

i kulturowego zróżnicowania Polski i świata.

społeczno-gospodarczego

––192

194 ––

3.

Identyfikowanie

relacji

oraz

współzależności

Poz. 378

między

elementami

środowiska

przyrodniczego i społeczno-gospodarczego zachodzących w skalach lokalnej, regionalnej

i globalnej.

4.

Rozumienie i wyjaśnianie prawidłowości dotyczących zjawisk i procesów zachodzących

w środowisku geograficznym.

5.

Rozpoznawanie i ocenianie efektów działalności człowieka w środowisku geograficznym

oraz poszukiwanie rozwiązań redukujących ich niepożądane skutki, ze szczególnym

uwzględnieniem zmian klimatycznych.

6.

Rozbudzanie ciekawości świata, wrażliwości i uważności na piękno krajobrazu oraz

umiejętności oceny znaczenia środowiska geograficznego, skutkujących postawą

odpowiedzialności za przestrzeń otaczającą ucznia.

7.

Wykorzystywanie wiedzy i umiejętności geograficznych do rozwiązywania problemów

z życia codziennego oraz analizy zjawisk zachodzących w otoczeniu.

Geografia jest przedmiotem interdyscyplinarnym, kształtującym ciekawość świata i poczucie

odpowiedzialności za zmiany zachodzące w środowisku przyrodniczym i społeczno-gospodarczym. Prowadzi uczniów do poznania, zrozumienia i wyjaśniania złożoności

środowiska geograficznego, dzięki czemu wyposaża ich w kompetencje umożliwiające

racjonalne gospodarowanie zasobami środowiska. Zapewnia uczniom warunki do stawiania

pytań „dlaczego?” i „w jaki sposób?”, co sprzyja rozwojowi krytycznego myślenia oraz

podejmowaniu przez nich sprawczych działań w środowisku geograficznym. Dotyczy to

zwłaszcza reagowania na sytuacje kryzysowe – związane ze stanem środowiska, jakością życia,

sytuacją społeczno-gospodarczą i geopolityczną – przez działania partycypacyjne,

podejmowane w imię wartości takich jak prawda, dobro i piękno. Geografia buduje nie tylko

wiedzę o świecie, ale także postawy obywatelskie, dzięki czemu przygotowuje uczniów do

aktywnego funkcjonowania w społeczeństwie.

Geografia

zapewnia

uczniom

zrozumienie

środowiska

przyrodniczego,

społeczno-

-gospodarczego i kulturowego w ujęciu relacyjnym oraz czyni ich gotowymi do podejmowania

działań wynikających z wyzwań o charakterze lokalnym, regionalnym i globalnym. Ważnym

wyróżnikiem przedmiotu są zajęcia terenowe, realizowane w najbliższej okolicy, które

sprzyjają kształtowaniu u uczniów uważności, wrażliwości i odpowiedzialności.

Poz. 378

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wymagania szczegółowe podzielono na osiem działów. Kolejność działów i zawartych w nich

wymagań szczegółowych jest przemyślana oraz wynika z przyjętych kryteriów filozoficznych,

psychologicznych i dydaktycznych, przy czym kolejność realizacji działów zależy od decyzji

nauczyciela. Dobór i układ wymagań szczegółowych ma charakter problemowo-kompleksowy.

Sprzyja on poznaniu problemów współczesnego świata pod względem przyrodniczym,

społeczno-demograficznym,

ekonomicznym

i

kulturowym,

co

skutkuje

postawą

zaangażowania się uczniów w działania w kraju i we własnym regionie.

Dodatkowo wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułów

ekonomiczno-finansowy, medialny i klimatyczny. Ponadto w poszczególnych działach

przewidziano wymagania do wyboru, które nauczyciel wybiera do realizacji z klasą,

tj. przynajmniej jedno wymaganie w ramach danego działu.

1.

Mała ojczyzna – zagospodarowanie przestrzeni i działalność człowieka. Uczeń

1)

charakteryzuje położenie swojego regionu, wskazuje główne cechy jego środowiska

geograficznego oraz identyfikuje zależności między elementami przyrodniczymi

a działalnością człowieka;

2)

obserwuje w terenie cechy miejscowości zamieszkania, identyfikuje dominanty

krajobrazowe w swojej okolicy oraz proponuje działania służące zachowaniu

i promowaniu ich walorów;

3)

na podstawie swoich obserwacji w terenie oraz analizy dawnych map i innych źródeł

informacji przedstawia zmiany w zagospodarowaniu miejsca zamieszkania – wsi,

miasta, dzielnicy miasta;

4)

projektuje zagospodarowanie fragmentu małej ojczyzny, z uwzględnieniem

zachowania ładu i harmonii oraz potrzeb mieszkańców i dbałości o stan środowiska.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

na podstawie materiałów źródłowych i swoich obserwacji w terenie podejmuje

dyskusję o antropogenicznym przekształceniu środowiska przyrodniczego w miejscu

zamieszkania;

2)

dyskutuje o wpływie dostępności usług i infrastruktury na jakość życia różnych grup

społecznych w miejscu zamieszkania;

3)

analizuje zagospodarowanie przestrzenne i kierunki rozwoju przestrzennego

swojego miejsca zamieszkania oraz formułuje propozycje działań lub rozwiązań

sprzyjających zrównoważonemu rozwojowi tego obszaru – moduł klimatyczny.

––194

196 –

–

Dziennik Ustaw

2.

Poz. 378

Położenie Polski i jego konsekwencje. Uczeń

1)

opisuje przebieg granic Polski na podstawie map, zdjęć satelitarnych i innych źródeł

informacji;

2)

wymienia główne czynniki kształtujące klimat Polski oraz wyjaśnia – na podstawie

danych z wybranych stacji meteorologicznych – dlaczego klimat Polski jest

klasyfikowany jako umiarkowany ciepły przejściowy;

3)

przedstawia przyczyny zróżnicowania rzeźby terenu Polski oraz wyjaśnia jego

wpływ na krajobraz, sieć wodną, osadnictwo i działalność gospodarczą;

4)

identyfikuje źródła zanieczyszczenia Morza Bałtyckiego w kontekście wybranych

cech jego środowiska oraz uzasadnia potrzebę współpracy krajów nadbałtyckich

w celu racjonalnego gospodarowania zasobami Morza Bałtyckiego;

5)

ocenia przyrodnicze i pozaprzyrodnicze konsekwencje położenia Polski;

6)

odczytuje współrzędne geograficzne wybranych punktów na mapie, oblicza czas

słoneczny oraz wyjaśnia różnice między czasem strefowym a czasem urzędowym na

przykładzie krajów europejskich, w tym sąsiadów Polski.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

omawia położenie Polski na tle trzech głównych jednostek geologiczno-tektonicznych Europy oraz ocenia jego wpływ na warunki sejsmiczne obszaru

naszego kraju;

2)

wyszukuje przykłady i ocenia efekty lokalnej współpracy transgranicznej Polski

w ramach struktur Unii Europejskiej;

3)

uzasadnia potrzebę współpracy z Polonią oraz wyszukuje informacje o wybranych

wydarzeniach lub inicjatywach polonijnych.

3.

Przemiany społeczne w Polsce. Uczeń

1)

analizuje dynamikę zmian liczby ludności i przemiany w strukturze wieku ludności

Polski oraz miejscowości zamieszkania;

2)

stosuje mapy statystyczne do analizy przyczyn i skutków migracji wewnętrznych

oraz do identyfikowania przyczyn zróżnicowania gęstości zaludnienia w Polsce,

z uwzględnieniem obszarów wyludniających się i obszarów, w których rośnie

koncentracja ludności;

3)

na podstawie danych statystycznych dostrzega zmiany struktury narodowościowo-etnicznej i wyznaniowej Polski, wyjaśnia ich przyczyny oraz szuka przykładów tych

procesów w swoim najbliższym otoczeniu lub w regionie;

––195

197 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

charakteryzuje ewolucję przyczyn, rodzajów oraz skutków migracji zewnętrznych

w Polsce, zauważa ich przykłady w swoim otoczeniu, przyjmując postawę szacunku

i otwartości wobec osób odmiennych kulturowo;

5)

przedstawia zmiany funkcji i struktury przestrzennej miast oraz ocenia efekty

transformacji miast poprzemysłowych w Polsce;

6)

identyfikuje zmiany na rynku pracy wynikające z uwarunkowań demograficznych,

gospodarczych i technologicznych – moduł ekonomiczno-finansowy.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyszukuje dane o strukturze wieku i płci ludności wybranego obszaru oraz wykonuje

w arkuszu kalkulacyjnym piramidę wieku i płci;

2)

wyszukuje dane o sytuacji demograficznej wybranego obszaru oraz wykonuje mapę

statystyczną (kartogram lub kartodiagram) w aplikacji GIS, edytorze graficznym,

arkuszu kalkulacyjnym lub korzystając z wybranego geoportalu;

3)

na wybranych przykładach przedstawia przyczyny i skutki wykluczenia

transportowego i cyfrowego;

4)

przewiduje konsekwencje senioralizacji i depopulacji dla rozwoju gospodarczego

i jakości życia – moduł ekonomiczno-finansowy.

4.

Przemiany gospodarcze w Polsce na tle Europy. Uczeń

1)

wyjaśnia znaczenie poszczególnych sektorów gospodarki w rozwoju swojego

regionu lub miejscowości zamieszkania, Polski i innych krajów Europy – moduł

ekonomiczno-finansowy;

2)

analizuje wpływ czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych na rolnictwo

w Polsce i jego przemiany oraz wyszukuje informacje o zmianach w przestrzennym

zróżnicowaniu głównych upraw roślin i chowu zwierząt w Polsce;

3)

charakteryzuje zmiany w strukturze przemysłu Polski oraz wyszukuje przejawy

podnoszenia jego konkurencyjności na rynkach światowych – moduł ekonomiczno-finansowy;

4)

przedstawia zmiany w strukturze produkcji energii elektrycznej w Polsce oraz

wyzwania związane z transformacją energetyczną – moduł klimatyczny;

5)

na wybranych przykładach wyjaśnia znaczenie poszczególnych działów usług,

w tym

transportu,

w

rozwoju

społeczno-gospodarczym

Polski

–

moduł

ekonomiczno-finansowy;

6)

wyjaśnia zmiany kierunków i struktury towarowej handlu zagranicznego Polski.

––196

198 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyjaśnia wpływ przynależności Polski do Unii Europejskiej na funkcjonowanie

sektorów rolnictwa, przemysłu i usług – moduł ekonomiczno-finansowy;

2)

wyszukuje i przedstawia informacje o wielkości i strukturze przeładunków w portach

morskich w Polsce;

3)

wyjaśnia znaczenie przemysłu i usług zaawansowanych technologii w rozwoju

gospodarczym Polski i Europy na przykładach wybranych przedsiębiorstw – moduł

ekonomiczno-finansowy;

4)

wyjaśnia różnice gospodarcze między regionami Polski oraz wykazuje wpływ

innowacyjności i przedsiębiorczości na ich gospodarkę – moduł ekonomiczno-finansowy.

5.

Przyrodnicze, społeczno-gospodarcze i kulturowe zróżnicowanie świata – na wybranych

przykładach. Uczeń

1)

wyjaśnia na podstawie map tematycznych istnienie strefowości klimatyczno-roślinno-glebowej w Afryce;

2)

wykazuje wpływ środowiska przyrodniczego Sahelu na gospodarkę i na warunki

życia jego mieszkańców;

3)

porównuje środowisko przyrodnicze i zróżnicowanie kulturowe Indii, Indonezji

i Japonii oraz wykazuje ich wpływ na gospodarkę;

4)

charakteryzuje kraje położone nad Zatoką Perską pod względem cech kulturowych

oraz wykazuje związek poziomu rozwoju gospodarczego tych krajów z eksploatacją

zasobów surowców energetycznych;

5)

na przykładzie Stanów Zjednoczonych i Francji przedstawia przyczyny rozwoju

technopolii oraz wyjaśnia ich znaczenie w gospodarce opartej na wiedzy;

6)

wyjaśnia zmiany znaczenia Stanów Zjednoczonych i Chin w gospodarce światowej;

7)

identyfikuje konflikt interesów między gospodarczym wykorzystaniem Amazonii

a skutkami jej wylesiania – moduł klimatyczny;

8)

przedstawia rozmieszczenie ludności i cechy gospodarki Australii na tle warunków

przyrodniczych;

9)

porównuje środowisko geograficzne Arktyki i Antarktydy.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

porównuje rolnictwo wybranych krajów Ameryki Północnej i Ameryki Południowej;

2)

identyfikuje działy gospodarki stanowiące podstawę rozwoju w wybranych krajach

Europy i Afryki.

––197

199 –

–

Dziennik Ustaw

6.

Poz. 378

Geozagrożenia i globalne zmiany środowiskowe. Uczeń

1)

na podstawie map, wyników analiz w aplikacjach GIS i innych źródeł informacji

wskazuje obszary występowania geozagrożeń hydrometeorologicznych oraz

geologicznych na świecie i w Polsce – moduł klimatyczny;

2)

analizuje przyrodnicze i antropogeniczne uwarunkowania zmiany klimatu w skalach

lokalnej, regionalnej i globalnej oraz formułuje hipotezy dotyczące ich skutków –

moduł klimatyczny;

3)

dyskutuje o przyczynach i skutkach zmian środowiskowych, w tym pustynnienia,

deforestacji, zaniku pokrywy lodowej, podnoszenia się poziomu oceanów – moduł

klimatyczny;

4)

proponuje sposoby przystosowywania się społeczeństwa do życia w obliczu zmiany

klimatu lub występowania klęsk żywiołowych – moduł klimatyczny;

5)

ocenia ryzyko występowania geozagrożeń w miejscu zamieszkania lub na trasie

planowanej podróży – moduł klimatyczny.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

na wybranych przykładach z obszaru Polski wykazuje związek niedoboru wody

z cechami

środowiska

przyrodniczego

lub

z

jego

antropogenicznym

przekształceniem – moduł klimatyczny;

2)

wyjaśnia wpływ ekstremalnych opadów i zmian pokrywy śnieżnej na stan wody

w rzekach Europy, żeglugę śródlądową, produkcję rolną i produkcję energii

elektrycznej – moduł klimatyczny.

7.

Problemy demograficzne, społeczno-gospodarcze i geopolityczne na świecie. Uczeń

1)

przedstawia przyczyny i skutki nierównomiernego rozmieszczenia ludności na

świecie oraz identyfikuje obszary wyludniające się i obszary, w których rośnie

koncentracja ludności;

2)

przedstawia przyczyny i skutki migracji ludności na świecie ze szczególnym

uwzględnieniem migracji ekonomicznych, politycznych i klimatycznych – moduł

klimatyczny;

3)

na przykładzie wybranych metropolii świata analizuje wyzwania związane

z rozwojem przestrzennym miast oraz ocenia dysproporcje w warunkach życia ich

mieszkańców;

––198

200 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

przedstawia nierówności w poziomie rozwoju gospodarczego świata oraz ocenia

działania społeczności międzynarodowej wspierające kraje o niższym poziomie

rozwoju w przeciwdziałaniu problemom społecznym – moduł ekonomiczno-finansowy;

5)

wskazuje na mapie świata kraje toczące spory terytorialne oraz identyfikuje

przyczyny i skutki wybranych konfliktów zbrojnych.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyszukuje przykłady przekazów medialnych o konfliktach zbrojnych na świecie oraz

argumentuje, jak te przekazy wpływają na postrzeganie konfliktów – moduł

medialny;

2)

analizuje i ocenia przykłady działań społeczności międzynarodowej mających na

celu rozwiązywanie konfliktów zbrojnych na świecie;

3)

ocenia wpływ globalnych procesów ekonomicznych na środowisko przyrodnicze

i społeczeństwa krajów na wybranych przykładach – moduł ekonomiczno-finansowy.

8.

Turystyka w Polsce i na świecie. Uczeń

1)

charakteryzuje walory turystyczne Polski i znaczenie usług turystycznych w rozwoju

społeczno-gospodarczym swojego regionu i innych wybranych regionów, a także

zagrożenie dla środowiska geograficznego z tym związane;

2)

na wybranym przykładzie z obszaru Polski (trasy wycieczki lub szlaku

turystycznego) wykazuje związek atrakcyjności turystycznej z warunkami

przyrodniczymi lub z dziedzictwem kultury;

3)

na przykładzie krajów sąsiadujących z Polską i innych wybranych krajów Europy

wyjaśnia przyczyny różnic w wielkości ruchu turystycznego między Polską a innymi

krajami;

4)

na przykładach ze świata wykazuje wpływ turystyki na gospodarkę lokalną oraz

wyjaśnia, dlaczego turystyka może stanowić zagrożenie dla środowiska

geograficznego i miejscowych społeczności – moduł klimatyczny;

5)

dyskutuje nad korzyściami i kosztami wynikającymi z masowego ruchu

turystycznego, z uwzględnieniem zasad zrównoważonej turystyki i możliwości ich

stosowania podczas podróży – moduł klimatyczny.

––199

201 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

na podstawie map, opisów tras i innych źródeł informacji (na przykładzie Alp lub

Himalajów) przedstawia przygotowania do uprawiania turystyki wysokogórskiej;

2)

na podstawie map, opisów tras żeglugi i innych źródeł informacji porównuje

przyrodnicze i pozaprzyrodnicze walory turystyczne wybrzeży Szwecji i Włoch;

3)

ocenia

atrakcyjność

turystyczną

wybranego

kraju

pozaeuropejskiego,

z uwzględnieniem obiektów z listy światowego dziedzictwa UNESCO.

W ramach zajęć z geografii uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które wspierają

ich rozwój osobisty, psychiczny i społeczny oraz budują poczucie sprawczości. Doświadczenia

edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe

oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę. Uczeń realizuje, indywidualnie lub

w grupie, z pomocą nauczyciela w każdym roku szkolnym nauki geografii co najmniej jedno

doświadczenie edukacyjne dotyczące

1)

stosowania i oceniania przydatności technologii informacyjno-komunikacyjnych do

pozyskiwania, przetwarzania, wizualizacji i analizy danych o środowisku geograficznym,

w którego ramach uczeń przykładowo

a)

opracowuje plan wycieczki w swoim regionie, z charakterystyką walorów

przyrodniczych i miejsc związanych z dziedzictwem kultury, oraz przygotowuje się

do odgrywania roli przewodnika turystycznego podczas jego realizacji,

b)

przygotowuje plan podróży zagranicznej, w której uwzględnia odwiedzenie

obiektów z listy światowego dziedzictwa UNESCO, oraz szacuje koszty jego

realizacji,

c)

przedstawia w formie prezentacji multimedialnej, filmu lub wystawy fotograficznej

atrakcyjność małej ojczyzny jako miejsca zamieszkania i działalności gospodarczej;

2)

rozumienia i wyjaśniania zjawisk oraz procesów zachodzących w środowisku

geograficznym, w którego ramach uczeń przykładowo

a)

przedstawia w formie plakatu lub prezentacji multimedialnej (ilustrowanych

zdjęciami z dronów, zdjęciami lotniczymi lub satelitarnymi) wybrane zjawiska lub

procesy zachodzące w środowisku geograficznym, charakterystyczne dla wybranego

kraju, wraz z ich interpretacją,

––200

202 –

–

Dziennik Ustaw

b)

Poz. 378

przygotowuje i przeprowadza szkolną kampanię informacyjną lub działanie

edukacyjne z zakresu wybranego geozagrożenia lub zagadnienia społeczno-gospodarczego,

c)

przeprowadza wywiad z lokalnym przedsiębiorcą lub rolnikiem na temat jego

działalności gospodarczej oraz wykazuje jej związek z warunkami środowiska

geograficznego;

3)

poszukiwania rozwiązań redukujących niepożądane skutki działalności człowieka

w środowisku geograficznym, w którego ramach uczeń przykładowo

a)

przeprowadza analizę wpływu transformacji energetycznej w wybranym regionie na

środowisko geograficzne,

b)

sprawdza pochodzenie wybranych produktów oraz proponuje rozwiązania

zmierzające do zmniejszenia obciążenia środowiska geograficznego ich produkcją

i transportem;

4)

wykorzystywania wiedzy i umiejętności geograficznych do rozwiązywania problemów

z życia codziennego oraz analizy zjawisk zachodzących w otoczeniu, w którego ramach

uczeń przykładowo

a)

przeprowadza ankietę na temat potrzeb wybranej grupy społecznej oraz proponuje

działania w zakresie poprawy jakości życia możliwe do zrealizowania (np. w ramach

budżetu obywatelskiego swojej miejscowości),

b)

przedstawia prognozę wpływu zmiany klimatu na środowisko geograficzne

wybranego obszaru na świecie oraz proponuje sposoby przystosowywania się jego

społeczeństwa do życia w obliczu zmiany klimatu lub występowania klęsk

żywiołowych.

Przykładowe formy pracy z uczniami stosowane podczas doświadczeń edukacyjnych: gra

edukacyjna (terenowa, planszowa, komputerowa), prezentacja multimedialna, wystawa

fotograficzna, plakat, ankieta, wywiad (przeprowadzany w terenie lub on-line), wydarzenie

o charakterze edukacyjnym, konkurs, projekt ścieżki dydaktycznej lub trasy wycieczki,

obserwacje i pomiary w terenie.

Doświadczenia edukacyjne wymagają pozyskania przez uczniów danych z różnych materiałów

źródłowych lub zebrania ich podczas obserwacji w terenie, a następnie analizy, przetwarzania

i wizualizacji danych, sformułowania wniosków i przedstawienia wyników w formie ustalonej

z nauczycielem.

––201

203 –

–

Poz. 378

Warunki i sposób realizacji

Istotą edukacji geograficznej jest poznanie przez ucznia zróżnicowania środowiska

przyrodniczego, społeczno-gospodarczego i kulturowego Polski oraz świata w celu rozumienia

zjawisk i procesów w nich zachodzących, a także wyjaśniania ich przyczyn i skutków.

Geografia powinna sprzyjać dostrzeganiu powiązań i zależności w różnych skalach

przestrzennych. Takie relacyjne ujęcie pomaga w rozwijaniu myślenia przyczynowo-skutkowego i odkrywaniu współzależności, a tym samym rozwija umiejętności myślenia

geograficznego – całościowego i syntetyzującego. W ten sposób geografia przyczynia się do

przygotowania świadomych obywateli, gotowych do podejmowania działań wynikających

z wyzwań o charakterze lokalnym, regionalnym i globalnym. Z uwagi na powyższe założenia

zajęcia z geografii powinny kształtować myślenie geograficzne, charakteryzujące się

wnikliwym analizowaniem danych, wartościowaniem oraz wyciąganiem wniosków

prowadzącym do formułowania prognoz i ocen.

Kluczowym warunkiem dla optymalnego wykorzystania potencjału dydaktycznego układu

problemowo-kompleksowego w geografii jest, aby na każdej lekcji nauczyciel dążył do

1)

prezentowania faktów i uogólnień w ujęciu przyczynowo-skutkowym, relacyjnym

i przestrzennym;

2)

akcentowania procesów i zjawisk dostrzegalnych i aktualnie występujących;

3)

egzemplifikowania wybranych problemów przykładami budzącymi powszechne

zainteresowanie społeczne w skali lokalnej, regionalnej i globalnej;

4)

aktualizowania prezentowanej wiedzy, tj. poszukiwania i wykorzystania w pracy na lekcji

najnowszych danych statystycznych, zebranych z wiarygodnych źródeł, oraz zwracania

uczniom uwagi na sposób ich pozyskiwania.

Ważne jest autorskie podejście nauczycieli do realizacji celów geografii, wyrażające się nie

tylko w doborze metod, form i środków do realizacji zajęć, ale i treści kształcenia. Dlatego

zaproponowano wymagania do wyboru, z których w każdym dziale nauczyciel wybiera co

najmniej jeden, zgodnie z predyspozycjami, zainteresowaniami, potrzebami edukacyjnymi

danej klasy oraz warunkami lokalnego środowiska geograficznego, w którym funkcjonuje

szkoła.

Charakter i zakres wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności determinuje

konieczność indywidualnego i twórczego podejścia przez nauczyciela do doboru treści oraz

korzystania ze zróżnicowanych metod i form pracy. Zaleca się stosowanie metod, które tworzą

––202

204 –

–

Poz. 378

dogodne warunki do rozwijania u uczniów krytycznego myślenia i kreatywnego rozwiązywania

problemów. Do przeprowadzenia zajęć warto wykorzystywać strategię kształcenia

wyprzedzającego. Często praktykowaną formą organizacji zajęć powinna być praca w grupach.

Sprzyja ona rozwijaniu kompetencji społecznych, zwłaszcza współpracy, dbania o innych,

komunikacji, a także zapewnia uczniom poczucie sprawczości.

Niezbędnymi środkami dydaktycznymi na zajęciach z geografii są atlasy, mapy

ogólnogeograficzne i tematyczne w formie papierowej lub cyfrowej, zdjęcia lotnicze

i satelitarne, rysunki, fotografie, wykresy, diagramy, dane statystyczne i tekstowe materiały

źródłowe. Są one podstawowymi źródłami wiarygodnej i rzetelnej informacji geograficznej

wykorzystywanymi zarówno w codziennym życiu, jak i w gospodarowaniu przestrzenią,

koniecznymi do realizacji wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności

w każdym dziale.

Do zrealizowania wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności konieczne jest

umożliwienie przeprowadzenia części zajęć geografii w pracowni komputerowej – w nauczaniu

geografii do pozyskiwania, przetwarzania, wizualizacji i analizy danych istotne jest stosowanie

technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz geograficznych systemów informacyjnych

(GIS).

Ze względu na specyfikę geografii konieczna jest realizacja części wymagań szczegółowych

w terenie, zwłaszcza w najbliższym otoczeniu szkoły. Zajęcia powinny być poprzedzone

przypomnieniem tych umiejętności, które uczniowie zdobyli w trakcie edukacji przyrodniczej.

Do przeprowadzenia lekcji w terenie, za zgodą nauczyciela, jest wskazane korzystanie

z odpowiednich aplikacji na urządzenia mobilne. Ponadto nauczyciele geografii, planując

zajęcia terenowe, powinni korzystać z zasobów i oferty różnych instytucji edukacyjnych

i kulturalnych (np. muzeów) oraz parków krajobrazowych i narodowych, uczelni, lokalnych

punktów informacji turystycznej i urzędów statystycznych. W trakcie zajęć terenowych warto

akcentować zagadnienia dotyczące stanu środowiska geograficznego.

Osiągnięcie celów ogólnych geografii wymaga zrealizowania doświadczeń edukacyjnych.

Udział uczniów w podejmowaniu decyzji dotyczącej wyboru doświadczenia edukacyjnego

kreuje warunki do doskonalenia przez uczniów umiejętności wyrażania własnych poglądów

i ich argumentowania.

––203

205 –

–

Poz. 378

BIOLOGIA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Rozumienie i opisywanie z wykorzystaniem języka przedmiotu: podstaw funkcjonowania

organizmów, przebiegu procesów życiowych i ewolucyjnych, zależności zachodzących

w przyrodzie i środowisku.

2.

Stosowanie podejścia naukowego w badaniu zjawisk i rozwiązywaniu problemów

biologicznych.

3.

Krytyczne myślenie w analizie procesów biologicznych, badaniu i dociekaniu,

rozwiązywaniu problemów, ocenianiu informacji i wiarygodności ich źródeł.

4.

Wykorzystanie różnorodnych źródeł i metod pozyskiwania informacji, odczytywanie,

analizowanie, interpretowanie i przetwarzanie informacji tekstowych, graficznych,

liczbowych.

5.

Wykorzystanie wiedzy w podejmowaniu decyzji oraz w działaniach dotyczących zdrowia,

stylu życia i relacji człowieka ze środowiskiem przyrodniczym.

Nauka biologii jest realizowana w klasach VII i VIII na podbudowie wiedzy i umiejętności

ucznia, które rozwijał na zajęciach przyrody.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Poniższe działy odpowiadają głównym obszarom wiedzy biologicznej, które opierają sią na

wielkich ideach biologicznych oraz odzwierciedlają problemy ważne z perspektywy ucznia

i zachowania dobrostanu osobistego, społecznego i środowiskowego. Przewidziano dwanaście

działów, których realizacja nie jest ściśle przyporządkowana do klasy VII i VIII – nauczyciel

może rozłożyć ich realizację w najkorzystniejszy sposób dla danej klasy.

Dodatkowo wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułu

klimatycznego. Ponadto w poszczególnych działach przewidziano wymagania do wyboru,

które nauczyciel wybiera do realizacji z klasą, tj. przynajmniej jedno wymaganie w ramach

danego działu.

1.

Biolog badaczem życia.

Pytanie wiodące: Jak nauka pomaga w poszukiwaniu rozwiązań problemów nurtujących

człowieka?

––204

206 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Uczeń

1)

posługuje się podstawowymi pojęciami stosowanymi w nauce: metoda naukowa,

eksperyment, obserwacja, hipoteza, zmienna, dowód, teoria, twierdzenie, model;

2)

planuje i przeprowadza obserwacje i eksperymenty zgodnie z procedurą badawczą,

w tym formułuje problemy badawcze i pytania badawcze, stawia hipotezy, określa

próby badawcze i kontrolne, analizuje i prezentuje wyniki w formie tekstowej,

graficznej, liczbowej, oraz wnioskuje na podstawie wyników, wyjaśnia znaczenie

rzetelności badawczej: powtarzalności badań, dokładności pomiarów, dokumentowania

wyników;

3)

przedstawia argumenty za znaczeniem i potrzebą aktualizowania wiedzy

w codziennym życiu na temat współczesnych problemów: zmiany klimatu, ochrony

środowiska i różnorodności biologicznej – moduł klimatyczny.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

ocenia

znaczenie

badań

naukowych

pozwalających

rozwiązać

problemy

współczesnego świata: opanowanie epidemii chorób zakaźnych, zmianę klimatu

i ochronę różnorodności biologicznej;

2)

wyjaśnia związek badań wybitnych naukowców: Antoniego van Leeuwenhoeka,

Karola Linneusza, Ludwika Pasteura, Gregora Mendla, Karola Darwina i Alfreda

Russela Wallace’a z wielkimi ideami biologicznymi i rozwojem mikrobiologii,

systematyki, genetyki i ewolucjonizmu;

3)

analizuje źródła informacji medialnych o treściach biologicznych, rozpoznaje

informacje niepełne i nieobiektywne, rozpoznaje przykłady manipulacji informacją.

2.

Od komórki do organizmu człowieka.

Pytanie wiodące: Jak zróżnicowanie i specjalizacja komórek umożliwiają efektywne

funkcjonowanie organizmu jako całości?

Uczeń

1)

przedstawia założenia teorii komórkowej, przeprowadza pod mikroskopem

optycznym obserwacje komórek zwierzęcych, rozpoznaje podstawowe elementy

budowy

błonę

komórkową,

jądro

komórkowe,

cytozol,

podaje

funkcje

zaobserwowanych elementów;

2)

rozpoznaje

pod

mikroskopem

optycznym

podstawowe

tkanki

zwierzęce

nabłonkową, mięśniową, kostną, chrzęstną, tłuszczową, krew i nerwową, opisuje

kształt i ułożenie komórek w tkance, przedstawia związek budowy tkanek

z pełnionymi funkcjami, wskazuje przykłady miejsc występowania wymienionych

tkanek w organizmie człowieka;

––205

207 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

rozpoznaje narządy człowieka: mózg, rdzeń kręgowy, serce, naczynia krwionośne,

płuca, żołądek, wątrobę, trzustkę, nerki, pęcherz moczowy, jądra, jajniki, macicę

oraz podaje funkcje tych narządów;

4)

opisuje hierarchiczną budowę organizmu człowieka i wnioskuje o jego funkcjonalnej

całości.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyjaśnia znaczenie komórek macierzystych dla wzrostu i regeneracji organizmu,

wskazuje miejsca występowania komórek macierzystych w organizmie człowieka;

2)

opisuje komórki somatyczne i rozrodcze, przedstawia ich budowę i funkcje

w organizmie.

3.

Materia i energia w organizmie człowieka.

Pytanie wiodące: W jaki sposób organizm człowieka pozyskuje i wykorzystuje materię

oraz energię potrzebną do życia?

Uczeń

1)

przedstawia drogę treści pokarmowej w przewodzie pokarmowym, wyjaśnia udział

narządów układu pokarmowego w trawieniu i wchłanianiu produktów trawienia;

2)

przedstawia drogę tlenu, dwutlenku węgla i substancji odżywczych w organizmie,

wyjaśnia udział narządów układu oddechowego i narządów układu krwionośnego

w transporcie substratów i produktów oddychania komórkowego, podaje miejsce

uwolnienia energii w procesie oddychania komórkowego, przedstawia sposób

wykorzystania energii w organizmie człowieka;

3)

bada wpływ aktywności fizycznej na częstość oddechów i tętno, uzasadnia, dlaczego

praca układów oddechowego i krwionośnego musi być skoordynowana, oraz podaje

skutki zaburzeń tej współpracy dla organizmu;

4)

przedstawia budowę i funkcje biernej i czynnej części układu ruchu, wyjaśnia

współdziałanie elementów układu ruchu oraz ocenia wpływ aktywności fizycznej na

prawidłowe funkcjonowanie układu ruchu.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

analizuje informacje na temat składników pokarmu: węglowodanów, białek,

tłuszczów, wody, składników mineralnych: sodu, wapnia, magnezu, żelaza

i witamin: A, D, B12, C i kwasu foliowego, wyjaśnia, dlaczego wymienione

składniki

są

niezbędne

dla

organizmu,

w funkcjonowaniu układu pokarmowego;

oraz

wyjaśnia

rolę

błonnika

––206

208 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

omawia rolę mikroorganizmów jelitowych w prawidłowym funkcjonowaniu układu

pokarmowego, w tym w wytwarzaniu witaminy K i witamin z grupy B;

3)

bada obecność składników mineralnych w kości, wyjaśnia wpływ składników

mineralnych na właściwości kości; wyjaśnia, na czym polega oraz jak długo trwa

wzrost i rozwój kości u człowieka, proponuje, co może zrobić, aby jego kości

rozwijały się prawidłowo;

4)

wyjaśnia związek między pracą mięśni a uwalnianiem energii w postaci ciepła

i regulacją temperatury ciała;

5)

wyjaśnia, w jaki sposób weryfikować wiarygodność treści na temat odżywiania

zamieszczonych w mediach, argumentuje zasadność takiej weryfikacji.

4.

Kontakt ze środowiskiem, integrowanie i koordynowanie funkcji życiowych.

Pytanie wiodące: Jak organizm człowieka odbiera bodźce ze środowiska, integruje je

i kontroluje funkcje życiowe?

Uczeń

1)

rozpoznaje elementy i podaje funkcje ośrodkowego układu nerwowego: mózgu, pnia

mózgu, móżdżka, rdzenia kręgowego oraz obwodowego układu nerwowego;

2)

opisuje odruchy bezwarunkowe i warunkowe, omawia znaczenie odruchów dla

organizmu;

3)

omawia rolę zmysłów w kontakcie ze środowiskiem, rozpoznaje elementy budowy

oka biorące udział w powstawaniu obrazu, przedstawia sposób powstawania wrażeń

wzrokowych oraz rozpoznaje elementy budowy ucha i opisuje sposób powstawania

wrażeń słuchowych;

4)

planuje i przeprowadza eksperyment, który umożliwia ocenę roli zmysłu wzroku

w utrzymywaniu równowagi w staniu na jednej nodze; planuje i przeprowadza

eksperyment, który bada współdziałanie zmysłów smaku i węchu, analizuje wyniki

przeprowadzonych eksperymentów oraz wymienia sytuacje życiowe, w których

dochodzi do współpracy zmysłów.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyjaśnia wpływ światła, w tym wytwarzanego przez urządzenia elektroniczne,

na rytm dobowy i sen człowieka;

2)

rozpoznaje fizjologiczne reakcje organizmu w sytuacji pobudzenia i relaksacji oraz

wykazuje związek reakcji pobudzenia i relaksacji organizmu z działaniem

autonomicznego układu nerwowego.

5.

– 209 –

Poz. 378

Homeostaza.

Pytanie wiodące: Jak organizm człowieka zachowuje równowagę wewnętrzną?

Uczeń

1)

wyjaśnia pojęcie homeostaza i opisuje udział skóry w utrzymaniu homeostazy,

rozpoznaje elementy budowy skóry i wyjaśnia związek budowy skóry z pełnionymi

przez nią funkcjami: ochronną, zmysłową, termoregulacyjną, wydzielniczą,

wydalniczą;

2)

bada zagęszczenie receptorów dotyku w różnych obszarach kończyny górnej

i omawia praktyczne znaczenie rozpoznanych zależności;

3)

wyjaśnia znaczenie wydalania dla zachowania równowagi wewnętrznej organizmu

i zdrowia, lokalizuje narządy biorące udział w wydalaniu, wyjaśnia związek budowy

tych narządów z pełnioną funkcją i wymienia substancje wydalane z organizmu

człowieka;

4)

podaje miejsce wydzielania i funkcje: tyroksyny, insuliny, glukagonu, adrenaliny

oraz omawia zintegrowane działanie układu krwionośnego i układu hormonalnego

w utrzymaniu homeostazy;

5)

wyjaśnia

antagonistyczne

działanie

insuliny

i

glukagonu

w

utrzymaniu

prawidłowego stężenia glukozy we krwi;

6)

analizuje współdziałanie skóry i układów: ruchu, pokarmowego, krwionośnego,

oddechowego w utrzymaniu względnie stałej temperatury ciała oraz współdziałanie

skóry i układów: pokarmowego, krwionośnego, oddechowego, hormonalnego

i wydalniczego w regulowaniu zawartości wody w organizmie.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

formułuje

wnioski

o

następstwach

fizjologicznych

stosowania

środków

ograniczających pocenie się;

2)

wyjaśnia, jak zmiana stylu życia może zatrzymać lub spowolnić rozwój cukrzycy

typu 2;

3)

bada i interpretuje zmiany tętna i poziomu tlenu we krwi w zależności od aktywności

fizycznej oraz wyjaśnia ich znaczenie dla funkcjonowania organizmu.

6.

Rozmnażanie.

Pytanie wiodące: W jaki sposób organizm człowieka realizuje funkcję rozrodczą?

––208

210 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Uczeń

1)

rozpoznaje żeńskie i męskie narządy rozrodcze i przedstawia ich funkcje, wyjaśnia

wpływ hormonów płciowych: estrogenu, progesteronu i testosteronu na zmiany

w budowie i funkcjonowaniu organizmu;

2)

opisuje fazy cyklu miesiączkowego kobiety, wymienia czynniki wpływające na

przebieg cyklu miesiączkowego;

3)

przedstawia rolę gamet w procesie zapłodnienia, omawia wpływ czynników

wewnętrznych i zewnętrznych na przebieg ciąży.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

opisuje przebieg dojrzewania fizycznego, psychicznego i społecznego dziewcząt

i chłopców;

2)

przedstawia zasady profilaktyki zdrowotnej kobiety w ciąży, uzasadnia konieczność

wykonywania badań kontrolnych w czasie ciąży;

7.

3)

przedstawia zasady profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową;

4)

omawia zasady higieny osobistej związanej ze zmianami w okresie dojrzewania.

Człowiek w zdrowiu i chorobie.

Pytanie wiodące: Dlaczego zdrowie jest wartością i jak rozwijać odpowiedzialność za

zdrowie własne i innych osób?

Uczeń

1)

interpretuje definicję zdrowia Światowej Organizacji Zdrowia, przedstawia czynniki

wpływające na zdrowie, analizuje swój wpływ na zdrowie własne i innych osób;

2)

podaje przykłady czynników chorobotwórczych, opisuje drogi zakażenia czynnikami

chorobotwórczymi: drogę kropelkową, pokarmową, kontaktową, przez krew,

wektorową, podaje przykłady chorób przenoszonych każdą z podanych dróg;

3)

wyjaśnia znaczenie profilaktyki schorzeń narządów i układów narządów dla

utrzymania zdrowia osobistego i społecznego;

4)

wyjaśnia przyczyny i objawy wybranych zaburzeń odżywiania: bulimii, anoreksji,

ortoreksji, opisuje ich wpływ na organizm człowieka oraz przedstawia sposoby

udzielania wsparcia osobom dotkniętym tymi zaburzeniami;

5)

wyjaśnia zagrożenia związane z chorobami epidemicznymi (COVID-19, grypa) dla

zdrowia publicznego oraz opisuje sposoby zmniejszania ryzyka zachorowania, takie

jak szczepienia i izolacja.

––209

211 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

interpretuje zawartość cukru i składników mineralnych w: wodach mineralnych,

wodach źródlanych, słodkich napojach gazowanych i napojach owocowych, ocenia

swoje nawyki żywieniowe, identyfikuje ewentualne błędy i wyjaśnia ich skutki

zdrowotne;

2)

przedstawia znaczenie wiedzy na temat otyłości, cukrzycy typu 2, alergii,

nadciśnienia tętniczego, depresji i zaburzeń lękowych występujących u dzieci

i młodzieży w dokonywaniu osobistych wyborów związanych ze stylem życia;

3)

wyjaśnia znaczenie różnych sposobów radzenia sobie w sytuacjach stresowych oraz

rolę grup wsparcia i pomocy specjalistycznej;

4)

wyjaśnia, dlaczego należy chronić skórę przed promieniowaniem UV, i przedstawia

sposoby dbania o skórę;

5)

interpretuje dane źródłowe dotyczące zachorowalności na choroby nowotworowe

i wyjaśnia znaczenie wczesnej diagnostyki chorób nowotworowych;

6)

omawia negatywny wpływ na zdrowie substancji psychoaktywnych: alkoholu,

nikotyny, w tym w e-papierosach, narkotyków, dopalaczy i kofeiny;

7)

analizuje czas spędzany w kontakcie z przyrodą, ocenia wpływ kontaktu z przyrodą

na samopoczucie fizyczne i psychiczne oraz planuje działania zwiększające

regularność przebywania w środowisku naturalnym.

8.

Dziedziczność, zmienność i ewolucja.

Pytanie wiodące: Jak dziedziczenie, zmienność i dobór naturalny przyczyniają się do

różnorodności organizmów?

Uczeń

1)

stosuje pierwsze prawo Mendla do zapisywania i analizy krzyżówek jednogenowych

oraz mechanizmu dziedziczenia płci u człowieka, posługuje się podstawowymi

pojęciami: gen, allel, allel dominujący i allel recesywny, chromosom, genotyp,

fenotyp, homozygota, heterozygota w przedstawianiu podstaw dziedziczenia cech

i zmienności organizmów;

2)

przedstawia rolę DNA w komórkach wszystkich organizmów oraz omawia znaczenie

mutacji w zmienności organizmów;

3)

rozróżnia zmienność środowiskową i genetyczną mutacyjną oraz na przykładach

wyjaśnia ich wpływ na różnorodność organizmów;

––210

212 –

–

Dziennik Ustaw

4)

przedstawia

znaczenie

procesu

ewolucji

Poz. 378

w

kształtowaniu

różnorodności

biologicznej, podaje przykłady dowodów ewolucji, wyjaśnia, na czym polega dobór

naturalny, i podaje przykłady wpływu doboru naturalnego na różnorodność

gatunkową.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyjaśnia związek mutacji genetycznych z występowaniem chorób dziedzicznych

hemofilii

i

mukowiscydozy,

analizuje

rolę

poradnictwa

genetycznego

w podejmowaniu decyzji zdrowotnych przez osoby obciążone rodzinnym ryzykiem

chorób genetycznych lub planujące potomstwo;

2)

obserwuje przykłady zmienności roślin tego samego gatunku zajmujących siedliska

różniące się przynajmniej jednym z czynników abiotycznych: nasłonecznieniem,

ekspozycją na wiatr, rodzajem gleby, dostępnością wody, analizuje wartość

przystosowawczą zaobserwowanych przejawów zmienności morfologicznej;

3)

wyjaśnia, na czym polega dobór sztuczny, podaje jego przykłady, przedstawia

różnice między doborem naturalnym a sztucznym;

4)

identyfikuje przyczyny obserwowanego obecnie szybkiego tempa wymierania

gatunków, przewiduje konsekwencje utraty różnorodności biologicznej – moduł

klimatyczny.

9.

Różnorodność biologiczna.

Pytanie wiodące: Co świadczy o jedności organizmów w bogactwie ich różnorodności?

Uczeń

1)

rozpoznaje komórki: bakterii, grzybów, roślin i zwierząt, porównuje ich budowę i na

tej podstawie wnioskuje o jedności i różnorodności budowy organizmów;

2)

przedstawia podstawowe czynności życiowe charakterystyczne dla wszystkich

organizmów; odróżnia organizmy samożywne od cudzożywnych, przedstawia

substraty i produkty procesu fotosyntezy oraz określa znaczenie procesu fotosyntezy

dla życia na Ziemi – moduł klimatyczny;

3)

przeprowadza obserwacje makroskopowe i na tej podstawie porównuje budowę

morfologiczną roślin nagonasiennych i okrytonasiennych, podaje znaczenie roślin

nasiennych w środowisku przyrodniczym – moduł klimatyczny;

4)

przeprowadza obserwacje makroskopowe cech morfologicznych bezkręgowców

pierścienic, skorupiaków, owadów, pajęczaków, ślimaków i małży i na tej podstawie

rozpoznaje przedstawicieli danych grup;

––211

213 ––

5)

Poz. 378

przeprowadza obserwacje makroskopowe cech morfologicznych kręgowców: ryb,

płazów, gadów, ptaków, ssaków i na tej podstawie rozpoznaje przedstawicieli danych

grup, klasyfikuje je na kręgowce zmienno- i stałocieplne.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

przeprowadza obserwacje tkanek zwierzęcych i preparatów świeżych tkanek

roślinnych, wykazuje jedność i różnorodność w budowie i czynnościach życiowych

komórki roślinnej i zwierzęcej;

2)

wyjaśnia, dlaczego nazwy gatunkowe są dwuimienne, ocenia znaczenie stosowania

jednolitego nazewnictwa gatunków;

3)

rozpoznaje mchy i paprocie, opisuje znaczenie tych roślin w środowisku

przyrodniczym – moduł klimatyczny;

4)

przedstawia przystosowania tasiemca nieuzbrojonego, owsika i glisty ludzkiej do

pasożytniczego trybu życia, omawia profilaktykę zakażeń wymienionymi

pasożytami;

5)

przedstawia podobieństwo budowy i funkcji życiowych człowieka do innych

zwierząt, omawia swoiste cechy człowieka.

10. Ochrona przyrodniczego dziedzictwa Ziemi.

Pytanie wiodące: Dlaczego różnorodność biologiczna jest wartością, jakie ma znaczenie,

co jej zagraża i jak ją chronić?

Uczeń

1)

omawia wybrane formy ochrony przyrody w Polsce: park narodowy, rezerwat

przyrody, pomnik przyrody, ochrona gatunkowa, identyfikuje w najbliższej okolicy

obiekty i obszary chronione oraz uzasadnia konieczność stosowania różnych form

ochrony ze względu na wartość przyrodniczą, ekonomiczną i społeczną;

2)

wymienia sposoby czynnej ochrony przyrody na wybranym przykładzie: korytarzy

ekologicznych, budek lęgowych, utrzymania siedlisk organizmów chronionych,

uzasadnia potrzebę prowadzenia zabiegów ochronnych;

3)

formułuje opinię na temat zależności człowieka od innych organizmów żyjących na

Ziemi i odpowiedzialności człowieka wobec nich oraz konsekwencji działań lub

zaniechań człowieka wobec przyrody – moduł klimatyczny;

4)

oblicza swój ślad węglowy i ślad wodny, analizuje zebrane dane i formułuje wnioski

oraz proponuje działania, które wpływają na ograniczenie śladu węglowego i śladu

wodnego – moduł klimatyczny.

––212

214 ––

Poz. 378

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyjaśnia zagrożenia wynikające z zanieczyszczenia środowiska plastikiem

i proponuje działania zmniejszające zużycie plastiku – moduł klimatyczny;

2)

wyjaśnia znaczenie działań człowieka dla zmiany klimatu i współodpowiedzialność

za klimat – moduł klimatyczny;

3)

wyjaśnia różnice między gatunkiem zawleczonym a inwazyjnym, analizuje

prawdopodobne

skutki

rozprzestrzeniania

się

w

ekosystemie

gatunków

zawleczonych i inwazyjnych oraz proponuje sposoby zapobiegania tym skutkom;

4)

przedstawia w dyskusji argumenty o przyczynach i skutkach środowiskowych

powodzi błyskawicznych, proponuje sposoby łagodzenia tych skutków – moduł

klimatyczny.

11. Ekologia.

Pytanie wiodące: Jakie zależności występują między organizmami oraz między

organizmami a środowiskiem i jakie ma to znaczenie dla ekosystemów?

Uczeń

1)

opisuje antagonistyczne oddziaływania między organizmami: roślinożerność,

pasożytnictwo,

drapieżnictwo,

konkurencję,

przedstawia

oddziaływania

nieantagonistyczne: mutualizm, komensalizm, podaje przykłady wymienionych

oddziaływań, posługuje się pojęciami: gatunek, populacja, biocenoza, biotop,

ekosystem;

2)

wyjaśnia podstawowe cechy populacji: liczebność, rozmieszczenie, struktura

płciowa i wiekowa, rozrodczość, śmiertelność oraz formułuje wnioski dotyczące jej

stanu i prognozuje zmiany w przyszłości;

3)

wyjaśnia rolę producentów, konsumentów i destruentów w obiegu materii

i przepływie energii przez ekosystem.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyjaśnia wpływ eliminacji gatunku na przeżywalność innego gatunku pozostającego

z nim w zależności ekologicznej, przewiduje konsekwencje eliminacji gatunku dla

danego ekosystemu;

2)

wyjaśnia wpływ zmian wartości wybranego czynnika abiotycznego na populacje

gatunków o różnym zakresie tolerancji wobec tego czynnika, wyjaśnia znaczenie

gatunków wskaźnikowych w ocenie stanu środowiska;

3)

wyjaśnia zależności pokarmowe w ekosystemach wodnych i lądowych oraz

projektuje i przedstawia fragmenty sieci troficznych ilustrujących te zależności,

uwzględnia człowieka w wybranych sieciach.

Poz. 378

12. Biologia jutra.

Pytanie wiodące: Jakie szanse i zagrożenia wiążą się z rozwojem nauk biologicznych?

Uczeń

1)

wymienia interdyscyplinarne dziedziny wiedzy powstałe w powiązaniu z biologią

bioinformatykę, biotechnologię, inżynierię biomedyczną, opisuje przełomowe

odkrycia i związane z nimi potencjalne zagrożenia, przedstawia przykłady rozwiązań

stosowanych w medycynie, przemyśle, rolnictwie, ochronie środowiska i klimatu –

moduł klimatyczny;

2)

opisuje najważniejsze osiągnięcia transplantologii i ich znaczenie dla medycyny

i zdrowia człowieka, wyjaśnia znaczenie krwiodawstwa i transplantacji narządów dla

ratowania życia;

3)

opisuje znaczenie efektów badań nad komórkami macierzystymi w leczeniu takich

schorzeń, jak: choroba Parkinsona, urazy rdzenia kręgowego, cukrzyca i choroby

serca.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

opisuje korzyści i zagrożenia wynikające z zastosowania sztucznej inteligencji

w naukach biologicznych i medycynie, w tym w obrazowaniu medycznym;

2)

omawia innowacyjne metody przetwarzania odpadów, w tym wykorzystanie

mikroorganizmów i nowych technologii recyklingu w kontekście ochrony

środowiska i zrównoważonego rozwoju – moduł klimatyczny;

3)

wyjaśnia, w jaki sposób budowa i funkcjonowanie organizmów stanowią inspirację

dla rozwiązań technologicznych, podaje kilka przykładów zastosowania takich

rozwiązań w życiu codziennym i technice oraz wymienia korzyści wynikające z tych

zastosowań – moduł klimatyczny.

W ramach zajęć z biologii uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które wspierają

ich rozwój osobisty, psychiczny i społeczny oraz budują poczucie sprawczości. Doświadczenia

edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe

oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę. Uczeń w cyklu kształcenia biologii

1)

realizuje indywidualny lub grupowy projekt na wybrany przez siebie temat w jednym

z poniższych obszarów, tj.

a)

jakości powietrza, stanu wód lub degradacji środowiska w najbliższej okolicy,

––214

216 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

b)

ochrony zdrowia własnego lub innych osób,

c)

zachowania różnorodności biologicznej albo racjonalnego wykorzystania zasobów

– oraz prezentuje jego rezultaty i ocenia jego realizację;

2)

bierze udział w debacie, dyskusji, symulacji lub odgrywaniu ról prezentujących

stanowiska przedstawicieli różnych grup społecznych na temat wpływu człowieka na

świat przyrody, przedstawia fakty, proponuje rozwiązania naprawcze i przedstawia je na

forum;

3)

indywidualnie lub w grupie planuje i przeprowadza długoterminową obserwację lub

eksperyment biologiczny, w tym obserwuje zjawisko lub proces, określa problem

badawczy, stawia i weryfikuje hipotezę, formułuje wnioski oraz je interpretuje; wyniki

obserwacji uczeń prezentuje w formie ustalonej z nauczycielem;

4)

przynajmniej raz bierze udział w spacerze badawczym po najbliższej okolicy

ukierunkowanym na obiekty błękitno-zielonej infrastruktury, analizuje wartość tych

obiektów dla środowiska i klimatu, proponuje działania, które mogą pozytywnie wpłynąć

na stan badanego terenu;

5)

przeprowadza tygodniową obserwację własnej aktywności przed ekranem telefonu,

komputera i innych urządzeń telekomunikacyjnych, identyfikuje momenty nadmiernego

używania urządzeń cyfrowych, opracowuje i wdraża plan działań służących ograniczeniu

czasu ekranowego; swoje wnioski prezentuje w formie ustalonej z nauczycielem.

Warunki i sposób realizacji

Skuteczna realizacja treści nauczania przewidzianych dla przedmiotu biologia, które są

zorientowane wokół wielkich idei biologicznych, wymaga częstego ujmowania ich całościowo,

z przywoływaniem i wykorzystaniem wiedzy ucznia z innych dziedzin. Budowanie

świadomości ucznia, jak wiedza z różnych dziedzin ułatwia zrozumienie zjawisk i procesów

zachodzących w przyrodzie, jest kluczowa w kształceniu umiejętności uwzględniania różnych

perspektyw, w analizowaniu i rozwiązywaniu problemów, z którymi uczeń spotyka się

w edukacji i codziennym życiu.

Uczeń powinien budować swoją wiedzę na podstawach naukowych, z wykorzystaniem metod

poznania naukowego opartych na logicznym myśleniu, analizie, syntezie i uogólnianiu.

W dydaktyce

biologii

niezbędne

jest

wykorzystanie

dociekania,

obserwacji,

eksperymentowania i modelowania, które sprawiają, że uczeń bada organizmy, procesy

––215

217 –

–

Poz. 378

i zjawiska, a w rezultacie samodzielnie dochodzi do wiedzy, uczy się przetwarzania informacji

i wnioskowania opartego na faktach. Nauczyciel powinien zaangażować każdego ucznia

w samodzielne planowanie obserwacji i eksperymentów przyrodniczych z zastosowaniem

metody naukowej, przygotowanie potrzebnych materiałów, dyskusje dotyczące uzyskanych

wyników. Ma to duże znaczenie dla rozwijania umiejętności badawczych, opracowywania

metodologii i wnioskowania na poziomie dostępnym w szkole podstawowej.

W treściach nauczania – wymaganiach szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności

podkreślono, że metoda naukowa jest kluczowym narzędziem w badaniu zjawisk

biologicznych, a także podkreślono przekrojowy charakter metody naukowej. Celowe

obserwacje mikroskopowe i makroskopowe, eksperymenty i doświadczenia edukacyjne oraz

analiza tekstów źródłowych zostały zaplanowane do realizacji w toku nauki w klasie VII i VIII.

Wymagań ujętych w dziale pierwszym „Biolog badaczem życia” nie należy realizować

jednorazowo na początku roku szkolnego, lecz przekrojowo. Do nauczyciela należy decyzja,

w jaki sposób wprowadzi schemat metody naukowej do rozwiązania problemu badawczego

postawionego w danym dziale i w celu repetycji umiejętności uczniów, prowadzącej do

utrwalania nawyku uczenia się przez badanie i dociekanie. Cykliczna realizacja działu

pierwszego pomoże uczniom znaleźć odpowiedź na pytanie: Jak nauka pomaga

w poszukiwaniu rozwiązań problemów nurtujących człowieka w wymiarach osobistym

i społecznym.

Układ treści nauczania podstawy programowej biologii umożliwia powracanie do

poszczególnych zagadnień w szerszym lub głębszym ujęciu, a także na wyższym etapie

edukacyjnym. Nauczyciel może rozłożyć ich realizację z uczniami w najkorzystniejszy sposób

dla danej klasy. Spiralna konstrukcja treści nauczania wymaga, aby tematy i umiejętności były

podejmowane wielokrotnie, a każdy powrót do nich rozszerzał wcześniejsze wiadomości,

uwzględniał nowe aspekty oraz nowe lub trudniejsze zastosowanie wiedzy, co przyczynia się

do trwałych, znaczących powiązań między nimi. Utrwalaniu wiedzy szczególnie sprzyja

prezentowanie jej przez ucznia. Dlatego nauczyciel powinien często stwarzać uczniom

przestrzeń do przedstawiania treści biologicznych w sposób konkretny i przystępny,

z wykorzystaniem przykładów z życia codziennego i świata przyrody.

Zadaniem nauczyciela jest również świadome nawiązywanie do wiedzy i umiejętności uczniów

nabytych w trakcie edukacji przyrodniczej w klasach IV–VI, aby umożliwić uczniom łączenie

nowych treści z już znanymi oraz budowanie poczucia ciągłości i sensu uczenia się.

––216

218 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Niezbędne jest stworzenie w klasie warunków do namysłu ucznia nad tym, czego nauczył się

podczas zajęć z biologii oraz jak może wykorzystać zdobytą wiedzę i zdobyte umiejętności.

Włączenie strategii metapoznawczych jest konieczne, aby proces uczenia się i dynamika

postępów były widoczne dla ucznia i ułatwiły mu planowanie nauki.

Uczeń musi mieć możliwość pracy indywidualnej i grupowej nad rozwiązaniem różnorakich

problemów, które mogą być wyzwaniem intelektualnym i dotyczyć rzeczywistych działań,

zastosowań, sytuacji z życia codziennego. Dlatego nauczyciel powinien prowadzić projekty

edukacyjne, organizować różne formy nauczania rówieśniczego, wspólne badania, dzielenie się

wiedzą i doświadczeniem. Konieczne jest też organizowanie w klasie dyskusji i debat, które

wymagają od ucznia dostrzegania różnych perspektyw, zajmowania stanowiska w sprawie,

formułowania argumentów i ich przedstawiania.

W procesie kształcenia istotne jest zaplanowanie i przeprowadzenie z uczniami

1)

obserwacji pod mikroskopem optycznym komórek zwierzęcych, rozpoznawanie

podstawowych elementów budowy: błony komórkowej, jądra komórkowego, cytozolu;

2)

obserwacji pod mikroskopem optycznym tkanek zwierzęcych: nabłonkowej, mięśniowej,

kostnej, chrzęstnej, tłuszczowej, krwi i nerwowej;

3)

badania wpływu aktywności fizycznej na częstość oddechów i na tętno;

4)

eksperymentu, który umożliwia ocenę roli zmysłu wzroku w utrzymywaniu równowagi

w staniu na jednej nodze;

5)

eksperymentu, który bada współdziałanie zmysłów smaku i węchu;

6)

badania zagęszczenia receptorów dotyku w różnych obszarach kończyny górnej;

7)

obserwacji

i

porównywania

budowy

morfologicznej

roślin

nagonasiennych

i okrytonasiennych;

8)

obliczania własnego śladu węglowego i śladu wodnego, proponowanie działań, które

wpływają na ograniczenie śladu węglowego i śladu wodnego.

Zajęcia mogą być wzbogacone o zaplanowanie i przeprowadzenie z uczniami

1)

badania obecności składników mineralnych w kości;

2)

pomiaru zawartości tlenu we krwi pulsoksymetrem i pomiaru tętna przed rozpoczęciem

i po zakończeniu aktywności fizycznej;

3)

obserwacji przykładów zmienności roślin tego samego gatunku zajmujących siedliska

różniące się przynajmniej jednym z czynników abiotycznych: nasłonecznieniem,

ekspozycją na wiatr,

rodzajem gleby,

dostępnością wody, analizę wartości

przystosowawczej zaobserwowanych przejawów zmienności morfologicznej;

––217

219 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

4)

obserwacji tkanek zwierzęcych i preparatów świeżych tkanek roślinnych;

5)

projektowania modelu fragmentu sieci troficznej w środowisku wodnym na przykładzie

ekosystemu oceanu i w środowisku lądowym na przykładzie ekosystemu lasu,

z uwzględnieniem człowieka w wybranych sieciach.

Nauczyciel jest zobowiązany do przeprowadzania zajęć terenowych przede wszystkim

w najbliższej okolicy i wykorzystania w edukacji lokalnych zasobów przyrodniczych

(np. zrealizowania lekcji w pobliskim parku, lesie, nad rzeką, nad stawem, na łące, na polu,

w ogrodzie, w najbliższym otoczeniu szkoły). Projektowanie i organizacja zajęć terenowych

muszą odbywać się zgodnie z koncepcją edukacji opartej na podejściu siedliskowym. Zajęcia

w terenie należy wykorzystywać do obserwacji cech morfologicznych roślin: paproci, mchów,

roślin nagonasiennych i okrytonasiennych oraz do obserwacji cech morfologicznych

bezkręgowców i kręgowców, a także do identyfikowania miejsc i obiektów cennych pod

względem przyrodniczym, do projektowania rozwiązań z zakresu błękitno-zielonej

infrastruktury oraz do włączenia uczniów w działania na rzecz środowiska i klimatu. Uczeń

musi być zapoznany z zasadami bezpieczeństwa w terenie i korzystania z narzędzi badawczych

oraz wyposażony w odpowiedni sprzęt i materiały niezbędne do wykonania, a także

dokumentowania zadań w terenie. Ze względu na charakter zajęć terenowych i przyjęty cel czas

jednej lekcji może nie być wystarczający do przeprowadzenia niektórych zadań. Wówczas

niezbędne będzie wsparcie organizacyjne dyrektora szkoły.

Pracownia biologiczna musi być przestrzenią wspierającą prowadzenie obserwacji

i eksperymentów, a także rozwijanie umiejętności współpracy i korzystania z nowoczesnych

technologii. Ważne jest, aby uczniowie mieli dostęp do narzędzi i materiałów umożliwiających

realizację wszystkich treści nauczania. Wymagane wyposażenie obejmuje: mikroskopy, w tym

szczególnie

przydatne

przyżyciowych

mikroskopy

organizmów

stereoskopowe

lub

binokulary

oraz struktur trójwymiarowych,

do

lornetki,

obserwacji

lupy,

szkło

laboratoryjne, szkiełka mikroskopowe, trwałe preparaty mikroskopowe tkanek roślinnych

i zwierzęcych, modele anatomiczne, narzędzia dostosowane do badanych ekosystemów

(np. podbieraki do odłowu organizmów wodnych, pojemniki do przyżyciowego oglądania

bezkręgowców, pęsety, siatka entomologiczna). Konieczny jest dostęp do urządzeń cyfrowych

(np. tablicy multimedialnej lub monitora, komputera lub tabletów dla nauczyciela i uczniów,

połączenie z Internetem).

––218

220 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

CHEMIA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Operowanie podstawową wiedzą chemiczną, w tym wyszukiwanie, przetwarzanie,

tworzenie i prezentowanie informacji z uwzględnieniem obliczeń matematycznych.

2.

Konstruowanie wiedzy chemicznej na podstawie procesu dociekania naukowego,

zadawania pytań, stawiania hipotez i ich weryfikowania, rozwiązywania problemów

i wnioskowania.

3.

Doskonalenie umiejętności wykonywania podstawowych czynności laboratoryjnych,

przeprowadzania oraz dokumentowania doświadczeń i eksperymentów chemicznych.

4.

Dostrzeganie obecności i rozumienie roli chemii w życiu codziennym oraz w rozwoju

społecznym.

5.

Rozwijanie zainteresowań naukami przyrodniczymi, ze szczególnym uwzględnieniem

chemii, oraz przygotowanie do dalszego kształcenia w tej dziedzinie.

6.

Świadome i odpowiedzialne kształtowanie własnego wpływu na środowisko

przyrodnicze, w tym na klimat.

Rola chemii jako nauki w budowaniu współczesnego świata jest niepodważalna,

a funkcjonowanie człowieka w XXI w. bazuje na produktach szeroko pojętego przemysłu

chemicznego. Jednocześnie stajemy przed wyzwaniem związanym ze zmianą klimatu, której

przyczyną jest m.in. nierozsądna gospodarka surowcami chemicznymi. Nabycie podstawowej

wiedzy z chemii jest niezbędne do świadomego i odpowiedzialnego życia, uwzględniającego

również troskę o naszą planetę i los przyszłych pokoleń. Stąd też nauczanie chemii jest

elementem kształcenia obowiązkowego w szkole podstawowej.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułu klimatycznego.

1.

Rozwój chemii i jej rola we współczesnym świecie. Uczeń

1)

wyszukuje, przetwarza i prezentuje informacje na temat etapów historycznego

rozwoju chemii oraz wskazuje, jak rozwój chemii wpływa na postęp cywilizacyjny;

2)

wyszukuje, przetwarza i prezentuje informacje na temat kluczowych odkryć

chemicznych,

które

miały

fundamentalny

wpływ

na

rozwój

nauki

(np. eksperymentalne obalenie teorii czterech żywiołów przez Roberta Boyle’a);

––219

221 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

omawia, czym zajmuje się chemia jako nauka, omawia zastosowanie chemii w życiu

codziennym (np. w medycynie, rolnictwie, energetyce, przemyśle, ochronie

środowiska) oraz omawia pozytywny i negatywny wpływ chemii na życie człowieka –

moduł klimatyczny;

4)

analizuje krytycznie informacje o tematyce chemicznej, odróżniając fakty od opinii,

ocenia wiarygodność źródła, zwraca uwagę na kwalifikacje autora, rodzaj

przedstawionych dowodów oraz ton i styl przekazu.

2.

Laboratorium jako miejsce pracy. Uczeń

1)

wymienia i stosuje zasady bezpieczeństwa obowiązujące w pracowni chemicznej,

analizuje informacje zawarte w kartach charakterystyki i rozpoznaje piktogramy

wskazujące rodzaj zagrożenia, umieszczone na opakowaniach odczynników

chemicznych i produktów życia codziennego, jest gotowy właściwie zareagować na

zagrożenie, które wystąpiłoby w trakcie pracy laboratoryjnej;

2)

rozpoznaje szkło i sprzęt laboratoryjny oraz opisuje zastosowania: probówki, zlewki,

kolby stożkowej, kolby kulistej, cylindra miarowego, pipety, lejka, bibuły

filtracyjnej, szkiełka zegarkowego, bagietki, szalki Petriego, krystalizatora,

rozdzielacza,

parownicy,

moździerza,

statywu

na

probówki,

statywu

laboratoryjnego, palnika laboratoryjnego, trójnogu z siatką, łyżeczki do spalań,

szczypiec, łapy do probówek, wagi laboratoryjnej, termometru, szpatułki, korka;

3)

opisuje doświadczenie, wyodrębniając elementy takie, jak: tytuł, sprzęt i odczynniki,

opis słowny lub schemat, obserwacje lub pomiary, wnioski z równaniami reakcji

i uogólnienia, w przypadku eksperymentu dodatkowo wyróżnia: pytanie badawcze

lub hipotezę, zmienną niezależną (przyczynę) i zmienną zależną (skutek);

4)

analizuje instrukcję przeprowadzenia doświadczenia, dobiera sprzęt, szkło

i odczynniki, tworzy instrukcję laboratoryjną uwzględniającą cel, potrzebny sprzęt,

procedurę;

5)

przeprowadza doświadczenia zgodnie z instrukcją, formułuje wnioski na podstawie

obserwacji, tworzy raport zawierający opisy, tabele, wykresy i analizę wyników,

z uwzględnieniem poprawnej terminologii chemicznej.

––220

222 –

–

Dziennik Ustaw

3.

Poz. 378

Budowa materii. Uczeń

1)

opisuje atom jako układ elektrycznie obojętny składający się z jądra atomowego,

w którego skład wchodzą protony i neutrony, oraz z chmury elektronowej;

2)

przypisuje cząstkom subatomowym (protonowi, elektronowi, neutronowi) ich

ładunek;

3)

klasyfikuje drobinę na podstawie jej ładunku oraz budowy jako atom, cząsteczkę lub

jon (kation, anion);

4)

ustala liczbę protonów i neutronów na podstawie zapisu

– ustala relacje między

dwoma jądrami atomowymi (izotopów, dwóch różnych pierwiastków chemicznych);

5)

wskazuje różnice między reakcją jądrową a reakcją chemiczną, wyszukuje,

przetwarza i prezentuje informacje na temat reakcji jądrowych oraz ich

występowania w przyrodzie i wykorzystania przez człowieka;

6)

posługuje się układem okresowym pierwiastków chemicznych jako podstawowym

źródłem informacji o pierwiastkach chemicznych, wskazuje uporządkowanie

atomów względem wzrastającej liczby atomowej w układzie okresowym

pierwiastków chemicznych, wskazuje grupy i okresy w układzie okresowym

pierwiastków chemicznych;

7)

opisuje cząsteczkę jako elektrycznie obojętny zespół połączonych ze sobą

w odpowiedniej kolejności atomów, wymienia nazwy pierwiastków chemicznych,

których atomy budują cząsteczkę o podanym wzorze, i określa ich wzajemny

stosunek liczbowy;

8)

buduje i analizuje modele prostych cząsteczek, analizuje budowę kryształów

molekularnych jako układów zawierających ułożone w sposób regularny cząsteczki;

9)

analizuje budowę kryształu związku jonowego (np. NaCl) jako zespołu odpowiednio

ułożonych kationów i anionów;

10) pisze wzór sumaryczny związku jonowego na podstawie wzorów jonów, które go

tworzą, oraz wymienia jony tworzące dwupierwiastkowy związek jonowy na

podstawie jego wzoru sumarycznego;

11) opisuje wartościowość pierwiastka chemicznego jako liczbę połączeń danego atomu

z innymi atomami w cząsteczce lub wiąże pojęcie wartościowości z ładunkiem jonu

prostego;

––221

223 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

12) przypisuje wartościowość dla pierwiastków grup: 1 – I, 2 – II, 13 – III i 17 – I oraz

dla węgla – II, IV, tlenu – II, azotu – III, V, fosforu – V i siarki – II, IV, VI, na

podstawie podanych wartościowości pierwiastków ustala wzór sumaryczny

dwupierwiastkowego związku, podaje nazwę dwupierwiastkowego związku, znając

wartościowość wodoru oraz tlenu, ustala wartościowości innych pierwiastków

w prostych związkach chemicznych na podstawie wzoru (np. Na2O, Al2O3, CO2) lub

modelu cząsteczki albo wzoru strukturalnego (np. HNO3, H2SO4, CH3COOH);

13) rysuje wzory strukturalne na podstawie znajomości wartościowości pierwiastków

w danej cząsteczce: H2, N2, O2, Cl2, NH3, H2O, HCl, CO, CO2, SO2, H2SO4, HNO3,

H2CO3, H3PO4, CH4, C2H6, C3H8, C4H10, CH3OH, C2H5OH, CH3COOH.

4.

Roztwory wodne. Uczeń

1)

wykonuje obliczenia związane z przygotowaniem, rozcieńczaniem lub zatężaniem

roztworu przez zmianę masy substancji rozpuszczonej lub rozpuszczalnika oraz

sporządza wodny roztwór o określonym stężeniu procentowym z wykorzystaniem

sprzętu i szkła laboratoryjnego;

2)

tworzy i omawia model drobinowy: powstawania wodnego roztworu (cukru lub

etanolu) i jego rozcieńczenia;

3)

określa rozpuszczalność substancji stałej w wodzie za pomocą doświadczenia,

w którym przeprowadza pomiary masy przed odparowaniem i po odparowaniu

rozpuszczalnika z roztworu nasyconego lub przed dodaniem nadmiaru substancji

stałej do roztworu i po odsączeniu nierozpuszczonej pozostałości, porównuje wyniki

przeprowadzonego doświadczenia z danymi z literatury fachowej, identyfikuje

możliwe źródła błędów i proponuje zmiany w postępowaniu, które mogą zwiększyć

zgodność z oczekiwanym wynikiem;

4)

sporządza wykres zależności rozpuszczalności substancji w wodzie od temperatury

na podstawie danych liczbowych oraz odczytuje rozpuszczalność z wykresu lub

tabeli i na tej podstawie określa typ roztworu (nasycony, nienasycony) o podanym

składzie;

5)

oblicza stężenie procentowe roztworu nasyconego na podstawie danych

o rozpuszczalności

oraz

oblicza

rozpuszczalność

na

podstawie

stężenia

procentowego roztworu nasyconego, oblicza masę substancji i masę rozpuszczalnika

w danej porcji roztworu nasyconego na podstawie rozpuszczalności.

– –222

224––

5.

Poz. 378

Reakcje chemiczne. Uczeń

1)

pisze słownie schemat reakcji chemicznej, posługuje się nazwami substratów

i produktów;

2)

pisze równania reakcji chemicznych w formie cząsteczkowej, ustala współczynniki

stechiometryczne;

3)

odczytuje równanie opisujące przebieg reakcji chemicznej z udziałem pierwiastków

oraz związków o budowie cząsteczkowej – wymienia nazwy drobin, z jakich są

zbudowane substraty i produkty, oraz wskazuje ich wzajemne stosunki liczbowe,

wskazuje substraty, produkty i katalizator;

4)

buduje modele cząsteczek substratów oraz produktów i za ich pomocą ilustruje

równanie reakcji chemicznej;

5)

przeprowadza i omawia doświadczenie ilustrujące prawo zachowania masy oraz

prawo stałości składu związku chemicznego;

6)

wykonuje obliczenia związane z masami substratów i produktów: oblicza masę

produktu na podstawie mas substratów, oblicza masę jednego z substratów na

podstawie masy drugiego substratu i masy produktów, oblicza skład procentowy

związku, na podstawie stosunku masowego lub na podstawie składu procentowego

związku oblicza masę wybranego pierwiastka wchodzącego w jego skład;

7)

bada i omawia szybkość reakcji chemicznej z wykorzystaniem pomiaru czasu,

w jakim następuje zmiana barwy roztworu, zanik substancji stałej lub wydzielenie

określonej objętości gazu;

8)

analizuje wyniki pomiarów i porównuje szybkość reakcji w zależności od czynników

takich, jak: temperatura, stężenie substratów, stopień rozdrobnienia substratów oraz

obecność katalizatora, formułuje wnioski i przewiduje, jak zmiana jednego

z wymienionych czynników wpływa na szybkość reakcji chemicznej.

6.

Paliwa. Uczeń

1)

wymienia paliwa kopalne (węgle kopalne, ropa naftowa, gaz ziemny) i omawia ich

pochodzenie oraz znaczenie jako źródeł energii, opisuje destylację jako metodę

rozdziału mieszanin, bada i opisuje właściwości fizyczne ropy naftowej (stan

skupienia, barwa, rozpuszczalność w wodzie, gęstość względem wody) oraz

właściwości chemiczne (palność, zapach), wymienia produkty destylacji ropy

naftowej: gaz rafineryjny, benzyny, nafty i oleje napędowe, opisuje ich właściwości

fizyczne (stan skupienia, barwę, rozpuszczalność w wodzie, gęstość względem

wody) i chemiczne (palność, zapach) oraz wskazuje ich zastosowania;

––223

225 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

opisuje negatywne konsekwencje dla klimatu, środowiska i zdrowia człowieka

wynikające ze spalania paliw kopalnych, argumentuje potrzebę poszukiwania

alternatywnych

źródeł

energii,

wyjaśnia

różnicę

między

odnawialnymi

i nieodnawialnymi źródłami energii – moduł klimatyczny;

3)

przeprowadza i omawia doświadczenia spalania siarki i węgla oraz pisze równania

reakcji powstawania SO2 i powstawania CO i CO2 z pierwiastków w zależności od

różnego dostępu tlenu;

4)

omawia sposób, w jaki spalanie paliw kopalnych prowadzi do emisji tlenków CO,

CO2 i SO2 oraz zanieczyszczeń pyłowych, uzasadnia potrzebę stosowania

katalizatorów w pojazdach z silnikami spalinowymi i w elektrowniach węglowych

oraz opisuje ich rolę w ograniczaniu zanieczyszczeń powietrza – moduł klimatyczny;

5)

rysuje wzory strukturalne oraz buduje modele cząsteczek alkanów o łańcuchach

prostych do czterech atomów węgla w cząsteczce i podaje ich nazwy;

6)

pisze równania reakcji spalania całkowitego i niecałkowitego metanu, etanu, propanu

i butanu z użyciem wzorów sumarycznych, przeprowadza i omawia reakcje spalania

wybranego węglowodoru przy różnym dostępie tlenu oraz identyfikuje produkty tych

reakcji;

7)

rysuje wzory strukturalne, buduje modele cząsteczek oraz podaje nazwy alkoholi

metanolu i etanolu;

8)

bada i porównuje palność alkoholi, pisze równania reakcji spalania całkowitego

i niecałkowitego metanolu i etanolu z użyciem wzorów sumarycznych CH3OH

i C2H5OH;

9)

wyszukuje i prezentuje informacje o zastosowaniach metanolu i etanolu jako

biopaliw i ich wpływie na środowisko i klimat – moduł klimatyczny;

10) bada i opisuje wpływ etanolu na materiał biologiczny (np. białko jaja kurzego,

wątróbkę), charakteryzuje metanol jako substancję silnie toksyczną, wymienia

negatywne konsekwencje spożywania etanolu;

11) wyjaśnia wzajemne zależności przemian różnych form energii (np. cieplnej,

mechanicznej, elektrycznej, jądrowej, świetlnej i chemicznej) na przykładzie

działania elektrowni węglowej, elektrowni atomowej, farm fotowoltaicznych lub

wiatrowych oraz elektrolizy wody;

12) przeprowadza i omawia doświadczenie, którego celem jest otrzymanie wodoru

i zbadanie jego właściwości fizycznych (stanu skupienia, barwy, rozpuszczalności

w wodzie, gęstości względem powietrza) oraz właściwości chemicznych (zapachu,

palności), pisze cząsteczkowe równania reakcji: rozkładu wody pod wpływem prądu

elektrycznego i spalania wodoru;

––224

226 ––

13) wyszukuje,

porządkuje

i

prezentuje

Poz. 378

informacje

na

temat

otrzymywania

i magazynowania wodoru oraz wymienia zalety i wady stosowania wodoru jako

nośnika energii – moduł klimatyczny.

7.

Kwasy, wodorotlenki, sole. Uczeń

1)

pisze wzory sumaryczne kwasów: HNO3, H2SO4, H2CO3, H3PO4, CH3COOH

i HCl(aq) na podstawie nazwy oraz podaje nazwę na podstawie wzoru sumarycznego,

buduje modele cząsteczek kwasów tlenowych: HNO3, H2SO4, H2CO3, H3PO4,

CH3COOH oraz chlorowodoru, z którego powstaje kwas chlorowodorowy (solny);

2)

opisuje wodorotlenki jako związki o budowie jonowej składające się z kationów

metalu i anionów wodorotlenkowych, pisze wzory sumaryczne wodorotlenków na

podstawie nazwy oraz podaje nazwę na podstawie wzoru sumarycznego;

3)

opisuje zasady jako wodne roztwory wodorotlenków metali 1 i 2 grupy układu

okresowego pierwiastków chemicznych;

4)

wyjaśnia, z czego wynika odczyn kwasowy i zasadowy roztworu wodnego, pisze

równania dysocjacji elektrolitycznej dla kwasów (jednoetapowo) i zasad, posługując

się wzorami jonów H+ i OH–;

5)

przeprowadza i omawia doświadczenie, którego celem jest określenie lub

potwierdzenie odczynu roztworu wodnego wybranych substancji i produktów

dostępnych na co dzień, bada pH roztworu wodnego za pomocą uniwersalnego

papierka wskaźnikowego oraz wskaźników kwasowo-zasadowych, porównuje ich

barwę ze skalą barwną, interpretuje wyniki pomiarów i wyciąga wnioski;

6)

wyszukuje, przetwarza i prezentuje informacje o zastosowaniach kwasów: HNO3,

H2SO4, H2CO3, H3PO4, CH3COOH, HCl(aq) i wodorotlenków: NaOH, Ca(OH)2

i Mg(OH)2;

7)

opisuje sole jako związki o budowie jonowej składające się z kationów metali oraz

anionów reszt kwasowych, pisze wzory sumaryczne soli na podstawie nazwy oraz

podaje nazwę na podstawie wzoru sumarycznego;

8)

bada i omawia przebieg reakcji zobojętniania, pisze równania reakcji kwasów HNO3,

H2SO4, H3PO4, CH3COOH oraz HCl(aq) z wodorotlenkami w formie cząsteczkowej;

9)

wyszukuje, porządkuje i prezentuje informacje o zastosowaniach soli: NaCl, CaCl2,

KNO3, CaSO4, MgSO4, Na2CO3, CaCO3, Na3PO4, Ca3(PO4)2.

––225

227 ––

Poz. 378

W ramach zajęć z chemii uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które rozwija ich

myślenie krytyczne i analityczne, a także buduje poczucie sprawczości. Doświadczenia

edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe

oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę. Uczeń w cyklu kształcenia chemii

1)

indywidulanie, w czasie ustalonym z nauczycielem, prowadzi dziennik laboratoryjny,

w którym dokumentuje doświadczenia przeprowadzane w trakcie lekcji;

2)

uczestniczy w wydarzeniu popularyzującym naukę, stacjonarnie lub on-line, podczas

którego zdobywa wiedzę na temat praktycznych zastosowań chemii;

3)

stacjonarnie lub zdalnie odbywa wizytę w laboratorium chemicznym (np. w lokalnej

oczyszczalni ścieków, stacji uzdatniania wody, zakładzie przetwórstwa spożywczego),

poznaje charakterystykę i codzienność pracy chemika;

4)

pracując w grupie, przygotowuje i przeprowadza debatę na temat obecności chemii

w życiu codziennym, wpływu odkryć i osiągnięć chemii na zdrowie, jakość życia, stan

środowiska lub zmianę klimatu.

Warunki i sposób realizacji

Chemia to przedmiot o charakterze eksperymentalnym, którego realizacja powinna opierać się

na metodach aktywizujących, w szczególności na nauczaniu opartym na dociekaniu

naukowym, rozwiązywaniu problemów, modelowaniu, wykorzystaniu technologii cyfrowych

oraz świadomej obserwacji otaczającego świata. Głównym celem nauczania chemii jest

budowanie samodzielności poznawczej uczniów, umiejętności planowania i przeprowadzania

doświadczeń oraz eksperymentów, rozwijania umiejętności rozumowania naukowego

i krytycznej analizy informacji.

Nauczyciel powinien pełnić funkcję mentora i przewodnika. Jego zadaniem nie powinno być

wyłącznie przekazywanie gotowej wiedzy, lecz tworzenie warunków do samodzielnej pracy

uczniów.

Ważnym aspektem jest powiązanie chemii z innymi przedmiotami przyrodniczymi

i matematyką.

Interdyscyplinarność

chemii

umożliwia

realizację

projektów

międzyprzedmiotowych, pokazujących praktyczne zastosowania nauk przyrodniczych oraz ich

wpływ na życie codzienne.

Nauczanie chemii powinno w sposób systematyczny wspierać rozwój kompetencji

fundamentalnych oraz przekrojowych, a także rozwijać sprawczość uczniów.

– –226

228 ––

Poz. 378

Kompetencje matematyczne są rozwijane przez rozwiązywanie zadań związanych

z obliczeniami chemicznymi (np. ze stężeniem roztworów, z ilością reagentów), przeliczanie

jednostek, analizowanie wyników pomiarów, a także przedstawianie danych w formie tabel

i wykresów. Efektem uczenia się jest umiejętność wykorzystania narzędzi matematycznych do

opisu i interpretacji zjawisk chemicznych. Kompetencje cyfrowe są kształtowane przez

samodzielne wyszukiwanie informacji chemicznych z wiarygodnych źródeł, prowadzenie

dokumentacji badań w formie cyfrowej (np. w edytorach tekstu, arkuszach kalkulacyjnych),

korzystanie z symulacji komputerowych i aplikacji edukacyjnych. Kompetencje językowe są

rozwijane przykładowo przez opisywanie przebiegu doświadczeń, precyzyjne formułowanie

obserwacji i wniosków, analizę i interpretowanie tekstów naukowych oraz tworzenie krótkich

opracowań i prezentacji. Uczeń nabywa umiejętność posługiwania się poprawnym językiem

chemicznym, co przekłada się na zrozumienie oraz komunikowanie treści naukowych.

Kompetencje poznawcze, w tym krytyczne myślenie i związane z nim myślenie logiczne czy

przyczynowo-skutkowe, są rozwijane przez stawianie pytań badawczych, formułowanie

hipotez, analizę danych i wyciąganie wniosków. Kompetencje społeczne są kształtowane przez

pracę grupową przy realizacji doświadczeń chemicznych i projektów edukacyjnych, dzielenie

się zadaniami, wspólne podejmowanie decyzji i komunikację w grupie. Efektem uczenia się

jest rozwijanie postawy odpowiedzialności, współpracy i gotowości do konstruktywnego

rozwiązywania konfliktów i zmiany swojego zdania w obliczu gromadzenia nowych

informacji.

Obowiązkiem szkoły jest zapewnienie uczniom dostępu do odpowiedniej infrastruktury

pracowni wyposażonej w niezbędny sprzęt, szkło laboratoryjne, bieżącą wodę oraz odczynniki

chemiczne. Kluczowe jest również zapewnienie możliwości wyszukiwania, przetwarzania,

tworzenia i prezentowania informacji zarówno w formie tradycyjnej, jak i cyfrowej.

FIZYKA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Rozwijanie ciekawości poznawczej wobec zjawisk fizycznych, ich przebiegu i przyczyn

oraz znaczenia w życiu codziennym, technice i środowisku.

2.

Odkrywanie praw fizyki w procesie dociekania naukowego, indywidualnie i w grupie.

3.

Poszukiwanie i weryfikowanie informacji, dyskutowanie pomysłów, argumentowanie

własnego stanowiska oraz współpraca w dążeniu do rozwiązania problemu fizycznego.

––227

229 –

–

Dziennik Ustaw

4.

Poz. 378

Posługiwanie się wiedzą fizyczną oraz ilościowymi, jakościowymi i graficznymi

metodami do opisu, przewidywania i wyjaśniania zjawisk fizycznych.

5.

Analizowanie i rozwiązywanie problemów z wykorzystaniem metod fizyki.

6.

Rozumienie miejsca człowieka we Wszechświecie i na Ziemi w odniesieniu do przyrody

oraz wytworów cywilizacji.

Fizyka koncentruje się na doświadczalnym poznawaniu i opisywaniu zjawisk przyrodniczych

oraz zapoznawaniu z podstawowymi pojęciami fizycznymi. Kluczowe jest rozwijanie

umiejętności badawczych uczniów przez obserwacje, doświadczenia, formułowanie pytań

i hipotez oraz dyskusję o wynikach. Nacisk jest kładziony na jakościowe rozumienie zjawisk,

wsparte ich demonstracją oraz pomiarami, analizą zależności między wielkościami, zapisem

tych zależności za pomocą symboli i obliczeniami. Ważnym elementem jest dostrzeganie

zjawisk fizycznych w codziennym życiu, technice i środowisku oraz rozwijanie umiejętności

pracy w grupie i komunikacji.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułu klimatycznego.

Dodatkowo w poszczególnych działach przewidziano wymagania do wyboru, które nauczyciel

wybiera do realizacji z klasą, tj. przynajmniej jedno wymaganie w ramach danego działu.

1.

Dociekanie naukowe – jak badamy świat? Uczeń

1)

formułuje hipotezy i pytania badawcze na podstawie obserwacji zjawisk;

2)

planuje i przeprowadza, indywidualnie i w grupie, wybrane przez nauczyciela

doświadczenia i obserwacje, używając podstawowych przyrządów pomiarowych

(np. linijki, stopera, siłomierza, termometru, miernika uniwersalnego);

3)

przedstawia dane, pochodzące z własnych badań oraz innych źródeł, w formie tabel,

wykresów lub schematów;

4)

analizuje dane przedstawione w formie tabel, wykresów lub schematów, wyznacza

na ich podstawie zmianę wielkości fizycznej i tempo jej zmiany;

5)

wskazuje potencjalne źródła niedokładności pomiarów;

6)

sporządza notatkę z przebiegu doświadczenia i obserwacji;

7)

wyciąga wnioski z przeprowadzonych badań, dyskutuje z innymi uczniami

i nauczycielem o wynikach doświadczeń i obserwacji;

––228

230 –

–

Dziennik Ustaw

8)

Poz. 378

omawia wybrane przez siebie zjawisko, przedstawia hipotezy dotyczące jego

przyczyn i przebiegu.

2.

Fale, dźwięk i światło. Uczeń

1)

demonstruje i opisuje powstawanie oraz rozchodzenie się fali mechanicznej,

analogicznie opisuje dźwięk jako rozchodzące się drgania ośrodka;

2)

analizuje i stosuje w obliczeniach związek między okresem i częstotliwością;

3)

demonstruje i wyjaśnia związek między wysokością dźwięku i częstotliwością fali

dźwiękowej;

4)

opisuje i demonstruje prostoliniowe rozchodzenie się światła oraz powstawanie

cienia i półcienia, na podstawie obserwacji części oświetlonej i cienia wnioskuje,

gdzie znajduje się źródło światła, wyjaśnia, że przedmioty są widoczne dzięki światłu

docierającemu do oka;

5)

odkrywa doświadczalnie prawo odbicia i stosuje je do rozwiązywania problemów;

6)

bada doświadczalnie różnicę między odbiciem od powierzchni gładkiej

i chropowatej;

7)

demonstruje oraz wyjaśnia, rysując bieg promieni, działanie lustra oraz camery

obscury.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyjaśnia jakościowo związek między barwą światła a częstotliwością fali świetlnej;

2)

analizuje i stosuje w obliczeniach związki między długością fali, jej prędkością,

okresem i częstotliwością;

3)

wyjaśnia, że światło widzialne jest jednym z rodzajów fal elektromagnetycznych,

podaje przykłady zastosowania fal elektromagnetycznych i zjawisk, w których one

występują;

4)

bada doświadczalnie załamanie światła i jakościowo stosuje prawo załamania do

rozwiązywania problemów;

5)

bada doświadczalnie skupianie i rozpraszanie promieni oraz tworzenie obrazu przez

soczewki;

6)

opisuje zjawiska związane z dźwiękiem i światłem występujące w narządach

zmysłów różnych organizmów.

––229

231 –

–

Dziennik Ustaw

3.

Poz. 378

Siły, ruch i energia. Uczeń

1)

obserwuje i opisuje skutki działania sił: ciężkości, nacisku, oporu, tarcia, wyporu,

elektrycznych i magnetycznych, nazywa te siły;

2)

wyznacza dla sił o tym samym kierunku siłę wypadkową oraz stosuje warunek

równowagi sił;

3)

mierzy wartość siły za pomocą siłomierza;

4)

stosuje w obliczeniach związek między wartością siły ciężkości (ciężarem), masą

i przyspieszeniem grawitacyjnym (w N/kg);

5)

demonstruje I i III zasadę dynamiki i stosuje je do opisu zjawisk;

6)

analizuje i stosuje do rozwiązywania problemów związki: między prędkością, drogą

i czasem dla ruchu jednostajnego oraz między przyspieszeniem, zmianą prędkości

i czasem dla ruchu jednostajnie zmiennego prostoliniowego;

7)

demonstruje II zasadę dynamiki, formułuje ją ilościowo i stosuje w obliczeniach dla

ruchu jednostajnie zmiennego prostoliniowego;

8)

demonstruje wykonanie pracy przez siłę oraz wykorzystuje w prostych obliczeniach

związek między pracą, wartością stałej siły i drogą, gdy siła działa w tę samą stronę,

w którą porusza się ciało;

9)

podaje przykłady różnych form energii (kinetycznej, potencjalnej grawitacji,

potencjalnej sprężystości, cieplnej, fal, elektrycznej) i opisuje jakościowo ich

przemiany w codziennych zjawiskach i urządzeniach technicznych;

10) opisuje jakościowo zasadę zachowania energii na przykładach.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

odkrywa doświadczalnie prawo Archimedesa i stosuje je do rozwiązywania

problemów;

2)

analizuje spadek swobodny jako przykład ruchu jednostajnie zmiennego;

3)

stosuje w obliczeniach związek między ciśnieniem, wartością siły nacisku i polem

powierzchni;

4)

stosuje pojęcie ciśnienia do opisu zjawisk w przyrodzie i technice;

5)

demonstruje istnienie ciśnienia atmosferycznego;

6)

oblicza energię kinetyczną ciała i zmianę jego energii potencjalnej grawitacji;

7)

opisuje moc jako tempo wykonywania pracy lub przekazywania energii, stosuje

w obliczeniach związek między mocą, pracą (energią) i czasem;

8)

demonstruje, analizuje oraz stosuje w obliczeniach zasadę dźwigni.

––230

232 –

–

Dziennik Ustaw

4.

Poz. 378

Prąd elektryczny. Uczeń

1)

opisuje przepływ prądu elektrycznego w przewodzie elektrycznym;

2)

buduje obwody elektryczne, obserwuje i omawia skutki przepływu prądu w tych

obwodach;

3)

mierzy napięcie elektryczne i natężenie prądu miernikiem uniwersalnym, rysuje

schematy obwodów elektrycznych, uwzględniając mierniki;

4)

omawia zasady bezpiecznego i efektywnego korzystania z domowej sieci

elektrycznej.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

bada doświadczalnie zależność natężenia prądu od napięcia dla co najmniej dwóch

odbiorników spośród trzech następujących: opornik, żarówka, dioda;

2)

5.

posługuje się próbnikiem napięcia.

Ziemia i Wszechświat. Uczeń

1)

opisuje wybrane metody poznawania Kosmosu;

2)

wymienia podstawowe cechy układu planetarnego i galaktyki, wskazuje, że Układ

Słoneczny jest jednym z wielu układów planetarnych, a Galaktyka – jedną z wielu

galaktyk;

3)

demonstruje na modelu i wyjaśnia metodę tranzytu;

4)

opisuje jakościowo bilans energetyczny planety w Układzie Słonecznym oraz skutki

jego niezrównoważenia, posługując się pojęciami: promieniowanie słoneczne,

promieniowanie planety, średnia temperatura planety – moduł klimatyczny.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyjaśnia możliwość ruchu po orbicie kołowej pod wpływem siły grawitacji,

odwołując się do demonstracji z ciałem poruszającym się po okręgu oraz omawiając

doświadczenie myślowe – działo Newtona;

2)

wyjaśnia, na czym polega stan nieważkości;

3)

demonstruje na modelu i opisuje, na czym polega rozszerzanie się Wszechświata.

W ramach zajęć z fizyki uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które rozwijają ich

myślenie krytyczne i analityczne, a także budują poczucie sprawczości. Doświadczenia

edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe

oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę. Uczeń w cyklu kształcenia fizyki

1)

indywidualnie lub w grupie przeprowadza badanie, w którego ramach wybiera problem

badawczy, stawia pytania i hipotezy, dobiera narzędzia, realizuje badanie, analizuje

wyniki i formułuje wnioski;

––231

233 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

wykonuje co najmniej jedno z poniższych doświadczeń edukacyjnych, tj.

a)

indywidualnie lub w grupie przygotowuje i prezentuje w formie ustalonej

z nauczycielem doświadczenie pokazowe,

b)

indywidualnie lub w grupie rozwiązuje w formie projektu interdyscyplinarny

problem związany z zastosowaniem fizyki w codziennym życiu,

c)

indywidualnie lub w grupie przygotowuje model fizyczny urządzenia lub zjawiska

i prezentuje go w formie ustalonej z nauczycielem,

d)

prowadzi proste obserwacje astronomiczne nocnego nieba (np. identyfikuje

gwiazdozbiory, planety) z użyciem tradycyjnych lub cyfrowych map nieba

i prezentuje wyniki obserwacji w formie ustalonej z nauczycielem,

e)

bierze aktywny udział w debacie na temat związany z fizyką, nauką, techniką

i technologią oraz ich wpływem na społeczeństwo i środowisko (przykładowe tezy

fizyka nie przydaje się w życiu, ludzie skolonizują Marsa),

f)

podczas spaceru z nauczycielem i pod jego nadzorem zapoznaje się z elementami

rzeczywistej instalacji elektrycznej, dyskutuje o ich roli, sposobie działania oraz

zasadach bezpieczeństwa z nauczycielem i innymi uczniami, a następnie poszukuje

informacji i zapoznaje się z nimi, aby zweryfikować swoje obserwacje

i odpowiedzieć na pytania pojawiające się w trakcie dyskusji.

Warunki i sposób realizacji

Podstawą nauczania fizyki jest włączenie ucznia w proces odkrywania przyrody przy

wykorzystaniu

1)

obserwacji i doświadczeń;

2)

dociekania naukowego;

3)

operacyjnego zapoznania się z podstawowymi pojęciami fizycznymi;

4)

rozwiązywania problemów, w tym zadań obliczeniowych i jakościowych;

5)

dyskusji i pracy w grupach;

6)

wykonywania modeli urządzeń i modelowania zjawisk fizycznych;

7)

technologii informacyjno-komunikacyjnych.

Podczas realizacji każdego działu nauczyciel zachęca uczniów do stawiania hipotez oraz

proponowania sposobów ich sprawdzenia, opowiadania o tym, co zaciekawiło uczniów

(np. zjawisko, informacja, urządzenie). Ważna jest dbałość o utrzymanie otwartości dyskusji,

––232

234 –

–

Poz. 378

aby w pełni zademonstrować skuteczność rozumowania naukowego. Zaproponowanie przez

ucznia lub nauczyciela oraz rozważenie i sprawdzenie ryzykownej hipotezy (np. metalowe

przedmioty spadają szybciej niż niemetalowe) zapewnia pełniejsze doświadczenie poznawcze

i prowadzi do lepszego zrozumienia metody naukowej niż podanie od razu poprawnego

wyjaśnienia.

Dział pierwszy „Dociekanie naukowe – jak badamy świat?” to wprowadzenie do metod fizyki

realizowane przez pierwsze pół roku szkolnego w klasie VII, a poznane w tym dziale podejście

powinno być wykorzystywane i rozwijane w kolejnych działach. Pozostałe działy są

realizowane w dowolnej kolejności. W dziale pierwszym nauczyciel, uwzględniając

zainteresowania i możliwości uczniów, wybiera samodzielnie doświadczenia. Mogą one

dotyczyć różnych zagadnień fizycznych – nawet takich, które nie zostały uwzględnione

w pozostałych działach (np. ruch wahadła, stygnięcie cieczy, prędkość przepływu, tempo

rozładowania akumulatora). W tym dziale uczniowie zapoznają się także ze sposobami

gromadzenia, przedstawiania i analizowania danych. Dane te powinny pochodzić z badań

uczniów oraz z dodatkowych źródeł wskazanych przez nauczyciela. Nauczyciel wprowadza

nowe pojęcia fizyczne, gdy jest to potrzebne do zrozumienia danego zagadnienia. Jeśli to tylko

możliwe, podstawą dociekań powinny być zjawiska znane uczniom z codziennych

doświadczeń.

Może się zdarzyć, że uczniowie powrócą do tematów, które były omawiane na innych lekcjach

(np. przyrody), a także że nauczyciel wraz z uczniami powróci do niektórych zagadnień

omawianych w dziale pierwszym podczas realizowania kolejnych. W obu przypadkach

ponowne skupienie się na zagadnieniu – w nowym kontekście – pozwoli na jego pełniejsze

zrozumienie.

Ważne jest opanowanie przez uczniów posługiwania się daną wielkością fizyczną, a nie

umiejętność odtworzenia jej definicji. Lepiej, aby uczniowie po wykonaniu doświadczenia

dopytywali, czym jest napięcie elektryczne, niż aby czuli presję uczenia się na pamięć

podręcznikowego wyjaśnienia. W myśl tej zasady wzory fizyczne powinny pojawiać się jako

zwięzłe przedstawienie zrozumianego wcześniej pojęcia lub prawa. Wartości wielkości

mianowanych uczeń powinien wyrażać wraz z jednostką.

W treściach nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności przysłówek

„jakościowo” oznacza, że uczeń wyjaśnia, stosuje lub opisuje coś bez potrzeby odwoływania

się do konkretnych wartości liczbowych (ilości) i wzorów, ale potrafi wskazać istotne relacje

między wielkościami. Fraza „uczeń demonstruje” oznacza, że uczeń, wykorzystując

––233

235 –

–

Poz. 378

przedmioty, przeprowadza demonstrację (pokaz), podczas której dane zjawisko lub prawo

może przedstawić jakościowo lub ilościowo; istotne jest, aby uczeń posłużył się konkretem do

wyjaśnienia abstraktu. Na przykład uczeń proszony o zademonstrowanie II zasady dynamiki

może popchnąć piłkę lekką i piłkę ciężką oraz wyjaśnić obserwowane skutki i różnice między

nimi, posługując się pojęciami siły, przyspieszenia i masy.

Nauczyciel, uwzględniając możliwości oraz zainteresowania swoje i uczniów, proponuje

przekrojowe spojrzenie na wybrane wielkie idee fizyki. Ukazuje historyczną ewolucję

np. wiedzy o ruchu, mechaniki nieba, poglądów na naturę światła od czasów najdawniejszych

aż do współczesnych odkryć i teorii naukowych. Przedstawia znaczenie fizyki zarówno dla

techniki, jak i dla rozwoju intelektualnego ludzkości oraz szeroko pojętej kultury. Uświadamia

w ten sposób uczniom, że nauka to proces społeczny – dynamiczny, otwarty na korekty

i pogłębianie rozumienia zjawisk.

Trudność wykonywania obliczeń nie powinna odwracać uwagi ucznia od istoty zagadnień

fizycznych. Z tego względu uczeń powinien móc korzystać z kalkulatora, a dane liczbowe –

choć realistyczne – powinny być przystępne dla ucznia. Dlatego przykładowo przy realizacji

wymagania szczegółowego dotyczącego analizowania i stosowania w obliczeniach związków

między okresem i częstotliwością oraz między długością fali, jej prędkością, okresem

i częstotliwością wartości powinny dotyczyć fal na sznurze, na wodzie, fal dźwiękowych, a nie

fal świetlnych.

Dział „Ziemia i Wszechświat” daje uczniowi podstawy do rozumienia świata w makroskali.

Przy okazji uczeń poznaje sposoby badania układów, których nie można dotknąć ani na które

nie można łatwo wpływać. Zapoznając się z wiedzą tego działu, uczeń zamiast doświadczeń

przeprowadza demonstracje na modelach, które obrazują poznawane zagadnienia.

Do dodatkowego zilustrowania tych zagadnień można wykorzystać symulacje, zdjęcia i filmy.

Na zajęciach uczeń może korzystać z samodzielnie przygotowanej karty wzorów i wielkości

fizycznych wraz z jednostkami miar oraz z wykazu przedrostków jednostek miar wymaganych

przez nauczyciela.

Szkoła poza standardowym wyposażeniem sali zapewnia: pracownię fizyczną umożliwiającą

bezpieczne i wygodne prowadzenie doświadczeń przez grupy uczniów, kalkulator dla każdego

ucznia na czas zajęć, dostęp do bieżącej wody (zlew), możliwość zaciemnienia sali, miejsce do

bezpiecznego i wygodnego przechowywania sprzętu i materiałów, wyposażenie do

przeprowadzania doświadczeń, zwłaszcza przewidzianych w działach poświęconych

mechanice, optyce, elektryczności, w liczbie umożliwiającej pracę w grupach co najwyżej

czteroosobowych, dostęp do komputera z Internetem i z urządzeniem do wyświetlania obrazu

w dużym formacie.

Poz. 378

MATEMATYKA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

Klasy IV–VI

1.

Korzystanie z narzędzi matematycznych – rozumienie i używanie pojęć oraz własności

matematycznych także w nowej sytuacji, dostrzeganie związków między własnościami

oraz różnic i podobieństw między obiektami matematycznymi.

2.

Wykonywanie obliczeń w pamięci lub z zastosowaniem różnych form zapisu; stosowanie

w obliczeniach nie tylko wyuczonych procedur, ale także własnych strategii obliczeń;

analizowanie błędów i rozumienie przyczyn ich powstania.

3.

Odczytywanie i krytyczne interpretowanie podanych informacji oraz przetwarzanie formy

ich prezentacji w celu ułatwienia interpretacji danych.

4.

Dostrzeganie matematyki w zagadnieniach z różnych dziedzin i budowanie przekonania

o własnej skuteczności w stosowaniu metod matematycznych, formułowanie opisu

matematycznego prostych sytuacji, w szczególności w życiu codziennym.

5.

Rozwiązywanie problemów matematycznych samodzielnie i we współpracy z innymi,

poszukiwanie rozwiązań wykraczających poza zwykłe zastosowania znanych schematów.

6.

Kształtowanie

potrzeby

zrozumiałych

argumentów

uzasadniania

faktów

uzasadniających

matematycznych,

poprawność

prostych

formułowanie

rozumowań,

weryfikowanie argumentów podawanych przez innych.

Klasy VII i VIII

1.

Korzystanie z narzędzi matematycznych – rozumienie i używanie pojęć oraz własności

matematycznych także w nowej sytuacji, dostrzeganie związków między własnościami

oraz różnic i podobieństw między obiektami matematycznymi.

2.

Wykonywanie obliczeń arytmetycznych i algebraicznych, dążenie do optymalnego

sposobu rachowania, używanie kalkulatora lub aplikacji obliczeniowych, gdy jest to

uzasadnione złożonością rachunku lub celem zadania.

3.

Wyciąganie wniosków z informacji podanych za pomocą tekstu, tabel, diagramów,

wykresów itp., używanie pojęć, narzędzi i argumentów matematycznych do krytycznego

interpretowania danych, w tym do rozpoznawania nieuprawnionych wniosków.

––235

237 –

–

Dziennik Ustaw

4.

Poz. 378

Stosowanie adekwatnych narzędzi matematycznych do opisu, analizy i rozwiązywania

problemów z różnych dziedzin, w tym z życia codziennego.

5.

Budowanie

kilkuetapowych

strategii

rozwiązania

problemu

matematycznego,

dostrzeganie poprawnych rozwiązań problemu, analizowanie rozwiązania w celu

sprawdzenia jego poprawności lub uproszczenia sposobu rozumowania.

6.

Prowadzenie rozumowań i uzasadnianie ich poprawności, formułowanie wniosków

wynikających z przesłanek, dobieranie argumentów przez podawanie przykładów

i kontrprzykładów, weryfikowanie rozumowań podanych przez innych.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Dział „Myślenie matematyczne” ma inny charakter niż pozostałe działy, łączy bowiem je ze

sobą przez ujęte w nim wymagania, których osiągnięcie jest niezbędne do samodzielnego

posługiwania się matematyką. Wymagania szczegółowe w dziale „Myślenie matematyczne” są

osiągane przy uczeniu się każdego działu, ale też pogłębiają rozumienie każdego tematu.

Wymagania te obejmują umiejętności kognitywistyczne rozwiązywania zadań, umiejętności

komunikowania swojego sposobu myślenia oraz umiejętności argumentacji i uzasadniania

własności matematycznych.

Dodatkowo wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułu

ekonomiczno-finansowego.

Klasy IV–VI

1.

Liczby. Uczeń

1)

stosuje dziesiątkowy system zapisu liczb naturalnych, w tym porównuje i zaokrągla

liczby naturalne oraz interpretuje je na osi liczbowej;

2)

odczytuje i zapisuje liczby naturalne w systemie rzymskim w zakresie od 1 do 3000;

3)

rozpoznaje liczby podzielne przez 2, 3, 4, 5, 9, 10;

4)

zna pojęcie liczby pierwszej i rozpoznaje liczbę złożoną, gdy jest ona jednocyfrowa

lub dwucyfrowa, a także gdy na istnienie dzielnika wskazuje cecha podzielności;

5)

rozkłada liczby jedno- lub dwucyfrowe na czynniki pierwsze;

6)

znajduje wspólne dzielniki i wspólne wielokrotności dwóch liczb jedno- lub

dwucyfrowych, w tym największy wspólny dzielnik i najmniejszą wspólną

wielokrotność;

––236

238 ––

7)

posługuje

się

dzielnikami

i

wielokrotnościami

Poz. 378

liczb

w

obliczeniach

i rozumowaniach;

8)

określa liczebność zbioru liczb z pewnego niewielkiego zakresu, opisanego za

pomocą pewnych warunków;

9)

dodaje i odejmuje liczby naturalne w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich;

10) mnoży i dzieli liczbę naturalną przez liczbę jednocyfrową, dwucyfrową lub

trzycyfrową w pamięci lub z zapisem obliczeń pośrednich;

11) interpretuje dzielenie liczb naturalnych jako podział oraz jako mieszczenie;

12) wykonuje działania na liczbach naturalnych, stosując wygodne dla siebie strategie

ułatwiające obliczenia, w tym własności przemienności i łączności dodawania

i mnożenia oraz rozdzielność mnożenia i dzielenia względem dodawania

i odejmowania;

13) wykonuje dzielenie z resztą liczb naturalnych i korzysta z własności reszt;

14) porównuje różnicowo i ilorazowo liczby naturalne;

15) oblicza potęgi liczb naturalnych o wykładnikach całkowitych dodatnich, wśród liczb

dwucyfrowych rozpoznaje liczby będące kwadratami i sześcianami liczb

całkowitych;

16) posługuje się liczbami całkowitymi także w sytuacjach wynikających z życia

codziennego, porównuje liczby całkowite i wykonuje na nich proste rachunki

pamięciowe, interpretuje liczby całkowite na osi liczbowej oraz oblicza odległość

dwóch liczb całkowitych na osi liczbowej;

17) przedstawia część danej całości za pomocą ułamka oraz interpretuje ułamek

właściwy jako część danej całości;

18) interpretuje ułamek jako iloraz liczb naturalnych;

19) skraca i rozszerza ułamki zwykłe, sprowadza ułamki do wspólnego mianownika;

20) przedstawia ułamek niewłaściwy w postaci liczby mieszanej, a liczbę mieszaną

w postaci ułamka niewłaściwego;

21) zaznacza ułamki zwykłe i dziesiętne na osi liczbowej oraz odczytuje ułamki zwykłe

i dziesiętne zaznaczone na osi liczbowej;

22) zapisuje ułamki dziesiętne skończone w postaci ułamków zwykłych;

23) zamienia ułamki zwykłe o mianownikach będących dzielnikami liczb 10, 100, 1000

itd. na ułamki dziesiętne;

––237

239 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

24) zapisuje ułamki zwykłe, których mianowniki nie są dzielnikami liczb 10, 100,

1000 itd., w postaci rozwinięcia dziesiętnego nieskończonego w przypadkach

niewymagających skomplikowanych rachunków;

25) zaokrągla ułamki dziesiętne;

26) porównuje ułamki (zwykłe i dziesiętne);

27) dodaje, odejmuje, mnoży i dzieli ułamki zwykłe o mianownikach jednoi dwucyfrowych;

28) wykonuje obliczenia na ułamkach dziesiętnych w pamięci lub z zapisem obliczeń

pośrednich w zakresie

a) dodaje, odejmuje i mnoży ułamki dziesiętne w przypadkach, gdy ułamki mają

co najwyżej trzy cyfry po przecinku,

b) dzieli ułamki dziesiętne w przypadkach dających się sprowadzić do dzielenia

przez liczbę naturalną co najwyżej trzycyfrową;

29) oblicza potęgi o wykładnikach całkowitych dodatnich ułamków zwykłych

i dziesiętnych, także za pomocą kalkulatora;

30) porównuje różnicowo ułamki;

31) oblicza ułamek danej wielkości;

32) wykonuje nieskomplikowane rachunki, w których występują liczby wymierne;

33) interpretuje 100 % danej wielkości jako całość, 50 % – jako połowę, 25 % – jako

jedną czwartą, 10 % – jako jedną dziesiątą, 1 % – jako jedną setną część tej wielkości;

34) oblicza procent danej wielkości w przypadkach osadzonych w kontekście

praktycznym;

35) oblicza cenę jednostkową i koszt zakupu kilku sztuk towaru, porównuje opłacalność

różnych opcji zakupu (np. rabat, promocja, zakup w pakiecie) – moduł ekonomiczno-finansowy;

36) stosuje reguły dotyczące kolejności wykonywania działań;

37) szacuje wyniki działań;

38) używa kalkulatora w zadaniach, w których obliczenia są złożone, a ich wykonywanie

nie jest głównym celem zadania, na przykład w problemach opartych na

rzeczywistych danych.

2.

Miary. Uczeń

1)

mierzy odcinki z dokładnością do 1 mm i szacuje ich długości w sytuacjach

praktycznych;

––238

240 ––

2)

Poz. 378

posługuje się jednostkami długości: milimetr, centymetr, decymetr, metr i kilometr,

w sytuacjach praktycznych przelicza te jednostki z jednej na drugą;

3)

mierzy kąty mniejsze niż 180° z dokładnością do jednego stopnia oraz rysuje

dowolne kąty, gdy ich miara jest podana w pełnych stopniach;

4)

stosuje jednostki pola: mm2, cm2, dm2, m2, km2, ar, hektar;

5)

stosuje jednostki objętości i pojemności: cm3, dm3, m3, mililitr, litr;

6)

przelicza jednostki pola i jednostki objętości w kontekstach praktycznych;

7)

stosuje, w tym przelicza, jednostki masy w kontekstach praktycznych: gram,

dekagram, kilogram, tona;

8)

wykonuje proste obliczenia kalendarzowe w dniach, tygodniach, miesiącach i latach;

9)

wykonuje proste obliczenia zegarowe w godzinach, minutach i sekundach;

10) zamienia wyrażenia dwumianowane na ułamki dziesiętne, a ułamki dziesiętne na

wyrażenia dwumianowane;

11) oblicza rzeczywistą długość odcinka, gdy dana jest jego długość w skali, oraz oblicza

długość odcinka w skali, gdy dana jest jego rzeczywista długość;

12) w kontekście praktycznym oblicza: drogę przy danej prędkości i czasie, prędkość

przy danej drodze i czasie, czas przy danej drodze i prędkości oraz stosuje jednostki

prędkości km/h oraz m/s;

13) wykonuje obliczenia pieniężne związane z codziennymi wydatkami, budżetem,

oszczędzaniem, wymianą walut i porównywaniem cen, interpretuje dokumenty

z jednostkami miar i cenami – moduł ekonomiczno-finansowy;

14) stosuje proste aplikacje i narzędzia cyfrowe do rozwiązywania problemów

związanych z pomiarami i przeliczaniem jednostek.

3.

Algebra. Uczeń

1)

opisuje wielkości oraz zależności między wielkościami za pomocą wyrażeń

algebraicznych na podstawie informacji osadzonych w kontekście praktycznym;

2)

oblicza wartości prostych wyrażeń algebraicznych w sytuacjach niewymagających

skomplikowanych rachunków oraz porównuje, analizuje i interpretuje otrzymane

wyniki;

3)

korzysta z nieskomplikowanych wzorów, w których występują oznaczenia literowe;

4)

układa równania na podstawie informacji podanych w zadaniu;

5)

rozwiązuje proste równania pierwszego stopnia z jedną niewiadomą występującą po

jednej stronie równania.

4.

– 241 –

Poz. 378

Figury. Uczeń

1)

rozpoznaje i nazywa figury: punkt, prosta, półprosta, odcinek;

2)

rozpoznaje, nazywa i rysuje kąty, rozróżnia kąt ostry, prosty, rozwarty, półpełny,

pełny, wklęsły i wypukły, wskazuje wierzchołek i ramiona kąta;

3)

rozpoznaje oraz rysuje proste i odcinki prostopadłe i równoległe, także na kartce

w kratkę;

4)

rozpoznaje kąty przyległe, wierzchołkowe, odpowiadające i naprzemianległe oraz

stosuje ich własności;

5)

rozpoznaje, nazywa i rysuje wielokąty, wskazuje ich wierzchołki i kąty wewnętrzne,

boki, przekątne;

6)

rozpoznaje, nazywa i rysuje koło i okrąg, wskazuje ich środek, promień, średnicę,

cięciwę, rysuje cięciwę koła i okręgu, a także (przy danym środku) promień

i średnicę;

7)

rozpoznaje, nazywa, rysuje trójkąt ostrokątny, prostokątny i rozwartokątny oraz

różnoboczny, równoramienny i równoboczny;

8)

stosuje twierdzenia o sumie miar kątów w trójkącie i sumie miar kątów

w czworokącie;

9)

wskazuje ramiona trójkąta równoramiennego, korzysta z równości kątów przy

podstawie trójkąta równoramiennego oraz z równości jego ramion;

10) konstruuje trójkąt o podanych bokach, ustala możliwość zbudowania trójkąta

o danych długościach boków;

11) rozpoznaje, nazywa, rysuje kwadrat, prostokąt, romb, równoległobok, trapez, w tym

trapez równoramienny i prostokątny, oraz stosuje ich własności;

12) rozpoznaje i rysuje figury osiowosymetryczne, wskazuje i rysuje ich osie symetrii;

13) rozpoznaje i rysuje wysokości w trójkącie, równoległoboku, trapezie;

14) oblicza pole trójkąta, kwadratu, prostokąta, rombu, równoległoboku, trapezu oraz

pola figur, które można z nich zbudować;

15) oblicza obwód wielokąta o podanych długościach boków;

16) zaznacza w układzie współrzędnych punkty o podanych współrzędnych całkowitych

oraz odczytuje współrzędne zaznaczonych punktów kratowych;

17) oblicza odległość między punktami w układzie współrzędnych, których pierwsze lub

drugie współrzędne są takie same;

––240

242 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

18) rozpoznaje ostrosłup, graniastosłup, w tym prostopadłościan i sześcian, rozpoznaje

walec, stożek i kulę;

19) wskazuje wierzchołki, krawędzie, ściany boczne i podstawy graniastosłupów

i ostrosłupów;

20) rozpoznaje i rysuje siatkę graniastosłupa prostego, w tym sześcianu, ostrosłupa

prawidłowego czworokątnego lub trójkątnego, wykonuje model graniastosłupa

prostego i ostrosłupa z podanej lub samodzielnie stworzonej siatki;

21) oblicza pole powierzchni prostopadłościanu;

22) oblicza objętość prostopadłościanu o podanych długościach jego krawędzi i objętość

bryły zbudowanej z kilku prostopadłościanów.

5.

Dane. Uczeń

1)

interpretuje dane przedstawione w tekście oraz za pomocą tabel, diagramów

i wykresów, w tym wykresów wykonanych za pomocą linii ciągłej, w szczególności

porównuje ceny, koszty i wydatki przedstawione w tabelach, na wykresach lub

paragonach – moduł ekonomiczno-finansowy;

2)

przeprowadza

proste

badania

statystyczne

zbiera

dane,

zapisuje

je

w uporządkowanej formie i przedstawia wnioski wynikające z zebranych informacji;

3)

oblicza średnią arytmetyczną przy opisie zjawisk z życia codziennego;

4)

interpretuje dane dotyczące wydatków, oblicza ich średnią wartość oraz formułuje

wnioski dotyczące opłacalności różnych rozwiązań – moduł ekonomiczno-finansowy.

6.

Myślenie matematyczne. Uczeń

1)

stosuje ogólne metody rozwiązywania problemów matematycznych, w tym

a) zapisuje związki między danymi w zadaniu (np. za pomocą rysunku, diagramu

lub innego skrótowego sposobu przedstawiania danych),

b) tworzy strategię rozwiązania problemu przez dzielenie rozwiązania na etapy,

c) ocenia sensowność rozwiązania (np. przez szacowanie, sprawdzanie wszystkich

warunków zadania, ocenianie rzędu wielkości otrzymanego wyniku);

2)

wyjaśnia swój sposób myślenia przy rozwiązywaniu problemu matematycznego,

w tym

a) opowiada o swoim sposobie rozwiązania zadania,

b) podaje argumenty uzasadniające kolejne kroki rozwiązania;

––241

243 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

prowadzi rozumowania matematyczne, w tym

a) podaje przykłady obiektów matematycznych spełniających dane warunki oraz

obiektów ich niespełniających,

b) stosuje metodę prób i poprawek,

c) rozważa wszystkie przypadki,

d) używa rozumowania proporcjonalnego, także jako metody ułatwiającej

mnożenie i dzielenie.

Klasy VII i VIII

1.

Liczby. Uczeń

1)

prowadzi obliczenia i rozumowania, w których korzysta z zapisu procentowego,

w tym oblicza

a) jakim procentem jednej liczby jest druga liczba,

b) podany procent danej liczby,

c) liczbę na podstawie danego jej procentu;

2)

stosuje obliczenia procentowe do rozwiązywania problemów w kontekście

praktycznym, w tym finansowym, takie jak obliczanie: cen po podwyżce lub przed

jej podwyżką albo obniżką, odsetek dla rocznej lokaty, kosztów kredytu, wysokości

podatków – moduł ekonomiczno-finansowy;

3)

oblicza potęgi liczb wymiernych o wykładnikach naturalnych;

4)

zamienia potęgi o wykładniku całkowitym ujemnym na odpowiednie potęgi

o wykładnikach naturalnych;

5)

stosuje własności działań na potęgach o podstawach naturalnych i wykładnikach

całkowitych, w tym

a) mnoży i dzieli potęgi o takich samych podstawach,

b) mnoży i dzieli potęgi o takich samych wykładnikach,

c) podnosi potęgę do potęgi;

6)

zapisuje liczby w notacji wykładniczej i porównuje liczby zapisane w ten sposób;

7)

oblicza wartości pierwiastków kwadratowych i sześciennych z liczb, które są

odpowiednio kwadratami lub sześcianami liczb wymiernych, a przybliżone wartości

pierwiastków z innych liczb oblicza za pomocą kalkulatora;

8)

szacuje wartość prostego wyrażenia arytmetycznego zawierającego pierwiastki;

––242

244 –

–

Dziennik Ustaw

9)

Poz. 378

stosuje własności działań na pierwiastkach dla pierwiastków kwadratowych

i sześciennych, w tym

a) oblicza pierwiastki z iloczynu i ilorazu dwóch liczb,

b) mnoży i dzieli pierwiastki tego samego stopnia,

c) wyłącza liczbę przed znak pierwiastka i włącza liczbę pod znak pierwiastka;

10) rozpoznaje zależności wprost proporcjonalne, stosuje je do wyznaczania wartości

jednej wielkości na podstawie drugiej oraz wykorzystuje podział proporcjonalny na

dwie lub trzy części w kontekście praktycznym;

11) stosuje regułę mnożenia do zliczania par elementów w sytuacjach wymagających

dwukrotnego wyboru;

12) używa kalkulatora i aplikacji komputerowych do wykonywania obliczeń przy

rozwiązywaniu problemów osadzonych w kontekście praktycznym.

2.

Algebra. Uczeń

1)

tworzy wyrażenia algebraiczne, także wyrażenia dwóch zmiennych, opisujące

związki między wielkościami przedstawionymi w zadaniu oraz używa ich do

rozwiązywania zadań, w tym osadzonych w kontekście praktycznym;

2)

oblicza wartość liczbową wyrażenia algebraicznego będącego sumą co najwyżej

trzech jednomianów dla podanych całkowitych wartości zmiennych;

3)

porządkuje jednomiany i redukuje wyrazy podobne w sumach algebraicznych;

4)

dodaje i odejmuje sumy algebraiczne składające się z kilku jednomianów

o współczynnikach całkowitych;

5)

mnoży jednomian przez sumę algebraiczną co najwyżej trzech jednomianów

o współczynnikach całkowitych;

6)

wyłącza poza nawias jednomian z sumy algebraicznej złożonej z dwóch

jednomianów o współczynnikach całkowitych;

7)

mnoży przez siebie dwa dwumiany o współczynnikach całkowitych;

8)

przekształca proste wzory, aby wyznaczyć zadaną wielkość, w tym we wzorach

geometrycznych i fizycznych;

9)

sprawdza, czy dana liczba całkowita jest rozwiązaniem równania (stopnia

pierwszego, drugiego lub trzeciego) z jedną niewiadomą;

10) sprawdza, czy dana liczba wymierna jest rozwiązaniem równania stopnia

pierwszego;

––243

245 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

11) rozwiązuje równania pierwszego stopnia, a także równania, które dają się w prosty

sposób sprowadzić do równania pierwszego stopnia;

12) rozwiązuje zadania tekstowe za pomocą równań pierwszego stopnia z jedną

niewiadomą lub dwóch równań pierwszego stopnia z dwiema niewiadomymi, które

dają się w prosty sposób sprowadzić do jednego równania pierwszego stopnia.

3.

Figury. Uczeń

1)

rozpoznaje na rysunku i rysuje symetralną odcinka oraz dwusieczną kąta, posługuje

się ich własnościami;

2)

rozpoznaje i rysuje figury osiowosymetryczne i środkowosymetryczne, wskazuje ich

osie symetrii i środek symetrii;

3)

oblicza miarę kąta wewnętrznego wielokąta foremnego;

4)

dostrzega trójkąty prostokątne w różnych sytuacjach geometrycznych, stosuje

twierdzenie Pitagorasa;

5)

korzysta z własności trójkątów prostokątnych szczególnych, to jest trójkątów

prostokątnych o kątach ostrych 30° i 60° oraz trójkątów prostokątnych

równoramiennych;

6)

stosuje cechy przystawania trójkątów;

7)

oblicza długość okręgu i pole koła;

8)

dzieli wielokąty na części lub dostrzega figury jako części innej figury w celu

obliczania, porównywania lub szacowania pól oraz dostrzegania innych zależności;

9)

rozwiązuje problemy dotyczące rzeczywistych obiektów, które dają się przedstawić

za pomocą modelu geometrycznego, również w sytuacji wymagającej koniecznych

uproszczeń;

10) rysuje w układzie współrzędnych wielokąty o wierzchołkach w punktach kratowych;

11) oblicza pola i obwody trójkątów i czworokątów o wierzchołkach w punktach

kratowych;

12) rozpoznaje graniastosłupy proste i prawidłowe oraz ostrosłupy prawidłowe;

13) wskazuje wysokość ścian bocznych i wysokość ostrosłupa;

14) oblicza pola powierzchni i objętości graniastosłupów prostych oraz ostrosłupów

prawidłowych.

––244

246 –

–

Dziennik Ustaw

4.

Poz. 378

Dane i zdarzenia losowe. Uczeń

1)

pozyskuje i selekcjonuje dane z różnych źródeł, porządkuje je i ocenia ich

wiarygodność;

2)

dobiera sposób przedstawienia danych ułatwiający ich analizę, posługując się

odpowiednimi aplikacjami komputerowymi;

3)

interpretuje zależność między dwiema wielkościami opisaną za pomocą wykresu,

przykładowo zmianę pewnej wielkości w czasie, w tym: przebyta droga, wysokość

wynagrodzeń, koszty życia, inflacja – moduł ekonomiczno-finansowy;

4)

stosuje średnią arytmetyczną i medianę w kontekście praktycznym do porównania

zestawów danych, w tym danych finansowych – moduł ekonomiczno-finansowy;

5)

krytycznie interpretuje dane, w tym dane finansowe, wyciąga z nich wnioski

i uzasadnia je, odwołując się do własności zestawu danych;

6)

przeprowadza

proste

doświadczenia

losowe

polegające

przykładowo

na

jednokrotnym lub dwukrotnym rzucie monetą lub kostką do gry oraz na losowaniu

kuli spośród zestawu kul, analizuje doświadczenia losowe i określa, jakie jest

prawdopodobieństwo rozważanych zdarzeń.

5.

Myślenie matematyczne. Uczeń

1)

stosuje ogólne metody rozwiązywania problemów matematycznych, w tym

a) zapisuje związki między danymi występującymi w zadaniu w sposób ułatwiający

analizę problemu,

b) analizuje swoje rozwiązanie problemu i – jeśli to możliwe – upraszcza

rozwiązanie,

c) stawia dodatkowe pytania wynikające z otrzymanego rozwiązania,

d) dostrzega podobieństwa między metodami rozwiązywania różnych problemów

matematycznych;

2)

wyjaśnia swój sposób myślenia przy rozwiązywaniu problemu matematycznego

przez

a) podawanie argumentów matematycznych uzasadniających kolejne kroki

rozumowania,

b) budowanie uzasadnienia odwołującego się tylko do niezbędnych argumentów,

c) formułowanie wniosków wynikających z rozumowania;

– –245

247 ––

3)

Poz. 378

prowadzi rozumowania matematyczne, wykazując przy tym umiejętność

a) odróżniania twierdzenia od twierdzenia odwrotnego,

b) stosowania nieskomplikowanych, jednokrokowych rozumowań nie wprost,

c) uogólniania zaobserwowanych przypadków szczególnych,

d) uzasadniania, np. przez podanie kontrprzykładu, że dana własność nie zachodzi.

W ramach zajęć z matematyki uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które rozwija

ich myślenie krytyczne i analityczne, a także buduje poczucie sprawczości. Doświadczenia

edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe

oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę.

W przypadku klas IV–VI uczeń

1)

indywidualnie lub w grupie opracowuje zestaw danych liczbowych związanych

z aktualnym

zagadnieniem

społecznym

lub

środowiskowym,

oblicza

średnie

arytmetyczne, interpretuje dane i przedstawia wnioski;

2)

w grupie przygotowuje symulację kosztów wybranego przedsięwzięcia (np. remontu,

wycieczki klasowej), zbiera oferty cenowe, tworzy budżet, analizuje opłacalność różnych

wariantów, przedstawia i uzasadnia propozycję najlepszego rozwiązania;

3)

w grupie na podstawie własnych pomiarów wybranych przez siebie pomieszczeń lub

fragmentów terenu sporządza ich plan w wybranej skali albo jego model przestrzenny –

rzeczywisty lub w aplikacji cyfrowej;

4)

w toku realizacji wymagań szczegółowych każdego z działów, indywidualnie lub

w grupie, rozwiązuje interdyscyplinarny problem z życia codziennego, który wymaga

zastosowania

wiedzy

i

umiejętności

matematycznych

z

tego

działu

oraz

z dotychczasowego toku nauki, problem definiuje sam lub z pomocą nauczyciela,

prezentuje wyniki swojej pracy.

W przypadku klas VII i VIII uczeń

1)

podejmuje próbę opisu i analizy wybranego elementu architektury lub innego dzieła

sztuki, wykorzystując język matematyki, dokonując obliczeń pozwalających na opis

obiektu i analizę jego właściwości, prezentuje wyniki swojej pracy;

2)

pracując w grupie, zbiera informacje na temat wybranego typu produktu lub wybranej

usługi finansowej oferowanej przez różne podmioty, wykorzystuje obliczenia

matematyczne oraz narzędzia cyfrowe do porównania tych produktów lub usług, wyciąga

wnioski i prezentuje je;

3)

– –246

248––

Poz. 378

pracując w grupie, analizuje nieskomplikowaną grę strategiczną, opisuje możliwe

strategie, sprawdza, czy gra ma strategię wygrywającą, opisuje w języku matematycznym,

która decyzja ruchu w grze daje większe szanse wygranej;

4)

indywidualnie lub w grupie bada wpływ sposobu przedstawiania danych na ich

interpretację, wyszukując lub samodzielnie przygotowując kilka różnych wykresów lub

diagramów ilustrujących ten sam zestaw danych, oraz formułuje wnioski na temat

możliwej manipulacji wizualnej i jej konsekwencji;

5)

w toku realizacji wymagań szczegółowych każdego z działów, indywidualnie lub

w grupie, rozwiązuje interdyscyplinarny problem z życia codziennego, który wymaga

zastosowania wiedzy i umiejętności matematycznych z tego działu oraz dotychczasowego

toku nauki, problem definiuje sam lub z pomocą nauczyciela, prezentuje wyniki swojej

pracy.

Warunki i sposób realizacji

Nauczanie matematyki opiera się na zasadzie spiralności, co oznacza, że nowe treści są

wprowadzane w sposób stopniowy, z wykorzystaniem wcześniej opanowanych pojęć,

własności i umiejętności. Uczniowie wielokrotnie powracają do znanych zagadnień, za każdym

razem poszerzając kontekst, osiągając wyższy poziom ogólności, większą precyzję językową

oraz głębsze rozumienie, wzbogacone o nowe powiązania między treściami matematycznymi.

Oznacza to, że treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

zwykle nie zamykają się w ciągu kilku kolejnych lekcji, a czasem nawet w ramach jednego

roku nauczania. Uczeń powraca do nich wielokrotnie nie tylko po to, aby je sobie przypomnieć

i utrwalić, ale także po to, aby szerzej poznać dany temat, pogłębić jego rozumienie i powiązać

z innymi poznawanymi zagadnieniami.

Proces poznawania matematyki opiera się na dwóch rodzajach rozumienia: instrumentalnym

i relacyjnym. Rozumienie instrumentalne skupia się na poprawnym używaniu poznawanych

narzędzi matematycznych, procedur i algorytmów. Podejście relacyjne nastawione jest na

rozumienie związków między pojęciami i własnościami oraz na umiejętność uzasadnienia

poprawności i skuteczności podejmowanych działań. Takie podejście jest podstawą głębszego

rozumienia pojęć i metod oraz trwałości nabytych umiejętności. W uczeniu się matematyki oba

te aspekty są niezbędne i o oba należy dbać w ramach każdego tematu. Oznacza to, że

z umiejętnościami związanymi z rozumieniem pojęć, własności i sposobu działania narzędzi

matematycznych nie należy czekać do czasu, aż uczniowie opanują używanie podstawowych

––247

249 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

narzędzi matematycznych. Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności należy

czytać, mając na uwadze te dwa rodzaje rozumienia. Na przykład wymaganie „Uczeń (…)

oblicza długość okręgu i pole koła” oznacza, że uczeń nie tylko potrafi mechanicznie stosować

odpowiedni wzór, ale też rozumie związki, które ten wzór opisuje. Uczeń potrafi więc nie tylko

obliczyć pole koła przy jego danym promieniu lub danej średnicy, ale też odwrotnie – potrafi

obliczyć promień koła, gdy zna jego pole. Tak samo należy rozumieć inne podobne wymagania

szczegółowe.

Matematyka jest przedmiotem, którego ważną cechą jest możliwość samodzielnego

przekonania się o prawdziwości przedstawianych tez i skuteczności poznawanych metod.

Każdy uczeń może sprawdzić swoje hipotezy i przekonać innych o słuszności swoich

wniosków za pomocą własnych argumentów. Kształtowanie umiejętności rozumowania

i argumentacji jest celem, o którego osiągnięcie trzeba dbać od samego początku edukacji

szkolnej. Oznacza to, że rozumowanie i argumentacja powinny pojawiać się równolegle

z nabywaniem przez uczniów umiejętności narzędziowych. Umiejętność argumentowania

wymaga od ucznia umiejętności opisywania swojego sposobu myślenia. Także tę umiejętność

należy stopniowo rozwijać od najmłodszych klas przez dobieranie odpowiednich do tego metod

i technik nauczania.

Matematyka dostarcza języka i metod, które pozwalają lepiej zrozumieć nie tylko sytuacje ze

świata otaczającego ucznia, ale też wiele zagadnień, z którymi uczeń spotka się w innych

dziedzinach wiedzy jeszcze w trakcie nauki szkolnej. W nauczaniu matematyki należy więc

możliwie często odwoływać się do takich przykładów oraz do stosowania metod i argumentacji

matematycznej, które dotyczą rzeczywistych obiektów i znanych uczniowi zjawisk, a nie tylko

abstrakcyjnych pojęć.

Niemal wszystkie pojęcia i własności matematyczne powinny być wprowadzone zgodnie

z zasadą: od konkretu (modelu fizycznego), przez zapis ikoniczny do abstrakcji. Pojęcia te

zwykle nie są definiowane tak precyzyjnie jak w matematyce wyższej. Najczęściej zostają one

ukształtowane w wyniku dłuższego procesu. Celem takiego nauczania jest zbudowanie

abstrakcyjnych pojęć i własności matematycznych w sposób, który umożliwia uczniowi

posługiwanie się nimi oraz ich głębsze rozumienie, a nie jedynie zapamiętanie. Nauka

matematyki opiera się zatem głównie na pracy z konkretem, budowaniu intuicji liczbowej

i geometrycznej

oraz

kształtowaniu

umiejętności

praktycznego

stosowania

pojęć

matematycznych. Istotne jest stosowanie licznych przykładów, modeli i sytuacji problemowych

bez wprowadzania nadmiernego formalizmu oraz bez przedwczesnego wprowadzania

abstrakcyjnych ujęć, zanim uczniowie będą na nie gotowi.

––248

250 ––

Poz. 378

Poważną przeszkodą w rozwijaniu umiejętności matematycznych jest u ucznia lęk przed

matematyką – stan, którego zarówno przyczyną, jak i skutkiem bywa brak poczucia sukcesu.

Pokonaniu tego lęku służą m.in. rozmaite metody pracy z błędem pozwalające zmienić

destrukcyjne przekonanie „błąd to porażka” na zasadę „błąd to okazja do zrozumienia

i rozwoju”. Przełamaniu lęku przed matematyką służą też: modelowanie pojęć na konkretnych

obiektach i przykładach ze świata otaczającego ucznia, budowanie umiejętności opisywania

przez ucznia jego sposobu myślenia oraz zachęcanie do przedstawiania własnego sposobu

rozwiązania problemu.

Stosowane metody nauczania powinny także pobudzać kreatywność uczniów w rozwiązywaniu

problemów matematycznych i uczyć ich umiejętności stawiania pytań (także sobie)

zmierzających do rozumienia omawianych zagadnień.

Matematyka szkolna daje możliwość kształtowania umiejętności odczytywania, analizowania

i interpretowania danych, w szczególności danych statystycznych. Umiejętności te pozwalają

weryfikować informacje i wykrywać manipulacje oparte na nierzetelnym posługiwaniu się

danymi. Pomagają również zapobiegać podejmowaniu niekorzystnych decyzji, w tym

finansowych.

Umiejętność wykonywania obliczeń w pamięci lub ze wsparciem zapisu obliczeń pośrednich

jest ważnym elementem wykształcenia matematycznego. W wymaganiach szczegółowych

dotyczących wiedzy i umiejętności nie pojawiło się sformułowanie „algorytmy działań

pisemnych”. W klasach IV–VI, żeby osiągnąć umiejętność wymaganą w dziale pierwszym

w pkt 9, „Uczeń (…) dodaje i odejmuje liczby naturalne w pamięci lub z zapisem obliczeń

pośrednich”, uczeń może znać tradycyjny algorytm pisemnego dodawania lub odejmowania,

ale nie musi. Powyższą umiejętność można osiągnąć, używając algorytmu innego niż algorytm

tradycyjny, albo można nawet w ogóle nie posługiwać się algorytmem. Podobnie jest

z algorytmami pisemnego mnożenia i dzielenia.

Obliczenia pamięciowe, w tym szacowanie wyników, bardzo przydają się w życiu codziennym.

Samodzielne wykonywanie takich obliczeń kształtuje intuicję liczbową oraz umiejętność

rozumienia wielkości liczbowych i ich wzajemnych zależności.

Nadmierne eksponowanie skomplikowanych rachunków prowadzi jednak do przeciążenia

uczniów rachunkami, w tym do zaniedbania kształtowania wyobraźni ucznia i jego

umiejętności rozumowania. Z tego powodu w wymaganiach wprowadzono liczne ograniczenia

––249

251 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

stopnia złożoności ćwiczeń w rachunkach arytmetycznych i algebraicznych. Ćwiczenia takie

mają dać uczniowi okazję do zrozumienia zasad obowiązujących przy danym typie rachunków

i do nabycia biegłości w obliczeniach na niezbyt skomplikowanych przykładach. Te

umiejętności wystarczą, aby rozwiązać dowolny problem wymagający obliczeń z ewentualnym

wsparciem kalkulatora lub aplikacji komputerowej.

Kalkulatora należy jednak używać oszczędnie, zwłaszcza w klasach IV–VI, i tylko

w sytuacjach, gdy kształtowanie umiejętności prowadzenia obliczeń nie jest głównym celem

zadania. W klasach VII i VIII kalkulatory i aplikacje komputerowe są używane w szerszym

zakresie, zwłaszcza w przypadku problemów związanych z kontekstem praktycznym i analizą

danych.

W klasach IV–VI wyobraźnia geometryczna rozwija się bardzo szybko. Wskazane jest

wspieranie w tym ucznia przez dobieranie odpowiednich modeli i rekwizytów oraz skłanianie

go do manipulowania tymi przedmiotami. Dotyczy to zarówno geometrii płaskiej, jak

i przestrzennej.

Obliczanie

objętości

bryły

powstałej

po

sklejeniu

lub

wycięciu

prostopadłościanów albo objętości bryły, którą trzeba podzielić lub dopełnić do

prostopadłościanu, w znakomity sposób rozwija wyobraźnię. Warto też poświęcić czas na to,

aby uczeń umiał rysować czytelne dla siebie szkice brył.

Wskazane jest, aby znaczna część zadań dotyczyła danych rzeczywistych, a gdy uczeń

wyszukuje

informacje

samodzielnie,

powinien

zadbać

o

weryfikowalne

źródło.

W szczególności zbieranie danych należy łączyć z intuicyjną analizą ich poprawności: uczeń

powinien zauważyć, jeśli dane prowadzą do jawnie nieprawdziwych wniosków, i nie bać się

zwrócić na to uwagi.

W klasach VII i VIII pojawia się pojęcie prawdopodobieństwa. Nauczyciel powinien

wprowadzić przede wszystkim intuicje związane ze zjawiskami losowymi, a obliczanie

prawdopodobieństwa jest ograniczone do nieskomplikowanych rachunkowo przykładów,

w których wystarczą metody zliczania znane uczniowi z innych działów.

Moduł ekonomiczno-finansowy stanowi integralną część nauczania matematyki w klasach IV–VIII.

Jego celem jest rozwijanie nie tylko umiejętności rachunkowych, ale także świadomości

finansowej uczniów przez wprowadzanie konkretnych zagadnień ekonomicznych.

W klasach IV–VI uczniowie powinni poznawać podstawowe pojęcia finansowe: wartość

pieniądza, cenę, koszt, budżet, oszczędzanie, rabat, opłacalność. Nauka powinna opierać się na

przykładach bliskich uczniowi – takich jak zakupy, planowanie wycieczki czy zarządzanie

––250

252 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

kieszonkowym – z wykorzystaniem tabel, wykresów, symulacji oraz materiałów codziennego

użytku (np. paragonów, ulotek). Działania matematyczne powinny być powiązane z analizą

sytuacji finansowych.

W klasach VII i VIII uczniowie powinni analizować bardziej złożone zagadnienia, m.in.

kredyty, raty, oprocentowanie, inflację, budżet domowy, średnie i mediany zarobków. Należy

wykorzystywać dane rzeczywiste oraz narzędzia wspierające analizę (np. wykresy, kalkulatory,

arkusze kalkulacyjne). Istotne jest rozwijanie umiejętności porównywania ofert, planowania

wydatków i oceny opłacalności.

Moduł ekonomiczno-finansowy powinien obejmować nie tylko wykonywanie obliczeń

w kontekście finansowym, ale także systematyczne wprowadzanie treści ekonomicznych,

z którymi uczeń ma się zapoznać oraz które ma zrozumieć i stosować w praktyce.

Treści matematyczne powinny być w miarę możliwości osadzane w kontekstach realnych

i aktualnych – także tych związanych ze środowiskiem i klimatem. Zaleca się wykorzystywanie

danych liczbowych i statystycznych odnoszących się do zagadnień takich, jak: zmiana klimatu,

zużycie energii, emisja CO₂, ślad węglowy, zasoby wodne, ochrona różnorodności biologicznej

czy gospodarowanie przestrzenią miejską. Wskazane jest stosowanie zadań opartych na danych

rzeczywistych (np. liczba parków narodowych, powierzchnia wysychających jezior,

porównanie emisji dla różnych środków transportu) oraz kształtowanie umiejętności ich

interpretacji, przeliczania i przedstawiania graficznego. Matematyka powinna wspierać rozwój

postawy odpowiedzialności za środowisko, uczyć rozumienia danych środowiskowych oraz

krytycznej analizy informacji dotyczących klimatu.

INFORMATYKA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Analizowanie, formułowanie i rozwiązywanie sytuacji problemowych z wykorzystaniem

logicznego, abstrakcyjnego i komputacyjnego myślenia oraz z zastosowaniem różnych

sposobów reprezentowania informacji.

2.

Programowanie rozwiązań sytuacji problemowych z różnych dziedzin w środowiskach

programistycznych.

3.

Rozwiązywanie problemów oraz tworzenie, analizowanie, przetwarzanie i udostępnianie

informacji w postaci tekstu, danych liczbowych, grafiki i multimediów z wykorzystaniem

narzędzi cyfrowych, także wspomaganych sztuczną inteligencją.

––251

253 –

–

Dziennik Ustaw

4.

Poz. 378

Rozwijanie umiejętności bezpiecznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii

cyfrowych, w tym także narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, z uwzględnieniem

ich ograniczeń oraz wpływu na człowieka i środowisko.

5.

Rozwijanie umiejętności krytycznej oceny informacji oraz kształtowanie kompetencji

społecznych w środowisku cyfrowym, w tym komunikacji i współpracy, a także

kształtowanie postaw związanych z ochroną danych osobowych oraz przestrzeganiem

zasad etycznych i prawnych.

Informatyka to przedmiot ogólnokształcący, który rozwija praktyczne umiejętności uczniów

oraz wspiera ich w świadomym, sprawczym oraz odpowiedzialnym funkcjonowaniu w świecie

technologii cyfrowych. Kształcenie informatyczne sprzyja twórczemu myśleniu, rozwija

kompetencje współpracy i komunikacji oraz uczy korzystania z narzędzi cyfrowych w sposób

etyczny i zrównoważony. Wszystkie te aspekty składają się na dobrze ugruntowane

kompetencje cyfrowe. Sposób ich rozwijania pozostaje elastyczny i zależny od kontekstu

edukacyjnego oraz decyzji nauczyciela.

Nauczanie informatyki opiera się na następujących filarach

1)

spiralna struktura nauczania jako fundament metodyczny – umożliwia systematyczne

pogłębianie wiedzy i umiejętności w coraz bardziej złożonych sytuacjach i kontekstach

problemowych;

2)

myślenie komputacyjne jako kluczowa kompetencja w podejściu do rozwiązywania

problemów – wykorzystywana do formułowania i rozwiązywania problemów z różnych

dziedzin, z zastosowaniem m.in. myślenia abstrakcyjnego i algorytmicznego;

3)

kompetencje społeczne i odpowiedzialne korzystanie z technologii jako podstawa

świadomego i bezpiecznego funkcjonowania w rzeczywistości cyfrowej – obejmuje

współpracę i umiejętność komunikacji, tworzenie i krytyczny odbiór treści medialnych,

a także kształtowanie etycznej i odpowiedzialnej postawy w środowisku cyfrowym,

uwzględniającej

m.in.

ochronę

danych

osobowych

i

przestrzeganie

zasad

cyberbezpieczeństwa;

4)

rozwijanie sprawczości – wspiera indywidualne i grupowe podejście do rozwiązywania

problemów z wykorzystaniem technologii, co sprzyja budowaniu podmiotowości ucznia

oraz wzmacnianiu jego przekonania o własnej skuteczności i wpływie na otoczenie;

5)

refleksja nad wpływem technologii – rozwija świadomość konsekwencji społecznych

i środowiskowych wynikających z rozwoju technologii oraz kształtuje postawy

odpowiedzialności cyfrowej i obywatelskiej.

Układ treści oparty na tych filarach wspiera rozumienie zakresu przedmiotu i porządkuje proces

jego realizacji.

Poz. 378

Informatyka w szkole wyróżnia się

1)

rozwijaniem

umiejętności

rozwiązywania

problemów

z

różnych

dziedzin

z wykorzystaniem myślenia komputacyjnego i technologii cyfrowych, sprzyjających

integracji z innymi przedmiotami;

2)

łączeniem wiedzy informatycznej i działań praktycznych z poznawaniem zasad

funkcjonowania technologii;

3)

stosowaniem metod problemowych i projektowych, które rozwijają kreatywność

i kompetencje społeczne;

4)

uwzględnieniem dynamicznego rozwoju technologii cyfrowych, w tym robotyki, analizy

danych oraz sztucznej inteligencji.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Poniższe wymagania szczegółowe są zgrupowane wokół pięciu celów kształcenia – wymagań

ogólnych, z których każdy jest rozwijany przez poszczególne wymagania. Uczniowie

stopniowo rozwijają swoją wiedzę i umiejętności przez działania w coraz bardziej złożonych

sytuacjach problemowych oraz w kontekście codziennego wykorzystania technologii.

Dodatkowo wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułu

medialnego.

Klasy IV–VI

1.

Analizowanie, formułowanie i rozwiązywanie sytuacji problemowych z wykorzystaniem

myślenia logicznego, abstrakcyjnego i komputacyjnego oraz z zastosowaniem różnych

sposobów reprezentowania informacji. Uczeń

1)

ustawia w kolejności liniowej różne obiekty, takie jak: liczby, teksty, obrazki,

z uwzględnieniem ich cech i relacji między nimi;

2)

rozwiązuje sytuacje problemowe ze swojego otoczenia, stosując podejście

komputacyjne;

3)

znajduje w kolekcji obiektów lub w zbiorach informacji elementy o podanych

własnościach;

4)

planuje zachowanie robota fizycznego lub robota na ekranie, zmierzające do

osiągnięcia przez niego określonego celu.

––253

255 –

–

Dziennik Ustaw

2.

Poz. 378

Programowanie rozwiązań sytuacji problemowych z różnych dziedzin w środowiskach

programistycznych. Uczeń

1)

projektuje, tworzy i zapisuje w wybranym środowisku programistycznym pomysły

historyjek i rozwiązania problemów, w tym proste algorytmy z wykorzystaniem

poleceń sekwencyjnych, warunkowych i iteracyjnych;

2)

tworzy i uruchamia program w wybranym środowisku programistycznym

i porównuje jego działanie z przyjętymi założeniami lub testuje na wybranych

danych, poprawia zauważone błędy;

3)

uzasadnia swój sposób rozwiązania problemu, objaśnia działanie wybranych

instrukcji w programie;

4)

programuje robota fizycznego lub robota na ekranie lub tylko nim steruje w celu

wykonania określonego zadania.

3.

Rozwiązywanie problemów oraz tworzenie, analizowanie, przetwarzanie i udostępnianie

informacji w postaci tekstu, danych liczbowych, grafiki i multimediów z wykorzystaniem

narzędzi cyfrowych, także wspomaganych sztuczną inteligencją. Uczeń

1)

tworzy ilustracje w edytorze grafiki, łączy je w spójne kompozycje;

2)

wykonuje w arkuszu kalkulacyjnym proste obliczenia i analizę danych dla zadań

z różnych przedmiotów, w tym zadań osadzonych w kontekście rzeczywistym,

i uzupełnia je odpowiednimi wykresami, a następnie formułuje wnioski;

3)

opracowuje proste dokumenty tekstowe rozbudowane o ilustracje (np. opisy

zrealizowanych projektów, kartki okolicznościowe czy plakaty) i stosuje w nich

elementy formatowania odpowiednie do treści, w tym wyliczenia i tabele;

4)

planuje i tworzy prezentacje na różne tematy i dla różnych odbiorców;

5)

przygotowuje materiały multimedialne, łącząc tekst, obraz i proste animacje, także

wspomagające naukę innych dziedzin i przedmiotów szkolnych – moduł medialny;

6)

tworzy treści z wykorzystaniem prostych narzędzi sztucznej inteligencji, w tym

obrazy, multimedia i teksty;

7)

zapisuje efekty swojej pracy lokalnie oraz w środowisku chmurowym.

––254

256 –

–

Dziennik Ustaw

4.

Poz. 378

Rozwijanie umiejętności bezpiecznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii

cyfrowych, w tym także narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, z uwzględnieniem

ich ograniczeń oraz wpływu na człowieka i środowisko. Uczeń

1)

korzysta w sposób celowy i bezpieczny z urządzeń cyfrowych, w tym z zestawu

komputerowego;

2)

wyjaśnia funkcjonowanie sieci komputerowej w kontekście komunikacji i dostępu

do informacji;

3)

rozpoznaje podejrzane treści on-line i podejmuje podstawowe działania obronne –

moduł medialny;

4)

trenuje prosty model sztucznej inteligencji i obserwuje, jak dane wpływają na jego

wyniki;

5)

5.

omawia wpływ technologii na środowisko oraz stosuje zasady oszczędzania energii.

Rozwijanie umiejętności krytycznej oceny informacji oraz kształtowanie kompetencji

społecznych w środowisku cyfrowym, w tym komunikacji i współpracy, a także

kształtowanie postaw związanych z ochroną danych osobowych oraz przestrzeganiem

zasad etycznych i prawnych. Uczeń

1)

korzysta z narzędzi cyfrowych do współpracy i tworzenia dokumentów;

2)

komunikuje się w środowisku cyfrowym zgodnie z zasadami netykiety oraz

regulaminami platform cyfrowych – moduł medialny;

3)

przestrzega zasad bezpiecznego i higienicznego korzystania z technologii i mediów

cyfrowych – moduł medialny;

4)

ocenia konsekwencje różnych zagrożeń cyfrowych oraz wskazuje sposoby

reagowania na nie i możliwości uzyskania wsparcia;

5)

chroni dane osobowe, stosując hasła i podstawowe ustawienia prywatności;

6)

respektuje prawa autorskie, podaje źródła wykorzystanych materiałów;

7)

przestrzega zasad licencji na oprogramowanie, z którego korzysta.

Klasy VII i VIII

1.

Analizowanie, formułowanie i rozwiązywanie sytuacji problemowych z wykorzystaniem

myślenia logicznego, abstrakcyjnego i komputacyjnego oraz z zastosowaniem sposobów

reprezentowania informacji. Uczeń

1)

formułuje problem w postaci specyfikacji przez określenie danych i wyników oraz

zależności między nimi;

––255

257 ––

2)

Poz. 378

rozwiązuje problem, przechodząc przez kolejne etapy podejścia komputacyjnego,

i posługuje się różnymi sposobami przedstawiania rozwiązania;

3)

objaśnia oraz stosuje podstawowe algorytmy na liczbach naturalnych: badanie

podzielności liczb, rozkład liczby na czynniki pierwsze, algorytm Euklidesa;

4)

stosuje podstawowe algorytmy do wyszukiwania, zliczania i porządkowania danych,

w tym wyszukiwanie w ciągu uporządkowanym i nieuporządkowanym oraz

porządkowanie przez wybór lub metodą bąbelkową;

5)

przedstawia sposoby reprezentowania w komputerze wartości logicznych, liczb

naturalnych (system binarny), znaków (kody ASCII).

2.

Programowanie rozwiązań sytuacji problemowych z różnych dziedzin w środowiskach

programistycznych. Uczeń

1)

projektuje i programuje rozwiązania zgodnie z etapami procesu rozwiązywania

problemów;

2)

stosuje w programach instrukcje wejścia i wyjścia, zmienne, wyrażenia arytmetyczne

oraz logiczne, instrukcje warunkowe, instrukcje iteracyjne;

3)

analizuje poprawność działania programu, w tym zgodność ze specyfikacją

problemu, i poprawia ewentualne błędy;

4)

implementuje w postaci programów wybrane algorytmy na liczbach naturalnych oraz

algorytmy do wyszukiwania, zliczania i porządkowania danych.

3.

Rozwiązywanie problemów oraz tworzenie, analizowanie, przetwarzanie i udostępnianie

informacji w postaci tekstu, danych liczbowych, grafiki i multimediów z wykorzystaniem

narzędzi cyfrowych, także wspomaganych sztuczną inteligencją. Uczeń

1)

projektuje publikacje graficzne z wykorzystaniem narzędzi do edycji grafiki

rastrowej i wektorowej, dbając o czytelność oraz spójność wizualną przekazu;

2)

analizuje dane z różnych dziedzin z użyciem arkusza kalkulacyjnego, stosując

formuły i różne rodzaje adresowania, porządkuje i filtruje dane, uzupełnia obliczenia

odpowiednimi wykresami, a następnie interpretuje wyniki, dostrzega zależności

i formułuje wnioski;

3)

tworzy i edytuje złożone dokumenty tekstowe z tabelami, grafiką i fragmentami

innych dokumentów, odpowiednio je formatuje, dostosowując do celu oraz odbiorcy;

––256

258 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

tworzy prezentacje multimedialne i materiały cyfrowe z wykorzystaniem różnych

sposobów reprezentowania informacji i za pomocą różnych narzędzi edytorskich –

moduł medialny;

5)

wykorzystuje narzędzia sztucznej inteligencji do wspomagania tworzenia treści,

edytuje je i ocenia ich trafność oraz zgodność ze specyfikacją problemu;

6)

tworzy

i

wypełnia

szablon

dokumentu

elektronicznego

(także

on-line),

wprowadzając wymagane informacje i zachowując jego strukturę;

7)

dobiera formę wypowiedzi cyfrowej (dokument, prezentację, film, raport)

odpowiednio do treści i sytuacji komunikacyjnej;

8)

4.

opracowuje prostą stronę internetową zawierającą tekst, obrazy i hiperłącza.

Rozwijanie umiejętności bezpiecznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii

cyfrowych, w tym także narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, z uwzględnieniem

ich ograniczeń oraz wpływu na człowieka i środowisko. Uczeń

1)

opisuje budowę i funkcje podstawowych podzespołów komputera i urządzeń

cyfrowych;

2)

przedstawia schemat budowy i funkcjonowania sieci lokalnych i Internetu;

3)

trenuje model uczenia maszynowego, analizuje jego działanie oraz modyfikuje dane,

aby poprawić precyzję i wiarygodność wyników;

4)

stosuje odpowiedzialne praktyki korzystania z technologii, uwzględniając jej wpływ

na środowisko i społeczeństwo, oraz wyjaśnia, czym jest ślad węglowy, i omawia

sposoby jego ograniczania.

5.

Rozwijanie umiejętności krytycznej oceny informacji oraz kształtowanie kompetencji

społecznych w środowisku cyfrowym, w tym komunikacji i współpracy, a także

kształtowanie postaw związanych z ochroną danych osobowych oraz przestrzeganiem

zasad etycznych i prawnych. Uczeń

1)

chroni hasła, używa menedżera haseł oraz świadomie zarządza informacjami o sobie

udostępnianymi w Internecie;

2)

rozróżnia licencje, zna i stosuje prawo autorskie, korzysta legalnie z zasobów

cyfrowych;

3)

rozpoznaje próby wyłudzania danych i stosuje działania zapobiegawcze;

4)

rozpoznaje manipulacje w środowisku cyfrowym oraz ocenia ich skutki etyczne,

społeczne i prawne;

5)

próbuje odróżnić treści tworzone przez człowieka od generowanych ze wsparciem

sztucznej inteligencji oraz porównuje ich styl, jakość i wartość poznawczą.

Poz. 378

W ramach zajęć z informatyki uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które

rozwijają ich myślenie krytyczne i analityczne oraz budują poczucie sprawczości. Mają one

charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają

umiejętności komunikacyjne i współpracę. W każdym roku nauki uczeń realizuje jedno

doświadczenie, przy czym w klasach VII i VIII obowiązkowe jest doświadczenie edukacyjne

z algorytmiką i programowaniem, a spośród pozostałych dwóch nauczyciel wybiera jedno.

W przypadku klas IV–VI uczeń

1)

pracując w grupie, wykorzystuje wybrane narzędzie programistyczne do stworzenia

prostego programu komputerowego odpowiadającego na zauważoną potrzebę (np. quiz,

grę); program może dotyczyć problemu wynikającego z tematyki zajęć szkolnych;

w procesie tworzenia uczeń sprawdza poprawność działania programu, zbiera uwagi,

dokonuje poprawek, a ostateczny projekt prezentuje w formie ustalonej z nauczycielem;

2)

korzystając z prostych narzędzi cyfrowych, projektuje i realizuje w grupie minikampanię

informacyjną na wybrany temat związany z bezpieczeństwem cyfrowym, wpływem

technologii na środowisko lub dezinformacją w mediach cyfrowych, gotowy przekaz

kieruje do wybranych odbiorców, wykorzystując dostępne kanały komunikacji;

3)

pracując w grupie, tworzy klasowy kodeks bezpiecznego i etycznego użytkowania

technologii, w tym urządzeń cyfrowych, formułuje zasady, uzgadnia je i wdraża, ustalając

również sposób ich przestrzegania, po określonym czasie ocenia skuteczność kodeksu

i wprowadza niezbędne poprawki.

W przypadku klas VII i VIII uczeń

1)

pracując w grupie, projektuje i tworzy interaktywną symulację lub grę edukacyjną na

wybrany temat (np. model układu słonecznego lub prostą grę logiczną), planuje algorytmy

sterujące zachowaniem obiektów i wdraża je za pomocą poznanych konstrukcji

programistycznych, testuje gotowy projekt, dokumentuje kluczowe fragmenty jego kodu,

a następnie prezentuje efekty pracy przed klasą, opowiadając o zastosowanych

rozwiązaniach i napotkanych trudnościach;

2)

pracując w grupie, realizuje interdyscyplinarny projekt zakładający wykorzystanie

technologii w działaniach na rzecz dobra wspólnego; projekt ma charakter badawczy lub

społeczny; działanie ma zdefiniowany cel, harmonogram i podział zadań; projekt zostaje

zrealizowany, podsumowany i zaprezentowany;

3)

––258

260 –

–

Poz. 378

indywidualnie lub w grupie analizuje komunikaty medialne na wybrany temat,

uzgodniony wcześniej z nauczycielem, poszukuje w Internecie przekazów różnorodnych

pod względem treści i formy (z mediów tradycyjnych i społecznościowych), ocenia ich

wiarygodność i identyfikuje próby manipulacji, wnioski z analizy przedstawia w formie

ustalonej z nauczycielem.

Warunki i sposób realizacji

Szkoła zapewnia warunki sprzyjające bezpiecznemu i odpowiedzialnemu korzystaniu

z technologii cyfrowych oraz aktywnemu i praktycznemu uczeniu się informatyki. Każdy

uczeń ma do dyspozycji stanowisko komputerowe z dostępem do Internetu i odpowiednim

oprogramowaniem, obejmującym m.in. edytory tekstu i grafiki, arkusze kalkulacyjne,

środowiska programistyczne, narzędzia multimedialne oraz kreatory stron internetowych.

W procesie nauczania są wykorzystywane nowoczesne narzędzia edukacyjne, takie jak

urządzenia cyfrowe, roboty edukacyjne, zestawy mikrokontrolerów czy platformy chmurowe.

Sale przeznaczone do zajęć z informatyki są przystosowane do pracy indywidualnej i w grupie,

sprzyjają realizacji projektów oraz stwarzają warunki do prezentacji efektów pracy uczniów.

Nauczanie informatyki opiera się na metodach wspierających sprawczość ucznia i jego aktywne

zaangażowanie w proces uczenia się. Szczególnie rekomendowane są

1)

różnicowanie metod i zadań dydaktycznych, dostosowanie ich do potrzeb, możliwości

i stylów uczenia się uczniów;

2)

praca oparta na pytaniach i zadaniach otwartych, rozwijająca ciekawość poznawczą

i krytyczne myślenie;

3)

nauczanie przez działanie i eksplorację, oparte na samodzielnym poszukiwaniu rozwiązań

i doświadczaniu skutków własnych decyzji;

4)

podejście problemowe i projektowe, łączące teorię z praktyką oraz sprzyjające pracy

w grupie.

Ważne jest, aby uczniowie mieli możliwość samodzielnego planowania, testowania i oceny

własnych rozwiązań zarówno w pracy indywidualnej, jak i w grupie. Nauczyciel dobiera

metody, elastycznie dostosowując je do potrzeb i możliwości uczniów.

Problemy i projekty podejmowane w ramach zajęć z informatyki mogą odnosić się do różnych

dziedzin kształcenia przy zachowaniu informatycznego charakteru działań.

––259

261 –

–

Poz. 378

Programowanie na lekcji informatyki jest działaniem wspierającym rozwój myślenia

komputacyjnego, a także kreatywności i umiejętności rozwiązywania problemów. Realizuje się

je zgodnie ze spiralną strukturą nauczania: od prostych działań w środowiskach blokowych

i graficznych po bardziej złożone projekty w środowiskach tekstowych.

Wybór rodzaju środowiska programistycznego należy do nauczyciela i powinien być

dostosowany do wieku i wcześniejszych doświadczeń uczniów, dostępnych zasobów

technicznych oraz innych istotnych uwarunkowań organizacyjnych.

Niezależnie od wybranego środowiska kluczowa jest realizacja wymagań szczegółowych

dotyczących wiedzy i umiejętności, w tym rozwijanie myślenia komputacyjnego, umiejętności

projektowania rozwiązań oraz testowania ich poprawności. Proces ten powinien angażować

uczniów w analizę problemu, planowanie algorytmu, implementację oraz ocenę działania

zaprojektowanego rozwiązania.

Sztuczna inteligencja zmienia sposób, w jaki uczniowie i nauczyciele korzystają z informacji.

Ważniejsze od umiejętności wyszukiwania stają się krytyczne myślenie, ocena wiarygodności

treści oraz świadome ich wykorzystanie. W tym kontekście kluczowe stają się takie

umiejętności, jak: formułowanie trafnych zapytań, analiza treści generowanych przez systemy

cyfrowe oraz refleksja nad ich zastosowaniem i konsekwencjami. Nawet jeśli w przyszłości

znaczenie tego pojęcia się zmieni, jego obecność pozwala uczniom nie tylko wykorzystywać

narzędzia sztucznej inteligencji, ale przede wszystkim

1)

rozumieć zasady ich działania, w tym podstawowe mechanizmy uczenia maszynowego;

2)

rozpoznawać ich ograniczenia;

3)

podejmować świadome decyzje dotyczące ich stosowania.

Nauczyciel pełni funkcję przewodnika i organizatora procesu uczenia się, wspierając uczniów

w samodzielnym dochodzeniu do wiedzy, formułowaniu problemów i projektowaniu

rozwiązań z użyciem technologii cyfrowych. Motywuje do zadawania pytań, krytycznego

myślenia i analizy informacji, wspiera współpracę uczniów oraz łączenie treści

informatycznych z innymi obszarami edukacji.

Treści i metody nauczania są dostosowywane elastycznie do dynamicznych zmian w dziedzinie

technologii cyfrowych oraz aktualnych trendów społeczno-gospodarczych. Istotne jest łączenie

teorii z praktyką oraz wykorzystywanie wiedzy i narzędzi cyfrowych w zadaniach bliskich

doświadczeniom uczniów. Takie podejście zwiększa użyteczność nauki, wspiera motywację do

działania i rozwój kompetencji przyszłości.

––260

262 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

W nauczaniu informatyki nauczyciel uwzględnia także rozwój narzędzi opartych na sztucznej

inteligencji, prowadząc uczniów ku świadomemu, odpowiedzialnemu i kreatywnemu

korzystaniu z technologii cyfrowych.

ZAJĘCIA PRAKTYCZNO-TECHNICZNE

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Rozpoznanie swojej roli w środowisku technicznym oraz identyfikowanie własnych

potrzeb, predyspozycji i uzdolnień technicznych.

2.

Tworzenie i przedstawianie koncepcji różnych rozwiązań technicznych w formie rysunku

odręcznego lub komputerowego, z uwzględnieniem ich funkcjonalności, bezpieczeństwa

i wpływu na środowisko oraz – w miarę nabywania umiejętności – ergonomii, ekonomii

i zasad projektowania uniwersalnego.

3.

Praktyczna ocena konstrukcji wytworów technicznych już istniejących lub zbudowanych

przez siebie przez prawidłowy dobór materiałów na podstawie znajomości ich

właściwości, funkcji i formy elementów składowych, metod ich łączenia.

4.

Planowanie i organizacja działań indywidualnych i grupowych podczas realizacji

projektów technicznych, z uwzględnieniem kolejności czynności oraz podziału zadań.

5.

Opanowanie i doskonalenie umiejętności obróbki różnorodnych materiałów za pomocą

narzędzi przez realizację projektów technicznych.

6.

Opanowanie elementarnych umiejętności bezpiecznego i zgodnego z przeznaczeniem

użytkowania urządzeń, narzędzi i innych wytworów technicznych oraz ich regulacji,

konserwacji, rozpoznawania usterek, a także naprawy.

7.

Rozwijanie świadomości technicznej opartej na działaniach na rzecz zrównoważonego

rozwoju zgodnego z kryteriami: „przemyśl, odrzuć, ogranicz, użyj ponownie, poddaj

recyklingowi, napraw”.

8.

Przygotowanie do odpowiedzialnego i bezpiecznego uczestnictwa w ruchu drogowym,

z uwzględnieniem obsługi oraz konserwacji roweru, w tym przygotowanie do egzaminu

na kartę rowerową.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wymagania szczegółowe są uporządkowane w ośmiu działach, które uwzględniają obszary

praktycznego zastosowania wiedzy technicznej w życiu codziennym ucznia. Taki układ

zapewnia systematyczny rozwój umiejętności technicznych, myślenia projektowego

––261

263 ––

Poz. 378

i odpowiedzialności za środowisko, a także umożliwia integrację wiedzy z różnych dziedzin.

Działy te powinny być realizowane spiralnie w trakcie kolejnych doświadczeń edukacyjnych,

przez co pogłębia się zakres treści i stopień trudności w poszczególnych klasach.

Dodatkowo wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułów

bezpieczeństwo i obrona, ekonomiczno-finansowy, klimatyczny, medialny.

1.

Środowisko techniczne. Uczeń

1)

stosuje podczas wykonywania zadań technicznych zasady bezpieczeństwa pracy

indywidualnej i grupowej, wynikające z regulaminu pracowni technicznej

i powszechnie stosowanych znaków informacji – moduł bezpieczeństwo i obrona;

2)

posługuje się terminologią techniczną zgodną z zasadami języka polskiego,

dotyczącą urządzeń wykorzystywanych w domu, szkole i najbliższym otoczeniu oraz

analizuje rzeczywiste potrzeby i problemy, które dzięki nim są rozwiązywane;

3)

rozpoznaje i opisuje własne zainteresowania, predyspozycje oraz umiejętności

techniczne podczas wykonywania działań praktycznych i projektowych, wskazując

obszary, które chciałby rozwijać w kontekście dalszego kształcenia;

4)

indywidualnie lub w grupie dokonuje oceny wykonanych wytworów technicznych

na podstawie ustalonych kryteriów, przy wykorzystaniu dostępnych źródeł

informacji, analizując ich wpływ na środowisko i koszty realizacji – moduł

ekonomiczno-finansowy i moduł klimatyczny.

2.

Koncepcje rozwiązań technicznych. Uczeń

1)

rozpoznaje i opisuje proste problemy techniczne z życia codziennego, w tym

związane z bezpiecznym uczestnictwem w ruchu drogowym;

2)

określa podstawowe wymagania wobec planowanego rozwiązania: funkcjonalność,

wygodę, bezpieczeństwo, wybrane parametry, wpływ na środowisko i przewiduje

koszty – moduł ekonomiczno-finansowy i moduł klimatyczny;

3)

tworzy propozycje rozwiązań technicznych w formie opisów, prostych szkiców lub

prototypów modeli;

4)

omawia opracowane koncepcje rozwiązań, wybiera najbardziej odpowiednią

koncepcję, uzasadnia swój wybór oraz czerpie inspiracje z pomysłów innych – moduł

medialny.

––262

264 –

–

Dziennik Ustaw

3.

Poz. 378

Ocena rozwiązań technicznych. Uczeń

1)

rozpoznaje i porównuje wybrane materiały i surowce (papiernicze, tekstylne,

żywnościowe, drzewne, tworzywa sztuczne i metale) oraz uzasadnia ich

zastosowanie na podstawie ich właściwości i funkcji w konkretnych wytworach

technicznych – prowadzi analizę materiałową jako etap oceny;

2)

testuje w praktyce zmiany konstrukcyjne i materiałowe w wytworach technicznych

zgodnie z pomysłami i założeniami projektowymi, doskonaląc wybrane kryteria

projektowe – prowadzi ocenę przez modyfikację;

3)

wykonuje indywidualnie lub grupowo modyfikacje projektowe, wykorzystując

wiedzę o materiałach, ich obróbce i łączeniu oraz ich wpływie na środowisko –

ulepszenie z oceną wpływu – moduł klimatyczny;

4)

ocenia jakość wytworów technicznych zgodnie z przyjętymi kryteriami – ocena

bezpośrednia po ulepszeniu – moduł ekonomiczno-finansowy i moduł klimatyczny.

4.

Planowanie pracy wytwórczej. Uczeń

1)

czyta rysunek techniczny, ustala liczbę, kształt i wymiary elementów składowych,

dobiera materiały i narzędzia, szacuje koszty wykonania na podstawie analizy

projektu technicznego – moduł ekonomiczno-finansowy;

2)

planuje swoją pracę, tworząc harmonogram czynności;

3)

ustala zasady współpracy i komunikacji obowiązujące w grupie podczas realizacji

projektu technicznego.

5.

Wykonywanie wytworów technicznych. Uczeń

1)

dobiera narzędzia i materiały do wykonania wytworu technicznego zgodnie

z wymaganiami technologicznymi;

2)

organizuje stanowisko pracy do określonej obróbki i porządkuje je po zakończeniu

realizacji zadania technicznego;

3)

przenosi wymiary ze szkicu lub rysunku technicznego na obrabiany materiał;

4)

wykonuje czynności technologiczne wynikające z realizacji zadania, stosując

narzędzia zgodnie z ich przeznaczeniem oraz przestrzegając zasad bezpieczeństwa

i higieny pracy – moduł bezpieczeństwo i obrona;

5)

współpracuje z innymi uczniami podczas realizacji zadania;

6)

porównuje efekt swojej pracy z założeniami, analizuje błędy i wprowadza poprawki

w celu doskonalenia wykonanego wytworu technicznego;

––263

265 –

–

Dziennik Ustaw

7)

Poz. 378

prezentuje wykonany wytwór techniczny, omawia zastosowane materiały i narzędzia,

napotkane trudności, zdobyte umiejętności oraz możliwe usprawnienia, w tym

dotyczące obniżenia kosztów – moduł ekonomiczno-finansowy i moduł medialny.

6.

Eksploatacja, regulacja i konserwacja narzędzi i urządzeń. Uczeń

1)

korzysta z narzędzi i urządzeń, przestrzegając ogólnych zasad bezpieczeństwa –

moduł bezpieczeństwo i obrona;

2)

reguluje urządzenia techniczne zgodnie z instrukcjami obsługi oraz dostosowuje ich

parametry do konkretnych warunków pracy – moduł bezpieczeństwo i obrona;

3)

wykonuje podstawowe czynności konserwacyjne w celu zapewnienia trwałości

i niezawodności narzędzi i urządzeń – moduł bezpieczeństwo i obrona;

4)

rozpoznaje oznaki niesprawności narzędzi i urządzeń, wykonuje proste działania

diagnostyczne i wyjaśnia wpływ ich stanu technicznego na bezpieczeństwo

i efektywność pracy – moduł bezpieczeństwo i obrona;

5)

analizuje wpływ regularnej konserwacji urządzeń na ich żywotność i ograniczenie

kosztów napraw urządzeń lub zakupu nowych – moduł ekonomiczno-finansowy.

7.

Zrównoważony rozwój środowiska technicznego. Uczeń

1)

tworzy wytwory techniczne, stosując podstawowe zasady ograniczania ilości

odpadów według reguły: „przemyśl, odrzuć, ogranicz, użyj ponownie, poddaj

recyklingowi, napraw” oraz uzasadnia znaczenie tych działań w ochronie środowiska –

moduł ekonomiczno-finansowy i moduł klimatyczny;

2)

analizuje cykl życia wytworu technicznego, uwzględniając koszty środowiskowe

i finansowe na każdym etapie – moduł ekonomiczno-finansowy i moduł

klimatyczny;

3)

wykorzystuje ponownie materiały i naprawia proste urządzenia, stosując zasady

racjonalnego gospodarowania energią i zasobami, segreguje odpady, wyjaśnia

wpływ tych działań na środowisko i oszczędności w gospodarstwie domowym –

moduł ekonomiczno-finansowy i moduł klimatyczny.

8.

Bezpieczne i odpowiedzialne uczestnictwo w ruchu drogowym. Uczeń

1)

interpretuje zasady ruchu drogowego podczas poruszania się pieszo, rowerem,

hulajnogą elektryczną lub urządzeniem transportu osobistego oraz rozpoznaje

i właściwie reaguje na znaki i sygnały drogowe w różnych sytuacjach

komunikacyjnych – moduł bezpieczeństwo i obrona;

––264

266 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

charakteryzuje etyczne aspekty uczestniczenia w ruchu drogowym, w tym szanuje

innych uczestników ruchu drogowego i promuje zachowania sprzyjające

bezpieczeństwu – moduł bezpieczeństwo i obrona;

3)

wyjaśnia warunki dopuszczenia do uczestnictwa w ruchu drogowym kierującego

rowerem,

hulajnogą

elektryczną

lub

urządzeniem

transportu

osobistego,

uwzględniając przepisy prawa i wymagania bezpieczeństwa (np. obowiązek

stosowania kasków do 16 roku życia) – moduł bezpieczeństwo i obrona;

4)

ocenia sytuacje na drodze, podejmuje decyzje, opierając się na regułach ustępowania

pierwszeństwa, kierując się przepisami dotyczącymi ruchu drogowego – moduł

bezpieczeństwo i obrona;

5)

wyjaśnia sposób zachowania się w miejscu zdarzenia lub wypadku drogowego,

potrafi udzielić pierwszej pomocy oraz potrafi przekazać odpowiednim służbom

informacje o wypadku – moduł bezpieczeństwo i obrona;

6)

omawia budowę roweru, hulajnogi elektrycznej oraz urządzenia transportu

osobistego i wyjaśnia zasady działania jego poszczególnych układów w kontekście

bezpieczeństwa i eksploatacji – moduł bezpieczeństwo i obrona;

7)

zna obowiązkowe i zalecane wyposażenie roweru zgodne z obowiązującymi

przepisami – moduł bezpieczeństwo i obrona;

8)

omawia zasady eksploatacji i konserwacji roweru oraz kontroluje i reguluje elementy

roweru wpływające na bezpieczeństwo jazdy – moduł bezpieczeństwo i obrona;

9)

porównuje koszty zakupu, eksploatacji i konserwacji roweru z innymi środkami

transportu oraz analizuje korzyści finansowe i zdrowotne wynikające z codziennego

korzystania z roweru – moduł ekonomiczno-finansowy;

10) charakteryzuje zagrożenia wynikające z niewłaściwego zachowania w ruchu

drogowym, w tym wpływ nadmiernej prędkości, spożywania alkoholu i innych

środków odurzających, oraz negatywnego wpływu korzystania z różnych urządzeń

elektronicznych podczas prowadzenia pojazdów – moduł bezpieczeństwo i obrona;

11) przygotowuje się do egzaminu na kartę rowerową (fakultatywnie) – moduł

bezpieczeństwo i obrona.

W ramach zajęć praktyczno-technicznych uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne,

które rozwijają ich umiejętności techniczne, kreatywność, a także budują poczucie sprawczości.

––265

267 –

–

Dziennik Ustaw

Doświadczenia

edukacyjne

mają

charakter

Poz. 378

praktyczny,

wzmacniają

kompetencje

fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę. Uczeń

1)

indywidualnie lub w grupie w trakcie nauki w klasach IV–VI realizuje co najmniej jedno

zadanie techniczne z każdej kategorii

a)

konstrukcyjne – wykonuje prostą konstrukcję (np. stojak na książki) lub bardziej

skomplikowane konstrukcje z elementami ruchomymi (np. wiatrak, pojazd kołowy),

b)

użytkowe – wykonuje przedmiot codziennego użytku (np. organizer na biurko,

pojemnik na drobiazgi, poduszkę),

c)

elektryczne lub elektroniczne – wykonuje przedmiot wyposażony w proste obwody

elektryczne (np. lampkę, sygnalizator, latarkę, model robota sprzątającego),

d)

ekologiczne – wykonuje przedmiot z dodatkiem materiałów z recyklingu, z myślą

o ich ponownym wykorzystaniu oraz ograniczeniu ich wpływu na środowisko

w czasie użytkowania przedmiotu (np. portfel lub torbę na zakupy ze starych

dżinsów);

2)

indywidualnie lub w grupie planuje i przeprowadza modyfikację wytworu technicznego

w wybranym aspekcie – konstrukcyjnym, materiałowym lub technologicznym –

z zastosowaniem zasad projektowania, planowania działań technicznych oraz oceny

wpływu wprowadzonych zmian na funkcjonalność, estetykę i środowisko, efekty pracy

podsumowuje i prezentuje w formie uzgodnionej z nauczycielem;

3)

pracując w grupie, realizuje projekt przeglądu i konserwacji sprzętu w pracowni

technicznej; działanie obejmuje inwentaryzację i diagnozę stanu wyposażenia, a kończy

się podsumowaniem i prezentacją efektów pracy;

4)

bierze udział w wycieczce (na żywo lub on-line), która łączy naukę z praktyką

i doświadczeniem technicznym, w tym pozwala zapoznać się z zawodami technicznymi,

zasadami inżynierii lub technologii;

5)

indywidualnie lub w grupie przeprowadza przegląd techniczny roweru szkolnego lub

przyprowadzonego przez ucznia; przegląd obejmuje sprawdzenie wyposażenia

obowiązkowego wynikającego z przepisów prawa oraz stanu i działania podstawowych

układów roweru; w miarę możliwości uczeń wykonuje niezbędne naprawy i regulacje;

6)

raz w roku identyfikuje w swoim najbliższym otoczeniu problem, który może zostać

rozwiązany przez praktyczne działania techniczne (np. niedomykające się drzwi, brak

poręczy dla osób starszych lub cieknący kran), dla wybranego problemu przygotowuje

w grupie alternatywne koncepcje rozwiązania i w miarę możliwości wprowadza je

w życie;

7)

––266

268 –

–

Poz. 378

pracując w grupie, przygotowuje zajęcia dotyczące bezpiecznego poruszania się w ruchu

drogowym dla dzieci przedszkolnych lub uczniów klas I–III; doświadczenie realizowane

w klasie V lub VI.

Warunki i sposób realizacji

Struktura podstawy programowej w zakresie przedmiotu zajęcia praktyczno-techniczne sprzyja

elastycznej organizacji pracy dydaktycznej, umożliwia różnicowanie zadań pod względem

trudności i rozwija zarówno kompetencje praktyczne, jak i sprawczość uczniów.

1.

Uczeń w środowisku technicznym – uczniowie poznają swoje miejsce w środowisku

technicznym przez podejmowane działania praktyczne (wysiłek własny), zrozumienie

zasad bezpiecznej pracy, identyfikację zainteresowań i predyspozycji technicznych oraz

ocenę jakości rozwiązań technicznych zastosowanych w urządzeniach codziennego

użytku.

2.

Koncepcje rozwiązań technicznych – uczniowie wykonują projekty techniczne od

formułowania założeń i tworzenia szkiców po ich prezentację i argumentację

uzasadniającą przyjęte rozwiązania. W ten sposób są rozwijane w praktyce umiejętności

twórczego myślenia, projektowania funkcjonalnych i estetycznych rozwiązań oraz

przewidywania skutków ich wdrożenia.

3.

Ocena rozwiązań technicznych – uczniowie zdobywają wiedzę o materiałach i ich

właściwościach, na podstawie obserwacji i analizy istniejących rozwiązań technicznych

samodzielnie tworzą i badają modele wytworów, uwzględniając wieloaspektowe

założenia projektowe.

4.

Planowanie pracy wytwórczej – uczniowie planują i organizują działania praktyczno-wytwórcze: uczą się czytać rysunki techniczne, dobierać materiały i narzędzia, planować

kolejność działań oraz współpracować w grupie.

5.

Wykonywanie wytworów technicznych – uczniowie uczą się działań praktycznych

opanowują umiejętności organizacji stanowiska pracy i obróbki materiałów oraz

prezentacji efektów i oceny wykonanego wytworu.

6.

Eksploatacja, regulacja i konserwacja narzędzi i urządzeń – treści obejmują bezpieczne

i celowe użytkowanie narzędzi i urządzeń, ich regulację i konserwację, diagnozowanie

usterek oraz podejmowanie działań naprawczych.

7.

––267

269 –

–

Poz. 378

Zrównoważony rozwój środowiska technicznego – uczniowie poznają zasady

zrównoważonego rozwoju i cyklu życia produktu, uczą się oszczędzania zasobów,

ponownego wykorzystania materiałów oraz odpowiedzialnego postępowania z odpadami.

8.

Wychowanie komunikacyjne – obejmuje przygotowanie ucznia do bezpiecznego

poruszania się w ruchu drogowym, znajomość przepisów ruchu drogowego i znaków

drogowych dotyczących pieszych oraz rowerzystów i budowy, eksploatacji oraz

konserwacji roweru, hulajnogi elektrycznej i urządzeń transportu osobistego.

Realizacja zajęć praktyczno‑technicznych wymaga zapewnienia bezpiecznych i inspirujących

warunków pracy nauczyciela z uczniami w dobrze wyposażonych pracowniach. Celem tych

zajęć jest umożliwienie każdemu uczniowi aktywnego udziału w rozwijaniu praktycznych

umiejętności technicznych, opartych na kreatywności i odpowiedzialności.

Główną metodą nauczania jest metoda projektu, pozwalająca uczniom na planowanie,

wykonanie i prezentowanie wytworów technicznych. Proces ten obejmuje analizę problemu,

planowanie, realizację oraz refleksję nad wynikami, rozwija tym samym: samodzielność,

odpowiedzialność, współpracę i bezpieczne posługiwanie się narzędziami.

Wspomagająco stosuje się inne metody, takie jak: kierowanie nabywaniem umiejętności

praktycznych, instruktaż, pokaz, pogadankę, dyskusję, obserwację kierowaną oraz formy

ewaluacji uczniowskiej (np. prezentację projektu). Nauczyciel pełni wtedy rolę mentora –

wspiera i ukierunkowuje pracę ucznia, jednak nie podaje gotowych rozwiązań.

Organizacja pracy ucznia powinna być elastyczna – indywidualna, w parach lub grupach.

Projekty powinny być zróżnicowane pod względem złożoności

1)

poziom podstawowy – proste projekty na podstawie rozwiązań prezentowanych przez

nauczyciela;

2)

poziom średni – projekty wymagające samodzielnego myślenia technicznego;

3)

poziom zaawansowany – projekty wykorzystujące wiedzę techniczną do rozwiązywania

złożonych problemów.

Zajęcia praktyczno-techniczne powinny być realizowane w szkolnej pracowni technicznej,

dostosowanej do liczby uczniów.

––268

270 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Podstawowe wyposażenie do prowadzenia zajęć obejmuje: stoły z imadłami, skrzynki

narzędziowe (zawierające linijki, kątowniki, piły, pilniki, wkrętaki, szczypce, młotki, nożyki,

nożyczki, mierniki, szydła), środki ochrony (okulary, rękawice, fartuchy), akcesoria

porządkowe, sprzęt dodatkowy (wiertarki stołowe, pistolety do kleju, maszyny do szycia –

używane pod nadzorem nauczyciela).

Podstawowe wyposażenie zapewniające bezpieczeństwo w czasie zajęć obejmuje: apteczkę,

gaśnicę, odpowiednie wyłączniki bezpieczeństwa, instrukcje BHP.

W ramach wychowania komunikacyjnego zaleca się wyposażenie pracowni w rowery, kaski,

kamizelki odblaskowe, modele znaków drogowych. Zajęcia dotyczące bezpieczeństwa ruchu

drogowego powinny być prowadzone w pracowni szkolnej, na szkolnym terenie sportowo-rekreacyjnym, w miejscach wytypowanych jako bezpieczne (np. w miasteczkach ruchu

drogowego).

WYCHOWANIE FIZYCZNE

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Rozwijanie sprawności fizycznej oraz umiejętności świadomej i dokładnej kontroli ruchu

podczas wykonywania zadań ruchowych.

2.

Utrwalanie nawyków zdrowego stylu życia oraz samodzielne zarządzanie swoją

aktywnością fizyczną i zdrowiem.

3.

Rozwijanie odpowiedzialności podczas gier rekreacyjnych i zespołowych, w duchu zasad

fair play oraz postawy szacunku wobec środowiska.

4.

Stosowanie zasad bezpieczeństwa podczas aktywności fizycznych w różnych warunkach

i sytuacjach.

5.

Rozwijanie zainteresowania różnorodnymi formami aktywności fizycznej jako elementu

zdrowego stylu życia oraz kształtowanie postawy sprzyjającej podejmowaniu aktywności

fizycznej przez całe życie.

6.

Doskonalenie umiejętności współpracy w grupie i budowanie relacji społecznych przez

aktywność fizyczną.

7.

Rozwijanie świadomości swojego ciała, postępów fizycznych i wpływu aktywności

fizycznej na zdrowie i samopoczucie.

––269

271 –

–

Poz. 378

Wychowanie fizyczne opiera się głównie na koncepcji alfabetu ruchowego, obejmującej

rozwijanie czterech wzajemnie powiązanych obszarów: kompetencji fizycznych, motywacji

i pewności siebie, wiedzy i zrozumienia w zakresie aktywności fizycznej i zdrowia oraz

nawyków regularnego uczestnictwa w aktywności fizycznej.

Na tym etapie edukacyjnym kluczowe jest doskonalenie i łączenie opanowanych wcześniej

umiejętności ruchowych w bardziej złożone formy aktywności fizycznej, w tym sportowej

i rekreacyjnej, a także rozwijanie świadomości wpływu aktywności fizycznej na zdrowie,

sprawność fizyczną i samopoczucie.

Uczniowie uczą się planować, monitorować i oceniać własną aktywność fizyczną, podejmować

działania na rzecz zdrowego stylu życia oraz angażować się w inicjatywy promujące aktywność

fizyczną w środowisku szkolnym i lokalnym. Ważnym elementem jest również kształtowanie

postaw współpracy, odpowiedzialności i samodzielności w podejmowaniu decyzji dotyczących

aktywności fizycznej i dbałości o zdrowie.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

W przypadku klas IV–VI wymagania szczegółowe są podzielone na osiem działów, natomiast

dla klas VII i VIII na dziewięć działów, które odzwierciedlają kluczowe obszary rozwoju

fizycznego oraz społecznego. Każdy dział uwzględnia zarówno kształtowanie sprawności

fizycznej, jak i rozwijanie umiejętności współpracy, świadomego planowania aktywności

fizycznej oraz troski o zdrowie własne i innych.

W dziale dotyczącym kompetencji społecznych podkreśla się uniwersalne zasady

i kompetencje społeczne stanowiące fundament kultury fizycznej. Wychowanie fizyczne

w klasach IV–VIII uwzględnia indywidualną hierarchię wartości każdego ucznia, wspiera jego

rozwój emocjonalny oraz kształtuje postawę zdrowego stylu życia.

Wymagania szczegółowe odnoszą się do konkretnych obszarów wiedzy i praktycznych

umiejętności, takich jak ćwiczenia ogólnorozwojowe, gry zespołowe, lekkoatletyka, taniec,

bezpieczeństwo podczas aktywności fizycznej. Obejmują one

1)

znajomość przepisów i zasad bezpieczeństwa, w tym zasady zachowania na obszarach

zielonych, w tym na obszarach chronionych;

2)

naukę i doskonalenie techniki ruchu (np. w biegach, grach zespołowych);

3)

rozwijanie świadomości swojego ciała i zmian zachodzących w sprawności fizycznej

(monitorowanie sprawności fizycznej);

––270

272 ––

4)

Poz. 378

kształtowanie pozytywnych postaw społecznych (współpracę, rozwiązywanie konfliktów,

akceptację różnorodności w grupie);

5)

umiejętność planowania i oceny własnej aktywności fizycznej (korzystanie z przyborów,

narzędzi pomiarowych, aplikacji mobilnych).

Dodatkowo wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułu

bezpieczeństwo i obrona.

Klasa IV

1.

Ćwiczenia ogólnorozwojowe.

Pytanie wiodące: Jak prawidłowo wykonać ćwiczenia rozwijające różne zdolności

motoryczne i wspomagające utrzymanie prawidłowej postawy ciała, aby wzmacniać

nawyk dbania o własne zdrowie i kondycję fizyczną?

Uczeń

1)

wykonuje co najmniej cztery wybrane ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne;

2)

wykonuje ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha i poprawiające ruchomość

kręgosłupa;

3)

dobiera i wykonuje co najmniej jedno ćwiczenie kształtujące zdolność motoryczną;

4)

wykonuje ćwiczenia wspomagające utrzymywanie prawidłowej postawy ciała;

5)

wykonuje co najmniej dwa ćwiczenia poprawiające równowagę i koordynację

wzrokowo-ruchową.

2.

Gry zespołowe i rekreacyjne.

Pytanie wiodące: Jakie gry zespołowe, minigry i zabawy ruchowe można realizować na

lekcjach wychowania fizycznego oraz jak ich wybór może odpowiadać umiejętnościom

i zainteresowaniom uczniów?

Uczeń

1)

potrafi wykonać oraz stosować w grach uproszczonych, minigrach i zabawach

podstawowe elementy techniczne charakterystyczne dla gier zespołowych,

tj. w przypadku

a) koszykówki – przyjmowanie postawy koszykarskiej, kozłowanie, podania i rzuty

do kosza,

b) piłki nożnej – prowadzenie piłki, podania i strzały do bramki,

c) piłki ręcznej – kozłowanie, podania i rzuty,

d) siatkówki – przyjmowanie postawy siatkarskiej, odbicia piłki i gra w rzucankę

siatkarską;

––271

273 ––

2)

Poz. 378

uczestniczy w dwóch grach zespołowych i minigrach, innych niż wymienione

w pkt 1, wybranych zgodnie z preferencjami uczniów, tradycją szkoły i środowiska

lokalnego oraz warunkami organizacyjnymi szkoły;

3)

3.

uczestniczy w wybranej zabawie lub grze ruchowej.

Lekkoatletyka.

Pytanie wiodące: Jak przez podstawowe umiejętności lekkoatletyczne budować

sprawność fizyczną potrzebną w codziennych aktywnościach?

Uczeń

1)

wykonuje bieg i chód z zachowaniem poprawnej techniki;

2)

uczestniczy w grach i zabawach sztafetowych;

3)

wykonuje pchnięcie i rzut lekkim przyborem z miejsca i wolnego biegu, uczestniczy

w grach i zabawach rzutnych;

4)

wykonuje bieg krótki ze startu wysokiego, uczestniczy w grach i zabawach

szybkościowych;

5)

wykonuje skok w dal z miejsca, uczestniczy w grach i zabawach skocznościowych;

6)

wykonuje marszobiegi, uczestniczy w grach i zabawach wytrzymałościowych w sali

i w terenie.

4.

Taniec.

Pytanie wiodące: Jak można wykorzystać własną ekspresję ruchową do stworzenia układu

tanecznego przy muzyce?

Uczeń wykonuje dowolny układ taneczny przy muzyce, wykorzystując własną ekspresję

ruchową.

5.

Relaksacja i odprężenie.

Pytanie wiodące: W jaki sposób ćwiczenia oddechowe i rozciągające mogą wspierać

regenerację organizmu i poprawiać samopoczucie po wysiłku fizycznym?

Uczeń wykonuje ćwiczenia oddechowe i rozciągające poprawiające samopoczucie oraz

wspierające regenerację po wysiłku fizycznym.

––272

274 –

–

Dziennik Ustaw

6.

Poz. 378

Monitorowanie aktywności i sprawności fizycznej

Pytanie wiodące: Czym charakteryzują się poszczególne zdolności motoryczne, jakie są

cechy prawidłowej postawy ciała oraz dlaczego warto mierzyć tętno przed wysiłkiem

fizycznym i po wysiłku oraz interpretować wyniki?

Uczeń

1)

rozpoznaje i opisuje zdolności motoryczne człowieka;

2)

wymienia cechy prawidłowej postawy ciała, wskazuje elementy wymagające

korekty;

3)

mierzy tętno przed wysiłkiem fizycznym i po wysiłku, przy użyciu narzędzi

pomiarowych, z pomocą nauczyciela interpretuje wyniki – formułuje wnioski

dotyczące wpływu wysiłku fizycznego na organizm.

7.

Bezpieczeństwo w aktywności fizycznej.

Pytanie wiodące: W jaki sposób znajomość zasad bezpieczeństwa oraz umiejętne

korzystanie z dostępnych urządzeń i przyborów pomagają nam chronić siebie i innych

w trakcie aktywności fizycznej (np. w sali gimnastycznej, na boisku, nad wodą

i w górach)?

Uczeń

1)

omawia regulamin sali gimnastycznej i boiska szkolnego;

2)

opisuje zasady bezpiecznego poruszania się po boisku;

3)

wymienia osoby, do których należy zwrócić się o pomoc w sytuacji wystąpienia

urazu ciała – moduł bezpieczeństwo i obrona;

4)

respektuje zasady bezpiecznego zachowania podczas zajęć ruchowych;

5)

wybiera bezpieczne miejsce do zabaw i gier ruchowych;

6)

dobiera odpowiedni strój sportowy i obuwie dostosowane do rodzaju aktywności

fizycznej oraz warunków atmosferycznych;

7)

posługuje się przyborami zgodnie z ich przeznaczeniem;

8)

wykonuje elementy samoasekuracji umożliwiające bezpieczne upadanie;

9)

omawia zasady bezpiecznego zachowania nad wodą i w górach w różnych porach

roku oraz zasady zachowania na terenach zielonych tak, aby kształtować postawy

szacunku wobec środowiska przyrodniczego – moduł bezpieczeństwo i obrona.

––273

275 –

–

Dziennik Ustaw

8.

Poz. 378

Kompetencje społeczne.

Pytanie wiodące: Jak aktywność fizyczna i sport pomagają budować relacje, rozwijać

współpracę oraz kształtować szacunek, empatię i poczucie własnej wartości?

Uczeń

1)

rozumie znaczenie idei olimpizmu oraz wynikającej z niej zasady fair play;

2)

uczestniczy w rywalizacji sportowej jako zawodnik, przestrzegając zasad fair play;

3)

okazuje szacunek wobec przeciwnika, sędziego i współuczestników przez

przestrzeganie zasad obowiązujących w grach i zabawach ruchowych;

4)

współdziała w grupie, wiedząc, że sukces drużyny zależy od zaangażowania

wszystkich uczestników;

5)

komunikuje się efektywnie w grupie i buduje relacje przez gry zespołowe i ćwiczenia

w parach;

6)

pełni funkcję organizatora, sędziego i kibica w ramach szkolnych zawodów

sportowych;

7)

wyjaśnia zasady kulturalnego kibicowania;

8)

wykazuje kreatywność w poszukiwaniu rozwiązań sytuacji problemowych;

9)

traktuje problem jako motywację do działania, a nie barierę nie do pokonania;

10) przez doświadczenia, takie jak wygrana czy przegrana, nazywa i rozumie emocje

towarzyszące rywalizacji sportowej, co przekłada się na codzienne funkcjonowanie

społeczne;

11) współpracuje w grupie, szanując poglądy i wysiłki innych uczniów, wykazując

asertywność i empatię;

12) motywuje innych uczniów do uczestniczenia w aktywności fizycznej, ze

szczególnym uwzględnieniem osób o niższej sprawności fizycznej i zróżnicowanych

potrzebach edukacyjnych;

13) przeciwdziała wykluczeniu uczniów mniej sprawnych fizycznie i promuje wzajemne

wsparcie;

14) rozwiązuje nieporozumienia w sposób bezkonfliktowy zarówno w trakcie

rywalizacji, jak i w sytuacjach pozasportowych;

15) wzmacnia poczucie własnej wartości;

16) buduje pozytywny obraz siebie przez współpracę i wsparcie grupy.

––274

276 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Klasy V i VI

1.

Ćwiczenia ogólnorozwojowe.

Pytanie wiodące: Jakie ćwiczenia pomagają wzmacniać mięśnie posturalne, poprawiać

gibkość i koordynację, a także kształtować prawidłową postawę ciała?

Uczeń

1)

wykonuje co najmniej cztery wybrane ćwiczenie zwinnościowo-akrobatyczne;

2)

wykonuje statyczne i dynamiczne ćwiczenia wzmacniające mięśnie posturalne oraz

ćwiczenia gibkościowe – indywidualne i z partnerem;

3)

wykonuje ćwiczenia rozwijające zdolności koordynacyjne – indywidualnie

i z partnerem;

4)

wykonuje ćwiczenia kształtujące nawyk prawidłowej postawy ciała w pozycji

stojącej, siedzącej i leżącej oraz w trakcie wykonywania różnych codziennych

czynności;

5)

wskazuje grupy mięśniowe odpowiedzialne za prawidłową postawę ciała oraz

prezentuje ćwiczenia wzmacniające daną partię mięśni;

6)

2.

omawia znaczenie rozgrzewki i opisuje jej zasady, a także przeprowadza jej część.

Gry zespołowe i rekreacyjne.

Pytanie wiodące: W jaki sposób znajomość zasad i uczestnictwo w grach zespołowych

pomaga rozwijać sprawność fizyczną oraz uczyć współpracy i odpowiedzialności

w zespole?

Uczeń

1)

omawia i stosuje przepisy wybranych gier sportowych i rekreacyjnych, w tym

posługuje się nazewnictwem specyficznym dla poszczególnych gier zespołowych;

2)

potrafi w

a) koszykówce – poruszać się po boisku, kozłować i podawać piłkę oraz rzucać do

kosza,

b) piłce nożnej – poruszać się po boisku, prowadzić piłkę, podawać i strzelać do

bramki,

c) piłce ręcznej – poruszać się po boisku, kozłować piłkę, podawać piłkę i rzucać

do bramki,

d) siatkówce – przyjmować postawę siatkarską, odbijać piłkę, rozgrywać

i wykonywać zagrywkę oraz uczestniczyć w rzucance siatkarskiej;

– –275

277 ––

3)

Poz. 378

uczestniczy w co najmniej dwóch grach zespołowych innych niż wymienione

w pkt 2, wybranych zgodnie z preferencjami uczniów, tradycją szkoły i środowiska

lokalnego oraz warunkami organizacyjnymi szkoły;

3.

4)

uczestniczy w minigrach oraz grach szkolnych i uproszczonych;

5)

organizuje w gronie rówieśników co najmniej jedną grę sportową lub rekreacyjną.

Lekkoatletyka.

Pytanie wiodące: W jaki sposób biegi, skoki i rzuty w lekkoatletyce rozwijają sprawność

fizyczną?

Uczeń

1)

uczestniczy w grach i zabawach szybkościowych, rozwijających czas reakcji

i wybieg startowy (prędkość biegu);

4.

2)

wykonuje bieg krótki ze startu niskiego;

3)

wykonuje bieg przez przeszkody;

4)

wykonuje pchnięcie i rzut zamachowy piłką z miejsca i krótkiego rozbiegu;

5)

wybiera i pokonuje trasę marszobiegu lub biegu terenowego;

6)

wykonuje przekazanie pałeczki w miejscu i lekkim biegu;

7)

wykonuje skok w dal jednonóż z krótkiego rozbiegu.

Taniec.

Pytanie wiodące: Jak nauka prostych kroków i figur tanecznych w tańcach tradycyjnych

i nowoczesnych pomaga rozwijać koordynację ruchową?

Uczeń wykonuje proste kroki i figury tańców tradycyjnych i nowoczesnych.

5.

Relaksacja i odprężenie.

Pytanie wiodące: W jaki sposób ćwiczenia oddechowe i rozciągające wpływają na

relaksację organizmu?

Uczeń

1)

wykonuje ćwiczenia oddechowe i rozciągające o charakterze relaksacyjnym;

2)

omawia korzyści płynące z podejmowania aktywności fizycznej na świeżym

powietrzu, ze szczególnym uwzględnieniem jej wpływu na redukcję stresu i poprawę

samopoczucia.

––276

278 –

–

Dziennik Ustaw

6.

Poz. 378

Monitorowanie aktywności i sprawności fizycznej.

Pytanie wiodące: W jaki sposób testy sprawności fizycznej i analiza wyników pomagają

lepiej poznać własne możliwości fizyczne?

Uczeń wykonuje testy sprawności fizycznej, pozwalające ocenić szybkość, wytrzymałość

tlenową, siłę i gibkość, a z pomocą nauczyciela interpretuje wyniki i formułuje wnioski

dotyczące wpływu wysiłku fizycznego na organizm.

7.

Bezpieczeństwo w aktywności fizycznej.

Pytanie wiodące: W jaki sposób znajomość zasad bezpieczeństwa, odpowiedzialne

korzystanie ze sprzętu sportowego i umiejętność reagowania na zagrożenia (w tym

kontuzje) pozwalają czerpać radość z aktywności fizycznej i chronić się w różnych

warunkach (np. nad wodą i w górach)?

Uczeń

1)

przygotowuje się właściwie do wybranej formy aktywności fizycznej, uwzględniając

miejsce jej realizacji, odpowiedni strój sportowy i rozgrzewkę;

2)

wyjaśnia, dlaczego należy przestrzegać ustalonych reguł w trakcie rywalizacji;

3)

omawia,

jak

postępować

przy

najczęstszych

kontuzjach

związanych

z podejmowaniem aktywności fizycznej;

4)

korzysta bezpiecznie ze sprzętu i urządzeń sportowych;

5)

wykonuje elementy samoasekuracji w różnych formach aktywności fizycznej,

uwzględniając własne bezpieczeństwo;

6)

omawia i stosuje zasady bezpiecznego zachowania nad wodą, w górach i na terenach

zielonych, w różnych porach roku, oraz wyjaśnia, jak jego postawa i działania mogą

wpływać na bezpieczeństwo własne, bezpieczeństwo innych oraz stan środowiska –

moduł bezpieczeństwo i obrona.

8.

Kompetencje społeczne.

Pytanie wiodące: Jak aktywność fizyczna i sport pomagają budować relacje, rozwijać

współpracę oraz kształtować szacunek, empatię i poczucie własnej wartości?

Uczeń

1)

rozumie znaczenie idei olimpizmu oraz wynikającej z niej zasady fair play;

2)

uczestniczy w rywalizacji sportowej jako zawodnik, przestrzegając zasad fair play;

3)

okazuje szacunek wobec przeciwnika, sędziego i współuczestników gry przez

przestrzeganie przepisów gier zespołowych poznanych podczas zajęć;

––277

279 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

współdziała w grupie, wiedząc, że sukces drużyny zależy od zaangażowania

wszystkich uczestników;

5)

komunikuje się efektywnie w grupie i buduje relacje przez gry zespołowe i ćwiczenia

w parach;

6)

pełni funkcję organizatora, sędziego i kibica w ramach szkolnych zawodów

sportowych;

7)

wyjaśnia zasady kulturalnego kibicowania;

8)

wykazuje kreatywność w poszukiwaniu rozwiązań sytuacji problemowych;

9)

traktuje problem jako motywację do działania, a nie barierę nie do pokonania;

10) przez doświadczenia, takie jak wygrana czy przegrana, nazywa i rozumie emocje

towarzyszące rywalizacji sportowej, co przekłada się na codzienne funkcjonowanie

społeczne;

11) współpracuje w grupie, szanując poglądy i wysiłki innych uczniów, wykazując

asertywność i empatię;

12) motywuje innych uczniów do uczestniczenia w aktywności fizycznej, ze

szczególnym uwzględnieniem osób o niższej sprawności fizycznej i zróżnicowanych

potrzebach edukacyjnych;

13) przeciwdziała wykluczeniu uczniów mniej sprawnych fizycznie i promuje wzajemne

wsparcie;

14) rozwiązuje nieporozumienia w sposób bezkonfliktowy zarówno w trakcie

rywalizacji, jak i sytuacjach pozasportowych;

15) wzmacnia poczucie własnej wartości;

16) buduje pozytywny obraz siebie przez współpracę i wsparcie grupy.

Klasy VII i VIII

1.

Ćwiczenia ogólnorozwojowe.

Pytanie wiodące: Jakie ćwiczenia ogólnorozwojowe i formy aktywności fizycznej można

wykonać, aby rozwijać siłę, zwinność i koordynację, oraz w jaki sposób technologia może

wspierać ich realizację i ocenę?

Uczeń

1)

wykonuje wybrane cztery ćwiczenia zwinnościowo-akrobatyczne;

2)

wykonuje elementy treningu funkcjonalnego, wzmacniającego gorset mięśniowy;

– –278

280 ––

3)

Poz. 378

omawia i stosuje co najmniej dwa wybrane rodzaje treningu wzmacniającego

(np. trening HIIT, trening tabata, trening obwodowy);

4)

wskazuje możliwości wykorzystania nowoczesnych technologii do oceny dziennej

aktywności fizycznej;

5)

wykonuje co najmniej jedną nowoczesną formę aktywności fizycznej (np. pilates,

zumbę, nordic walking);

6)

przeprowadza rozgrzewkę dostosowaną do rodzaju aktywności;

7)

wykonuje ergonomiczne podnoszenie i przenoszenie przedmiotów o różnej

wielkości i różnym ciężarze;

8)

omawia znaczenie aktywności fizycznej na świeżym powietrzu dla zdrowia

fizycznego i psychicznego, regeneracji organizmu oraz ogólnego samopoczucia,

a także wyjaśnia jej rolę w profilaktyce zdrowotnej.

2.

Gry zespołowe i rekreacyjne.

Pytanie wiodące: Jak rozwijanie umiejętności technicznych i organizacyjnych w różnych

grach zespołowych pomaga poprawiać nie tylko sprawność fizyczną, ale również uczyć

odpowiedzialności, współpracy i zasad fair play w codziennym życiu?

Uczeń

1)

wykonuje i stosuje elementy techniczne w koszykówce, piłce nożnej, piłce ręcznej

i siatkówce;

2)

przyjmuje pozycję w ataku i obronie zgodnie z zasadami gier zespołowych, o których

mowa w pkt 1;

3)

uczestniczy w co najmniej dwóch grach zespołowych innych niż gry wymienione

w pkt 1, wybranych zgodnie z preferencjami uczniów, tradycją szkoły i środowiska

lokalnego oraz warunkami organizacyjnymi szkoły;

4)

uczestniczy w grach szkolnych i uproszczonych, pełniąc funkcję zawodnika

i sędziego;

5)

3.

planuje szkolne rozgrywki według systemu pucharowego i „każdy z każdym”.

Lekkoatletyka.

Pytanie wiodące: W jaki sposób doskonalenie różnych form biegu, rzutu i skoku

w lekkoatletyce przekłada się na ogólną sprawność fizyczną?

– –279

281 ––

Poz. 378

Uczeń

1)

wykonuje ćwiczenia sprinterskie oraz bieg krótki ze startu niskiego, osiągając

maksymalną prędkość;

2)

wykonuje ćwiczenia kształtujące prawidłowy rytm biegu i odpowiednią dynamikę

biegu na różnych dystansach;

3)

wykonuje rzut zamachowy piłką z rozbiegu z zaznaczeniem kroku skrzyżnego

i pozycji wyrzutnej;

4)

wykonuje przekazanie pałeczki w biegu sztafetowym;

5)

wybiera i pokonuje trasę marszobiegu lub biegu terenowego z elementami orientacji

w terenie;

6)

4.

wykonuje skok w dal z rozbiegu z odbicia ze strefy lub z belki.

Taniec.

Pytanie wiodące: Jak opracować i wykonać układ taneczny – indywidualnie, w parze lub

zespole – w wybranym stylu tanecznym?

Uczeń opracowuje i wykonuje indywidualnie, w parze lub zespole dowolny układ tańca

tradycyjnego lub nowoczesnego.

5.

Relaksacja i odprężenie.

Pytanie wiodące: Jak właściwie wykonać rozciąganie i ćwiczenia oddechowe, aby

wspierać zachowanie równowagi fizycznej i psychicznej?

Uczeń stosuje techniki relaksacyjne i ćwiczenia wyciszające, takie jak rozciąganie

i ćwiczenia oddechowe w celu regeneracji oraz zapewnienia dobrostanu psychicznego.

6.

Monitorowanie aktywności i sprawności fizycznej.

Pytanie wiodące: W jaki sposób znajomość testów sprawności fizycznej oraz korzystanie

z nowoczesnych technologii może pomóc w monitorowaniu aktywności fizycznej

i lepszym poznaniu własnej sprawności fizycznej?

Uczeń

1)

wymienia testy sprawności fizycznej i wykorzystuje nowoczesne technologie do

pomiaru aktywności i sprawności fizycznej;

2)

korzysta z dostępnych urządzeń pomiarowych do sprawdzenia poziomu sprawności

fizycznej (np. aplikacji mobilnych, opasek na rękę, sport testerów);

3)

mierzy swoją dzienną aktywność fizyczną i interpretuje zarejestrowane dane,

a następnie formułuje wnioski.

7.

Poz. 378

Sprawność fizyczna w służbach mundurowych i innych zawodach (dział fakultatywny –

decyzję o jego zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim będzie zrealizowany, podejmuje

nauczyciel na podstawie oceny dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danymi zagadnieniami).

Pytanie wiodące: Jakie podstawowe testy sprawności fizycznej są stosowane w trakcie

rekrutacji do służb mundurowych oraz w jakich innych zawodach jest wymagana wysoka

sprawność fizyczna?

Uczeń

1)

poznaje próby sprawnościowe wchodzące w skład testów sprawności fizycznej

stosowanych w trakcie rekrutacji do służb mundurowych i potrafi wyjaśnić, dlaczego

są one istotne w pracy w tych służbach, wymienia przykłady innych aktywności

zawodowych, w których jest wymagana wysoka sprawność fizyczna (np. sportowiec

zawodowy, ratownik górski lub wodny, trener personalny, górnik) – moduł

bezpieczeństwo i obrona;

2)

wykonuje wybrane próby sprawnościowe w podstawowym zakresie (np. biegi

średnie i długie, uginanie ramion w podporze przodem, podciąganie się na drążku),

z uwzględnieniem własnych możliwości i zasad bezpieczeństwa.

8.

Bezpieczeństwo w aktywności fizycznej.

Pytanie wiodące: Jakie działania i nawyki pozwalają bezpiecznie uczestniczyć

w aktywności fizycznej, chronić siebie i innych przed urazami oraz świadomie reagować

w sytuacjach zagrożenia?

Uczeń

1)

omawia sposoby zapobiegania najczęstszym urazom i wypadkom w czasie zajęć

ruchowych;

2)

stosuje zasady samoasekuracji i asekuracji w aktywnościach fizycznych

wymagających współpracy i odpowiedzialności za bezpieczeństwo innych;

3)

planuje aktywność fizyczną nad wodą, w górach i terenie zielonym,

z uwzględnieniem zasad bezpieczeństwa i ochrony środowiska, oraz promuje

postawy

odpowiedzialnego

bezpieczeństwo i obrona.

zachowania

wśród

rówieśników

–

moduł

– –281

283 ––

9.

Poz. 378

Kompetencje społeczne.

Pytanie wiodące: Jak aktywność fizyczna i sport pomagają budować relacje, rozwijać

współpracę oraz kształtować szacunek, empatię i poczucie własnej wartości?

Uczeń

1)

rozumie znaczenie idei olimpizmu oraz wynikającej z niej zasady fair play;

2)

uczestniczy w rywalizacji sportowej jako zawodnik, przestrzegając zasad fair play;

3)

okazuje szacunek wobec przeciwnika, sędziego i współuczestników gry przez

przestrzeganie przepisów gier zespołowych obowiązujących w szkolnych

rozgrywkach;

4)

współdziała w grupie, wiedząc, że sukces drużyny zależy od zaangażowania

wszystkich uczestników;

5)

komunikuje się efektywnie w grupie i buduje relacje przez gry zespołowe i ćwiczenia

w parach;

6)

pełni funkcję organizatora, sędziego i kibica w ramach szkolnych zawodów

sportowych;

7)

wyjaśnia zasady kulturalnego kibicowania;

8)

wykazuje kreatywność w poszukiwaniu rozwiązań sytuacji problemowych;

9)

traktuje problem jako motywację do działania, a nie barierę nie do pokonania;

10) przez doświadczenia, takie jak wygrana czy przegrana, nazywa i rozumie emocje

towarzyszące rywalizacji sportowej, co przekłada się na codzienne funkcjonowanie

społeczne;

11) współpracuje w grupie, szanując poglądy i wysiłki innych uczniów, wykazując

asertywność i empatię;

12) motywuje innych uczniów do uczestniczenia w aktywności fizycznej, ze

szczególnym uwzględnieniem osób o niższej sprawności fizycznej i zróżnicowanych

potrzebach edukacyjnych;

13) przeciwdziała wykluczeniu uczniów mniej sprawnych fizycznie i promuje wzajemne

wsparcie;

14) rozwiązuje nieporozumienia w sposób bezkonfliktowy zarówno w trakcie

rywalizacji, jak i w sytuacjach pozasportowych;

15) wzmacnia poczucie własnej wartości;

16) buduje pozytywny obraz siebie przez współpracę i wsparcie grupy.

––282

284 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

W ramach zajęć wychowania fizycznego uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne,

które wspierają ich rozwój psychiczny, społeczny i osobisty, oraz budują poczucie sprawczości

i odpowiedzialności za własne zdrowie. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny,

wzmacniają

kompetencje

przekrojowe

oraz

rozwijają

umiejętności

organizacyjne,

komunikacyjne i współpracę. Doświadczenia edukacyjne w ramach wychowania fizycznego są

realizowane w formie

1)

projektów związanych z aktywnością fizyczną, tj. uczeń przynajmniej raz w każdym roku

szkolnym

współorganizuje

wydarzenie,

takie

jak

minidzień

sportu,

turniej

międzyklasowy, spotkanie ze sportowcem, zawody szkolne, kampanię promującą ideę

olimpizmu lub zdrowy styl życia; w ramach tego doświadczenia uczeń uczy się

planowania, organizowania i realizowania wybranych elementów wydarzenia,

uwzględniając potrzeby i zainteresowania grupy;

2)

indywidualnego zaplanowania i przeprowadzenia ćwiczeń, tj. uczeń przynajmniej dwa

razy w każdym roku szkolnym przygotowuje i prowadzi samodzielnie krótką rozgrzewkę,

zestaw ćwiczeń lub dowolną grę dla swojej klasy lub grupy rówieśniczej; w ramach tego

doświadczenia uczeń uczy się planowania aktywności fizycznej, dostosowywania

ćwiczeń do potrzeb uczestników i udzielania informacji zwrotnej;

3)

dokumentowania własnej aktywności fizycznej, tj. uczeń raz w półroczu przez tydzień

dokumentuje w wybrany sposób swoje codzienne formy aktywności fizycznej, analizuje

ich wpływ na zdrowie i samopoczucie oraz wyznacza cele dotyczące poprawy kondycji

fizycznej; w ramach tego doświadczenia uczeń uczy się samodzielnego monitorowania

swojego rozwoju oraz świadomego planowania aktywności fizycznej;

4)

podejmowania działań na rzecz promocji aktywności fizycznej, tj. uczeń przynajmniej raz

w każdym roku szkolnym współorganizuje działania promujące aktywność fizyczną

w społeczności szkolnej lub lokalnej, takie jak wycieczki rowerowe, spacery integracyjne,

akcje charytatywne związane z aktywnością fizyczną, kampanie informacyjne na temat

zdrowego stylu życia czy spotkania z osobami lub instytucjami działającymi lokalnie na

rzecz zdrowia, aktywności fizycznej lub sportu; w ramach tego doświadczenia uczeń

rozwija kompetencje społeczne, organizacyjne i komunikacyjne;

5)

uczestnictwa w wydarzeniu sportowym i rekreacyjnym, tj. uczeń przynajmniej raz

w każdym roku szkolnym aktywnie bierze udział w wydarzeniu sportowym o charakterze

lokalnym lub ogólnopolskim (np. w zawodach międzyszkolnych, biegach miejskich,

innym wydarzeniu promującym aktywność fizyczną lub turnieju sportowym); w ramach

tego doświadczenia uczeń uczy się współzawodnictwa w duchu zasad fair play, buduje

poczucie przynależności do społeczności sportowej oraz rozwija umiejętność radzenia

sobie z emocjami.

Poz. 378

Warunki i sposób realizacji

Spójna i równoległa realizacja wymagań szczegółowych w różnych działach pozwala osiągnąć

cele kształcenia określone dla przedmiotu wychowanie fizyczne na II etapie edukacyjnym.

Ważnym założeniem jest wzbudzanie i utrwalanie w uczniach motywacji do samodzielnej,

systematycznej aktywności fizycznej – również poza szkołą, tak aby potrafili oni korzystać

z ruchu jako naturalnej drogi do utrzymania dobrego zdrowia fizycznego, psychicznego

i społecznego. W niektórych działach nauczyciel możne wprowadzić dodatkowe wymagania,

dostosowane do lokalnych warunków szkoły, potrzeb i zainteresowań uczniów oraz ich

poziomu zaawansowania. Istotnym elementem jest także organizowanie zajęć na świeżym

powietrzu, poza budynkiem szkoły, co sprzyja rozwijaniu odporności, troski o otoczenie oraz

umiejętności wykorzystywania przestrzeni otwartej do podejmowania aktywności fizycznej.

Na zajęciach wychowania fizycznego nauczyciele podkreślają postępy indywidualne

i grupowe, wspierają uczniów w odkrywaniu swoich uzdolnień i rozwijaniu pewności siebie.

Docenianie wysiłku, konstruktywna informacja zwrotna oraz wzmacnianie pozytywnych

emocji związanych z ruchem sprzyjają zarówno poprawie sprawności fizycznej, jak

i budowaniu dojrzałych, zdrowych relacji z rówieśnikami.

Każde z wymagań szczegółowych integruje treści nauczania z praktycznymi umiejętnościami –

od podstawowej wiedzy (np. zasad pracy z tętnem czy techniki wykonywania ćwiczeń) po

rozwój koordynacji ruchowej, umiejętność planowania indywidualnych programów

treningowych oraz skutecznego współdziałania w grupie.

Prezentowany układ treści nauczania pozwala na dostosowanie metod i form pracy do potrzeb

danej klasy. Najważniejszym celem jest przygotowanie uczniów klas IV–VIII do świadomego,

aktywnego uczestnictwa w kulturze fizycznej oraz umiejętnego wykorzystania nabytych

kompetencji w życiu codziennym w taki sposób, aby ruch i sport były nie tylko źródłem

zdrowia, ale i radości, pewności siebie oraz budowania relacji z innymi.

Wychowanie fizyczne wymaga zapewnienia odpowiednich warunków realizacji, które

wspierają wszechstronny rozwój uczniów oraz umożliwiają efektywne nabywanie wiedzy

i umiejętności ruchowych. Kluczowe znaczenie mają metody nauczania i infrastruktura

dostosowane do potrzeb i możliwości uczniów.

Poz. 378

Szkoła powinna organizować i realizować lekcje wychowania fizycznego w sposób, który

najlepiej odpowiada jej możliwościom, dostępnej infrastrukturze, kompetencjom kadry

nauczycielskiej, a także potrzebom uczniów.

Wychowanie fizyczne powinno być integralną częścią działań promujących zdrowy styl życia

w całej szkole. Rola dyrektora szkoły, nauczycieli innych przedmiotów oraz rodziców jest

kluczowa w tworzeniu warunków sprzyjających aktywności fizycznej. Tworzenie przestrzeni

do ćwiczeń, uczestnictwo w wydarzeniach sportowych oraz wzmacnianie postaw

prozdrowotnych w programach wychowawczych wspiera osiąganie celów kształcenia i rozwój

uczniów.

Szkoła wspiera także zaangażowanie uczniów w działalność sportową, w tym przykładowo

udział w rozgrywkach międzyszkolnych, jako element rozwijania pasji i aktywności uczniów.

Szkoła promuje ruch jako integralną część codziennego życia. Przez aktywne dojazdy, przerwy

i nauczanie szkoła tworzy środowisko wspierające zdrowie, dobrostan i lepsze wyniki

edukacyjne uczniów.

Szkoła zapewnia dostęp do odpowiednich przestrzeni do prowadzenia zajęć wychowania

fizycznego (np. sali gimnastycznej, boiska szkolnego, przestrzeni rekreacyjnych) oraz pomocy

dydaktycznych (np. sprzętu sportowego, przyborów gimnastycznych).

Zaleca się, aby zajęcia jak najczęściej odbywały się na świeżym powietrzu, niezależnie od pory

roku, oraz aby w ich realizacji wykorzystywano również zewnętrzne obiekty sportowe

(np. pływalnie, lodowiska, hale sportowe).

Zajęcia powinny obejmować różnorodne formy aktywności fizycznej, dostosowane do wieku,

zainteresowań, stanu zdrowia i poziomu sprawności fizycznej uczniów, aby każdy mógł

znaleźć formę aktywności odpowiednią dla siebie. Do udziału w zajęciach wychowania

fizycznego należy włączać uczniów czasowo lub częściowo zwolnionych z ćwiczeń fizycznych

w zakresie wybranych wymagań szczegółowych oraz doświadczeń edukacyjnych.

Zaleca się rozszerzenie zestawu gier zespołowych i rekreacyjnych wymienionych

w wymaganiach szczegółowych na podstawie diagnozy sprawności fizycznej, analizy potrzeb

i preferencji uczniów, z uwzględnieniem tradycji szkoły, środowiska lokalnego oraz

możliwości organizacyjnych szkoły.

W nauczaniu wychowania fizycznego są stosowane aktywizujące metody pracy, które angażują

uczniów i sprzyjają ich wszechstronnemu rozwojowi. Należą do nich: gry i zabawy ruchowe,

projekty edukacyjne (np. organizacja wydarzeń sportowych i kampanii prozdrowotnych lub

udział w nich), rywalizacja w duchu zasad fair play (np. zdobywanie odznak za aktywność,

––285

287 –

–

Poz. 378

współpracę i postępy), wyzwania wirtualne (np. zbieranie kroków, wyścigi wirtualne), zajęcia

na świeżym powietrzu (np. biegi terenowe, gry zespołowe), samodzielne wyzwania ruchowe,

a także zajęcia z wykorzystaniem muzyki.

Testy sprawnościowe, o których mowa w art. 28 ust. 2a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. –

Prawo oświatowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1043, 1160 i 1837 oraz z 2026 r. poz. 187 i 203), są

przeprowadzane w okresie od lutego do kwietnia. Testy sprawnościowe obejmują

1)

bieg wahadłowy 10 razy po 5 metrów – służący pomiarowi zdolności szybkościowo-siłowo-koordynacyjnych;

2)

20-metrowy wytrzymałościowy bieg wahadłowy wykonywany według Europejskiego

Testu Sprawności Fizycznej – Eurofit opracowanego przez Radę Europy – służący

pomiarowi zdolności wytrzymałościowych w biegu;

3)

podpór leżąc przodem na przedramionach (deska) – służący pomiarowi zdolności siłowo-wytrzymałościowych całego ciała;

4)

skok w dal z miejsca – służący pomiarowi skoczności i siły.

Zwraca się uwagę na rozróżnienie pojęć diagnozowanie i ocenianie. Pomiary sprawności

fizycznej nie mogą stanowić kryterium oceny z wychowania fizycznego, lecz powinny służyć

diagnozie, czyli rozpoznaniu mocnych i słabych stron sprawności fizycznej ucznia. Wyniki

testów sprawnościowych wykorzystuje się wyłącznie do planowania ćwiczeń i aktywności

fizycznych wspierających dalszy rozwój sprawności fizycznej.

W procesie kształcenia nauczyciel stosuje zróżnicowane metody i formy pracy, dostosowane

do możliwości psychofizycznych uczniów. Uwzględnia ich potrzeby, potencjał oraz

ewentualne ograniczenia. Wykorzystuje indywidualizację w planowaniu i prowadzeniu zajęć,

tworząc przy tym środowisko współpracy i wzajemnego wsparcia. Dba o ciągłość i progresję

kształcenia, systematycznie rozwijając umiejętności uczniów nabyte wcześniej.

Bezpieczeństwo uczniów stanowi integralny element organizacji zajęć. Nauczyciel zapewnia

warunki sprzyjające bezpiecznemu wykonywaniu ćwiczeń, zwracając szczególną uwagę na

właściwe korzystanie z przyborów sportowych oraz stosowanie zasad asekuracji

i samoasekuracji. Nauczyciel podejmuje współpracę z rodzicami, lokalnymi klubami

sportowymi oraz instytucjami promującymi zdrowy styl życia, wspierając rozwój aktywności

fizycznej uczniów zarówno w szkole, jak i poza nią.

––286

288 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Rozumienie i krytyczna ocena podstaw bezpieczeństwa państwa.

2.

Rozumienie i krytyczna ocena uwarunkowań bezpieczeństwa ludzi.

3.

Rozwijanie umiejętności przewidywania zagrożeń, zapobiegania zagrożeniom i działania

w sytuacjach zagrożeń.

4.

Rozwijanie umiejętności udzielania pierwszej pomocy osobom poszkodowanym.

5.

Rozwijanie gotowości do dbania o innych i otoczenie oraz podejmowania działań na rzecz

dobra wspólnego w kontekście bezpieczeństwa.

6.

Budowanie i wzmacnianie postaw proobronnych, czyli gotowości do obrony kraju.

Edukacja dla bezpieczeństwa kształtuje odporność społeczną przez rozwijanie świadomości

w zakresie

bezpieczeństwa

państwa

i

obywateli,

przygotowanie,

rozumiane

jako

przewidywanie zagrożeń i zapobieganie zagrożeniom, a jeśli to konieczne, właściwe

reagowanie w sytuacjach zagrożenia oraz znajomość struktur odpowiedzialnych za obronność

państwa. Ma na celu także wzmocnienie postaw proobronnych przez budowanie gotowości do

przetrwania w przypadku wystąpienia zagrożeń nadzwyczajnych.

Proces nauczania i uczenia się edukacji dla bezpieczeństwa w każdym z trzech działów

obejmuje dwa równoważne elementy: opanowanie wiedzy i umiejętności opisanych

w wymaganiach szczegółowych oraz realizację doświadczeń edukacyjnych. Elementy te

wzajemnie się uzupełniają, co pozwala optymalizować osiąganie celów kształcenia. Wsparciem

tego procesu jest współpraca z instytucjami otoczenia społecznego szkoły.

Zajęcia edukacji dla bezpieczeństwa są okazją do rozwijania szeregu kompetencji

przekrojowych, w szczególności rozwiązywania problemów, współpracy, kierowania sobą oraz

dbania o innych. Stanowią też ważny element rozwijania sprawczości uczniów, szczególnie

poczucia przekonania o własnej skuteczności i umiejętności samoregulacji.

Proces nauczania i uczenia się prowadzi uczniów do zdobycia następujących umiejętności

1)

przewidywania zagrożeń i zapobiegania zagrożeniom, a jeśli to konieczne – właściwego

reagowania w sytuacjach ich wystąpienia;

2)

udzielania pierwszej pomocy osobom poszkodowanym;

3)

dbania o innych i otoczenie w zakresie bezpieczeństwa;

4)

przetrwania w przypadku wystąpienia zagrożeń nadzwyczajnych.

Poz. 378

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

W poszczególnych działach przewidziano wymagania do wyboru, które nauczyciel wybiera do

realizacji z klasą, tj. przynajmniej jedno wymaganie w ramach danego działu.

1.

Bezpieczeństwo i ochrona ludności przed skutkami zagrożeń nadzwyczajnych.

Pytanie wiodące: Czym jest bezpieczeństwo państwa i ludzi oraz jak pozostać

bezpiecznym?

Uczeń

1)

wyjaśnia, od jakich czynników zależy bezpieczeństwo Polski, ocenia aktualną

sytuację bezpieczeństwa kraju oraz identyfikuje działania obywateli i władz państwa

wzmacniające bezpieczeństwo Polski;

2)

rozpoznaje komunikaty alarmowe i ostrzegawcze, w szczególności alerty

Rządowego Centrum Bezpieczeństwa i regionalnego systemu ostrzegania, sygnały

dźwiękowe i stosuje się do nich w sytuacji wystąpienia zagrożenia oraz weryfikuje

informacje o zagrożeniach w wiarygodnych źródłach;

3)

wyjaśnia zasady ewakuacji w sytuacjach zagrożenia i przygotowuje się do niej;

4)

wyjaśnia rolę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej, służb ratowniczych i innych

podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo państwa;

5)

identyfikuje zagrożenia nadzwyczajne, w szczególności klęski żywiołowe, pożar,

powódź, awarie, wypadki komunikacyjne, katastrofy, epidemie, działania

terrorystyczne, cyberzagrożenia, a także wyjaśnia najważniejsze zasady zachowania

w przypadku wystąpienia wybranych spośród nich;

6)

rozpoznaje dezinformację w obszarze bezpieczeństwa i wyjaśnia jej możliwe skutki.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

posługuje się gaśnicą lub innym podręcznym sprzętem gaśniczym;

2)

ocenia bezpieczeństwo wybranych miejsc, zwłaszcza domu, przestrzeni publicznej

i cyfrowej;

3)

opisuje działania informacyjne kierowane do społeczności lokalnej w sytuacjach

kryzysowych i potrafi podjąć je w sytuacji zagrożenia;

4)

charakteryzuje wybrane organizacje społeczne działające na rzecz bezpieczeństwa

i w miarę możliwości angażuje się w działania jednej z nich.

––288

290 –

–

Dziennik Ustaw

2.

Poz. 378

Podstawy pierwszej pomocy.

Pytanie wiodące: Jak udzielać pierwszej pomocy?

Uczeń

1)

uzasadnia konieczność udzielania pierwszej pomocy i wyjaśnia obowiązki świadka

zdarzenia;

2)

potrafi zastosować zasady bezpiecznego postępowania przy udzielaniu pierwszej

pomocy;

3)

potrafi wezwać pomoc w sytuacjach zagrożenia;

4)

opisuje konieczną zawartość apteczki pierwszej pomocy;

5)

dobiera środki opatrunkowe odpowiednio do rodzaju urazu oraz proponuje zastępcze

środki opatrunkowe;

6)

wyjaśnia zasady postępowania z osobą przytomną, nieprzytomną oddychającą

i nieoddychającą

oraz

potrafi

podjąć

odpowiednie

działania

ratunkowe

z zastosowaniem algorytmu pierwszej pomocy;

7)

wykonuje podstawowe czynności resuscytacyjne z wykorzystaniem fantomów

i defibrylatora zewnętrznego AED oraz wyszukuje lokalizacje defibrylatorów AED

w przestrzeni publicznej za pomocą aplikacji mobilnych;

8)

potrafi udzielić pierwszej pomocy osobie poszkodowanej, zwłaszcza w przypadku

urazów kostno-stawowych kończyn i krwawień kończyn, tonięcia, oparzeń

i zadławienia, w tym z użyciem aplikacji mobilnych wspierających udzielanie

pierwszej pomocy.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wykonuje na fantomach dziecka i niemowlęcia rękoczyn ratunkowy w przypadku

zadławienia;

2)

przedstawia zasady pierwszej pomocy w przypadkach nagłego zachorowania

i zagrożenia życia, w szczególności zawału serca, wstrząsu, udaru, utraty

przytomności, cukrzycy, wstrząsu mózgu, porażenia prądem, epilepsji, zatrucia,

w tym czadem, ukąszenia i użądlenia;

3)

demonstruje techniki i zasady podnoszenia oraz ewakuacji poszkodowanych;

4)

opisuje sposoby radzenia sobie ze stresem i lękiem w sytuacji zagrożenia i potrafi je

zastosować;

5)

wyjaśnia zasady pierwszej pomocy w sytuacji użycia broni konwencjonalnej.

––289

291 –

–

Dziennik Ustaw

3.

Poz. 378

Kształtowanie postaw proobronnych.

Pytanie wiodące: Jak przetrwać w przypadku wystąpienia zagrożeń nadzwyczajnych?

Uczeń

1)

dokonuje prostych pomiarów drogi marszu oraz pomiarów przybliżonych odległości

od przedmiotów terenowych;

2)

orientuje się w terenie za pomocą identyfikowania charakterystycznych obiektów

i za pomocą mapy;

3)

wyjaśnia

i

potrafi

zastosować

podstawowe

zasady

działania

związane

z koniecznością przetrwania w warunkach terenowych w sytuacji zagrożenia,

uwzględniając ograniczenia ludzkiego organizmu;

4)

wyjaśnia podstawowe zasady działania związane z koniecznością przetrwania

w terenie zurbanizowanym w sytuacji masowych zniszczeń, braku dostaw energii

elektrycznej, braku ogrzewania, braku kanalizacji oraz dostępu do wody;

5)

zna podstawowe zasady zachowania w sytuacji wzięcia zakładnika i reagowania

w przypadku napastnika oraz potrafi zastosować zasadę „uciekaj, schowaj się,

walcz” w konkretnym scenariuszu.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyznacza azymut z pomocą kompasu i maszeruje w terenie, utrzymując wyznaczony

kierunek;

2)

wyznacza kierunki stron świata za pomocą ciał niebieskich, zegarka i kompasu;

3)

wykonuje szkic drogi marszu i plan sytuacyjny;

4)

wybiera miejsce i planuje wyposażenie schronienia lub miejsca przetrwania

w warunkach kryzysowych.

W ramach zajęć edukacji dla bezpieczeństwa uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne,

które wspierają ich rozwój fizyczny, psychiczny, społeczny i osobisty oraz budują poczucie

sprawczości i odpowiedzialności. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny,

wzmacniają

kompetencje

przekrojowe

oraz

rozwijają

umiejętności

organizacyjne,

komunikacyjne i współpracę. Uczeń

1)

podejmuje działania w symulowanych sytuacjach zagrożeń nadzwyczajnych, w tym

uczestniczy w ewakuacji szkoły lub budynku użyteczności publicznej, opracowuje

klasowy plan zachowania się w przypadku wybranych zagrożeń, z uwzględnieniem

potrzeb uczniów ze szczególnymi potrzebami, w tym z niepełnosprawnościami, bierze

––290

292 ––

Poz. 378

udział w ćwiczeniach rozpoznawania sygnałów alarmowych i reagowania na komunikaty

ostrzegawcze;

2)

analizuje minimum dwa rzeczywiste przypadki zagrożeń nadzwyczajnych, w tym jeden

będący efektem działania człowieka i jeden przykład katastrofy naturalnej, oraz proponuje

strategie działania w tych sytuacjach;

3)

bierze udział w warsztatach z udzielania pierwszej pomocy, w czasie których ćwiczy

wzywanie pomocy, stosowanie środków ochrony, w tym bezpieczne zdejmowanie

rękawiczek z imitacją krwi, układanie poszkodowanego w pozycji bezpiecznej,

wykonywanie resuscytacji krążeniowo-oddechowej, w tym z użyciem defibrylatora AED,

zachowanie w sytuacji wstrząsu anafilaktycznego i kardiogennego, omdlenia i napadu

padaczki,

tamowanie

różnych

rodzajów

krwotoków,

wykonywanie

temblaka,

bandażowanie i unieruchamianie kończyn przy różnych urazach, udzielanie pierwszej

pomocy i ewakuacji poszkodowanych w symulacji wypadku w ruchu lądowym;

4)

pracując w grupie, wykonuje obliczenia podczas marszu, mierzy czas i odległości

(w metrach, krokach, parokrokach), szacuje dystans do obiektów terenowych i porównuje

mapę z otaczającym ją terenem, identyfikując charakterystyczne punkty i obiekty, aby

określić swoje położenie;

5)

kompletuje plecak przetrwania (dobierając wyposażenie do przewidywanych warunków

terenowych, własnych potrzeb oraz możliwości), porównuje propozycje z innymi,

omawia je na forum klasy;

6)

pracując w grupie, wykonuje różnymi sposobami proste urządzenia do pozyskiwania

wody pitnej w terenie;

7)

w sytuacji kryzysowej wyszukuje informacje oraz komunikaty bez możliwości

skorzystania z telefonu i Internetu, a także identyfikuje sposoby przekazania zdobytych

informacji innym potrzebującym.

Warunki i sposób realizacji

Zajęcia edukacji dla bezpieczeństwa mają charakter praktyczny i powinny być realizowane

z wykorzystaniem metod aktywizujących, opartych na ćwiczeniach praktycznych, pracy

w grupie, działaniach terenowych oraz symulacjach realistycznych sytuacji zagrożeń.

Kluczowe jest stworzenie uczniom bezpiecznych warunków do aktywnego uczestnictwa

w zajęciach – zarówno w szkole, jak i poza jej budynkiem.

––291

293 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Realizacja celów kształcenia wymaga wyposażenia pracowni w: fantomy, ćwiczebne

defibrylatory AED, środki opatrunkowe, kompasy, apteczki szkoleniowe, radiotelefony do

cywilnej łączności radiowej bez licencji typu PMR (tzw. walkie-talkie), mapy oraz inny sprzęt

potrzebny do prowadzenia symulacji i zajęć terenowych.

Obowiązkowym elementem realizacji edukacji dla bezpieczeństwa są warsztaty z pierwszej

pomocy i zajęcia terenowe, które powinny być planowane z uwzględnieniem zasad

bezpieczeństwa oraz dostosowane do warunków lokalnych.

Wskazane jest, aby nauczyciel podejmował współpracę z instytucjami ratowniczymi, służbami

mundurowymi, organizacjami społecznymi oraz jednostkami samorządu terytorialnego, które

działają na rzecz bezpieczeństwa i obronności (m.in. Wojskiem Polskim, Policją, Państwową

i Ochotniczą Strażą Pożarną, podmiotami uprawnionymi do wykonywania ratownictwa

górskiego – GOPR i TOPR, podmiotami uprawnionymi do wykonywania ratownictwa

wodnego, Polskim Czerwonym Krzyżem, organizacjami proobronnymi oraz Ministerstwem

Obrony Narodowej).

Edukacja dla bezpieczeństwa wspiera rozwój kompetencji przekrojowych i sprawczości

uczniów – przez umożliwienie im działania, podejmowania decyzji, współpracy w grupie oraz

refleksji nad skutkami własnych wyborów. Formy pracy powinny promować samodzielność,

odpowiedzialność i praktyczne wykorzystanie wiedzy. Edukacja dla bezpieczeństwa powinna

być także skorelowana z innymi działaniami szkoły w obszarze wychowania i profilaktyki

oraz – tam, gdzie to możliwe – z projektami edukacyjnymi o charakterze interdyscyplinarnym.

EDUKACJA ZDROWOTNA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Podejmowanie działań wspierających zdrowie we wszystkich jego wymiarach

(tj. fizycznym, psychicznym, społecznym, seksualnym i środowiskowym) na wszystkich

etapach życia.

2.

Rozumienie i akceptacja przemian oraz procesów zachodzących w ludzkim ciele na

wszystkich etapach życia.

3.

Odpowiedzialne pełnienie ról społecznych i budowanie relacji opartych na wartości

zdrowia, godności, szacunku i tolerancji na wszystkich etapach życia.

4.

––292

294 –

–

Poz. 378

Monitorowanie własnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach na wszystkich

etapach życia.

5.

Rozumienie czynników wpływających na zdrowie we wszystkich jego wymiarach

(tj. fizycznym, psychicznym, społecznym, seksualnym i środowiskowym).

Edukacja zdrowotna ma charakter interdyscyplinarny, integrując elementy nauk medycznych

i nauk o zdrowiu oraz nauk społecznych, humanistycznych, przyrodniczych i ścisłych, jak

również uniwersalnych wartości i postaw. Koncentruje się na rozwoju świadomości

i wspieraniu wyborów uczniów pod kątem dbałości o zdrowie swoje i innych.

Edukacja zdrowotna kształtuje postawy oraz wyposaża uczniów w wiedzę i umiejętności

umożliwiające świadome dbanie o zdrowie fizyczne, psychiczne, społeczne, seksualne oraz

środowiskowe. Zajęcia rozwijają odpowiedzialność za zdrowie własne i innych oraz promują

zachowania prozdrowotne, z uwzględnieniem aktualnych wyzwań zdrowotnych i społecznych.

Myśl przewodnia edukacji zdrowotnej to: zdrowie jest zasobem indywidualnym i społecznym,

kluczowym dla jakości życia i funkcjonowania człowieka w każdym wieku.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wymagania szczegółowe obejmują szerokie spektrum zagadnień zdrowotnych, podzielonych

na powiązane ze sobą obszary tematyczne w związku z czym przewidziano dziesięć działów,

w tym dział dotyczący „Wartości i postawy”, pełniący funkcję nadrzędną wobec wszystkich

pozostałych działów, stanowiąc fundament do rozwoju postaw prozdrowotnych, empatii,

odpowiedzialności i godności człowieka. Wartości i postawy są obecne we wszystkich

aspektach funkcjonowania indywidualnego i społecznego człowieka, również w odniesieniu do

obszaru zdrowia – zarówno przy podejmowaniu decyzji żywieniowych, jak i w relacjach

społecznych, w zachowaniu w Internecie, podczas aktywności fizycznej czy korzystania

z opieki zdrowotnej. Kształtowanie postaw prozdrowotnych pomoże uczniom rozumieć

znaczenie zdrowia i traktować je jako wspólną wartość, o którą należy się troszczyć

w odniesieniu do siebie i innych.

Dodatkowo wybrane wymagania szczegółowe zostały oznaczone jako należące do modułu

klimatycznego. Ponadto w poszczególnych działach w klasach VII i VIII przewidziano

wymagania do wyboru, które nauczyciel wybiera do realizacji z klasą, tj. przynajmniej jedno

wymaganie w ramach danego działu.

––293

295 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Klasy IV–VI

1.

Wartości i postawy.

Pytanie wiodące: Dlaczego zdrowie jest wartością oraz jak rozwijać odpowiedzialność za

zdrowie własne i innych osób?

Uczeń

1)

traktuje zdrowie jako wartość na różnych etapach życia człowieka i klasyfikuje je

w osobistej hierarchii wartości;

2)

traktuje zdrowie jako zasób człowieka, o który należy się troszczyć i który należy

rozwijać – w wymiarze indywidualnym, społecznym i środowiskowym;

3)

rozumie, na czym polega postawa troski i odpowiedzialności za własne zdrowie;

4)

okazuje szacunek sobie i rozwija poczucie własnej wartości; okazuje szacunek

i empatię w relacjach międzyludzkich i jest gotów przyjąć perspektywę drugiego

człowieka oraz troszczyć się o świat przyrody, dostrzegając perspektywę przyszłych

pokoleń – moduł klimatyczny;

5)

prezentuje postawę optymizmu życiowego, który sprzyja zdrowiu i harmonii

z otaczającym środowiskiem – moduł klimatyczny.

2.

Zdrowie fizyczne.

Pytanie wiodące: Jak kształtować postawy i umiejętności w zakresie dbania o zdrowie

oraz systematycznego monitorowania zdrowia fizycznego i stosowania podstawowej

profilaktyki zdrowotnej?

Uczeń

1)

omawia pojęcie zdrowia i zdrowego stylu życia; wymienia wiarygodne i rzetelne

źródła informacji o zdrowiu i zdrowym stylu życia;

2)

wykonuje czynności higieniczne (takie jak: mycie zębów, mycie rąk, mycie twarzy,

mycie ciała, mycie włosów), dba o czystość bielizny i odzieży; korzysta

z podstawowych środków higienicznych i pielęgnacyjnych; omawia znaczenie

higieny osobistej dla utrzymania zdrowia;

3)

wyjaśnia, czym jest nadwaga i otyłość oraz omawia, na czym polega ich profilaktyka;

4)

wyjaśnia, czym są badania profilaktyczne i badania przesiewowe oraz w jakich

grupach i kiedy powinny być wykonywane; omawia pojęcie grupy ryzyka;

5)

wymienia objawy, które mogą świadczyć o chorobie, w tym: zmiany skórne, bóle

brzucha, klatki piersiowej, głowy, wymioty, krew w stolcu;

––294

296 –

–

Dziennik Ustaw

6)

Poz. 378

mierzy temperaturę ciała przy użyciu różnych termometrów; wyjaśnia, czym jest

gorączka, kiedy jest groźna, a kiedy nie trzeba jej obniżać;

7)

wyjaśnia, czym są szczepienia; wyjaśnia, dlaczego warto się szczepić;

8)

wymienia zasady przygotowania się do wizyty lekarskiej, w tym do wizyty

stomatologicznej, oraz zasady higieny osobistej; przygotowuje odpowiedzi na

pytania standardowo zadawane przez lekarza;

9)

postępuje w stanach zagrożenia życia i zdrowia zgodnie z zasadami udzielania

pierwszej pomocy; wymienia sytuacje, w których należy wezwać zespół ratownictwa

medycznego (karetkę pogotowia).

3.

Aktywność fizyczna.

Pytanie wiodące: Jak systematycznie podejmować pozaszkolną aktywność fizyczną oraz

świadomie ograniczać sedentarny styl życia (bezczynność ruchową) w kontekście

dbałości o zdrowie, ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki otyłości?

Uczeń

1)

systematycznie uczestniczy w różnorodnych formach aktywności fizycznej,

szczególnie na świeżym powietrzu; dobiera strój do panujących warunków

atmosferycznych; stosuje zasady bezpieczeństwa podczas aktywności fizycznej;

wymienia korzyści zdrowotne wynikające z aktywności fizycznej, w tym

w profilaktyce nadwagi i otyłości;

2)

promuje aktywność fizyczną w grupach rówieśniczych i rodzinie; dąży do

zalecanego poziomu aktywności fizycznej (np. wspomagając się technologiami

informacyjno-komunikacyjnymi);

3)

znajduje miejsca, obiekty i wydarzenia w najbliższej okolicy, które można

wykorzystać do podejmowania aktywności fizycznej w sposób bezpieczny i zgodny

z jego zainteresowaniami;

4)

ogranicza czas spędzany w pozycji siedzącej lub leżącej w ciągu dnia przez aktywne

przerwy (np. ćwiczenia rozciągające, ćwiczenia oporowe, ćwiczenia oddechowe,

ćwiczenia

wzroku);

wymienia

negatywne

skutki

zdrowotne

wynikające

z prowadzenia sedentarnego stylu życia (bezczynności ruchowej);

5)

systematycznie wykonuje ćwiczenia relaksacyjne, w tym ćwiczenia oddechowe;

rozumie znaczenie ćwiczeń fizycznych dla obniżenia stresu;

6)

przyjmuje prawidłową pozycję ciała podczas codziennych aktywności; regularnie

wykonuje ćwiczenia ukierunkowane na kształtowanie prawidłowej postawy;

––295

297 –

–

Dziennik Ustaw

7)

Poz. 378

praktykuje techniki relaksacji przed zaśnięciem i stosuje zasady higieny snu;

wyjaśnia znaczenie snu dla zdrowia fizycznego i psychicznego; określa zalecaną

długość snu dla osób w jego wieku; opisuje kluczowe czynniki wpływające na jakość

snu, ze szczególnym uwzględnieniem negatywnego wpływu korzystania z urządzeń

elektronicznych przed zaśnięciem.

4.

Odżywianie.

Pytanie wiodące: Jak zdrowo się odżywiać, aby wspierać swój rozwój fizyczny ze

szczególnym uwzględnieniem profilaktyki nieprawidłowej masy ciała?

Uczeń

1)

stosuje się do zaleceń zgodnych z talerzem zdrowego żywienia, ze szczególnym

uwzględnieniem regularnego spożywania posiłków, w tym dużej ilości warzyw

i owoców; dostosowuje wielkość porcji do swoich potrzeb; unika żywności

niekorzystnej dla zdrowia (np. fast foodów, słodyczy);

2)

stosuje zasady zdrowego nawadniania; unika słodzonych napojów;

3)

samodzielnie przygotowuje proste, zdrowe posiłki oraz zdrowe przekąski; wybiera

produkty bogate w podstawowe składniki odżywcze;

4)

uprawia rośliny jadalne w celu przygotowania zdrowych posiłków; wskazuje

produkty pochodzenia roślinnego korzystne dla zdrowia;

5)

rozpoznaje oznakowania na etykietach produktów spożywczych, w tym informacje

o wartości odżywczej i alergenach, a także wyjaśnia ich znaczenie oraz zastosowanie

w wyborze produktów; korzysta z wiarygodnych aplikacji mobilnych do analizy

składu produktów;

6)

ocenia świeżość produktów spożywczych; rozpoznaje oznaki psucia się żywności;

stosuje podstawowe metody przechowywania żywności; szacuje zapotrzebowanie na

produkty spożywcze, aby unikać ich marnotrawienia.

5.

Zdrowie psychiczne.

Pytanie wiodące: Jak dbać o dobrostan psychiczny i emocjonalny, w tym poczucie własnej

wartości i skuteczności?

Uczeń

1)

omawia pojęcie zdrowia psychicznego, czynniki je chroniące oraz te, które

zwiększają ryzyko występowania zaburzeń psychicznych;

––296

298 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

rozpoznaje i nazywa emocje u siebie i innych osób; omawia i stosuje konstruktywne

sposoby radzenia sobie z emocjami, m.in. techniki uważności; omawia zasady

pierwszej pomocy emocjonalnej;

3)

omawia pojęcie stresu; wyjaśnia wpływ stresu na ciało, myśli, emocje, zdolności

poznawcze; stosuje konstruktywne sposoby radzenia sobie ze stresem;

4)

omawia pojęcie pozytywnej samooceny i pozytywnego obrazu siebie, a także

wymienia sposoby ich budowania w swoim życiu;

5)

omawia pojęcie postawy asertywnej; adekwatnie do sytuacji korzysta z asertywności;

odróżnia, czym jest postawa asertywna, a czym agresywna i uległa;

6)

omawia pojęcie przemocy; wymienia przykłady zachowań przemocowych, w tym

przemoc fizyczną, psychiczną, rówieśniczą i cyberprzemoc; omawia sposoby

reagowania na przemoc i wskazuje miejsca, w których można szukać pomocy, będąc

osobą doświadczającą przemocy lub jej świadkiem;

7)

omawia pojęcie zachowań autoagresywnych; wymienia konsekwencje zdrowotne

związane z zachowaniami autoagresywnymi; wskazuje miejsca, w których można

szukać pomocy;

8)

omawia zagadnienie komunikacji werbalnej i niewerbalnej oraz ich znaczenie

w relacjach interpersonalnych, w tym rówieśniczych, rodzinnych i innych, rozwija

umiejętności komunikacyjne;

9)

wskazuje miejsca uzyskania pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej

i psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży, w tym telefony zaufania, omawia sytuacje

wymagające reakcji osób dorosłych;

10) omawia potrzeby osób z zaburzeniami neurorozwojowymi, w tym z zaburzeniem ze

spektrum autyzmu, ADHD, rozwojowymi zaburzeniami uczenia się, zaburzeniem

rozwoju intelektualnego, oraz potrzeby osób z niepełnosprawnościami fizycznymi.

6.

Zdrowie społeczne.

Pytanie wiodące: Jak budować relacje interpersonalne oparte na otwartości, zaufaniu

i podmiotowości w otoczeniu rodzinnym, szkolnym, rówieśniczym i lokalnym?

Uczeń

1)

wyjaśnia pojęcia: koleżeństwo, przyjaźń, zauroczenie, zakochanie, miłość, a także

rozpoznaje niewłaściwe zachowania w tych relacjach;

2)

wymienia i omawia funkcje rodziny, opisuje przejawy jej prawidłowego

funkcjonowania, omawia wartość rodziny w życiu osobistym człowieka;

– –297

299 ––

3)

Poz. 378

omawia czynniki wpływające na atmosferę w rodzinie, zna prawa i obowiązki

dziecka oraz rodziców;

4)

omawia sposoby dbania o więzi rodzinne (relacje z matką, ojcem, rodzeństwem,

dziadkami i dalszą rodziną);

5)

opisuje zmiany mogące występować w rodzinach, w tym separację, rozwód, wejście

rodziców w nowe związki, adopcję, rodzicielstwo zastępcze, pojawienie się

rodzeństwa, chorobę i śmierć, a także wymienia sposoby radzenia sobie w takich

sytuacjach.

7.

Dojrzewanie.

Pytanie wiodące: Jak akceptować przemiany okresu dojrzewania oraz radzić sobie z jego

wyzwaniami i kształtować pozytywny obraz własnego ciała?

Uczeń

1)

opisuje fizyczne, psychiczne, emocjonalne oraz społeczne zmiany występujące

w okresie dojrzewania; omawia zmiany zachodzące w mózgu podczas dojrzewania

oraz wpływ tych zmian na zachowanie nastolatków; wyjaśnia różnice między

dojrzewaniem fizycznym a dojrzałością psychiczną;

2)

identyfikuje zmiany dotyczące dojrzewania należące do normy medycznej, w tym

różne tempo wzrostu, zmianę sylwetki, ginekomastię, nocne polucje, mutację,

wzmożone pocenie się, zmianę zapachu, mimowolne erekcje, owłosienie, wzrost

piersi, pojawienie się miesiączki, trądzik, a także odbiegające od normy medycznej,

w tym przedwczesne lub opóźnione dojrzewanie, stulejkę, nieprawidłową wydzielinę

z pochwy, nieprawidłowości związane z miesiączkowaniem;

3)

wymienia i stosuje zasady higieny osobistej związanej ze zmianami okresu

dojrzewania, higieny skóry twarzy, higieny całego ciała, w tym narządów płciowych;

wymienia zasady użycia podpasek i tamponów;

4)

omawia etapy cyklu miesiączkowego i jego wpływ na codzienne funkcjonowanie

i samopoczucie.

8.

Zdrowie seksualne

Pytanie wiodące: Jak kształtować pozytywną postawę wobec seksualności człowieka

wraz z respektowaniem autonomii cielesnej swojej i innych osób?

––298

300 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Uczeń

1)

charakteryzuje pojęcia: zdrowie seksualne, seksualność i omawia ich rolę w życiu

człowieka;

2)

omawia budowę i podstawowe funkcje narządów płciowych wewnętrznych

i zewnętrznych;

3)

wyjaśnia proces zapłodnienia; wymienia najważniejsze fakty dotyczące przebiegu

ciąży, porodu oraz opieki nad noworodkiem;

4)

omawia zagadnienie autonomii cielesnej oraz to, w jaki sposób asertywnie o nią

dbać; wymienia rodzaje zachowań dorosłego lub rówieśnika, które są

przekroczeniem granic intymnych; wyszukuje przepisy prawne dotyczące ochrony

seksualności osób poniżej 15 roku życia, w tym art. 200 i art. 202 ustawy z dnia

6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, 1818 i 1872); omawia

możliwości uzyskania pomocy w sytuacji zagrożenia;

5)

wymienia stereotypy płciowe oraz wyjaśnia ich wpływ na funkcjonowanie

człowieka.

9.

Zdrowie środowiskowe.

Pytanie wiodące: Jak środowisko i jego zanieczyszczenia wpływają na zdrowie publiczne

i indywidualne?

Uczeń

1)

omawia wpływ jakości środowiska na zdrowie człowieka, w tym zanieczyszczenia

powietrza i wody, zmniejszenie powierzchni terenów zielonych, zmianę klimatu;

wyjaśnia, jak wzrost średniej globalnej temperatury wpływa na zdrowie i warunki

życia człowieka – moduł klimatyczny;

2)

sprawdza aktualny stan zanieczyszczenia powietrza przy użyciu technologii

informacyjno-komunikacyjnych (np. specjalistycznych aplikacji mobilnych) oraz

podaje przykłady ograniczania jego poziomu w swoim otoczeniu – moduł

klimatyczny;

3)

wyjaśnia, dlaczego kontakt z naturą jest istotny dla zdrowia; wyjaśnia, czym jest

odpowiedzialność za zwierzęta domowe, jak również za dziką przyrodę i ekosystemy –

moduł klimatyczny;

4)

sprawdza natężenie hałasu przy użyciu technologii informacyjno-komunikacyjnych

(np. specjalistycznych aplikacji mobilnych) oraz podaje przykłady ograniczania jego

poziomu w swoim otoczeniu; wyjaśnia zasady profilaktyki niedosłuchu;

5)

podejmuje działania proekologiczne, aby poprawić stan środowiska przyrodniczego

i własne zdrowie – moduł klimatyczny.

Poz. 378

10. Internet i profilaktyka uzależnień.

Pytanie wiodące: Co należy wiedzieć na temat bezpiecznego korzystania z Internetu

i zagrożeń związanych z zażywaniem substancji psychoaktywnych?

Uczeń

1)

przestrzega zasad higieny cyfrowej; omawia definicje zjawiska: niebieskiego światła,

szyi

SMS-owej,

krótkowzroczności

w

kontekście

nadużywania

urządzeń

ekranowych; omawia różnice między relacjami międzyludzkimi bez użycia oraz

z użyciem technologii i urządzeń elektronicznych;

2)

omawia

zagrożenia

wynikające

z

niewłaściwego

używania

technologii

informacyjno-komunikacyjnych, w tym cyberprzemoc, hejt, mowę nienawiści,

kreowanie cyberrzeczywistości, zjawisko patostreamingu, uzależnienie od Internetu

i gier komputerowych oraz niebezpieczne kontakty w sieci, m.in. uwodzenie w sieci

(grooming), omawia korzyści i zagrożenia związane ze sztuczną inteligencją oraz

wirtualną rzeczywistością (VR);

3)

omawia korzyści wynikające z przestrzegania domowych zasad ekranowych;

4)

omawia zagrożenia związane z zażywaniem substancji psychoaktywnych, w tym

alkoholu, wyrobów tytoniowych, napojów energetyzujących;

5)

omawia sposoby reagowania w sytuacjach występowania zagrożeń związanych

z korzystaniem z Internetu i zażywaniem substancji psychoaktywnych, w tym ze

spożywaniem alkoholu, używaniem wyrobów tytoniowych, spożywaniem napojów

energetyzujących, a także wymienia sposoby uzyskania pomocy specjalistycznej

w tym zakresie;

6)

formułuje argumenty dotyczące korzyści wynikających z niezażywania substancji

psychoaktywnych, w tym niespożywania alkoholu, nieużywania wyrobów

tytoniowych, niespożywania napojów energetyzujących.

Klasy VII i VIII

1.

Wartości i postawy.

Pytanie wiodące: Jak kształtować postawy i wartości związane z godnością, szacunkiem

oraz prospołecznym podejściem do zdrowia i troską o środowisko?

– –300

302––

Poz. 378

Uczeń

1)

rozumie, że godność człowieka stanowi fundamentalną wartość na wszystkich

etapach jego życia;

2)

potrafi w imię godności i ludzkiego szacunku akceptować człowieka bez względu na

jego indywidualne cechy, choroby, niepełnosprawności;

3)

rozumie, że zdrowie stanowi wartość nadrzędną w różnych kręgach kulturowych;

4)

dba o poczucie własnej sprawczości w odniesieniu do zdrowia własnego i innych

osób oraz stanu środowiska i klimatu – moduł klimatyczny;

5)

przyjmuje postawę prospołeczną w odniesieniu do zdrowia innych osób, rozumie

ideę zachowań prozdrowotnych w kontekście zdrowia publicznego, w tym donacji

krwi, szczepień ochronnych, badań profilaktycznych oraz unikania zażywania

substancji psychoaktywnych, rozumie, na czym polega kultura wolontariatu, i ma

świadomość, że służy ona dobru innych osób, w tym działaniom na rzecz ochrony

środowiska.

2.

Zdrowie fizyczne.

Pytanie wiodące: Jak zapobiegać najczęstszym chorobom cywilizacyjnym i zakaźnym

oraz jak budować empatyczną postawę wobec osób z chorobami przewlekłymi

i niepełnosprawnościami?

Uczeń

1)

omawia czynniki, które wpływają pozytywnie i negatywnie na zdrowie

i samopoczucie, wyjaśnia, w jaki sposób sam może wpływać na zdrowie;

2)

wyjaśnia, czym są choroby zakaźne, jakie są drogi ich przenoszenia, w tym droga

kropelkowa, płciowa, przez krew, przez kontakt, a także wyjaśnia, jak można

ograniczyć ryzyko zakażenia, opisuje objawy najczęstszych chorób zakaźnych oraz

wymienia, które z nich mogą być groźne, wymienia objawy sepsy, wyjaśnia, czym

są antybiotyki, czym jest antybiotykoodporność i zagrożenia z niej wynikające;

3)

stosuje zasady profilaktyki epidemiologicznej, wyjaśnia, czym są epidemie

i pandemie oraz jak do nich dochodzi;

4)

wyjaśnia znaczenie szczepień w przeszłości i obecnie, rozróżnia szczepienia

obowiązkowe i zalecane, omawia, czym są ruchy antyszczepionkowe, czym jest

dezinformacja o szczepieniach i jak ją rozpoznać;

––301

303 –

–

Dziennik Ustaw

5)

Poz. 378

opisuje podstawowe mierniki zdrowia fizycznego oraz ich wartości referencyjne dla

swojego wieku, w tym wskaźnik masy ciała (BMI), ciśnienie tętnicze krwi, tętno,

stężenie glukozy we krwi, profil lipidowy, mierzy tętno oraz ciśnienie tętnicze krwi

w spoczynku i po wysiłku fizycznym za pomocą aparatu automatycznego, a także

wyjaśnia znaczenie monitorowania tych parametrów przez całe życie;

6)

identyfikuje przeszkody społeczne, techniczne i architektoniczne w życiu osób

z niepełnosprawnością oraz podaje przykłady rozwiązań pozwalających na

tworzenie przestrzeni przyjaznej osobom z niepełnosprawnością.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wymienia choroby przenoszone przez zwierzęta na ludzi oraz sposoby ochrony przed

nimi, opisuje, jak usunąć kleszcza;

2)

omawia najczęstsze choroby przewlekłe i cywilizacyjne (np. otyłość, nadciśnienie

tętnicze, różne typy cukrzycy, zaburzenia lipidowe, choroby nerek, choroby wątroby,

choroby serca, alergie, nowotwory, zaburzenia psychiczne, choroby otępienne),

opisuje wyzwania osób żyjących z chorobami przewlekłymi, prezentuje postawę

opartą na zrozumieniu problemów stojących przed osobami chorymi przewlekle.

3.

Aktywność fizyczna.

Pytanie wiodące: Jak promować aktywny styl życia, zastępować bezruch ruchem,

korzystać z aktywnego transportu oraz podejmować aktywność fizyczną, aby zapobiegać

chorobom?

Uczeń

1)

promuje aktywność fizyczną, inicjując i organizując różnorodne wydarzenia oraz

projekty i podejmując wyzwania, które zachęcają do aktywności fizycznej, oraz

uczestnicząc w nich, angażuje społeczność szkolną i lokalną do wykonywania

regularnych ćwiczeń, wyjaśnia korzyści zdrowotne wynikające z aktywności

fizycznej w kontekście profilaktyki chorób;

2)

planuje i monitoruje własną 24-godzinną aktywność, w tym aktywność fizyczną,

wypoczynek

i

sen,

także

z

wykorzystaniem

technologii

informacyjno-

-komunikacyjnych;

3)

regularnie wykonuje ćwiczenia, które wspierają prawidłową postawę ciała oraz

zapobiegają bólom pleców i dysfunkcjom mięśni dna miednicy;

– –302

304––

4)

Poz. 378

zastępuje bezruch ruchem w codziennych czynnościach (np. wybiera schody zamiast

windy) oraz systematycznie korzysta z aktywnego transportu (np. chodzenie pieszo,

jazda na rowerze), uzasadnia znaczenie aktywnego stylu życia dla zdrowia

fizycznego, psychicznego oraz środowiska;

5)

korzysta z różnych metod hartowania organizmu, wymienia różne metody i korzyści

zdrowotne hartowania organizmu.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

formułuje argumenty na temat korzyści zdrowotnych wynikających z aktywności

fizycznej w kontekście profilaktyki wybranych chorób niezakaźnych (np. otyłości,

chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy typu 2, zaburzeń metabolicznych,

niepłodności, zwyrodnienia stawów i osteoporozy, depresji i innych zaburzeń

psychicznych), wyjaśnia krótko- oraz długoterminowe konsekwencje zdrowotne

wynikające z braku aktywności fizycznej;

2)

formułuje argumenty na temat motywów uczestnictwa w aktywności fizycznej,

a także omawia bariery i sposoby ich pokonywania, omawia znaczenie aktywności

fizycznej dla rozwoju psychospołecznego.

4.

Odżywianie.

Pytanie wiodące: Jak samodzielnie planować i komponować zbilansowane posiłki oraz

przeciwdziałać niezdrowym zachowaniom żywieniowym?

Uczeń

1)

samodzielnie planuje i komponuje zbilansowane posiłki zgodnie z zaleceniami

talerza zdrowego żywienia, w tym z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych

(np.

wiarygodnych

aplikacji

mobilnych,

programów

komputerowych);

2)

przygotowuje napój izotoniczny oraz posiłki przedwysiłkowe i powysiłkowe;

3)

wymienia konsekwencje zdrowotne wynikające z niewłaściwego odżywiania

(np. nadwagę, otyłość, insulinooporność, cukrzycę typu 2, choroby układu krążenia),

omawia znaczenie diety w kontekście chorób autoimmunologicznych (np. celiakii,

cukrzycy typu 1, choroby Hashimoto) i alergii pokarmowych;

4)

opisuje negatywne skutki stosowania nieprawidłowych diet, nadużywania

suplementów, spożywania napojów energetyzujących oraz stosowania środków

dopingujących.

––303

305 –

–

Dziennik Ustaw

5.

Poz. 378

Zdrowie psychiczne.

Pytanie wiodące: Jakie są uwarunkowania zdrowia psychicznego i emocjonalnego oraz

czynników je chroniących?

Uczeń

1)

omawia

zależność

między

emocjami,

myślami

a

objawami

fizycznymi

i zachowaniem;

2)

analizuje swoje zachowanie, uczucia i potrzeby w różnych sytuacjach pod kątem

budowania poczucia własnej wartości;

3)

dba o pozytywny obraz własnego ciała, analizuje, jaki wpływ na obraz ciała mają

m.in. Internet oraz media społecznościowe;

4)

stosuje zasady pierwszej pomocy emocjonalnej wobec osób ze swojego otoczenia.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

identyfikuje czynniki indywidualne i środowiskowe mające wpływ na jego dobrostan

i stosuje adekwatne techniki radzenia sobie z trudnościami;

2)

omawia potrzeby osób z zaburzeniami psychicznymi występującymi najczęściej

w okresie dojrzewania, w tym z zaburzeniami depresyjnymi, lękowymi,

psychotycznymi, zaburzeniami odżywiania (bulimią, anoreksją), dysmorfofobią.

6.

Zdrowie społeczne.

Pytanie wiodące: Jak rozwijać relacje interpersonalne oparte na otwartości, zaufaniu

i podmiotowości w otoczeniu rodzinnym, szkolnym, rówieśniczym i lokalnym?

Uczeń

1)

opisuje oznaki zakochania, odróżnia zakochanie od popędu seksualnego oraz od

miłości, a także miłość młodzieńczą od miłości dojrzałej;

2)

nawiązuje i utrzymuje relacje, dbając o swoje potrzeby oraz jednocześnie szanując

potrzeby innych osób, rozumie swoją rolę w budowaniu pozytywnej atmosfery

w rodzinie;

3)

rozpoznaje manipulację w najbliższym otoczeniu oraz asertywnie na nią reaguje;

4)

omawia sposoby rozwiązywania problemów i konfliktów, w tym alternatywne

metody rozwiązywania sporów, w szczególności mediacje.

7.

Dojrzewanie.

Pytanie wiodące: Jak w okresie dojrzewania troszczyć się o swoje ciało?

––304

306 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Uczeń

1)

omawia cele rozwojowe i wyzwania etapu dojrzewania oraz kolejnych etapów życia

człowieka, w tym menopauzy, andropauzy, starości;

2)

omawia czynniki wpływające na prawidłowy rozwój płciowy; monitoruje stan

swojego ciała oraz identyfikuje możliwe nieprawidłowości i urazy układu moczowo-płciowego, w tym endometriozę, adenomiozę, zespół policystycznych jajników,

nietrzymanie moczu, skręt jądra, złamanie prącia, wnętrostwo, spodziectwo, załupek;

3)

charakteryzuje dostępne na rynku produkty menstruacyjne, wyjaśnia zjawisko

ubóstwa menstruacyjnego i sposoby przeciwdziałania mu.

8.

Zdrowie seksualne.

Pytanie wiodące: Jakie znaczenie ma seksualność w życiu człowieka m.in. w kontekście

rozumienia i respektowania autonomii cielesnej własnej oraz innych osób?

Uczeń

1)

wyjaśnia pozytywne znaczenie ludzkiej seksualności, omawia pojęcie popędu

seksualnego i jego zmian w okresie dojrzewania, wymienia powody podjęcia

aktywności seksualnej oraz konsekwencje z nią związane, rozumie rolę

odpowiedzialności w odniesieniu do seksualności w życiu człowieka;

2)

omawia pojęcie orientacji psychoseksualnej i kierunki jej rozwoju, wyjaśnia pojęcia

związane z tożsamością płciową;

3)

omawia kryteria świadomej zgody, identyfikuje elementy seksualizacji oraz presji

związanej

z

podjęciem

aktywności

seksualnej

obecne

w

mediach

społecznościowych, środkach masowego przekazu, kulturze młodzieżowej oraz we

własnym otoczeniu, a także wymienia sposoby przeciwdziałania im i radzenia sobie

z

nimi,

omawia

elementy

dojrzałego,

świadomego

i

odpowiedzialnego

przygotowania się do inicjacji seksualnej, wymienia konsekwencje przedwczesnej

inicjacji seksualnej;

4)

charakteryzuje metody antykoncepcji (mechaniczne, hormonalne, chemiczne,

naturalne);

5)

rozróżnia formy przemocy seksualnej, w tym molestowania seksualnego, a także

omawia sposoby reagowania, gdy sam jej doświadcza lub gdy doświadczają jej inni,

identyfikuje miejsca, w których można uzyskać pomoc.

––305

307 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wymienia infekcje i choroby przenoszone drogą płciową, w tym kiłę, rzeżączkę,

chlamydiozę, zakażenie wirusem HPV, HBV, HCV, HIV i HSV, wymienia

uniwersalne zasady profilaktyki infekcji i chorób przenoszonych drogą płciową,

rozpoznaje objawy wymagające interwencji lekarskiej;

2)

wymienia specjalności zawodowe zajmujące się tematem seksualności człowieka

i zdrowia reprodukcyjnego (ginekologię, urologię, andrologię, seksuologię,

dermatologię i wenerologię, proktologię, endokrynologię, położnictwo, fizjoterapię

uroginekologiczną, farmację).

9.

Zdrowie środowiskowe.

Pytanie wiodące: Jak rozpoznać i ocenić poziom zagrożeń zdrowotnych związanych

z degradacją środowiska oraz zmianą klimatu i jakie działania mogą pomóc

w minimalizowaniu tych zagrożeń dla zdrowia człowieka?

Uczeń

1)

opisuje, jak zmiana klimatu i degradacja środowiska wpływają na zdrowie

indywidualne i publiczne, wymienia choroby, które mogą być ich wynikiem, w tym

zaburzenia

psychiczne,

choroby

układu

oddechowego,

układu

sercowo-

-naczyniowego, choroby skóry, a także wskazuje negatywne następstwa

ekstremalnych zjawisk pogodowych dla zdrowia – moduł klimatyczny;

2)

wyjaśnia, jak utrata różnorodności biologicznej wpływa na zdrowie indywidualne

i zdrowie publiczne – moduł klimatyczny;

3)

realizuje działania na rzecz poprawy stanu środowiska, uczestniczy w działaniach

promujących zdrowie środowiskowe – moduł klimatyczny.

10. Internet i profilaktyka uzależnień.

Pytanie wiodące: Jak identyfikować zachowania ryzykowne u siebie i innych osób

w zakresie szkodliwego korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych,

zażywania substancji psychoaktywnych oraz występowania uzależnień behawioralnych?

Uczeń

1)

opisuje specyfikę cyfrowych relacji i zachowań, wymienia konsekwencje

nadmiernego dzielenia się informacjami osobistymi w Internecie oraz konsekwencje

odbioru niewłaściwych treści, takich jak patostreaming, internetowe wyzwania

(challenge);

––306

308 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

analizuje własną aktywność w Internecie pod kątem potencjalnych zagrożeń

(np. cyberprzemocy, hejtu i mowy nienawiści, sekstingu, korzystania z pornografii,

uzależnienia od mediów społecznościowych i gier komputerowych);

3)

wymienia konsekwencje zdrowotne i psychospołeczne zażywania substancji

psychoaktywnych (np. spożywania alkoholu, używania wyrobów tytoniowych,

zażywania

narkotyków,

nowych

substancji

psychoaktywnych,

leków

przyjmowanych w celach innych niż wskazania medyczne, niezgodnie z zaleceniami

lekarza i potrzebami zdrowotnymi) oraz korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych w sposób szkodliwy dla siebie oraz najbliższego otoczenia;

4)

wykorzystuje sposoby chroniące przed szkodliwym korzystaniem z technologii

informacyjno-komunikacyjnych i przed zażywaniem substancji psychoaktywnych

(np. spożywaniem alkoholu, używaniem wyrobów tytoniowych, zażywaniem

narkotyków, nowych substancji psychoaktywnych, leków przyjmowanych w celach

innych niż wskazania medyczne, niezgodnie z zaleceniami lekarza i potrzebami

zdrowotnymi), a także stosuje postawę asertywną i nie ulega presji otoczenia.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

formułuje

argumenty

zachęcające

do

unikania

ryzykownych

zachowań

wpływających na rozwój uzależnień;

2)

realizuje działania promujące higienę cyfrową i styl życia wolny od ryzykownych

zachowań we współpracy ze środowiskiem rówieśniczym, rodzinnym, szkolnym

i lokalnym.

W ramach zajęć edukacji zdrowotnej uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które

wspierają ich rozwój fizyczny, psychiczny, społeczny i osobisty oraz budują poczucie

sprawczości i odpowiedzialności za własne zdrowie. Doświadczenia edukacyjne mają

charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje przekrojowe oraz rozwijają umiejętności

organizacyjne, komunikacyjne i współpracę. Uczeń realizuje w każdym roku szkolnym

przynajmniej 2 doświadczenia edukacyjne wybrane samodzielnie lub z nauczycielem.

W przypadku klas IV–VI uczeń

1)

w grupie przygotowuje plany pozaszkolnych aktywności fizycznych, w trakcie roku

szkolnego pod kierunkiem nauczyciela realizuje przygotowane plany, a następnie

podsumowuje ten proces;

2)

––307

309 –

–

Poz. 378

samodzielnie wyszukuje przepisu zdrowego posiłku, wybiera produkty, przygotowuje

posiłek, analizuje go pod kątem wartości odżywczych i prezentuje jego wynik w formie

ustalonej z nauczycielem;

3)

przez ustalony z nauczycielem czas prowadzi dziennik, w którym dokonuje pozytywnej

autorefleksji – zapisuje lub w inny sposób przedstawia swoje osiągnięcia i powody do

dumy;

4)

w grupie przygotowuje i wykonuje przedstawienie na temat związany z przyjmowaniem

i pełnieniem różnych ról społecznych;

5)

przez ustalony z nauczycielem czas prowadzi dziennik, w którym zapisuje swoje

obserwacje i refleksje na temat zmian zachodzących w nim w okresie dojrzewania;

6)

pracując w grupie, tworzy prace, z wykorzystaniem różnych środków wyrazu (np. komiks,

plakat opowiadanie), na temat stawiania granic;

7)

indywidualnie lub w grupie tworzy mapę swojej okolicy, zaznaczając miejsca, które

sprzyjają budowaniu zdrowych nawyków (np. parki, skwery, ścieżki rowerowe), oraz

miejsca, w których przebywanie może szkodzić zdrowiu (np. ruchliwe ulice, miejsca bez

zieleni);

8)

przez czas ustalony z nauczycielem prowadzi ewidencję czasu aktywności w Internecie,

podsumowuje ten proces i tworzy listę własnych sposobów na ograniczenie czasu

spędzanego w sieci.

W przypadku klas VII i VIII uczeń

1)

przygotowuje debatę na wybrany temat dotyczący zdrowia i bierze w niej udział;

2)

przez ustalony z nauczycielem czas monitoruje spożywane posiłki, ich kaloryczność oraz

zawartość składników odżywczych, dokonuje podsumowania i formułuje wnioski

o wpływie tej diety na jego zdrowie i samopoczucie;

3)

indywidualnie lub w grupie wyszukuje dostępnych stacjonarnie lub przez Internet miejsc,

które oferują nastolatkom wsparcie w trudnych sytuacjach;

4)

indywidualnie lub w grupie przygotowuje i prowadzi prostą kampanię informacyjną

dotyczącą wyzwań zdrowotnych okresu dojrzewania;

5)

indywidualnie lub w grupie krytycznie analizuje wybrane wspólnie z nauczycielem

przekazy medialne pod kątem obecności seksualizacji i presji seksualnej oraz formułuje

wnioski na temat ich szkodliwości, wyniki analizy prezentuje w formie ustalonej

z nauczycielem;

6)

––308

310 –

–

Poz. 378

w grupie przygotowuje i przeprowadza zajęcia dotyczące wybranego aspektu zdrowia dla

młodszych klas;

7)

przeprowadza wywiad z osobą zajmującą się profilaktyką uzależnień lub innym

ekspertem zajmującym się zdrowiem, utrwala wywiad w wybranej formie i prezentuje

wnioski z rozmowy w formie ustalonej z nauczycielem.

Warunki i sposób realizacji

Ze względu na cele edukacji zdrowotnej zajęcia powinny mieć charakter praktyczny oraz

wykorzystywać nowoczesne, aktywizujące metody nauczania. Do realizacji edukacji

zdrowotnej rekomendowane jest wykorzystanie aktywnych form pracy z dziećmi i młodzieżą

pozwalających na pogłębienie tematu, pracę warsztatową czy podzielenie się własnymi

przemyśleniami.

Realizacja celów edukacji zdrowotnej powinna być również wspierana korzystaniem

z nowoczesnych technologii (np. wiarygodnych aplikacji mobilnych). Pomocna może być

współpraca z nauczycielami innych zajęć edukacyjnych, takich jak przyroda, wychowanie

fizyczne, biologia, ale także język polski czy informatyka w kontekście poruszanych treści czy

wspólnie planowanych doświadczeń edukacyjnych.

Z uwagi na specyfikę celów kształcenia w nauczaniu edukacji zdrowotnej najlepiej sprawdzą

się następujące metody i techniki pracy: praca w grupach, burza mózgów, metaplan, dyskusja,

różne formy debat, metoda studiów przypadku i drama.

ETYKA

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Podejmowanie refleksji moralnej.

2.

Rozwijanie wrażliwości aksjologicznej i interioryzacja wartości.

3.

Rozwijanie postawy dialogicznej.

4.

Rozwijanie sprawczości i odpowiedzialności moralnej.

5.

Rozwijanie postaw szacunku i troski o dobro własne, innych oraz przyrody.

6.

Rozwijanie kompetencji poznawczych i językowych ważnych w refleksji moralnej.

Edukacja etyczna odgrywa istotną rolę w procesie wspierania ucznia w integralnie pojętym

rozwoju, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju moralnego. Zajęcia z etyki służą przede

wszystkim rozwijaniu postaw, kompetencji i sprawczości uczniów, kluczowych dla

harmonijnego funkcjonowania w społeczeństwie i dbania o własny dobrostan.

––309

311 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Zajęcia z etyki powinny stwarzać możliwość uczenia się przez doświadczenia, spośród których

kluczową rolę odgrywa dialog prowadzony z innymi. Taka formuła ma szczególne znaczenie

dla rozwoju pożądanych sprawności intelektualnych i moralnych.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Etyka w klasach IV–VIII jest zaprojektowana w taki sposób, aby poszczególne wymagania

szczegółowe można było realizować w różnych konfiguracjach, co umożliwia nauczycielowi

uwzględnienie specyfiki i potrzeb klasy przy planowaniu i realizacji zajęć. Wymagania

szczegółowe są ujęte w ośmiu działach, spośród których pierwszy pełni funkcję narzędziową

i propedeutyczną w stosunku do pozostałych. Natomiast wymagania umieszczone w dalszych

działach koncentrują się na różnych relacjach: z samym sobą, z innymi, ze wspólnotą, z wiedzą,

ze światem cyfrowym, z przyrodą i ze sferą sacrum. Kolejność działów i poszczególnych

wymagań szczegółowych wymusza ich realizację w określonej kolejności.

Dodatkowo w poszczególnych działach przewidziano wymagania do wyboru, które nauczyciel

wybiera do realizacji z klasą, tj. przynajmniej jedno wymaganie w ramach danego działu.

1.

Człowiek w świecie dobra i zła – przybornik etyki.

Pytanie wiodące: Jak myśleć i rozmawiać o dobru i złu?

Uczeń

1)

charakteryzuje etykę jako naukę o moralności i jako sztukę dobrego życia, a także

wyjaśnia różnice między moralnością, prawem stanowionym, obyczajowością

i religią;

2)

rozważa różne odpowiedzi na podstawowe pytanie etyczne: „Jak należy żyć?”;

3)

dyskutuje o roli etyki w życiu człowieka oraz relacjach między moralnością,

szczęściem i sensem życia;

4)

stosuje do opisu i analizy zagadnień moralnych następujące terminy: doświadczenie

moralne, sprawczość moralna, dylemat moralny, konflikt moralny, wina moralna,

działanie, podmiot działania, adresat działania, decyzja, intencja, skutek, motywacja;

5)

charakteryzuje i stosuje w dyskusji następujące pojęcia dotyczące wartości i postaw

dobro moralne, roztropność, sprawiedliwość, umiarkowanie, odwaga, miłość,

szczęście, szacunek, troska, solidarność, odpowiedzialność, wolność, godność,

prawda, piękno, życie, zdrowie, wiedza;

––310

312 ––

6)

Poz. 378

analizuje i ocenia działania lub postawy, stosując różne kryteria moralnego

wartościowania, m.in. złotą regułę, zasadę niekrzywdzenia i zasadę użyteczności,

oraz następujące terminy: działanie nakazane, działanie zakazane, działanie

dozwolone, zasada moralna, obowiązek moralny, cnota moralna, wada moralna,

charakter moralny;

7)

w ramach prowadzonej przez siebie refleksji moralnej korzysta z podstawowych

modeli etycznych: deontologicznego, konsekwencjalistycznego, aretologicznego bez

konieczności posługiwania się tymi terminami;

8)

przy opisie doświadczeń moralnych posługuje się nazwami uczuć i emocji;

9)

rozpoznaje i analizuje problemy moralne, w tym konflikty i dylematy moralne, oraz

proponuje sposoby ich rozwiązania;

10) dyskutuje na temat związku między rozwojem moralnym człowieka a dojrzałością

intelektualną i emocjonalną;

11) charakteryzuje postawę dialogiczności i podaje przykłady zachowań będących

i niebędących jej wyrazem;

12) stosuje reguły efektywnej komunikacji: regułę akceptacji rozmówcy, regułę

aktywnego i życzliwego słuchania, regułę odpowiedzialności za wypowiadane

słowa, wyrażającą się w wypowiadaniu twierdzeń istotnych, wiarygodnych

i sformułowanych w zrozumiały sposób;

13) stosuje w codziennym życiu zasady porozumienia bez przemocy;

14) podczas tworzenia wypowiedzi stosuje umiejętności logiczno-językowe, takie jak

wyjaśnianie terminów, formułowanie pytań, uzasadnianie przekonań, w tym

argumentowanie;

15) planuje, tworzy i prezentuje efekty pracy zespołowej, biorąc odpowiedzialność za

przypadające mu zadania.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

rozpoznaje i rozważa problematykę moralną w wybranych tekstach kultury, a także

ocenia decyzje, działania i postawy postaci w nich występujących;

2)

wykorzystuje podstawowe metody tworzenia argumentów i ocenia argumenty pod

kątem poprawności i mocy perswazyjnej;

3)

rozpoznaje i charakteryzuje wybrane błędy logiczno-językowe w wypowiedziach

dotyczących zagadnień moralnych;

––311

313 –

–

Dziennik Ustaw

4)

Poz. 378

charakteryzuje dwa modele rozwoju moralnego: Lawrence’a Kohlberga i Carol

Gilligan oraz wykorzystuje je w analizie przekonań i działań, w tym swoich

własnych;

5)

rozważa spór między relatywizmem a obiektywizmem etycznym i zajmuje w tym

sporze stanowisko;

6)

charakteryzuje zjawisko amoralizmu, podaje przykłady zachowań amoralnych

i wskazuje sposoby zapobiegania im;

7)

wykorzystuje pojęcia i twierdzenia charakterystyczne dla wybranych stanowisk

etycznych, w szczególności Sokratesa, Arystotelesa, Tomasza z Akwinu, Immanuela

Kanta, Johna Stuarta Milla i Tadeusza Kotarbińskiego, do analizowania i oceniania

przykładowych problemów moralnych;

8)

2.

tworzy pisemną wypowiedź argumentacyjną dotyczącą zagadnień etycznych.

Człowiek w relacji do siebie.

Pytanie wiodące: Jak kształtować własną tożsamość i dbać o swój dobrostan?

Uczeń

1)

charakteryzuje różne wymiary tożsamości człowieka;

2)

rozważa zagadnienie godności osoby ludzkiej jako źródła należnego człowiekowi

szacunku i przysługujących mu praw;

3)

odróżnia zachowania będące i niebędące wyrazem szacunku i troski wobec siebie;

4)

dyskutuje o roli odpowiedzialności za siebie i podaje przykłady zachowań będących

i niebędących jej wyrazem;

5)

odróżnia zachowania asertywne od agresywnych i uległych oraz wyjaśnia ich

związek z dbaniem o siebie;

6)

wskazuje czynniki wpływające pozytywnie i negatywnie na własną autonomię oraz

sprawczość;

7)

wyjaśnia, czym jest sumienie i jaką pełni funkcję w życiu moralnym człowieka, oraz

jak się je kształtuje przez analizę i ocenę własnych działań lub zamierzeń;

8)

rozważa swoje mocne i słabe strony oraz podaje przykłady działań na rzecz własnego

rozwoju;

9)

na podstawie własnego doświadczenia podaje przykłady moralnie akceptowalnych

celów i środków do ich osiągnięcia.

––312

314 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

dyskutuje na temat sokratejskiego hasła „Poznaj samego siebie” i rozważa związek

między samopoznaniem a troską o siebie;

2)

dyskutuje na temat wybranych starożytnych koncepcji szczęścia (np. sokratejskiej,

platońskiej, arystotelesowskiej, cyrenejskiej, cynickiej, epikurejskiej i stoickiej);

3)

rozważa, czy należy zaspokajać wszystkie swoje pragnienia;

4)

dyskutuje o cnotach i wadach moralnych (np. odwadze, brawurze, tchórzostwie) oraz

podaje przykłady odnośnych zachowań;

5)

dyskutuje na wybrane tematy związane z dobrostanem (np. samotności, nudy,

samorealizacji, dbania o zdrowie i życie, samoakceptacji, wybaczania sobie);

6)

rozważa pytania: „Kim jestem?”, „Czego potrzebuję?”, „Czego pragnę?”, „Co jest

dla mnie ważne?”, „Czym się kieruję w moim postępowaniu?”.

3.

Człowiek w relacji z innymi.

Pytanie wiodące: Jak budować i pielęgnować relację z drugim człowiekiem?

Uczeń

1)

wyjaśnia, dlaczego szacunek jest podstawą relacji dialogicznej, oraz rozważa rolę

dialogu i kompromisu w tworzeniu relacji z drugim człowiekiem;

2)

rozważa pojęcie wolności i tolerancji, ich znaczenie i granice w relacjach z innymi;

3)

dyskutuje o roli i wpływie emocji oraz uczuć na kształtowanie relacji z drugim

człowiekiem;

4)

analizuje czynniki, które odgrywają istotną rolę w tworzeniu udanych relacji

międzyludzkich;

5)

dyskutuje o znaczeniu bliskich relacji, w tym koleżeństwa, przyjaźni i miłości;

6)

dyskutuje o formach przemocy i sposobach przeciwdziałania jej oraz reaguje na

dostrzeżone przejawy przemocy;

7)

dyskutuje o różnych rodzajach kłamstwa i ich wpływie na relacje;

8)

dyskutuje o roli autorytetu w życiu człowieka;

9)

na podstawie codziennych doświadczeń dyskutuje o roli błędów i wybaczeniu

w relacjach z innymi.

4.

Człowiek w relacji do wspólnoty.

Pytanie wiodące: Jak budować wspólnotę i w niej funkcjonować?

––313

315 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Uczeń

1)

wyjaśnia, co to znaczy, że człowiek jest istotą społeczną, oraz charakteryzuje

podstawowe wspólnoty: rodzinę, klasę, szkołę, państwo;

2)

odróżnia działania sprawiedliwe od niesprawiedliwych, uzasadnia swoją ocenę

i podaje przykłady takich działań na podstawie codziennego doświadczenia;

3)

odróżnia postawy prowspólnotowe, takie jak solidarność i sprzeciw wobec zła, od

antywspólnotowych (np. oportunizmu);

4)

dyskutuje o roli zaufania w relacjach społecznych;

5)

podaje przykłady zachowań będących i niebędących wyrazem odpowiedzialności

i troski o dobro wspólne, a także podejmuje działania prowspólnotowe;

6)

rozważa problematykę stereotypów, uprzedzeń i dyskryminacji, rozpoznaje typy

oraz przejawy dyskryminacji i sposoby przeciwdziałania im, odnosząc je do

zagadnienia tolerancji i równego traktowania;

7)

wyjaśnia, czym jest wielokulturowość, i dyskutuje na temat jej roli w życiu

społecznym;

8)

rozważa, czym jest patriotyzm, podaje współczesne przykłady zachowań

patriotycznych i dyskutuje, co to znaczy być dobrym obywatelem;

9)

rozważa ideę praw człowieka, a także na podstawie własnego doświadczenia

wskazuje aspekty życia społecznego, dla których te prawa są istotne;

10) dyskutuje o znaczeniu bezinteresownego działania na rzecz innych, podaje przykłady

działań wolontariackich i ich roli w aktywnym budowaniu wspólnoty.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

wyjaśnia koncepcję sprawiedliwości jako bezstronności autorstwa Johna Rawlsa

i stosuje ją do oceny relacji między jednostkami a wspólnotą;

2)

rozważa zagadnienie kar i nagród oraz psychologiczne, społeczne i moralne skutki

ich stosowania w kontekście wychowania;

3)

rozważa skutki postaw egoizmu, egotyzmu, egocentryzmu dla jakości wspólnoty;

4)

wyjaśnia spór między zwolennikami indywidualizmu i kolektywizmu oraz rozważa

argumenty zwolenników tych stanowisk w kontekście pytania o dobre życie;

5)

wskazuje przejawy nierówności społecznych w otaczającym świecie i podejmuje

refleksję nad ich moralnym znaczeniem.

5.

Człowiek w relacji do wiedzy.

Pytanie wiodące: Jakie znaczenie ma wiedza w dobrym życiu?

––314

316 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

Uczeń

1)

wyjaśnia różnice między wiedzą a informacją;

2)

wyjaśnia, na czym polega wartość wiedzy rozpatrywanej jako środek do celu i jako

cel sam w sobie;

3)

formułuje wypowiedzi na temat swoich zainteresowań, ulubionych przedmiotów

szkolnych, a także talentów i predyspozycji;

4)

na przykładach z doświadczeń codziennych wskazuje warunki, w jakich błąd

odgrywa pozytywną rolę w procesie zdobywania wiedzy;

5)

formułuje ocenę moralną rozpowszechnionych zjawisk związanych z kształceniem

w szkole, w szczególności ściągania i plagiatu;

6)

odróżnia informacje wiarygodne od niewiarygodnych i wskazuje racje dokonanego

odróżnienia;

7)

odróżnia poznanie naukowe od pozanaukowego (np. poznania zdroworozsądkowego);

8)

odróżnia wypowiedzi o charakterze manipulacyjnym od perswazyjnych wypowiedzi

argumentacyjnych;

9)

rozpoznaje przykładowe działania o charakterze dezinformacji, w tym dezinformacji

cyfrowej, oraz formułuje i uzasadnia jej ocenę moralną.

6.

Człowiek w relacji do świata cyfrowego.

Pytanie wiodące: Jak odpowiedzialnie funkcjonować w świecie cyfrowym?

Uczeń

1)

wyjaśnia, dlaczego zachowania w świecie cyfrowym są przedmiotem ocen

moralnych;

2)

rozważa sposoby ochrony osób niepełnoletnich w świecie cyfrowym i podaje

przykłady treści cyfrowych problematycznych moralnie;

3)

rozpoznaje i ocenia zachowania przemocowe w przestrzeni cyfrowej, takie jak

obrażanie, powielanie fałszywych informacji na czyjś temat, wykluczanie ze

społeczności cyfrowej, a także proponuje sposoby radzenia sobie z nimi;

4)

podaje przykłady negatywnego wpływu korzystania z technologii cyfrowych na

własny dobrostan psychiczny;

5)

wymienia przykłady właściwego i niewłaściwego wykorzystania w procesie

kształcenia technologii cyfrowych, w tym generatywnej sztucznej inteligencji;

6)

stosuje zasadę ograniczonego zaufania wobec treści dostępnych w Internecie;

––315

317 –

–

Dziennik Ustaw

7)

Poz. 378

dyskutuje na temat standardów moralnych w społecznościach internetowych

(np. w mediach społecznościowych);

8)

dyskutuje na temat korzyści i zagrożeń związanych z rozwojem sztucznej

inteligencji.

7.

Człowiek w relacji do przyrody.

Pytanie wiodące: Jaka powinna być relacja człowieka z przyrodą?

Uczeń

1)

na podstawie codziennego doświadczenia wyjaśnia, dlaczego należy dbać o przyrodę

i brać odpowiedzialność za ingerencję w jej funkcjonowanie oraz troszczyć się o nią;

2)

rozpoznaje i wyjaśnia, na czym polegają najważniejsze zagrożenia dla przyrody

stwarzane przez człowieka, w szczególności kryzys klimatyczny i kryzys

różnorodności biologicznej;

3)

podaje przykłady działań indywidualnych i systemowych zmierzających do

ograniczenia marnowania zasobów naturalnych i żywności;

4)

dyskutuje o moralnie dopuszczalnych, nakazanych i zakazanych działaniach wobec

przyrody;

5)

na podstawie codziennego doświadczenia rozważa, w czym wyraża się troska

o dobrostan zwierząt, a także dyskutuje na temat praw zwierząt;

6)

rozważa koncepcję zrównoważonego rozwoju i dyskutuje o idei odpowiedzialności

za przyszłe pokolenia;

7)

dyskutuje na temat wybranych form aktywizmu ekologicznego i proponuje działania,

w które sam byłby skłonny się zaangażować.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

rozważa problem szowinizmu gatunkowego;

2)

ocenia moralnie skutki chowu przemysłowego zwierząt, rolnictwa ekstensywnego

i intensywnego dla przyrody, dobrostanu zwierząt i ludzi;

3)

8.

rozważa moralne i pozamoralne argumenty na rzecz wegetarianizmu i weganizmu.

Człowiek wobec sacrum.

Pytanie wiodące: Jaką rolę w życiu człowieka odgrywa sfera sacrum?

Uczeń

1)

wyjaśnia, czym jest sfera sacrum, i dyskutuje na temat związku sacrum

z moralnością indywidualną lub społeczną;

––316

318 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

2)

odróżnia moralność religijną od laickiej i etykę od teologii moralnej;

3)

wyjaśnia, dlaczego nie należy dyskryminować innych ludzi ze względu na ich

przekonania dotyczące sfery sacrum, oraz okazuje szacunek zarówno osobom

wierzącym, jak i niewierzącym;

4)

dyskutuje na temat moralnych i pozamoralnych aspektów świętowania.

Wymagania do wyboru. Uczeń

1)

omawia symbole religijne wielkich religii: buddyzmu, chrześcijaństwa, hinduizmu,

islamu, judaizmu oraz charakteryzuje komponenty moralne tych religii;

2)

wyjaśnia spór między zwolennikami etyki świętości życia i etyki jakości życia oraz

zajmuje własne stanowisko;

3)

omawia wartości obecne w różnych kulturach i tradycjach religijnych, a także

rozważa znaczenie tych wartości dla kształtowania postaw i relacji w grupie;

4)

charakteryzuje różne stanowiska filozoficzne dotyczące sacrum: teizm, ateizm,

panteizm, deizm, sceptycyzm i agnostycyzm.

W ramach zajęć z etyki uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które wspierają ich

rozwój fizyczny, psychiczny, społeczny i osobisty oraz budują poczucie sprawczości.

Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje przekrojowe

oraz rozwijają umiejętności organizacyjne, komunikacyjne i współpracę. Uczeń realizuje

przynajmniej jedno doświadczenie edukacyjne w każdym roku nauki.

W trakcie cyklu kształcenia uczeń

1)

co najmniej dwa razy w każdym roku nauki bierze udział w dociekaniach filozoficznych –

dialogu prowadzonym w grupie złożonej z uczniów i nauczyciela; punktem wyjścia

dialogu są pytania samodzielnie formułowane przez uczestników na podstawie literatury

pięknej, tekstów filozoficznych i mądrościowych z różnych kultur, filmy, prace

plastyczne i różnego typu ćwiczenia inspirujące do myślenia;

2)

indywidualnie przygotowuje i wygłasza mowę argumentacyjną; mowa jest wypowiedzią

autorską: uczeń dzieli się w niej tym, co sam sądzi na dany temat, prezentuje swoje własne

stanowisko i formułuje argumenty na rzecz bronionej tezy;

3)

indywidualnie lub w grupie angażuje się w wybraną formę ekspresji artystycznej, będącej

wizualizacją refleksji etycznej (np. przedstawienie teatralne, opowiadanie twórcze,

scenariusz filmowy, reportaż fotograficzny, film, pracę plastyczną) wykonaną w dowolnej

technice;

4)

uczestniczy w zorganizowanej debacie (np. oksfordzkiej, „za i przeciw”, sokratejskiej,

panelowej) na wybrany wspólnie temat związany z etyką.

Poz. 378

W trakcie cyklu kształcenia uczeń realizuje co najmniej jedno wybrane doświadczenie

edukacyjne, tj.

1)

pracując w grupie, angażuje się w działanie wolontariackie, a po zakończeniu wolontariatu

dyskutuje o swoich doświadczeniach i wnioskach;

2)

pracując w grupie, przygotowuje scenkę dramową, prezentującą rozwiązanie problemu

etycznego znanego z codziennego doświadczenia;

3)

pracując w grupie, opracowuje regulamin lub zbiór dobrych praktyk obowiązujących

w internetowej grupie klasowej;

4)

pracując w grupie, wybiera święto związane z zagadnieniem moralnym i przygotowuje

sposób jego upamiętnienia lub celebracji;

5)

pracując w grupie, przygotowuje i wygłasza prezentację lub prowadzi dla klas młodszych

zajęcia dotyczące problemu związanego z etyką w codziennych sytuacjach;

6)

przez ustalony z nauczycielem czas prowadzi notatki na temat osobistych refleksji

moralnych;

7)

indywidualnie lub w grupie przygotowuje i przedstawia prezentację o problematyce

moralnej z wybranego dzieła kultury.

Warunki i sposób realizacji

Realizacja treści nauczania etyki wymaga uwzględnienia dydaktycznej idei spiralności, która

z kolei wymaga powtarzania określonych treści nauczania na wszystkich jego etapach, ale

w sposób bardziej wszechstronny, z zastosowaniem różnych technik i metod, za pomocą

języka, którym uczeń posługuje się na danym etapie rozwoju. Specyfika przedmiotu zachęca

także do realizowania poszczególnych wymagań szczegółowych w dowolnej kolejności

i konfiguracji, dopasowanej do specyfiki grupy uczniów, a także do ich zainteresowań. Ważne

jest, aby wymagania z działu pierwszego „Człowiek w świecie dobra i zła – przybornik etyki”

mimo ich ogólnego i propedeutycznego charakteru były wprowadzane sukcesywnie

w powiązaniu z innymi wymaganiami z pozostałych działów.

Fundamentem wartościowego nauczania etyki jest dialog w jego różnych formach,

w szczególności dialog intelektualny, który jest ważnym aspektem wielu bardziej złożonych

metod dydaktycznych, takich jak dociekania filozoficzne czy studium przypadku. Ważne jest,

aby zachęcać wszystkich uczniów do swobodnego wypowiadania się, dbając przy tym

o stosowanie reguł efektywnej komunikacji. Istotne jest, aby nauczyciel własną postawą

– –318

320 ––

Poz. 378

modelował pożądane postawy u uczniów. W procesie tym kluczową rolę odgrywa budowanie

relacji opartych na zaufaniu, wzajemnym szacunku i empatii.

Eksponowana w wymaganiach szczegółowych dialogiczność wymaga, aby nauczyciel,

prowadząc zajęcia, koncentrował się na rozwoju kompetencji i postaw, a nie wyłącznie na

transferze wiedzy – w szczególności w formie wykładu. Odejście od takiego sposobu

prowadzenia zajęć przejawia się w użyciu czasowników operacyjnych, za pomocą których

sformułowano wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności oraz wymagania

dotyczące doświadczeń edukacyjnych. W ramach poszczególnych zajęć należy wprowadzać

stosowną terminologię etyczną, ale ważnym tego aspektem powinno być wspólne objaśnianie

terminów z wykorzystaniem intuicji językowych uczniów oraz wiarygodnych opracowań.

Efektywnej realizacji wymagań szczegółowych będzie sprzyjać dobór odpowiedniej sali

lekcyjnej i taka jej aranżacja, która sprzyja udziałowi w dialogu (np. przez rozmieszczenie

uczniów w okręgu). Warto także zadbać o to, aby sala lekcyjna była wyposażona w odpowiedni

sprzęt: rzutnik lub tablicę interaktywną i komputer.

JĘZYK MNIEJSZOŚCI NARODOWEJ LUB ETNICZNEJ

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Efektywne komunikowanie się w języku mniejszości.

2.

Rozumienie historii i kultury danej mniejszości.

3.

Wprowadzenie w świat wartości takich jak tolerancja, akceptacja, szacunek.

4.

Rozwijanie krytycznego myślenia przez analizę i interpretację tekstów literackich oraz

kulturowych danej mniejszości.

5.

Wykorzystanie języka mniejszości w rozwijaniu kreatywności.

6.

Aktywne uczestnictwo w życiu szkolnym i lokalnym z wykorzystaniem języka

mniejszości.

7.

Przygotowanie do funkcjonowania w środowisku zróżnicowanym kulturowo i językowo.

Język mniejszości narodowej lub etnicznej ma na celu umożliwienie uczniom nauki

i osiągnięcie biegłości w komunikacji w języku mniejszości, której są przedstawicielami lub

w której środowisku żyją. Przedmiot ten wspiera rozwój kompetencji językowych uczniów,

pozwalając na naukę w obszarze mówienia, pisania, czytania i słuchania, z naciskiem na

kulturowe, społeczne i historyczne aspekty języka. Uczniowie uczą się rozumieć i wyrażać

siebie w języku mniejszości, co ma na celu wzmacnianie ich tożsamości oraz przynależności

do danej grupy, a także rozwijanie szacunku do innych kultur, tradycji i obyczajów.

Poz. 378

Podstawa programowa kształcenia ogólnego w zakresie języka mniejszości narodowej lub

etnicznej uwzględnia zróżnicowane poziomy biegłości językowej uczniów, umożliwiając

indywidualne podejście, co pozwala na naukę języka zarówno uczniom, którzy mają kontakt

z tym językiem w domu, jak i tym, którzy dopiero zaczynają swoją przygodę z nim.

Rozwój biegłości językowej został podzielony na klasy IV–VI oraz klasy VII i VIII, co

odpowiada poziomom zaawansowania znajomości języka uczniów oraz ich rosnącym

potrzebom komunikacyjnym i poznawczym.

W klasach IV–VI uczniowie koncentrują się na opanowaniu elementarnego słownictwa

i prostych struktur gramatycznych, co pozwala na funkcjonowanie w typowych sytuacjach

życia codziennego. Uczniowie uczą się rozumieć krótkie i proste teksty pisane, wypowiedzi

ustne, formułować podstawowe komunikaty, opisywać osoby, miejsca i czynności, a także

zadawać proste pytania i odpowiadać na nie. Szczególny nacisk kładzie się na rozwijanie

umiejętności praktycznego wykorzystania języka w życiu codziennym, z uwzględnieniem

różnic kulturowych i społecznych.

W klasach VII i VIII zakres kompetencji językowych jest stopniowo rozszerzany zarówno pod

względem treści, jak i form gramatycznych. Uczniowie doskonalą umiejętność swobodnego

i adekwatnego posługiwania się językiem w różnych kontekstach komunikacyjnych zarówno

prywatnych, jak i publicznych. Uczą się rozumieć i analizować złożone teksty literackie

i publicystyczne oraz wypowiadać się w sposób spójny, logiczny i stylistycznie dostosowany

do sytuacji. Rozwijają także umiejętność argumentowania własnych opinii, prowadzenia

dyskusji i tworzenia wypowiedzi pisemnych o zróżnicowanej strukturze i tematyce. Istotnym

elementem jest również poszerzanie wiedzy o kulturze mniejszości narodowej lub etnicznej, jej

tradycjach, historii i współczesnych realiach.

Język mniejszości narodowej lub etnicznej wiąże się z dwujęzycznością i dwukulturowością

ucznia, który równocześnie funkcjonuje w przestrzeni językowej i kulturowej zarówno

mniejszości, jak i większości. Przedmiot ten ma wymiar osobisty, wspiera ciągłość

międzypokoleniowego dzielenia się wartościami i tradycjami, ponieważ odnosi się do języka

przodków.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Wymagania szczegółowe obejmują naukę słownictwa, gramatyki, ale również zagadnienia

związane z kulturą, literaturą, historią i tradycjami danej mniejszości. Zapoznanie się

––320

322 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

z literaturą i innymi współczesnymi tekstami kultury w języku mniejszości ma na celu rozwój

umiejętności analitycznych i twórczych uczniów. Wymagania szczegółowe opierają się na

zintegrowanym rozwoju kompetencji językowych i społecznych uczniów, z uwzględnieniem

kompetencji cyfrowych, środowiska i tożsamości. Poszczególne działy odnoszą się do różnych

sfer życia codziennego i aktywności uczniów – ich środowiska rodzinnego, szkolnego,

lokalnego i kulturowego. Istotne znaczenie mają wartości uniwersalne, przenikające wszystkie

obszary nauczania.

Klasy IV–VI

1.

Ja i moja rodzina. Uczeń

1)

przedstawia siebie i członków swojej rodziny;

2)

tworzy proste wypowiedzi o swojej rodzinie, opisując relacje między jej członkami;

3)

konstruuje krótkie dialogi dotyczące rodziny;

4)

opowiada z pomocą nauczyciela o tradycjach rodzinnych w kontekście kultury

mniejszości.

2.

W moim domu. Uczeń

1)

rozpoznaje elementarne słownictwo i proste wypowiedzi dotyczące domu,

pomieszczeń i codziennych zwyczajów;

2)

opisuje w kilku zdaniach wygląd i funkcje pomieszczeń oraz codzienne czynności

domowe;

3)

tworzy proste wypowiedzi na temat wyposażenia domu, wykorzystując podstawowe

struktury językowe.

3.

Mój dzień. Uczeń

1)

rozpoznaje proste wypowiedzi dotyczące codziennych aktywności, porządku dnia

i organizacji czasu;

2)

opisuje w kilku zdaniach swój plan dnia i obowiązki, stosując podstawowe

słownictwo oraz konstrukcje językowe;

3)

wyszukuje informacje o czasie i czynnościach, w tekstach takich jak plan zajęć czy

opis dnia;

4)

konstruuje proste wypowiedzi o codziennych wydarzeniach, zachowując ogólną

kolejność zdarzeń.

––321

323 –

–

Dziennik Ustaw

4.

Poz. 378

Czas wolny i hobby. Uczeń

1)

rozpoznaje

proste

wypowiedzi

o

sposobach

spędzania

czasu

wolnego

i zainteresowaniach;

2)

opisuje w kilku zdaniach swoje hobby i popularne formy spędzania wolnego czasu

w grupie rówieśniczej;

3)

tworzy proste wypowiedzi pisemne, uwzględniając kontekst kulturowy i językowy;

4)

wyszukuje ogólne informacje o sposobach spędzania wolnego czasu w prostych

tekstach kulturowych.

5.

6.

W szkole. Uczeń

1)

opowiada o planie zajęć i zajęciach pozalekcyjnych w szkole;

2)

opisuje w kilku zdaniach pomieszczenia szkolne i ich funkcje;

3)

przedstawia szkołę jako zintegrowane środowisko uczniów, nauczycieli i rodziców;

4)

formułuje krótkie wypowiedzi o szkole i relacjach z rówieśnikami.

Człowiek – istota biologiczna i społeczna. Uczeń

1)

wskazuje elementy różnorodności społecznej i kulturowej;

2)

rozróżnia potrzeby człowieka niezbędne do życia i zdrowia oraz potrzeby wynikające

z relacji i funkcjonowania społecznego;

7.

3)

konstruuje krótkie wypowiedzi na temat relacji międzyludzkich;

4)

identyfikuje podstawowe emocje i odpowiednio nimi zarządza.

Moja miejscowość. Uczeń

1)

opisuje w kilku zdaniach swoją miejscowość;

2)

rozpoznaje i nazywa podstawowe symbole lokalne związane z zamieszkiwanym

regionem;

3)

konstruuje z pomocą nauczyciela wypowiedzi na temat swojej miejscowości lub

okolicy;

4)

8.

pozyskuje podstawowe informacje na temat swojej miejscowości.

Zwiedzam, więc jestem. Uczeń

1)

nazywa z pomocą nauczyciela środki transportu;

2)

opisuje w kilku prostych zdaniach miejsca i zabytki związane z kulturą mniejszości;

3)

pozyskuje podstawowe informacje na temat zabytków z różnych tekstów kultury;

4)

tworzy krótkie wypowiedzi na temat wycieczek szkolnych i wyjść grupowych.

9.

Poz. 378

Środowisko. Uczeń

1)

opisuje w kilku zdaniach świat zwierząt i roślin;

2)

tworzy krótkie wypowiedzi na temat krajobrazu swojego regionu;

3)

wskazuje zagrożenia związane z niszczeniem środowiska;

4)

przedstawia szkodliwe dla przyrody skutki działalności człowieka.

10. Pory roku i pogoda. Uczeń

1)

nazywa z pomocą nauczyciela zjawiska pogodowe i atmosferyczne;

2)

wymienia charakterystyczne cechy pór roku;

3)

opisuje w kilku zdaniach klimat swojego regionu;

4)

tworzy krótkie wypowiedzi na temat ulubionej pory roku.

11. Święta i zwyczaje. Uczeń

1)

wymienia z pomocą nauczyciela najważniejsze święta celebrowane przez

mniejszość, do której należy;

2)

opisuje w kilku zdaniach tradycyjne potrawy, dekoracje i obrzędy;

3)

tworzy proste wypowiedzi na temat wybranych świąt i przygotowań do nich;

4)

wskazuje w tekstach elementy tradycji i symboliki świątecznej.

12. W świecie bajek i opowieści. Uczeń

1)

czyta teksty poprawnie pod względem interpunkcji, intonacji i wymowy;

2)

analizuje z pomocą nauczyciela teksty literackie i kulturowe;

3)

określa czas i miejsce akcji;

4)

odpowiada na proste pytania dotyczące tekstu czytanego lub słuchanego;

5)

pisze krótki plan wydarzeń lub krótkie streszczenie tekstu.

13. Z książką, pędzlem i mikrofonem. Uczeń

1)

wymienia głównych przedstawicieli artystów danej mniejszości z różnych dziedzin

sztuki;

2)

korzysta z informacji zawartych w różnych źródłach (np. encyklopediach,

słownikach i Internecie);

3)

identyfikuje i klasyfikuje teksty kultury (np. rzeźbę, kino, teksty literackie);

4)

tworzy krótką wypowiedź na temat wybranego tekstu kultury.

Poz. 378

14. Różnorodność kulturowa i mniejszości narodowe. Uczeń

1)

wymienia podstawowe pojęcia związane z różnorodnością kulturową i tożsamością;

2)

przedstawia najważniejsze wydarzenia historyczne i kulturalne danej mniejszości;

3)

nazywa i wskazuje na mapie Polski regiony zamieszkiwane przez swoją mniejszość;

4)

rozpoznaje podstawowe zjawiska warunkujące równość i różnorodność społeczną.

15. Zakupy i jedzenie. Uczeń

1)

wymienia kilka tradycyjnych potraw danej mniejszości;

2)

formułuje krótkie wypowiedzi związane z posiłkami i zakupami;

3)

tworzy podstawową listę zakupów;

4)

konstruuje proste dialogi na temat składania zamówienia w restauracji lub kawiarni.

16. Zdrowie. Uczeń

1)

nazywa z pomocą nauczyciela instytucje wspierające zdrowie i bezpieczeństwo;

2)

wymienia podstawowe zasady pierwszej pomocy przedmedycznej;

3)

konstruuje krótkie wypowiedzi na temat zdrowia;

4)

opisuje z pomocą nauczyciela podstawowe zasady zdrowego stylu życia;

5)

tworzy krótkie teksty informacyjne dotyczące zdrowia.

17. Sport i aktywność fizyczna. Uczeń

1)

wymienia podstawowe dyscypliny sportowe;

2)

omawia w prosty sposób wybraną dyscyplinę sportową;

3)

formułuje krótkie wypowiedzi związane z aktywnością fizyczną;

4)

opisuje w kilku zdaniach znanego sportowca.

18. Kim chcę być? Zawody i przyszłość. Uczeń

1)

wymienia popularne zawody;

2)

opisuje w kilku zdaniach zawody, w tym tradycyjne, wykonywane w danej

mniejszości;

3)

konstruuje krótkie wypowiedzi na temat wymarzonego zawodu;

4)

omawia z pomocą nauczyciela teksty literackie i kulturowe o zawodach.

––324

326 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

19. Klikam, piszę, rozmawiam. Uczeń

1)

wymienia podstawowe pojęcia związane z technologiami informacyjnymi;

2)

konstruuje krótkie dialogi na temat najnowszych technologii;

3)

formułuje proste wypowiedzi na podstawie informacji wyszukanych w Internecie;

4)

korzysta z wybranych zasobów internetowych do nauki języka mniejszości;

5)

wskazuje korzyści i zagrożenia związane z wykorzystaniem technologii

informacyjnych.

Klasy VII i VIII

1.

2.

Ja i moja rodzina. Uczeń

1)

tworzy dłuższe wypowiedzi o swojej rodzinie, opisując relacje między jej członkami;

2)

wyjaśnia znaczenie rodziny w życiu człowieka;

3)

konstruuje rozbudowane dialogi dotyczące rodziny;

4)

opowiada samodzielnie o tradycjach rodzinnych w kontekście kultury mniejszości.

W moim domu. Uczeń

1)

interpretuje złożone wypowiedzi oraz szczegółowo opisuje funkcje pomieszczeń

i codzienne czynności w kontekście kultury danej mniejszości;

2)

analizuje samodzielnie teksty tematyczne, odszukując w nich istotne informacje;

3)

porównuje zwyczaje rodzinne, odwołując się do tekstów literackich, kultury

i własnych doświadczeń.

3.

Mój dzień. Uczeń

1)

opisuje swój plan dnia i obowiązki, stosując rozbudowane słownictwo oraz

konstrukcje językowe;

2)

interpretuje samodzielnie wypowiedzi na temat codziennych czynności i rytmu dnia,

rozumiejąc szczegóły oraz zależności czasowe;

3)

porównuje w sposób szczegółowy swój dzień z planem dnia innej osoby lub bohatera

tekstu, samodzielnie wskazując podobieństwa i różnice, z odniesieniem do kontekstu

kulturowego.

––325

327 –

–

Dziennik Ustaw

4.

Poz. 378

Czas wolny i hobby. Uczeń

1)

formułuje

rozbudowane

wypowiedzi

(np.

opowiadania,

opisy,

notatki)

z uwzględnieniem kontekstu kulturowego i językowego;

2)

interpretuje złożone wypowiedzi o hobby, preferencjach i czasie wolnym;

3)

porównuje szczegółowo własne zainteresowania z aktywnościami innych osób lub

bohaterów tekstów, wskazując różnice i podobieństwa.

5.

6.

W szkole. Uczeń

1)

charakteryzuje szkołę pod względem struktury, funkcjonowania i wyposażenia;

2)

tworzy rozbudowane wypowiedzi na temat ulubionych przedmiotów szkolnych;

3)

uzasadnia znaczenie szkoły i społeczności szkolnej w życiu jednostki;

4)

porównuje tradycje szkolne danej mniejszości i innych szkół.

Człowiek – istota biologiczna i społeczna. Uczeń

1)

charakteryzuje szczegółowo różnorodność społeczną i kulturową;

2)

analizuje wpływ otoczenia na kształtowanie osobowości i tożsamości człowieka;

3)

uzasadnia wpływ człowieka na środowisko;

4)

porównuje wygląd zewnętrzny, cechy charakteru i osobowości rówieśników,

wykorzystując rozbudowane słownictwo.

7.

8.

Moja miejscowość. Uczeń

1)

określa położenie i warunki geograficzne swojej miejscowości i okolicy;

2)

pozyskuje z różnych źródeł szczegółowe informacje na temat swojej miejscowości;

3)

opisuje szczegółowo swoją drogę do szkoły;

4)

konstruuje samodzielnie wypowiedzi na temat swojej miejscowości lub okolicy.

Zwiedzam, więc jestem. Uczeń

1)

konstruuje rozbudowane dialogi na temat zabytków i atrakcji turystycznych;

2)

wykorzystuje informacje z różnych źródeł na temat środków transportu podczas

planowania podróży;

3)

uzasadnia znaczenie zabytków i miejsc pamięci w budowaniu tożsamości narodowej

lub etnicznej;

4)

porównuje różne regiony Polski i świata pod względem atrakcyjności turystycznej.

––326

328 –

–

Dziennik Ustaw

9.

Poz. 378

Środowisko. Uczeń

1)

interpretuje znaczenie przyrody w literaturze i kulturze danej mniejszości;

2)

tworzy rozbudowane wypowiedzi na temat zmiany klimatu;

3)

analizuje zależności między człowiekiem a przyrodą;

4)

argumentuje swoje stanowisko w dyskusji dotyczącej środowiska i ekologii.

10. Pory roku i pogoda. Uczeń

1)

tworzy rozbudowane wypowiedzi na temat pór roku;

2)

konstruuje dłuższe dialogi na temat pór roku i pogody;

3)

opisuje szczegółowo klimat swojego regionu;

4)

uzasadnia wpływ zjawisk pogodowych na życie codzienne.

11. Święta i zwyczaje. Uczeń

1)

tworzy złożone wypowiedzi na temat świąt i przygotowań do nich;

2)

opisuje samodzielnie kontekst historyczny wybranych świąt;

3)

wyjaśnia rolę świąt w kształtowaniu tożsamości narodowej lub etnicznej;

4)

porównuje zwyczaje świąteczne różnych społeczności.

12. W świecie bajek i opowieści. Uczeń

1)

pisze szczegółowy plan wydarzeń lub rozbudowane streszczenie tekstu;

2)

tworzy własne opowieści, wykorzystując rozbudowane słownictwo i konstrukcje

językowe;

3)

identyfikuje samodzielnie w tekście elementy kultury narodowej lub etnicznej;

4)

analizuje i interpretuje teksty literackie i kulturowe.

13. Z książką, pędzlem i mikrofonem. Uczeń

1)

charakteryzuje najważniejszych przedstawicieli artystów danej mniejszości;

2)

uzasadnia potrzebę uczestnictwa w wydarzeniach kulturalnych mniejszości;

3)

tworzy rozbudowaną wypowiedź na temat wybranego tekstu kultury;

4)

interpretuje wybrane teksty kultury (np. obraz, sztukę teatralną, teksty literackie).

14. Różnorodność kulturowa i mniejszości narodowe. Uczeń

1)

charakteryzuje szczegółowo daną mniejszość;

2)

identyfikuje i interpretuje elementy kultury danej mniejszości;

––327

329 –

–

Dziennik Ustaw

3)

Poz. 378

uzasadnia w sposób rozbudowany znaczenie dialogu międzykulturowego dla życia

społecznego;

4)

analizuje szczegółowo podobieństwa i różnice kultury polskiej i danej mniejszości;

5)

ocenia rolę integracji społecznej w budowaniu porozumienia międzykulturowego.

15. Zakupy i jedzenie. Uczeń

1)

tworzy szczegółową listę zakupów, uwzględniając miary i wagi produktów;

2)

konstruuje rozbudowane dialogi na temat składania zamówienia w restauracji lub

kawiarni;

3)

opisuje szczegółowo zasady zachowania przy stole;

4)

argumentuje swoje zdanie na temat zasad zdrowego odżywiania;

5)

uzasadnia swoje stanowisko dotyczące konsumpcyjnego stylu życia.

16. Zdrowie. Uczeń

1)

omawia szczegółowo zasady pierwszej pomocy przedmedycznej;

2)

konstruuje rozbudowane dialogi związane z opieką zdrowotną;

3)

opisuje zasady zdrowego stylu życia, promując je w społeczności szkolnej;

4)

konstruuje samodzielnie wypowiedzi na temat higieny, zdrowia i samopoczucia.

17. Sport i aktywność fizyczna. Uczeń

1)

formułuje samodzielnie wypowiedzi związane z aktywnością fizyczną;

2)

charakteryzuje samodzielnie sylwetki znanych sportowców;

3)

argumentuje pozytywny wpływ sportu na życie człowieka;

4)

uzasadnia wpływ mediów na popularność sportu, wykorzystując rozbudowane

słownictwo i konstrukcje językowe;

5)

porównuje szczegółowo tradycje sportowe i formy aktywności fizycznej popularne

w różnych krajach.

18. Kim chcę być? Zawody i przyszłość. Uczeń

1)

opisuje krok po kroku swoją przyszłość zawodową;

2)

tworzy list motywacyjny lub CV;

3)

omawia szczegółowo teksty literackie i kulturowe o zawodach;

4)

porównuje zawody pod względem wymagań i umiejętności;

5)

uzasadnia swój wybór zawodu w przyszłości pod kątem posiadanych umiejętności.

Poz. 378

19. Klikam, piszę, rozmawiam. Uczeń

1)

wymienia szczegółowe pojęcia związane z technologiami informacyjnymi

i mediami;

2)

konstruuje rozbudowane dialogi na temat najnowszych technologii;

3)

omawia szczegółowo korzyści i zagrożenia związane z wykorzystaniem technologii

informacyjnych;

4)

uzasadnia wybór dostępnych form komunikacji w sieci.

W ramach zajęć z języka mniejszości narodowej lub etnicznej uczniowie zdobywają

doświadczenia edukacyjne, które wspierają ich rozwój językowy, osobisty, psychiczny

i społeczny oraz budują poczucie sprawczości. Doświadczenia edukacyjne mają charakter

praktyczny, wzmacniają kompetencje fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają

umiejętności komunikacyjne i współpracę.

W przypadku klas IV–VI uczeń przynajmniej raz w roku szkolnym

1)

bierze udział w wydarzeniu związanym z językiem lub dziedzictwem kulturowym języka

mniejszości narodowej lub etnicznej;

2)

w grupie wybiera lekturę w języku mniejszości narodowej lub etnicznej do omówienia

podczas lekcji, a następnie indywidualnie lub w grupie tworzy pracę inspirowaną jej

treścią.

Uczeń przynajmniej raz w trakcie nauki w klasach IV–VI, pracując w grupie, planuje

i przeprowadza projekt społeczny, którego celem jest promocja języka oraz kultury mniejszości

narodowej lub etnicznej.

W przypadku klas VII i VIII uczeń

1)

przynajmniej raz w roku szkolnym przygotowuje twórczą interpretację lektury w języku

mniejszości narodowej lub etnicznej w wybranej formie;

2)

przynajmniej raz w trakcie nauki w klasach VII i VIII, pracując w grupie, przygotowuje

i realizuje wydarzenie kulturalne lub artystyczne w języku mniejszości narodowej lub

etnicznej.

––329

331 –

–

Poz. 378

Warunki i sposób realizacji

Nauczanie języka mniejszości narodowej lub etnicznej powinno łączyć rozwój językowy

uczniów z ich kulturą, historią i tożsamością. Kluczowe jest, aby język był używany

w naturalnych sytuacjach, jako narzędzie codziennej komunikacji i wyrażania siebie.

Uczniowie powinni mieć możliwość swobodnego mówienia i pisania, tworzenia własnych

wypowiedzi oraz prezentowania tematów związanych z ich doświadczeniem. Ważne jest

stosowanie aktywnych metod pracy, w tym projektów, inscenizacji, działań grupowych i pracy

z tekstami kultury, które angażują i rozwijają samodzielność uczniów. Zajęcia powinny być

dostosowane do zróżnicowanego poziomu znajomości języka. Przedmiot pełni funkcję nie

tylko edukacyjną, lecz także społeczną, gdyż wzmacnia więzi ze wspólnotą i poczucie

przynależności. Dlatego istotna jest współpraca ze środowiskiem lokalnym i rodzinami

uczniów. Język mniejszości jest traktowany jako element dziedzictwa i sposób budowania

tożsamości, a szkoła wspiera ten proces. Elastyczne podejście do nauczania, dostosowane do

lokalnych warunków i potrzeb uczniów, pozwala uczynić ten przedmiot żywym, autentycznym

oraz osadzonym w codzienności.

Szkoła powinna zapewnić odpowiednie warunki organizacyjne i materiałowe oraz wspierać

nauczycieli w prowadzeniu zajęć w sposób zaangażowany i zgodny z charakterem mniejszości,

którą reprezentują uczniowie.

Zajęcia z języka mniejszości narodowej lub etnicznej wymagają stosowania aktywnych metod,

takich jak projekty, debaty, gry językowe, które rozwijają praktyczne umiejętności

komunikacyjne i wspierają zaangażowanie. Ważnym elementem jest wykorzystywanie

narzędzi cyfrowych w nauce języka. Istotą nauczania jest kontakt z językiem w realnych

sytuacjach. Spotkania z przedstawicielami wspólnoty, udział w wydarzeniach kulturalnych czy

wycieczki edukacyjne pozwalają na autentyczne zanurzenie w języku i kulturze. Język staje się

wtedy nie tylko środkiem porozumiewania się, ale i nośnikiem tożsamości. Treści nauczania

mogą być spójnie powiązane z innymi przedmiotami szkolnymi, takimi jak język polski,

historia, geografia, plastyka, muzyka czy wychowanie fizyczne. Dzięki temu uczniowie

dostrzegają, że język mniejszości znajduje zastosowanie w wielu kontekstach życia szkolnego

i społecznego, a także jest żywym mostem łączącym pokolenia, przekazującym wartości,

doświadczenia i pamięć zbiorową. Nauka języka mniejszości narodowej lub etnicznej służy nie

tylko edukacji, lecz również ochronie dziedzictwa i wzmacnianiu więzi kulturowych

w zmieniającym się społeczeństwie.

– –330

332 ––

Poz. 378

JĘZYK REGIONALNY – JĘZYK KASZUBSKI

Cele kształcenia − wymagania ogólne

1.

Rozumienie wypowiedzi ustnych i pisemnych.

2.

Tworzenie wypowiedzi ustnych i pisemnych.

3.

Odbiór i interpretacja dzieł literackich oraz innych tekstów kultury.

4.

Poznawanie dziedzictwa kulturowego Kaszubów z uwzględnieniem historii, geografii

i przyrody.

5.

Uczestniczenie w kulturze regionu.

6.

Kształtowanie postawy szacunku i odpowiedzialności za dziedzictwo kulturowe regionu.

Nauka języka kaszubskiego rozwija przede wszystkim kompetencje fundamentalne uczniów –

językowe – oraz kompetencje przekrojowe. Ich rozwój przebiega jednocześnie w dwóch

dopełniających się obszarach: nauki języka kaszubskiego – konwersacja, odbiór tekstów

i tworzenie wypowiedzi – oraz wiedzy o języku i kulturze kaszubskiej rozumianej jako

dziedzictwo materialne i niematerialne Kaszubów. Istotnym składnikiem tego nauczania jest

budowanie sprawczości uczniów, w tym branie odpowiedzialności za własne działania, oraz

ich wpływ na siebie, innych ludzi i świat.

Efektem nauki języka kaszubskiego jest przygotowanie ucznia do udziału w życiu wspólnoty

lokalnej, regionalnej, narodowej i wielokulturowej. Proces uczenia się ma charakter

interdyscyplinarny i ścisły związek ze środowiskiem zewnętrznym, które w najbliższym

kontakcie stanowi rodzina, a w szerszej perspektywie wspólnota społeczna – regionalna,

krajowa, europejska, globalna.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Klasy IV–VI

1.

Słuchanie wypowiedzi w języku kaszubskim. Uczeń

1)

reaguje na polecenia i uwagi;

2)

rozpoznaje ogólny sens wypowiedzi informacyjnej i fabularnej;

3)

wyodrębnia ważne informacje zawarte w tekstach użytkowych: zaproszeniu,

ogłoszeniu, życzeniach, prostej instrukcji.

––331

333 –

–

Dziennik Ustaw

2.

3.

Poz. 378

Czytanie w języku kaszubskim. Uczeń

1)

czyta na głos krótkie teksty literackie;

2)

omawia z pomocą nauczyciela treść tekstów czytanych po cichu;

3)

znajduje w tekście określone informacje;

4)

rozpoznaje kompozycję tekstów literackich pisanych prozą i wierszem.

Tworzenie wypowiedzi ustnych w języku kaszubskim. Uczeń

1)

poprawnie wymawia samogłoski labializowane i miękkie spółgłoski sz, ż, cz, dż,

stosuje intonację językową;

2)

prowadzi dialog z zachowaniem zasad etykiety grzecznościowej: zadaje pytania,

stosuje wykrzyknienia;

4.

3)

opowiada usłyszaną lub przeczytaną bajkę, legendę, historyjkę;

4)

opowiada o doświadczeniach własnych i innych osób;

5)

opisuje postaci, przedmioty i miejsca.

Tworzenie wypowiedzi pisemnych w języku kaszubskim. Uczeń

1)

stosuje odpowiednie znaki diakrytyczne, pisząc tekst w języku kaszubskim;

2)

stosuje elementarne zasady ortografii kaszubskiej;

3)

zapisuje krótkie zdania z pamięci i ze słuchu;

4)

przepisuje i przekształca wypowiedź ze zmianą form gramatycznych w kategorii

liczby, czasu, osoby i rodzaju;

5)

tworzy teksty użytkowe: zaproszenie, ogłoszenie, życzenia, prostą instrukcję, list

prywatny;

6)

pisze samodzielnie opowiadanie w narracji pierwszoosobowej i trzecioosobowej

związane z doświadczeniem życiowym;

5.

7)

pisze krótki opis postaci, miejsca, przedmiotu;

8)

wzbogaca strukturę składniową wypowiedzi o przydawki i okoliczniki.

Przetwarzanie wypowiedzi ustnych i pisemnych. Uczeń

1)

nazywa w języku kaszubskim obiekty i czynności przedstawione w materiałach

wizualnych i audiowizualnych;

2)

formułuje w języku polskim główną myśl tekstu po kaszubsku;

3)

formułuje w języku kaszubskim główną myśl tekstu po polsku;

4)

tworzy przekład intersemiotyczny;

5)

dostosowuje styl wypowiedzi do różnych grup odbiorców.

6.

Poz. 378

Rozwijanie zasobu słownictwa w języku kaszubskim. Uczeń

1)

rozwija słownictwo i związki składniowe w powiązaniu z tematyką tekstów

słuchanych i czytanych w zakresie: życia rodzinnego ucznia, życia szkolnego ucznia,

życia osobistego człowieka, życia w środowisku społecznym i przyrodniczym, życia

ludzi w Polsce i na świecie;

2)

rozpoznaje znaczenie wyrazu w kontekście sytuacyjnym;

3)

nazywa obiekty z otoczenia i czynności wykonywane oraz ilustrowane za pomocą

obrazów, filmów;

4)

opisuje przedmioty, osoby i miejsca z użyciem wyrazów określających;

5)

rozpoznaje

w

wypowiedzi

popularne

zwroty

grzecznościowe

i

związki

frazeologiczne oraz przypisuje im znaczenie;

6)

korzysta na lekcji ze słownika ortograficznego i słowników tematycznych języka

kaszubskiego.

7.

Rozwijanie umiejętności gramatycznych. Uczeń

1)

rozpoznaje i wyjaśnia strukturę zdania ze względu na cel wypowiedzi;

2)

identyfikuje wykonawcę czynności, o której orzeka czasownik w zdaniu

pojedynczym;

3)

rozróżnia związki składniowe w zdaniu pojedynczym, zadaje pytanie do wybranych

składników zdania;

4)

formułuje zasady pisowni na podstawie obserwacji odpowiednio zestawionych

przykładów językowych;

5)

rozpoznaje zdanie złożone i opisuje zależność między zdaniami składowymi;

6)

stosuje poprawne formy fleksyjne rzeczowników, przymiotników i czasowników

w zdaniu;

7)

stosuje formy zaimków osobowych i dzierżawczych w liczbie pojedynczej oraz

mnogiej;

8)

przekształca zdania pojedyncze w złożone z użyciem adekwatnych spójników: i, ale,

leno, abò, czej, bò, dlôte, chtërny.

8.

Odbiór i interpretacja dzieł literackich i innych tekstów kultury. Uczeń

1)

czyta utwory literackie i inne teksty kultury;

––333

335 –

–

Dziennik Ustaw

2)

Poz. 378

rozpoznaje i charakteryzuje gatunki literackie omawiane na zajęciach i przypisuje do

nich konkretne utwory;

3)

identyfikuje wypowiedź jako tekst literacki, informacyjny, publicystyczny lub

reklamowy;

4)

wymienia elementy świata przedstawionego w prozie i obrazy poetyckie w wierszu;

5)

charakteryzuje narratora i podmiot liryczny;

6)

omawia problematykę i sens utworu;

7)

ocenia postawy i zachowania bohaterów w kontekście wartości uniwersalnych;

8)

rozpoznaje i nazywa środki stylistyczne użyte w wierszu, takie jak epitet,

porównanie, metafora, a także wyjaśnia ich funkcję w budowaniu sensu wypowiedzi;

9)

rozpoznaje powiedzenia i przysłowia kaszubskie oraz objaśnia ich znaczenie;

10) recytuje wybrane utwory kaszubskie w całości lub we fragmentach;

11) rozwija wrażliwość estetyczną, etyczną i kulturową.

9.

Poznawanie dziedzictwa kulturowego Kaszubów z uwzględnieniem historii, geografii

i przyrody. Uczeń

1)

opisuje historię, geografię i przyrodę najbliższej okolicy i wybranych miejsc na

Kaszubach;

2)

identyfikuje wybrane wydarzenia z historii Kaszubów;

3)

omawia życie i działalność wybranych postaci zapisanych w dziejach Kaszubów;

4)

wskazuje walory historyczne, geograficzne i przyrodnicze swojej okolicy oraz

innych miejsc w kontekście czytanych tekstów i wyjazdów;

5)

określa położenie wybranych miejscowości i obiektów fizjograficznych na

Kaszubach oraz odnajduje je na mapie;

6)

charakteryzuje wybrane obrzędy i tradycje kaszubskie;

7)

rozpoznaje wybrane postaci z demonologii kaszubskiej;

8)

odtwarza wybrane tańce, pieśni i zabawy kaszubskie;

9)

okazuje postawę szacunku wobec dziedzictwa kulturowego Kaszubów.

Klasy VII i VIII

1.

Słuchanie wypowiedzi w języku kaszubskim. Uczeń

1)

wykonuje polecenia;

2)

rozpoznaje temat i problematykę wypowiedzi;

– –334

336 ––

3)

Poz. 378

wyodrębnia ważne informacje zawarte w tekstach użytkowych: instrukcji, reklamie,

relacji udostępnianych za pomocą różnych środków przekazu;

4)

2.

3.

określa sytuację komunikacyjną i rozumie jej wpływ na styl wypowiedzi.

Czytanie w języku kaszubskim. Uczeń

1)

czyta na głos różne rodzaje tekstów, dostosowuje sposób prezentacji do odbiorców;

2)

omawia treść tekstów czytanych po cichu;

3)

znajduje w tekście określone informacje, odróżnia fakty od opinii;

4)

rozpoznaje kompozycję krótkich tekstów popularnonaukowych.

Tworzenie wypowiedzi ustnych w języku kaszubskim. Uczeń

1)

wypowiada się poprawnie i starannie, zachowując odpowiedni akcent i intonację;

2)

prowadzi konwersację: udziela informacji, prosi o pozwolenie, odmawia, wyjaśnia

swoje stanowisko, umiejętnie inicjuje i kończy rozmowę, stosuje różne strategie

podtrzymania rozmowy;

3)

rozmawia o tekście literackim, publicystycznym lub popularnonaukowym,

wysłuchanej audycji czy wywiadzie, stosując adekwatne środki językowe;

4.

4)

wyraża swoje stanowisko w rozmowie i dyskusji;

5)

prezentuje publicznie wcześniej przygotowany tekst.

Tworzenie wypowiedzi pisemnych w języku kaszubskim. Uczeń

1)

pisze z użyciem kaszubskich znaków na urządzeniach elektronicznych;

2)

stosuje zasady ortografii kaszubskiej z wykorzystaniem wiedzy o budowie

i odmianie wyrazu;

3)

stosuje zasady związane z pisownią wielką literą, pisownią łączną i rozłączną

rzeczowników, czasowników i przymiotników;

4)

pisze teksty z pamięci i ze słuchu;

5)

stosuje poprawne formy wyrazów odmiennych w samodzielnej wypowiedzi

pisemnej;

6)

tworzy notatkę z lekcji lub eksploracji terenowej;

7)

pisze samodzielnie opowiadanie w narracji pierwszoosobowej i trzecioosobowej

związane z doświadczeniem życiowym i lekturą szkolną;

8)

redaguje opis postaci, miejsca i przedmiotu, w tym dzieła sztuki: rzeźby, obrazu,

pomnika;

– –335

337––

9)

Poz. 378

rozwija struktury składniowe wypowiedzi: informację rozszerza za pomocą określeń

wyrażonych

przymiotnikiem,

rzeczownikiem,

liczebnikiem

i

zaimkiem,

przysłówkiem i wyrażeniem przyimkowym.

5.

Przetwarzanie wypowiedzi ustnych i pisemnych. Uczeń

1)

przekazuje w języku kaszubskim informacje przedstawione w materiałach

wizualnych i audiowizualnych;

6.

2)

formułuje w języku polskim treść tekstu po kaszubsku;

3)

formułuje w języku kaszubskim treść tekstu po polsku;

4)

przekazuje w języku kaszubskim informacje sformułowane w języku polskim;

5)

przekazuje w języku polskim informacje sformułowane w języku kaszubskim;

6)

dostosowuje styl i formę wypowiedzi do różnych grup odbiorców.

Rozwijanie zasobu słownictwa w języku kaszubskim. Uczeń

1)

rozwija słownictwo i związki składniowe w powiązaniu z tematyką tekstów

w zakresie: życia rodzinnego ucznia, życia szkolnego ucznia, życia osobistego

człowieka, życia w środowisku społecznym i przyrodniczym, życia ludzi w Polsce

i na świecie, udostępnianych za pomocą różnych środków przekazu;

2)

rozpoznaje znaczenie wyrazu w kontekście sytuacyjnym i zdaniowym oraz przez

dedukowanie znaczenia z obserwacji budowy słowotwórczej wyrazu;

3)

uzupełnia informację o wykonywanej czynności z użyciem przysłówków i wyrażeń

przyimkowych;

4)

rozpoznaje popularne związki frazeologiczne w tekstach słuchanych i czytanych;

5)

wykorzystuje różne strategie kompensacyjne: parafrazę, użycie wyrazów, wyrażeń

i zwrotów bliskoznacznych;

7.

6)

stosuje popularne związki frazeologiczne w swoich wypowiedziach ustnych;

7)

korzysta samodzielnie ze słowników.

Rozwijanie umiejętności gramatycznych. Uczeń

1)

rozróżnia i wyjaśnia struktury gramatyczne w zdaniu pojedynczym i złożonym;

2)

wyjaśnia funkcje wyrazów w zdaniu pojedynczym;

3)

charakteryzuje formy fleksyjne rzeczownika, przymiotnika, liczebnika i czasownika;

4)

formułuje zasady odmiany wyrazów przez liczby, przypadki i rodzaje na podstawie

obserwacji odpowiednio zestawionych przykładów językowych;

––336

338 –

–

Dziennik Ustaw

Poz. 378

5)

analizuje znaczenie słowotwórcze wyrazów;

6)

wyjaśnia zapis wyrazów, odwołując się do ich wymowy, budowy słowotwórczej,

historii i ogólnie przyjętego zwyczaju;

8.

7)

odmienia rzeczowniki, przymiotniki, czasowniki, liczebniki główne i porządkowe;

8)

używa zaimków osobowych i dzierżawczych w odpowiednich formach;

9)

rozwija struktury składniowe w zdaniu złożonym podrzędnie i współrzędnie.

Odbiór i interpretacja dzieł literackich i innych tekstów kultury. Uczeń

1)

rozpoznaje gatunki dziennikarskie omawiane na zajęciach i przypisuje do nich

konkretne utwory;

2)

odczytuje sens dosłowny i metaforyczny utworu;

3)

interpretuje utwór w kontekście innych tekstów kultury;

4)

rozpoznaje kontekst historyczny i kulturowy dzieła;

5)

wskazuje w analizowanym utworze symbol, apostrofę, puentę;

6)

rozpoznaje komizm i określa jego rodzaje i funkcje;

7)

omawia dzieła sztuki: obrazy, grafiki, rzeźby, fotografie;

8)

formułuje własne sądy o dziełach literackich;

9)

formułuje własne opinie o filmach, koncertach, spektaklach, programach

telewizyjnych i radiowych, podcastach;

10) dyskutuje na temat przeczytanego utworu literackiego, tekstu kultury, używając

argumentów w obronie swojego stanowiska.

9.

Poznawanie dziedzictwa kulturowego Kaszubów z uwzględnieniem historii, geografii

i przyrody. Uczeń

1)

opisuje historię, geografię i przyrodę Kaszub;

2)

charakteryzuje wydarzenia z historii Kaszubów;

3)

omawia życie i działalność wybranych przedstawicieli ruchu kaszubsko-pomorskiego;

4)

wskazuje atrakcje turystyczne Kaszub i Pomorza;

5)

wyjaśnia symbolikę i znaczenie wybranych obrzędów i tradycji kaszubskich;

6)

okazuje postawę szacunku wobec dziedzictwa kulturowego Pomorza oraz

mniejszości narodowych i etnicznych.

– –337

339 ––

Poz. 378

W ramach zajęć z języka kaszubskiego uczniowie zdobywają doświadczenia edukacyjne, które

wspierają ich rozwój językowy, osobisty, psychiczny i społeczny oraz budują poczucie

sprawczości. Doświadczenia edukacyjne mają charakter praktyczny, wzmacniają kompetencje

fundamentalne i przekrojowe oraz rozwijają umiejętności komunikacyjne i współpracę.

W przypadku klas IV–VI uczeń

1)

przynajmniej raz w roku

a)

indywidualnie lub w grupie odwiedza wybrane muzeum kaszubskie lub inne miejsce

ważne dla historii i kultury kaszubskiej i realizuje projekt edukacyjny z nią związany,

b)

uczestniczy w wydarzeniu związanym z językiem lub dziedzictwem kulturowym

Kaszubów;

2)

przynajmniej raz w trakcie nauki w klasach IV–VI indywidualnie lub w grupie

przygotowuje wydarzenie artystyczne w języku kaszubskim związane z dziedzictwem

kulturowym Kaszubów.

Lista lektur

1)

Roman Drzeżdżon, Mariolka i ji przigòdë – wybrane fragmenty;

2)

Leon Heyke, Swiãt kaszëbsczi;

3)

Jan Karnowski, Jô bëm leno chcôł;

4)

Aleksander Majkowski, Żëcé i przigòdë Remùsa – rozdział III i inne wybrane fragmenty;

5)

Janusz Mamelski, Pisarze żëją. Zéńdzenié z kaszëbską lëteraturą – opowiadanie

o Ceynowie i Derdowskim i inne wybrane fragmenty;

6)

Janusz Mamelski, Mack – wybrane fragmenty;

7)

Jan Piepka, Mòje stronë;

8)

Danuta Stanulewicz, Balbina z IV B – wybrane fragmenty;

9)

Bernard Sychta, Kaszëba béł mój tatk;

10) wybrane bajki, legendy i podania kaszubskie ze zbiorów: Jerzy Samp, Zaklęta stegna /

Zaklãtô stegna, Bożena Ugowska, W krainie baśni i bajek kaszubskich / W krôjnie

kaszëbsczich brawãdów;

11) wybrana twórczość innych współczesnych pisarzy kaszubskich.

W przypadku klas VII i VIII uczeń

1)

przynajmniej raz w roku

a)

indywidualnie lub w grupie odwiedza wybrane muzeum kaszubskie lub inne miejsce

ważne dla historii i kultury kaszubskiej i realizuje projekt edukacyjny z nią związany,

––338

340 –

–

Dziennik Ustaw

b)

Poz. 378

uczestniczy w wydarzeniu związanym z językiem lub dziedzictwem kulturowym

Kaszubów;

2)

przynajmniej raz w trakcie nauki w klasach VII i VIII przeprowadza rozmowę

z przedstawicielem społeczności kaszubskiej, dokumentuje ją i prezentuje w sposób

ustalony z nauczycielem.

Lista lektur

1)

Hieronim Derdowski, Ò panu Czôrlińsczim, co do Pùcka pò sécë jachôł – fragmenty

pt. Czôrlińsczi jedze do Pùcka pò sécë i długò nie wrôcô i Czôrlińsczi spòtikô sã

w òliwsczim kòscele z bracyszkã Léónã, chtëren mù pòkazuje pòrtretë kaszubsczich

ksążãt;

2)

Jan Drzeżdżon, Twarz Smętka – fragment rozdziału pt. Kòżdi na tim swiece nosy w sercu

swòje Pùstczi i inny wybrany fragment;

3)

Stanisław Janke, Bënë i bùtën – fragmenty rozdziału I;

4)

Roman Kucharski, Jón Natrzecy, Szczeniã Swiãców – fragment;

5)

Aleksander Majkowski, Żëcé i przigòdë Remùsa – fragmenty rozdziału XIV i XXII;

6)

Dariusz Majkowski, Pòd òkã Jastrë – rozdział I i III oraz inny wybrany fragment;

7)

wybór wierszy: Leon Heyke, Jan Karnowski, Aleksander Labuda, Franciszek Sędzicki,

Jan Trepczyk;

8)

wybrana twórczość innych współczesnych pisarzy kaszubskich;

9)

wybrane fragmenty dramatu;

10) wybrany felieton;

11) wybrane słuchowisko, przedstawienie teatralne lub film.

Warunki i sposób realizacji

Rozwijanie poczucia przynależności do wspólnoty, w tym kaszubskiej, odbywa się

w szczególności przez wzmacnianie i celebrowanie więzi, tradycji, świąt i uroczystości

kaszubskich, udział w różnorodnych wydarzeniach związanych z promowaniem języka

i kultury kaszubskiej oraz docenienie różnorodności środowiska, w którym uczeń funkcjonuje.

Realizacja nauki języka kaszubskiego odbywa się przez zanurzenie ucznia w kulturze.

– –339

341 ––

Poz. 378

Nauka języka kaszubskiego odbywa się w klasie i poza szkołą, a jej integralną częścią są

wycieczki do miejsc związanych z kulturą i historią kaszubską, takich jak muzea czy wystawy,

a także udział w wydarzeniach kulturalnych, wyjazdy związane z poznawaniem środowiska

geograficznego i przyrodniczego Kaszub, warsztaty, spotkania z ciekawymi ludźmi czy

projekty edukacyjne. Celem tych form aktywności jest uczestnictwo ucznia w życiu

społecznym regionu i kształtowanie postawy szacunku oraz odpowiedzialności za dziedzictwo

kulturowe regionu. Uczniowie doskonalą kompetencje językowe, przekrojowe i sprawczość,

a także wchodzą w świat wartości.

W procesie nauczania języka kaszubskiego ważne jest uczenie się z wykorzystaniem narzędzi

cyfrowych i zasobów edukacyjnych dostępnych w Internecie. Nauczyciel motywuje uczniów

i stwarza warunki do aktywności kulturowej oraz angażowania się w życie społeczne.

Niezbędny jest dostęp do obowiązujących lektur, słowników, map, czasopism i gier

edukacyjnych oraz materiałów i pomocy dydaktycznych. Zadaniem szkoły jest zapewnienie

optymalnych warunków pozwalających na osiągnięcie przez uczniów wskazanych w podstawie

programowej wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności oraz zrealizowanie

doświadczeń edukacyjnych, w tym umożliwienie realizacji zajęć z języka kaszubskiego

w instytucjach związanych z językiem i kulturą kaszubską.

Zajęcia z języka kaszubskiego koncentrują się na treściach istotnych dla uczniów i jednocześnie

stwarzają im możliwość aktywnego posługiwania się językiem, czyli wyrażania siebie.

Zorientowanie na treść oznacza, że uczniowie na lekcjach języka zdobywają wiedzę o świecie.

Działanie językowe wymaga skutecznej komunikacji, co ma zapewnić rozwijanie – w ścisłym

połączeniu – czterech sprawności językowych: słuchania, mówienia, czytania i pisania. Tym

sprawnościom jest podporządkowane uczenie się słownictwa, gramatyki, ortografii i wymowy.

Język stosowany w trakcie zajęć to język kaszubski. Nauczyciel, odpowiednio do

zaawansowania grupy uczniów, wyjaśnia zadania, formułuje polecenia i reaguje w języku

kaszubskim na sytuacje w klasie. Język kaszubski jest elementem autentycznej komunikacji,

wspiera umiejętność rozumienia ze słuchu i opanowanie struktur językowych (w tym związków

frazeologicznych). Zadania językowe obejmujące słuchanie, mówienie, czytanie i pisanie

dotyczą treści powiązanych ze światem uczniów, kulturą codzienną oraz tradycją i historią

Kaszub i Kaszubów. Treści związane z życiem codziennym są prezentowane przez dialogi,

ilustracje, teksty użytkowe. Literatura wskazana na liście lektur udostępnia uczniom

––340

342 –

–

Poz. 378

fundamentalną zbiorową wiedzę Kaszubów i o Kaszubach. Lista lektur zawiera wykaz tekstów

polecanych do przeczytania przez uczniów w całości lub we fragmentach. W przypadku

niektórych autorów podano konkretny tytuł wiersza lub prozy z większego zbioru (np. legendę

lub opowiadanie). Utwory wskazane na liście lektur są dostosowane do wieku ucznia, odnoszą

się do grupy rówieśniczej, a także służą kształtowaniu poczucia tożsamości i przynależności

regionalnej, co wiąże się z wartościami. Zakorzenienie w regionie pozwala odnaleźć uczniowi

swoje miejsce w świecie.

Na zajęciach z języka kaszubskiego ważne jest stworzenie warunków do pokazania, że to,

czego się uczeń nauczył, ma dla niego sens i związek ze światem, w którym żyje. W tym

względzie kluczową rolę (po przyswojeniu materiału) ma wykorzystanie nabytej wiedzy

i umiejętności językowych w nowych kontekstach.

Do efektywnego wykonywania zadań uczniowie potrzebują wiedzy, jak można uzyskać dostęp

do nieznanych słów, jak się uczyć i jak pracować z tekstami. Dlatego nauczyciel wdraża

uczniów do stosowania różnych sposobów uczenia się języka kaszubskiego.

Treści kształcenia językowego i kulturowego są prezentowane w spiralnej progresji, są

powtarzane i rozszerzane w różnych kontekstach oraz formach, aby zapewnić uczniom nowe

możliwości działań językowych. Różnorodne konteksty uczenia się zapewniają w szczególnym

stopniu zadania i projekty realizowane poza terenem szkoły.

Nauczyciel języka kaszubskiego ma dość często do czynienia z niejednorodnymi pod

względem językowym grupami, co wymaga dostosowania form pracy. Indywidualne różnice

wynikają m.in. z odmiennych doświadczeń uczniów w zakresie intensywności kontaktu

z kulturą i językiem kaszubskim. Możliwości zróżnicowania zadań stwarzają praca w grupie,

w parach, projekty, otwarte formy lekcji, wybór materiałów dydaktycznych, dostosowanie

poleceń i pomocy wizualnych.

Do realizacji wymagań szczegółowych dotyczących wiedzy i umiejętności są stosowane

odpowiednie do celów metody i techniki pracy na zajęciach wynikające z podejścia

zadaniowego oraz dydaktyki postkomunikacyjnej. Duży nacisk kładzie się na interakcję,

uczenie się przez odkrywanie oraz gry i zabawy językowe.

Znajomość języka kaszubskiego mierzy się przede wszystkim tym, jak dobrze uczeń rozumie

ten język i jak dobrze się w nim komunikuje.