Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 maja 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty pomocy finansowej w ramach wsparcia inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych oraz w formie premii z tytułu zalesień, zadrzewień lub systemów rolno-leśnych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027

§ 1. W rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty pomocy finansowej w ramach wsparcia inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych oraz w formie premii z tytułu zalesień, zadrzewień lub systemów rolno-leśnych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 (Dz. U. poz. 737 oraz z 2024 r. poz. 330) wprowadza się następujące zmiany

1)

w § 4 w ust. 1

a)

w pkt 1 w lit. a tiret pierwsze otrzymuje brzmienie

„– tworzącego zwarty obszar powiązany gospodarczo lub przyrodniczo o powierzchni

– – nie większej niż 0,5 ha albo

– – większej niż 0,5 ha, jeżeli jej szerokość wynosi nie więcej niż 20 m,”,

b) w pkt 2 uchyla się lit. a;

2)

w § 5

a)

w ust. 1

– w pkt 1 w lit. a w tiret pierwszym podwójne tiret drugie otrzymuje brzmienie

„– – w formie jednego, dwóch lub trzech rzędów oddalonych od kolejnych nasadzeń w formie jednego, dwóch

lub trzech rzędów o co najmniej 10 m i nie więcej niż 50 m – w przypadku gruntów ornych,”,

– w pkt 2 uchyla się lit. a,

b) w ust. 2 pkt 2 otrzymuje brzmienie

„2)

c)

1)

dwóch lub trzech rzędów, ich szerokość nie może być mniejsza niż 4 m i większa niż 10 m.”,

w ust. 3 w pkt 3 skreśla się wyrazy „albo 11”;

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje działem administracji rządowej – rozwój wsi, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia

Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

(Dz. U. poz. 2706).

3)

Poz. 695

w § 6 w ust. 2

a)

w pkt 1 w lit. b skreśla się wyrazy „ , w którym średni wiek gatunku panującego w drzewostanie wynosi od 21 do

60 lat,”,

b) w pkt 3 skreśla się wyrazy „w drzewostanie, w którym średni wiek gatunku panującego w drzewostanie wynosi

od 30 do 60 lat”,

c)

w pkt 4 skreśla się wyrazy „w którym średni wiek gatunku panującego w drzewostanie wynosi od 11 do 30 lat,”,

d) w pkt 5 wyrazy „wynosi od 11 do” zastępuje się wyrazami „nie przekracza”;

4)

w § 7

a)

w ust. 1 w pkt 1 po lit. e dodaje się lit. ea w brzmieniu

„ea) grunty są przeznaczone do wykonania inwestycji przy użyciu co najmniej 4 różnych gatunków lub rodzajów

drzew lub krzewów, przy czym udział drzew lub krzewów najmniej licznego gatunku lub rodzaju spośród

czterech najliczniejszych będzie wynosić co najmniej 10 %, za które przyznaje się 6 pkt,”,

b) w ust. 3

– w pkt 1 lit. b otrzymuje brzmienie

„b) gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego gruntu, ale nie większą niż wyznaczona

przez granicę nasadzeń i linię biegnącą w odległości 2 m od granicy tych nasadzeń,”,

– pkt 2 otrzymuje brzmienie

„2)

wykonania zadrzewienia zalicza się również powierzchnię

a)

zajmowaną przez elementy krajobrazu określone w przepisach wydanych na podstawie art. 26 ust. 4

ustawy, zwane dalej „elementami krajobrazu”, jeżeli szerokość tych elementów nie przekracza szerokości określonej w tych przepisach,

b) gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego gruntu, ale nie większą niż wyznaczona przez granicę nasadzeń i linię biegnącą w odległości 2 m od granicy tych nasadzeń;”,

– dodaje się pkt 3 w brzmieniu

„3)

założenia systemu rolno-leśnego zalicza się również powierzchnię

a)

zajmowaną przez elementy krajobrazu, jeżeli szerokość tych elementów nie przekracza szerokości

określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 26 ust. 4 ustawy,

b) gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego gruntu.”;

5)

w § 10

a)

w ust. 1 w pkt 4 liczbę „30” zastępuje się liczbą „50”,

b) w ust. 2a po wyrazach „przyjmuje się grunty” dodaje się wyrazy „co najmniej”,

c)

ust. 3 otrzymuje brzmienie

„3. Pierwsza premia pielęgnacyjna i pierwsza premia zalesieniowa do gruntów z sukcesją naturalną, na których, zgodnie z planem zalesienia, nie jest wymagane wykonanie zalesienia, są przyznawane do powierzchni nie

większej niż 40 ha w jednym roku.”;

6)

w § 11 dodaje się ust. 5 w brzmieniu

„5. Podmiot ubiegający się o przyznanie odpowiednio wsparcia na zalesianie, wsparcia na zwiększenie bioróżnorodności lasów prywatnych lub pierwszej premii pielęgnacyjnej i pierwszej premii zalesieniowej do gruntów zalesionych wskutek sukcesji naturalnej, na których, zgodnie z planem zalesienia, nie jest wymagane wykonanie zalesienia,

może pozyskać materiał graficzny wraz z kartą informacyjną, o których mowa w ust. 2 pkt 2, za pomocą systemu teleinformatycznego Agencji, bez składania wniosku, o którym mowa w ust. 3.”;

7)

w § 12

a)

w ust. 5

– po pkt 1 dodaje się pkt 1a w brzmieniu

„1a) numer księgi wieczystej założonej dla nieruchomości obejmującej grunty przeznaczone do wykonania

inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych;”,

– w pkt 3 po wyrazach „tym wsparciem” dodaje się wyrazy „ , a w przypadku ubiegania się o wsparcie na zadrzewienie lub wsparcie na zakładanie systemów rolno-leśnych również zobowiązanie, że inwestycja zostanie

wykonana przy użyciu co najmniej 4 różnych gatunków lub rodzajów drzew lub krzewów, przy czym udział

drzew lub krzewów najmniej licznego gatunku lub rodzaju spośród czterech najliczniejszych wyniesie co najmniej 10 %”,

b) w ust. 6

– w pkt 3 w lit. a po wyrazach „inwestycje leśne lub zadrzewieniowe,” dodaje się wyrazy „w przypadku gdy

nieruchomość obejmująca te grunty nie ma założonej księgi wieczystej albo gdy prawo własności podmiotu

ubiegającego się o przyznanie wsparcia inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych do nieruchomości, na której

są położone te grunty, nie zostało do dnia złożenia wniosku o przyznanie tego wsparcia ujawnione w księdze

wieczystej,”,

– uchyla się pkt 5;

8)

w § 13

a)

w ust. 1 w pkt 1 oraz w ust. 5 w pkt 1 wyrazy „lit. a i b” zastępuje się wyrazami „lit. b”,

b) po ust. 6 dodaje się ust. 6a w brzmieniu

„6a. Obowiązek, o którym mowa w ust. 2 załącznika III do rozporządzenia 2022/129, stosuje się do dnia,

w którym upływa 5 lat od dnia wypłaty wsparcia inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych.”;

9)

w § 14

a)

w ust. 2

– w pkt 1 po wyrazach „w załączniku nr 1 do rozporządzenia” dodaje się wyrazy „lub drzew owocowych odmian

wymienionych w ust. 2 załącznika nr 4 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 marca

2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027

(Dz. U. poz. 734, z 2024 r. poz. 365 oraz z 2025 r. poz. 329), zwanego dalej „rozporządzeniem w sprawie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych””,

– uchyla się pkt 2,

– po pkt 2 dodaje się pkt 2a w brzmieniu

„2a) przy użyciu sadzonek co najmniej 4 różnych gatunków lub rodzajów drzew lub krzewów, z tym że udział

drzew lub krzewów najmniej licznego gatunku lub rodzaju spośród czterech najliczniejszych wynosi co

najmniej 10 % – w przypadku ubiegania się odpowiednio o wsparcie na zalesianie, wsparcie na zadrzewienie lub wsparcie na zakładanie systemów rolno-leśnych i spełnienia tego kryterium wyboru operacji;”,

– pkt 3 otrzymuje brzmienie

„3)

przez oznakowanie w terenie granic powierzchni gruntu przeznaczonego do wykonania tych inwestycji;”,

b) po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu

„2a. Sadzonki drzew owocowych odmian wymienionych w ust. 2 załącznika nr 4 do rozporządzenia w sprawie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych mogą być użyte wyłącznie do wykonania zadrzewienia lub założenia systemu rolno-leśnego, z tym że ich udział nie może wynosić więcej niż 50 %.”,

c)

w ust. 3 uchyla się pkt 1,

d) w ust. 4 w pkt 1 w lit. b wyrazy „adnotację sprzedawcy, że są to sadzonki co najmniej 2-letnie lub z zakrytym systemem korzeniowym, lub mikoryzowane” zastępuje się wyrazami „informację o odmianie drzew owocowych wymienionych w ust. 2 załącznika nr 4 do rozporządzenia w sprawie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych”;

10) w § 15

a)

w ust. 1 pkt 2 otrzymuje brzmienie

„2)

składa oświadczenie

a)

o wykonaniu zalesienia zgodnie z wymogami planu zalesienia lub inwestycji zgodnie z wymogami

planu inwestycji i o zastosowaniu obowiązku, o którym mowa w ust. 2 załącznika III do rozporządzenia

2022/129, wraz z zaświadczeniem nadleśniczego potwierdzającym wykonanie tego zalesienia lub tej

inwestycji – w przypadku odpowiednio wsparcia na zalesianie lub wsparcia na zwiększanie bioróżnorodności lasów prywatnych,

b) o wykonaniu zadrzewienia lub założeniu systemu rolno-leśnego i o zastosowaniu obowiązku, o którym

mowa w ust. 2 załącznika III do rozporządzenia 2022/129 – w przypadku odpowiednio wsparcia na zadrzewienie lub wsparcia na zakładanie systemów rolno-leśnych

– oraz kopie dokumentów określonych w § 14 ust. 4 w terminie do dnia 9 czerwca roku następującego po

roku, w którym złożono wniosek o przyznanie wsparcia inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych.”,

b) w ust. 2 po wyrazach „ust. 1 pkt 2 lit. b” dodaje się wyrazy „ , lub kopii dokumentów określonych w § 14 ust. 4”;

11) w § 16

a)

w pkt 1

– w lit. a wyrazy „1–3” zastępuje się wyrazami „1 i 3”,

– po lit. a dodaje się lit. aa w brzmieniu

„aa) zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 2a i nie uzyskał minimalnej liczby punktów na podstawie kryteriów wyboru operacji, o których mowa w § 7 ust. 1 pkt 1 lit. a–e lub f i g, lub”,

b) w pkt 2 skreśla się wyraz „lub”,

c)

uchyla się pkt 3,

d) w części wspólnej po wyrazach „do dostarczenia” dodaje się wyraz „kopii”;

12) w § 17

a)

w ust. 1 pkt 1 otrzymuje brzmienie

„1)

mimo wezwania, o którym mowa w § 15 ust. 2, nie złożył w terminie określonym w tym przepisie

a)

odpowiednio oświadczenia wraz z zaświadczeniem, o których mowa w § 15 ust. 1 pkt 2 lit. a, lub oświadczenia, o którym mowa w § 15 ust. 1 pkt 2 lit. b,

b) kopii dokumentów określonych w § 14 ust. 4, z tym że odmawia się przyznania tego wsparcia jedynie

do części gruntu, w odniesieniu do której nie złożył tych kopii dokumentów, lub”,

b) w ust. 2 w pkt 1 we wprowadzeniu do wyliczenia po wyrazach „wsparcie na zakładanie systemów rolno-leśnych”

dodaje się wyrazy „ , oraz kopię dokumentów określonych w § 14 ust. 4”;

13) w § 18

a)

w ust. 1 po pkt 1 dodaje się pkt 1a w brzmieniu

„1a) numer księgi wieczystej założonej dla nieruchomości obejmującej grunty, na których wykonano zalesienie

lub zadrzewienie lub założono system rolno-leśny, lub grunty z sukcesją naturalną, na których, zgodnie

z planem zalesienia, nie jest wymagane wykonanie zalesienia;”,

b) w ust. 3 w pkt 1 po wyrazach „własność tych gruntów” dodaje się wyrazy „ , w przypadku gdy nieruchomość

obejmująca te grunty nie ma założonej księgi wieczystej albo gdy prawo własności podmiotu ubiegającego się

o przyznanie pierwszej premii pielęgnacyjnej i pierwszej premii zalesieniowej do nieruchomości, na której są położone te grunty, nie zostało do dnia złożenia wniosku o przyznanie tych premii ujawnione w księdze wieczystej”,

c)

w ust. 4 w pkt 1 wyrazy „c–e” zastępuje się wyrazami „c i e”;

14) w § 21

a)

po ust. 1 dodaje się ust. 1a w brzmieniu

„1a. Przy ustalaniu wysokości

1)

wsparcia na zalesianie, wsparcia na zadrzewienie oraz wsparcia na zwiększanie bioróżnorodności lasów

prywatnych na inwestycje, o których mowa w § 6 ust. 2 pkt 1–4, do powierzchni gruntu, do którego przysługuje to wsparcie, zalicza się powierzchnię gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego gruntu, ale nie większą niż wyznaczona przez granicę nasadzeń i linię biegnącą w odległości 2 m od

granicy tych nasadzeń;

2)

wsparcia na zakładanie systemów rolno-leśnych do powierzchni gruntu, do którego przysługuje to wsparcie,

zalicza się powierzchnię gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego gruntu.”,

b) w ust. 2 pkt 2 otrzymuje brzmienie

„2)

gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego gruntu, ale nie większą niż wyznaczona

przez granicę nasadzeń i linię biegnącą w odległości 2 m od granicy tych nasadzeń;”,

c)

Poz. 695

po ust. 2 dodaje się ust. 2a w brzmieniu

„2a. Przy ustalaniu wysokości premii z tytułu systemów rolno-leśnych do powierzchni gruntu, do którego

przysługuje ta premia, zalicza się powierzchnię gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego

gruntu oraz powierzchnię, o której mowa w ust. 2 pkt 1.”,

d) ust. 3 otrzymuje brzmienie

„3. Przy ustalaniu wysokości premii z tytułu zadrzewień przepisy ust. 2 pkt 1 i 2 stosuje się odpowiednio.”;

15) w § 24 w ust. 5 po wyrazach „przez upoważnionego pracownika Agencji” dodaje się wyrazy „ , w przypadku gdy nieruchomość obejmująca te grunty nie ma założonej księgi wieczystej albo gdy prawo własności nowego właściciela

ubiegającego się o przyznanie pomocy do nieruchomości, na której są położone grunty, o których mowa w ust. 1, nie

zostało do dnia złożenia wniosku o przyznanie tej pomocy ujawnione w księdze wieczystej”;

16) w § 27 w ust. 7 wyrazy „§ 25 ust. 3–7” zastępuje się wyrazami „§ 24 ust. 3–6”;

17) w § 32 w pkt 6 na końcu kropkę zastępuje się średnikiem i dodaje się pkt 7 w brzmieniu

„7)

kwota premii z tytułu zalesień, zadrzewień lub systemów rolno-leśnych pozostała po uwzględnieniu kar wymienionych w pkt 1–6 służy jako podstawa obliczenia kar, o których mowa w art. 57a ust. 1 ustawy.”;

18) po § 32 dodaje się § 32a w brzmieniu

„§ 32a. W przypadku, o którym mowa w art. 51 ust. 7 ustawy, podstawą do obliczenia kwoty wypłaconej pomocy, o której mowa w tym przepisie, jest kwota odpowiednio premii z tytułu zalesień, zadrzewień lub systemów

rolno-leśnych wypłacona za rok realizacji zobowiązania, którego dotyczy dane uchybienie.”;

19) w załączniku nr 2 do rozporządzenia w tabeli

a)

wiersze 4–6 otrzymują brzmienie

Świerk

3

4

Jodła

3

6

Modrzew

1,5

2

b) wiersz 14 otrzymuje brzmienie

Przebudowa składu gatunkowego drzewostanu przez dolesianie luk

w drzewostanie lub odnowienie drzewostanu uszkodzonego

20) w załączniku nr 3 do rozporządzenia w części A

a)

w ust. 3

– w tabeli 2 w kolumnie 1 wiersze 4 i 5 otrzymują brzmienie

– w tym powierzchnia

nasadzeń wraz

z powierzchnią gruntu

wyznaczoną przez granicę

nasadzeń i granicę

sąsiedniego gruntu, ale nie

większą niż wyznaczona

przez granicę nasadzeń

i linię biegnącą

w odległości 2 m od

granicy tych nasadzeń,

uprawnioną do wsparcia na

zalesianie zgodnie

z § 21 ust. 1a pkt 1

2–8

– w tym powierzchnia

nasadzeń wraz

z powierzchnią

uprawnioną do premii

pielęgnacyjnej i premii

zalesieniowej zgodnie

z § 18 ust. 2 i § 21 ust. 2

rozporządzenia

– w tabeli 3 w kolumnie 1 wiersze 4–6 otrzymują brzmienie

– w tym powierzchnia

z sukcesją naturalną wraz

z powierzchnią uprawnioną

do premii pielęgnacyjnej

i premii zalesieniowej

zgodnie z § 18 ust. 2 i § 21

ust. 2 rozporządzenia

– w tym powierzchnia

nasadzeń wraz

z powierzchnią gruntu

wyznaczoną przez granicę

nasadzeń i granicę

sąsiedniego gruntu, ale nie

większą niż wyznaczona

przez granicę nasadzeń

i linię biegnącą w odległości

2 m od granicy tych

nasadzeń, uprawnioną do

wsparcia na zalesianie

zgodnie z § 21 ust. 1a pkt 1

– w tym powierzchnia

nasadzeń wraz

z powierzchnią uprawnioną

do premii pielęgnacyjnej

i premii zalesieniowej

zgodnie z § 18 ust. 2

i § 21 ust. 2 rozporządzenia

b) w ust. 4 w tabeli 4 w kolumnie 5 w wierszu pierwszym po wyrazie „nasadzeń” dodaje się odnośnik nr 3 w brzmieniu

„3)

Powierzchnia nasadzeń wraz z powierzchnią gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego gruntu, ale nie większą niż wyznaczona przez granicę nasadzeń i linię biegnącą w odległości 2 m od

granicy tych nasadzeń, uprawnioną do wsparcia na zalesianie zgodnie z § 21 ust. 1a pkt 1 rozporządzenia.”;

21) w załączniku nr 4 do rozporządzenia w części A

a)

w ust. 1 w objaśnieniach pod tabelą 1 odnośnik nr 1 otrzymuje brzmienie

„1)

Powierzchnia wraz z powierzchnią gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego gruntu,

ale nie większą niż wyznaczona przez granicę nasadzeń i linię biegnącą w odległości 2 m od granicy tych

nasadzeń, uprawnioną do wsparcia na zwiększanie bioróżnorodności lasów prywatnych zgodnie z § 21

ust. 1a pkt 1 rozporządzenia – w przypadku inwestycji, o których mowa w § 6 ust. 2 pkt 1–4 rozporządzenia. Powierzchnię tę należy podać z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.”,

b) w ust. 2 w tabeli 2 w kolumnie 3 w wierszu pierwszym po wyrazie „inwestycja” dodaje się odnośnik nr 2 w brzmieniu

„2)

Powierzchnia wraz z powierzchnią gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego gruntu,

ale nie większą niż wyznaczona przez granicę nasadzeń i linię biegnącą w odległości 2 m od granicy tych nasadzeń, uprawnioną do wsparcia na zwiększanie bioróżnorodności lasów prywatnych zgodnie z § 21 ust. 1a

pkt 1 rozporządzenia – w przypadku inwestycji, o których mowa w § 6 ust. 2 pkt 1–4 rozporządzenia.”,

c)

Poz. 695

w ust. 4 w tabeli 4 w kolumnie 6 w wierszu pierwszym po wyrazie „inwestycji” dodaje się odnośnik nr 1 w brzmieniu

„1)

Powierzchnia wraz z powierzchnią gruntu wyznaczoną przez granicę nasadzeń i granicę sąsiedniego gruntu,

ale nie większą niż wyznaczona przez granicę nasadzeń i linię biegnącą w odległości 2 m od granicy tych nasadzeń, uprawnioną do wsparcia na zwiększanie bioróżnorodności lasów prywatnych zgodnie z § 21 ust. 1a

pkt 1 rozporządzenia – w przypadku inwestycji, o których mowa w § 6 ust. 2 pkt 1–4 rozporządzenia.”.

§ 2. Do przyznawania i wypłaty pomocy finansowej w ramach wsparcia inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych oraz

w formie premii z tytułu zalesień, zadrzewień lub systemów rolno-leśnych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej

Polityki Rolnej na lata 2023–2027 w sprawach objętych postępowaniami

1)

wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia,

2)

zakończonymi ostateczną decyzją wydaną na podstawie przepisów dotychczasowych, które zostały wznowione od dnia

wejścia w życie niniejszego rozporządzenia

– stosuje się przepisy rozporządzenia zmienianego w § 1 w brzmieniu dotychczasowym.

§ 3. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z wyjątkiem § 1 pkt 13 lit. a i b oraz

pkt 15, które wchodzą w życie z dniem 15 marca 2026 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: wz. S. Krajewski

Warszawa, dnia 29 maja 2025 r.

Poz. 695

RO ZPO RZ ĄD Z E N I E

M IN I S TR A R O L N IC T WA I RO Z WO J U W S I 1)

z dnia 26 maja 2025 r.

zmieniające rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty

pomocy finansowej w ramach wsparcia inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych oraz w formie premii z tytułu

zalesień, zadrzewień lub systemów rolno-leśnych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej

na lata 2023–2027

Na podstawie art. 71 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na

lata 2023–2027 (Dz. U. z 2024 r. poz. 1741 oraz z 2025 r. poz. 321) zarządza się, co następuje