Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 6 marca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia

§ 1. W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej

kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, z późn.

zm.2)) w załączniku nr 1 do rozporządzenia wprowadza się następujące zmiany

1)

w części „Przedmioty w liceum ogólnokształcącym i technikum mogą być nauczane w zakresie podstawowym lub

zakresie rozszerzonym:” pkt 1 otrzymuje brzmienie

„1) tylko w zakresie podstawowym: język łaciński, muzyka, plastyka, edukacja obywatelska, wychowanie fizyczne,

edukacja dla bezpieczeństwa, edukacja zdrowotna, etyka;”;

2)

w części „W liceum ogólnokształcącym i technikum są realizowane następujące przedmioty:”

a)

po pkt 11 dodaje się pkt 11a w brzmieniu

„11a) edukacja obywatelska;”,

b)

uchyla się pkt 22,

c)

po pkt 22 dodaje się pkt 22a w brzmieniu

„22a) edukacja zdrowotna2);

2)

Sposób nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna określają przepisy wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia

7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

(Dz. U. z 2022 r. poz. 1575).”;

3)

po części zatytułowanej „Historia” dodaje się część zatytułowaną „Edukacja obywatelska” w brzmieniu

„Edukacja obywatelska

Głównym celem podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska jest przygotowanie uczniów do

świadomego i odpowiedzialnego zaangażowania obywatelskiego w społeczeństwie demokratycznym.

Przedmiot buduje i wzmacnia postawy patriotyczne młodych ludzi oparte na poczuciu tożsamości i dumie z przynależności do wspólnoty, trosce o małą i dużą ojczyznę, poczuciu odpowiedzialności za jej kształt. Równolegle przedmiot kształtuje otwartość i szacunek wobec innych, empatię i solidarność z innymi oraz zaangażowanie na rzecz dobra wspólnego.

Wymagania ogólne podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska dotyczą: rozumienia sfery

publicznej, zainteresowania sprawami publicznymi oraz zaangażowania obywatelskiego, które razem składają się na

postawę patriotyczną.”;

1)

Minister Edukacji kieruje działem administracji rządowej – oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa

Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji (Dz. U. poz. 2717).

Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. U. z 2020 r. poz. 1248, z 2021 r. poz. 1537, z 2022 r. poz. 622

i 1705, z 2023 r. poz. 314 i 1755 oraz z 2024 r. poz. 1019.

2)

4)

uchyla się część zatytułowaną „Wychowanie do życia w rodzinie”;

5)

po części zatytułowanej „Wychowanie do życia w rodzinie” dodaje się część zatytułowaną „Edukacja zdrowotna”

w brzmieniu

„Edukacja zdrowotna

Głównym celem podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna jest rozwijanie zaawansowanych

kompetencji uczniów w zakresie całożyciowej dbałości o zdrowie, z uwzględnieniem samodzielności w podejmowaniu świadomych decyzji zdrowotnych oraz odpowiedzialności za zdrowie własne i otoczenia w zgodzie z aktualnymi

wyzwaniami epidemicznymi oraz sytuacją geopolityczną. Uczniowie uczą się, jak kształtować swój potencjał zdrowotny i kulturę zdrowotną oraz jak budować bezpieczeństwo zdrowotne, dzięki czemu stają się aktywnymi uczestnikami procesów prozdrowotnych w społeczeństwie.

Edukacja zdrowotna oprócz rozwijania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy) koncentruje się na kształtowaniu zdolności krytycznego myślenia, analizy oraz oceny informacji dotyczących zdrowia. Proces ten szczególnie

akcentuje umiejętność podejmowania trafnych decyzji zdrowotnych – zarówno w odniesieniu do własnych potrzeb,

jak i potrzeb otoczenia oraz społeczności, w której uczniowie funkcjonują. Kluczowym elementem jest również podejmowanie działań profilaktycznych i naprawczych, z uwzględnieniem aspektów zdrowia publicznego i środowiskowego.

Wymagania ogólne podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują rozumienie powiązań między różnymi aspektami zdrowia (fizycznego, psychicznego, społecznego, seksualnego i środowiskowego)

a czynnikami wpływającymi na ich kształtowanie, rozwijanie umiejętności analizowania i wykorzystywania wiarygodnych oraz rzetelnych źródeł informacji dotyczących zdrowia, a także promowanie zdrowego stylu życia i odpowiedzialności za zdrowie publiczne. Uczniowie kształtują zdolność współpracy i zaangażowania w działania prozdrowotne w społeczności szkolnej i lokalnej, z uwzględnieniem szeroko pojmowanego zdrowia oraz praktycznego

wykorzystania zdobytej wiedzy w życiu osobistym i społecznym na obecnym etapie życia oraz w przyszłości.

Przedmiot edukacja zdrowotna ma charakter interdyscyplinarny, integrując elementy nauk medycznych i nauk o zdrowiu oraz nauk społecznych, humanistycznych, przyrodniczych i ścisłych.”;

6)

po części zatytułowanej „HISTORIA ZAKRES PODSTAWOWY I ROZSZERZONY” dodaje się część zatytułowaną „EDUKACJA OBYWATELSKA ZAKRES PODSTAWOWY” w brzmieniu

„EDUKACJA OBYWATELSKA

ZAKRES PODSTAWOWY

Cele kształcenia – wymagania ogólne

1.

Cel – rozumienie sfery publicznej.

Uczeń rozumie najważniejsze zjawiska oraz procesy społeczne i polityczne, a także zasady nimi rządzące, poddaje je samodzielnej analizie i ocenie, wykorzystując również perspektywę historyczną.

2.

Cel – rozumienie oraz poszanowanie wartości i zasad demokracji.

Uczeń rozumie podstawowe zasady i mechanizmy demokratycznego państwa prawa, w tym prawa człowieka,

które gwarantuje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, oraz odnosi te prawa do codziennych sytuacji życiowych, poddaje je analizie i ocenie.

3.

Cel – zainteresowanie sferą publiczną i posiadanie własnych opinii.

Uczeń interesuje się wybranymi obszarami rzeczywistości społeczno-politycznej, formułuje i uzasadnia opinie

w sprawach publicznych w oparciu o wartości (własne i społecznie uznane) i sprawdzone informacje.

4.

Cel – poszanowanie opinii innych osób.

Uczeń rozumie i szanuje perspektywę oraz opinie innych osób, rozpoznaje kwestie kontrowersyjne lub sporne,

prezentuje własne zdanie z szacunkiem do odmiennych opinii i w dialogu poszukuje porozumienia.

5.

Cel – zaangażowanie obywatelskie.

Uczeń identyfikuje problemy społeczne i poszukuje ich rozwiązań, angażuje się indywidualnie lub we współpracy z innymi w działania na rzecz dobra wspólnego i ojczyzny.

6.

Cel – wpływanie na władze publiczne i interakcje państwo – obywatel.

Uczeń potrafi załatwiać wybrane sprawy urzędowe i podejmować działania w interakcji z państwem; rozumie

mechanizmy i formy uczestnictwa obywatelskiego i je odpowiedzialnie wykorzystuje.

Realizacja celów kształcenia – wymagań ogólnych podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska składa się z trzech równoważnych elementów nauczania i uczenia się, tj.

1) opanowania wiedzy i umiejętności określonych w siedmiu działach tematycznych;

2) realizacji czterech praktycznych działań obywatelskich;

3) realizacji grupowego projektu edukacyjnego (badawczego lub społecznego).

Elementy te wzajemnie się uzupełniają i tylko ich równoległa realizacja pozwala w pełni osiągnąć cele kształcenia.

Z uwagi na cele kształcenia – wymagania ogólne edukacji obywatelskiej szczególnie istotne jest rozwijanie następujących umiejętności

1.

Umiejętność – poszukiwanie, weryfikowanie i krytyczne analizowanie informacji na tematy społeczne i polityczne.

2.

Umiejętność – określanie własnego zdania na podstawie danych, wartości i potrzeb, a także jego wyrażanie oraz

poparcie go argumentami.

3.

Umiejętność – prowadzenie z szacunkiem dla innych dialogu w kwestiach spornych.

4.

Umiejętność – podejmowanie działań na rzecz rozwiązania wybranych problemów społecznych polegających na

5.

6.

1)

identyfikowaniu i analizowaniu problemów społecznych w wybranym obszarze;

2)

formułowaniu propozycji rozwiązań problemów społecznych i realizacji działań (samodzielnie lub zespołowo) nakierowanych na ich rozwiązanie lub wpływaniu na władze publiczne, aby osiągnąć ten cel.

Umiejętność – wpływanie na władze publiczne polegające na

1)

świadomym udziale w głosowaniu / wyborze przedstawicieli;

2)

umiejętności wpływania na władze publiczne przez dialog z ich organami;

3)

umiejętności wpływania na władze publiczne przez formy protestu dopuszczone w porządku demokratycznym.

Umiejętność – załatwianie podstawowych spraw urzędowych i ochrona własnych praw w relacji z państwem.

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Podstawa programowa w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska obejmuje siedem działów, które odzwierciedlają

sześć kręgów wspólnot, w których funkcjonuje uczeń – od rodziny przez szkołę, wspólnotę lokalną i regionalną,

ojczyznę i wspólnotę europejską po wspólnotę międzynarodową. Dodatkowo wyodrębniono dział wprowadzający do

tematyki edukacji obywatelskiej oraz dział dotyczący demokracji i prawa.

W podstawie programowej w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska szczególnie istotne jest umożliwienie uczniom zrozumienia bieżących wydarzeń społeczno-politycznych. W tym celu wprowadzono wymagania fakultatywne

do wyboru przez nauczyciela, a w wielu wymaganiach pozostawiono nauczycielowi dowolność wykorzystania bieżących przykładów.

Każde z wymagań szczegółowych zawartych w tabelach łączy w sobie wiedzę, którą uczniowie powinni opanować,

oraz umiejętności, które powinni zdobyć.

Znak „X” w tabelach oznacza, że sposób pracy z danym wymaganiem powinien realizować dany cel kształcenia oraz

umożliwiać uczniom nabycie umiejętności.

Dział I. Ja i społeczeństwo

Pytanie wiodące: Co to znaczy być dobrym obywatelem / dobrą obywatelką?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

wyjaśnia, czym jest patriotyzm; formułuje opinię

o różnych formach i sposobach wyrażania identyfikacji

z ojczyzną i troski o ojczyznę; rozważa, co to znaczy

być dobrym obywatelem (w przeszłości i obecnie);

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

X

2

X

X

3

2)

3)

4)

5)

–4–

identyfikuje różne grupy społeczne i wspólnoty

(od rodziny, przez wspólnotę lokalną i państwową,

po globalną); ocenia zależności między składowymi

tożsamości związanymi z przynależnością do

określonych grup i wspólnot;

opisuje dynamikę relacji grupowych i międzygrupowych,

w tym zjawiska konformizmu i nonkonformizmu, oraz

powstawanie podziałów my – oni; rozpoznaje przykłady

ksenofobii, stereotypów i uprzedzeń oraz dyskryminacji,

w tym mowy nienawiści, a także reaguje na ich przejawy

w swoim otoczeniu;

identyfikuje zachowania, które budują współpracę

i zaufanie w grupie, oraz takie, które prowadzą do

konfliktów i podziałów; stosuje wybrane metody

rozwiązywania konfliktów w grupie;

korzystając z wyników badań, identyfikuje, co łączy,

a co dzieli społeczeństwo polskie; wskazuje, z czego

możemy być dumni jako państwo, a także formułuje

w tej sprawie opinię i podejmuje dyskusję.

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno z wymagań

fakultatywnych). Uczeń

1)

2)

3)

4)

5)

6)

7)

na wybranych przykładach analizuje wpływ swoich

codziennych, indywidualnych wyborów na otoczenie,

w tym na środowisko naturalne, i innych ludzi;

analizuje zagadnienia budzące spory w społeczeństwie

polskim, a także formułuje opinię w jednej

z kontrowersyjnych kwestii i podejmuje w tej sprawie

dialog;

zbiera i weryfikuje informacje na temat wybranego

wyzwania społecznego istotnego dla młodego pokolenia,

a także formułuje opinię i podejmuje dyskusję na temat

możliwych działań w danym obszarze;

charakteryzuje wybrane przemiany społeczeństwa

polskiego po 1989 r. w wymiarze kulturowym,

demograficznym, społecznym, politycznym,

w zakresie rozwoju technologii; formułuje opinię

i podejmuje dyskusję na temat możliwych zmian

społecznych w najbliższych dekadach ze szczególnym

uwzględnieniem rozwoju technologii cyfrowych

i zmian w środowisku naturalnym;

korzystając z wyników badań, opisuje poziom zaufania

społecznego oraz jego wpływ na funkcjonowanie

społeczeństwa i stan demokracji; identyfikuje czynniki

obniżające poziom zaufania społecznego i weryfikuje

informacje budujące wybraną teorię spiskową;

wyjaśnia, na czym polega obywatelski obowiązek

obrony ojczyzny, a także formułuje opinię w sprawie

różnych obowiązków w tym zakresie; wyjaśnia

znaczenie systemu obrony cywilnej;

opisuje wyzwania, z którymi mierzą się osoby

szczególnie narażone na wykluczenie społeczne, w tym

osoby z niepełnosprawnościami i osoby starsze,

uzasadnia potrzebę ich wsparcia, a także formułuje

opinię i dyskutuje na temat istniejących form pomocy

państwa dla tych grup.

Poz. 382

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Cele

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

2

3

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

4

X

X

Dział II. Szkoła jako wspólnota

Pytanie wiodące: Jak wspólnie tworzymy szkołę?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

2)

3)

opisuje znaczenie szkolnych reguł określonych

w statucie lub innych dokumentach

wewnątrzszkolnych oraz prawa i obowiązki

uczniowskie, zna ich źródła i uzasadnienie, reaguje

w sytuacjach naruszenia reguł;

diagnozuje problemy i potrzeby społeczności szkolnej,

proponuje konstruktywne rozwiązania, a także w miarę

możliwości (samodzielnie lub zespołowo) podejmuje

działanie w tej sprawie;

opisuje ideę samorządności uczniowskiej, w tym

samorząd klasowy, szkolny i radę szkoły; analizuje

mechanizmy włączania uczniów w decydowanie

o sprawach szkoły, a także wykorzystuje samodzielnie

lub w grupie wybrany mechanizm.

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

X

2

3

X

X

5

6

X

X

X

4

X

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno z wymagań

fakultatywnych). Uczeń

1

2

2)

3)

analizuje regulamin samorządu uczniowskiego lub

inny wewnątrzszkolny regulamin, a także ocenia jego

regulacje i proponuje zmiany, jeśli są konieczne;

analizuje podstawowe aspekty funkcjonowania

systemu oświaty, w tym finansowanie szkół, tworzenie

programów nauczania; wyjaśnia znaczenie obowiązku

szkolnego i obowiązku nauki, a także formułuje opinię

w tej sprawie i podejmuje dyskusję;

wyjaśnia, czym są mediacje i kiedy mogą być

stosowane; wymienia korzyści wynikające

z wykorzystania mediacji w konfliktach rówieśniczych

i szkolnych; gdy jest to możliwe, w sytuacjach

spornych odwołuje się do mediacji.

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

2

X

X

X

3

4

5

6

X

X

X

X

X

X

X

Dział III. Społeczność lokalna i regionalna

Pytanie wiodące: Jak budujemy wspólnotę lokalną i regionalną?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

identyfikuje i opisuje specyficzne cechy swojej

społeczności lokalnej oraz dziedzictwo budujące

lokalną tożsamość i lokalny patriotyzm; formułuje

opinię i podejmuje dyskusję o najważniejszych

wyzwaniach stojących przed społecznością;

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

X

2

3

X

X

2)

3)

4)

5)

6)

–6–

porównuje zadania i kompetencje poszczególnych

szczebli samorządu terytorialnego, w tym jednostek

pomocniczych gminy, oraz ich wpływ na własne życie

i życie społeczności; wyjaśnia znaczenie

samorządności i pomocniczości;

opisuje sposoby podejmowania decyzji przez organy

władz wykonawczych i uchwałodawczych jednostek

samorządu terytorialnego; identyfikuje mechanizmy

udziału mieszkańców w procesach decyzyjnych

i wykorzystuje wybrany mechanizm;

identyfikuje formy aktywności obywatelskiej, w tym

wolontariat, i dostępne lokalnie mechanizmy

wspierające zaangażowanie mieszkańców (np. budżet

obywatelski, inicjatywę lokalną, fundusz sołecki) oraz

w miarę możliwości wykorzystuje wybrany

mechanizm w sprawie ważnej dla siebie lub

społeczności;

opisuje ideę młodzieżowych rad gmin, miast,

powiatów i sejmików wojewódzkich, wyszukuje rady

działające w swojej okolicy, a także analizuje ich pracę

i w miarę możliwości włącza się w ich działania;

jest przygotowany do załatwienia podstawowych

spraw urzędowych ważnych dla młodych obywateli

oraz wypełnia wybrany formularz lub wniosek.

Poz. 382

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno z wymagań

fakultatywnych). Uczeń

1

2

2)

3)

4)

5)

wyszukuje żyjących współcześnie lub historycznych

patriotów lokalnych, osoby ważne dla lokalnej

społeczności, analizuje ich sylwetki i formułuje na tej

podstawie wnioski dotyczące bycia dobrym

obywatelem małej i dużej ojczyzny;

analizuje budżet gminy, przedstawia i ocenia strukturę

dochodów i wydatków, formułuje opinię na temat

wydatków ponoszonych przez gminę;

wyszukuje aktualne informacje o pracach rady gminy

lub miasta oraz działaniu komisji powołanych przez

radę gminy lub miasta, wybiera i śledzi interesujące go

zagadnienie, formułuje i przedstawia opinię na jego

temat;

identyfikuje lokalnie działające organizacje

pozarządowe, poznaje ich działania, szuka tych,

których cele podziela, oraz poznaje różnorodne formy

zaangażowania w ich działania, w tym wolontariat,

i w miarę możliwości angażuje się w działalność

organizacji;

diagnozuje problemy i potrzeby społeczności lokalnej

dotykające młodych ludzi, a także proponuje

konstruktywne rozwiązania tych problemów oraz

korzysta z dostępnych mechanizmów

demokratycznych, aby je zasygnalizować.

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

2

X

3

4

6

X

X

X

5

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Dział IV. Demokracja i prawo

Pytanie wiodące: Jak demokracja i Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej chronią nasze prawa?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

2)

3)

4)

5)

6)

7)

8)

9)

na przykładzie Polski po 1945 r. charakteryzuje ustrój

totalitarny i autorytarny oraz odróżnia je od demokracji;

analizuje i ocenia polityczne, społeczne, ekonomiczne

i obyczajowe konsekwencje autokratycznych sposobów

rządzenia dla jednostki;

wskazuje kluczowe etapy i założenia procesu

demokratyzacji Polski po 1989 r. oraz – wykorzystując

doświadczenia świadków historii – przedstawia i ocenia

polityczne, gospodarcze i społeczne konsekwencje

transformacji oraz dyskutuje na ich temat;

korzystając z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

wyjaśnia podstawowe wartości i zasady

demokratycznego państwa prawa oraz analizuje je

i wyraża opinię o ich wpływie na codzienne życie

obywateli; porównuje demokrację większościową

i konstytucyjną;

identyfikuje i opisuje współczesne zagrożenia dla

demokracji, wyjaśnia znaczenie inicjatyw, które im

przeciwdziałają, oraz formułuje opinię o ich

skuteczności;

wyjaśnia znaczenie wyborów w systemie

demokratycznym; wskazuje główne zasady prawa

wyborczego na przykładzie Polski i argumentuje na

rzecz świadomego udziału w głosowaniu;

opisuje cechy dobrego prawa i na przykładzie

wybranych problemów prawnych wyjaśnia znaczenie

najważniejszych dla młodzieży i młodych dorosłych

instytucji prawa cywilnego i rodzinnego oraz odnajduje

informacje o nieodpłatnej pomocy prawnej;

identyfikuje podstawowe prawa człowieka i obywatela,

wyjaśnia ich znaczenie w relacji obywatel – państwo;

analizuje informacje i formułuje opinię w wybranej

kontrowersyjnej sprawie dotyczącej praw człowieka;

rozpoznaje przypadki łamania praw człowieka

i obywatela, potrafi zgłosić ich naruszenie oraz

wykorzystać inne sposoby ochrony tych praw, w tym

przez kontakt z organami państwowymi

i międzynarodowymi powołanymi w tym celu;

rozróżnia pracę wykonywaną na podstawie stosunku

pracy (umowa o pracę), pracę wykonywaną na

podstawie innego stosunku prawnego stanowiącego

podstawę świadczenia pracy lub usług (umowy

cywilnoprawne), wolontariat, staż i praktyki, a także

identyfikuje prawa i obowiązki osoby związanej takimi

umowami oraz sposoby ochrony tych praw, w tym za

pośrednictwem związków zawodowych.

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

2

3

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

4

5

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

6

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno z wymagań

fakultatywnych). Uczeń

1

2

2)

3)

4)

5)

6)

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

wyjaśnia zjawisko populizmu, ocenia jego wpływ na

demokrację i życie publiczne, formułuje opinię w tej

sprawie i dyskutuje o niej;

wyjaśnia ideę hierarchii źródeł prawa w systemie

prawnym Rzeczypospolitej Polskiej (którymi są m.in.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, ratyfikowane

umowy międzynarodowe, ustawy i rozporządzenia)

oraz potrafi wyszukać obowiązujący wybrany akt

normatywny;

opisuje własne prawa i obowiązki w relacji

z instytucjami publicznymi i funkcjonariuszami

publicznymi (np. policją, prokuraturą, sądem) oraz

potrafi bronić tych praw w sytuacji ich naruszenia;

na wybranych przykładach wyjaśnia najważniejsze

instytucje prawa karnego, identyfikuje i analizuje prawa

przysługujące obywatelowi w sprawie karnej;

X

wskazuje podstawowe sposoby ochrony własnych

danych osobowych oraz wyjaśnia formy naruszania

dóbr osobistych, szczególnie w Internecie; potrafi

zgłosić naruszenie dóbr osobistych;

wyjaśnia podstawowe regulacje prawne dotyczące

ruchu drogowego w zakresie poruszania się hulajnogą

elektryczną, rowerem, urządzeniem transportu

osobistego i urządzeniami wspomagającymi ruch,

a także potrafi zastosować te regulacje w praktyce.

X

2

3

X

X

4

5

6

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Dział V. Polska – władza, świat polityki i sfera publiczna

Pytanie wiodące: Jak działa państwo?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

2)

na przykładzie wybranej ustawy przedstawia przebieg

procesu legislacyjnego w Polsce; wyjaśnia możliwe

konwencjonalne i niekonwencjonalne formy

zaangażowania obywatela w proces stanowienia prawa

oraz w miarę możliwości z nich korzysta;

opisuje najważniejsze kompetencje i strukturę władzy

ustawodawczej w Rzeczypospolitej Polskiej; analizuje

porządek dzienny wybranego posiedzenia Sejmu

i Senatu; wyszukuje informacje o wybranym

parlamentarzyście ze swojego okręgu i jego aktywności

politycznej;

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

2

3

4

5

X

X

X

X

X

X

X

X

3)

4)

5)

6)

7)

8)

9)

10)

11)

12)

13)

–9–

opisuje najważniejsze kompetencje i pozycję ustrojową

Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej oraz analizuje

wybrane działania przez niego podejmowane, a także

formułuje opinię w ich sprawie i poddaje ją dyskusji;

opisuje kompetencje Rady Ministrów oraz rolę służby

cywilnej; analizuje bieżące działania wybranego

ministerstwa oraz formułuje opinię w ich sprawie

i poddaje ją dyskusji;

opisuje strukturę władzy sądowniczej (Sąd Najwyższy,

sądy powszechne, sądy administracyjne i sądy

wojskowe, Trybunał Konstytucyjny i Trybunał Stanu)

i wyjaśnia jej funkcje oraz znaczenie dla obywatela;

na przykładzie ustroju III Rzeczypospolitej Polskiej

uzasadnia znaczenie podziału i równowagi władzy

ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej dla

demokratycznego charakteru państwa; na wybranym

przykładzie omawia kontrowersje związane

z trójpodziałem władzy, przytaczając argumenty

różnych stron sporu;

rozróżnia partie polityczne znajdujące się

w parlamencie Rzeczypospolitej Polskiej,

a na przykładzie wybranych zagadnień wskazuje

główne różnice programowe pomiędzy nimi i formułuje

o nich własną opinię;

omawia wybrane zagadnienie bieżące z zakresu polityk

publicznych, które dzieli opinię publiczną, analizuje

informacje i opinie na temat tego zagadnienia oraz

formułuje własną opinię i uczestniczy w debacie na

jego temat;

wyjaśnia znaczenie przejrzystości życia publicznego

i działanie mechanizmów kontroli obywatelskiej

mającej przeciwdziałać zjawiskom patologii lokalnych

władz publicznych (np. nepotyzm, korupcja,

klientelizm); w miarę możliwości stosuje wybrane

narzędzia kontroli obywatelskiej (np. dostęp do

informacji publicznej);

wyjaśnia znaczenie społeczeństwa obywatelskiego dla

sprawnego funkcjonowania państwa demokratycznego,

analizuje funkcjonowanie wybranych instytucji

społeczeństwa obywatelskiego oraz zna sposoby ich

wspierania;

wyjaśnia wpływ mediów tradycyjnych

i społecznościowych na przekonania i postawy opinii

publicznej oraz funkcjonowanie społeczeństwa,

państwa i demokracji; wyjaśnia zagrożenia związane

z upowszechnianiem niesprawdzonych informacji;

wyszukuje wiarygodne i rzetelne źródła informacji na

wybrane tematy społeczno-polityczne; identyfikuje

przykłady manipulacji i dezinformacji oraz fałszywe

informacje, a także potrafi je weryfikować;

wyjaśnia wpływ Kościoła katolickiego na proces

demokratyzacji życia publicznego w Polsce do 1989 r.,

na wybranych przykładach analizuje charakter

bieżących relacji państwo – kościoły i inne związki

wyznaniowe, a także formułuje opinię w tej sprawie

i poddaje ją dyskusji.

Poz. 382

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno z wymagań

fakultatywnych). Uczeń

1

2

2)

3)

4)

5)

6)

7)

analizuje kampanię wyborczą, programy partii i sposób

komunikacji z obywatelami oraz wyjaśnia wpływ

sondaży; krytycznie ocenia komunikaty perswazyjne –

potrafi odróżniać fakty od opinii i weryfikować

informacje;

na wybranych przykładach (historycznych

i współczesnych) identyfikuje cechy odpowiedzialnego

przywództwa i wyjaśnia jego wpływ na

funkcjonowanie wspólnot; identyfikuje w swoim

otoczeniu osoby praktykujące przywództwo;

na przykładzie wybranego problemu analizuje przejawy

i skutki polaryzacji społecznej i politycznej oraz

formułuje w tej sprawie opinię;

ocenia wpływ społeczeństwa obywatelskiego

na przemiany polityczne i społeczne w Polsce XX w.

i XXI w., w tym znaczenie ruchu społecznego

„Solidarność”, i na przykładzie wybranego problemu

analizuje działania organizacji i ruchów społecznych na

rzecz rozwiązania tego problemu;

przedstawia krajobraz medialny w Polsce, rozróżnia

profile ideowe redakcji, ocenia wiarygodność

wybranych publikacji oraz formułuje opinie i dyskutuje

o nich z innymi;

wie, czym jest e-administracja, podaje przykłady spraw

obywatelskich, które można załatwić zdalnie, i potrafi

to zrobić;

wyjaśnia podstawowe założenia systemu emerytalnego,

identyfikuje najważniejsze wyzwania stojące przed nim

oraz formułuje opinie i dyskutuje o nich z innymi.

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

2

X

3

4

5

6

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Dział VI. Polska w Europie

Pytanie wiodące: Jakiej Unii Europejskiej chcemy?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

2)

opisuje genezę powstania Unii Europejskiej, rozpoznaje

jej główne instytucje (Radę Europejską, Radę Unii

Europejskiej, Komisję Europejską, Parlament

Europejski oraz Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej) i opisuje udział Polski w procesach

decyzyjnych w Unii Europejskiej;

ocenia bilans członkostwa Polski w Unii Europejskiej,

w tym w zakresie czterech swobód jednolitego rynku

oraz praw obywateli Unii Europejskiej, oraz bierze

udział w dyskusji na jego temat;

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

2

3

X

X

X

X

3)

4)

– 11 –

rozważa dylematy dotyczące pogłębiania i poszerzania

integracji europejskiej oraz formułuje opinię

i podejmuje dyskusję na temat tych procesów;

poszukuje możliwości własnego rozwoju (edukacja,

praca, wolontariat) przy wsparciu programów Unii

Europejskiej i planuje ich wykorzystanie.

Poz. 382

X

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno z wymagań

fakultatywnych). Uczeń

1

2

2)

3)

przedstawia założenia wybranej polityki wspólnotowej,

w tym wpływ jej realizacji na własną okolicę i Polskę,

oraz formułuje i uzasadnia swoją opinię na jej temat;

wyjaśnia dostępne obywatelom sposoby wpływania na

politykę Unii Europejskiej, w tym europejską

inicjatywę obywatelską, i w miarę możliwości

wykorzystuje wybrane z nich;

na wybranym przykładzie analizuje przyczyny

i konsekwencje etnicznego i religijnego zróżnicowania

społeczeństw państw europejskich oraz ocenia różne

modele polityki państwa względem różnorodności.

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

2

X

3

4

5

6

X

X

X

X

X

Dział VII. Świat globalnych zależności

Pytanie wiodące: Jak my wpływamy na świat i jak świat wpływa na nas?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

1)

identyfikuje polityczne, gospodarcze, finansowe,

społeczne i ekologiczne zależności między Polską

a resztą świata oraz analizuje wybrane z nich,

wskazując ich przyczyny, w tym historyczne, oraz

konsekwencje;

X

2)

wyjaśnia czynniki wpływające na bezpieczeństwo

międzynarodowe i bezpieczeństwo Polski, w tym rolę

NATO i ONZ; formułuje opinię i dyskutuje na temat

wybranych zagrożeń dla bezpieczeństwa;

identyfikuje najważniejsze problemy globalne, w tym

w zakresie zrównoważonego rozwoju, oraz na

wybranych przykładach wyjaśnia konieczność

międzynarodowej współpracy i lokalnych działań

obywateli w celu ich rozwiązania;

analizuje wpływ handlu międzynarodowego i innych

zależności gospodarczych na jakość życia ludzi

w różnych częściach świata; wyjaśnia i w miarę

możliwości stosuje zasady odpowiedzialnej konsumpcji

oraz patriotyzmu gospodarczego;

X

4)

4

5

6

Umiejętności

1

3)

3

2

3

X

X

4

X

X

X

X

5)

wyjaśnia przyczyny i konsekwencje kryzysu

klimatycznego; analizuje globalne i lokalne inicjatywy

na rzecz powstrzymania zmian klimatu i wskazuje

działania, które mogą podjąć obywatele, oraz w miarę

możliwości angażuje się w wybrane działania.

Poz. 382

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno z wymagań

fakultatywnych). Uczeń

1

2

2)

3)

4)

5)

6)

ocenia przytaczane w debacie publicznej argumenty na

temat konsekwencji ruchów migracyjnych na świecie

oraz weryfikuje fakty i analizuje opinie na ten temat,

a także formułuje swoje stanowisko i podejmuje

dyskusję;

wyszukuje informacje o działaniach podejmowanych

przez organizacje społeczne i obywateli na rzecz

rozwiązania wybranego problemu globalnego, ocenia je

i w miarę możliwości angażuje się w wybrane z nich;

na wybranych przykładach ocenia wpływ korporacji

międzynarodowych, w tym technologicznych, na życie

społeczne i gospodarcze oraz środowisko, a także

formułuje opinię w tej sprawie i podejmuje dyskusję;

wyjaśnia przyczyny wybranego konfliktu

międzynarodowego (także w kontekście zasad prawa

międzynarodowego), identyfikuje jego konsekwencje

oraz ocenia próby jego rozwiązania;

opisuje zadania przedstawicielstw dyplomatycznych

Rzeczypospolitej Polskiej, wyszukuje o nich informacje

oraz potrafi korzystać z pomocy służb konsularnych

podczas przygotowań do wyjazdu za granicę i w czasie

pobytu za granicą;

analizuje wybrane bieżące wydarzenie na arenie

międzynarodowej, zdobywa i weryfikuje informacje na

jego temat, formułuje swoją opinię w jego sprawie i ją

prezentuje.

4

5

6

Umiejętności

1

1)

3

X

X

X

2

3

X

X

X

5

X

X

6

X

X

X

X

4

X

X

X

Wymagania szczegółowe dotyczące działań obywatelskich i projektu obywatelskiego

Działania obywatelskie są sposobem nabywania praktycznych umiejętności obywatelskich oraz rozwijania postaw

patriotycznych i sprawczości. Uczeń w ramach przedmiotu edukacja obywatelska (samodzielnie lub zespołowo) podejmuje przynajmniej cztery działania obywatelskie w formie

1)

aktywnego uczestnictwa w debacie na wybrany temat społeczny, prezentowania własnego zdania, które uzasadnia i którego broni, oraz podejmowania dialogu z osobami o odmiennych poglądach;

2)

aktywnego udziału w spotkaniu z przedstawicielami organów władzy publicznej, w ramach którego zadaje pytania dotyczące kompetencji tych organów;

3)

aktywnego uczestnictwa w przygotowaniu obchodów rocznicy ważnego wydarzenia historycznego (nieorganizowanego w ramach działalności szkoły) lub w innych obchodach;

4)

sformułowania i opublikowania własnej opinii w ważnej dla siebie sprawie publicznej w lokalnych lub szkolnych mediach, z poszanowaniem poglądów innych i z poszanowaniem demokratycznego porządku prawnego;

5)

zorganizowania kampanii społecznej lub zbiórki na wybrany przez siebie cel, w ramach której zachęca do udziału w niej innych ludzi lub instytucje;

6)

nawiązania współpracy jako wolontariusz z lokalną organizacją społeczną lub instytucją publiczną w celu wsparcia realizacji jej celów statutowych, po czym przedstawienia na forum klasy efektów swojego zaangażowania;

7)

napisania wniosku o dofinansowanie projektu w ramach szkolnego lub lokalnego budżetu partycypacyjnego lub

innego wniosku o wsparcie finansowe;

8)

napisania i wysłania (opublikowania) petycji, listu lub listu otwartego do przedstawicieli władz publicznych

w ważnej dla niego sprawie;

9)

kandydowania w klasowych lub szkolnych wyborach, w tym prowadzenia kampanii wyborczej;

10) przygotowania dokumentów koniecznych do zgłoszenia zgromadzenia (protestu lub pikiety);

11) wypełnienia wniosku o wydanie dowodu osobistego, paszportu lub innego dokumentu;

12) dokonania analizy programu wyborczego oraz kampanii wybranej partii lub kandydata;

13) uczestnictwa w konsultacjach społecznych na wybrany temat lub w wysłuchaniu publicznym, w ramach których

formułuje własną opinię i przekazuje ją odpowiednim władzom;

14) przeprowadzenia sondy szkolnej lub ulicznej na wybrany temat, a następnie zaprezentowania jej wyników;

15) przeprowadzenia i udokumentowania wywiadu ze świadkiem historii najnowszej (np. kombatantem) lub inną

ważną postacią lokalną;

16) udziału w symulacji obrad organów władz publicznych lub organów organizacji międzynarodowej;

17) zorganizowania udziału w rozprawie sądowej w charakterze publiczności;

18) przeprowadzenia analizy dostępności wybranej przestrzeni, usługi lub produktu dla osób z niepełnosprawnościami.

Uczeń może podjąć za zgodą nauczyciela inne praktyczne działania obywatelskie wymagające podobnego zaangażowania. Przed podjęciem każdego działania uczeń ustala jego temat z nauczycielem.

Uczeń dokumentuje podejmowane działania w sposób pozwalający na ich późniejszą prezentację klasie lub nauczycielowi. Rekomendowaną formą dokumentacji jest indywidualne portfolio obywatelskie.

Ponadto wszyscy uczniowie, pracując w małych grupach (3–5 osób), zrealizują w toku nauki przedmiotu przynajmniej

jeden grupowy projekt edukacyjny na wybrany przez siebie temat zgodny z tematyką przedmiotu. Projekt może mieć

charakter badawczy lub społeczny. Celem projektu badawczego jest znalezienie odpowiedzi na pytania badawcze przy

wykorzystaniu przynajmniej 3 uzupełniających się źródeł informacji. Celem projektu społecznego jest rozwiązanie

wybranego problemu społecznego na poziomie klasy, szkoły, społeczności lokalnej lub przyczynienie się do rozwiązania innego, większego problemu społecznego.

Podczas pracy zespołowej nad realizacją projektu uczeń

1)

ustala cel projektu edukacyjnego (cel, który jest weryfikowany i akceptowany przez nauczyciela);

2)

planuje działania i dzieli się odpowiedzialnością za ich realizację w ramach grupy projektowej;

3)

tworzy harmonogram;

4)

realizuje założone działania, wprowadzając konieczne zmiany;

5)

dokumentuje podejmowane działania;

6)

publicznie prezentuje rezultaty projektu edukacyjnego w sposób ustalony z nauczycielem;

7)

podsumowuje projekt edukacyjny oraz współpracę w zespole przy jego realizacji.

Warunki i sposób realizacji

Praktyczny charakter przedmiotu edukacja obywatelska wymaga od nauczyciela stosowania w pracy z klasą metod

aktywizujących. Jest to konieczne, aby zwiększyć zaangażowanie uczniów w proces uczenia się oraz w realizację

wymagań ogólnych – celów kształcenia. W edukacji obywatelskiej metody podawcze powinny być stosowane jako

uzupełniające.

Z uwagi na specyfikę celów kształcenia w nauczaniu przedmiotu edukacja obywatelska najlepiej sprawdzą się następujące metody i techniki pracy: praca w grupach, burza mózgów, metaplan, dyskusja, różne formy debat, metoda

studiów przypadku, symulacja, odgrywanie ról i drama. Wśród metod aktywizujących szczególne miejsce w nauczaniu przedmiotu edukacja obywatelska zajmuje projekt edukacyjny, którego realizacja przez uczniów jest obowiązkowym elementem procesu dydaktycznego.

W nauczaniu przedmiotu edukacja obywatelska powinien znaleźć się również czas na

1)

wizyty w instytucjach publicznych (np. urzędach gmin, miast i powiatów, sądach, domach kultury);

2)

spotkania z przedstawicielami władz publicznych;

3)

kontakty z organizacjami społecznymi (lokalnymi, ogólnopolskimi, międzynarodowymi);

4)

spotkania z postaciami ważnymi dla lokalnej społeczności, w tym kombatantami lub innymi świadkami historii.

Przedmiot edukacja obywatelska zakłada omawianie podczas zajęć tematów związanych z bieżącymi zagadnieniami

społeczno-politycznymi, w tym także tematów dzielących Polaków i budzących w polskim społeczeństwie kontrowersje. Szkoła powinna być bowiem miejscem, w którym uczniowie starają się zrozumieć, co łączy i co dzieli polskie

społeczeństwo, a także miejscem, w którym uczą się weryfikować informacje na te tematy, poznają różnorodne stanowiska, starają się wyrobić sobie własną opinię, uzasadniają ją, z szacunkiem dla innych ją prezentują i podejmują

dialog z osobami, których poglądy mogą być odmienne.

Osiągnięcie opisanego powyżej efektu wymaga od nauczyciela zachowania neutralności światopoglądowej i politycznej szczególnie w sprawach, co do których istnieją w polskim społeczeństwie różnice poglądów. Celem zajęć nie

może być przekonanie uczniów do konkretnej opinii. Tym bardziej nie ma w czasie zajęć miejsca na agitację polityczną jakiejkolwiek formacji. Co do zasady nauczanie edukacji obywatelskiej ma więc charakter nieperswazyjny. Wyjątkiem są zasady i wartości wyznaczone przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, uznawane za aksjologiczny fundament wspólnoty obywatelskiej, do których przyjęcia i internalizacji przedmiot edukacja obywatelska powinien

zachęcać. Na nich powinny opierać się postawy patriotyczne rozwijane na zajęciach.

Edukacja obywatelska bazuje na wiedzy i umiejętnościach uzyskanych przez uczniów w ramach zajęć wiedzy o społeczeństwie w szkole podstawowej. Wymagania szczegółowe obejmujące treści nauczania obecne w szkole podstawowej zostały tutaj poszerzone i pogłębione.

Szczególne powiązanie występuje pomiędzy edukacją obywatelską a przedmiotem wiedza o społeczeństwie nauczanym w zakresie rozszerzonym. W klasach, które realizują podstawę programową w zakresie przedmiotu wiedza o społeczeństwie w zakresie rozszerzonym, nauczyciel edukacji obywatelskiej powinien skupić się na praktycznym wymiarze kształcenia, pogłębianiu nabywanych umiejętności, przygotowaniu uczniów do zaangażowania obywatelskiego na

podstawie wiedzy zdobywanej równolegle na zajęciach z wiedzy o społeczeństwie.

Interdyscyplinarny charakter edukacji obywatelskiej wymaga nawiązania również do zagadnień poruszanych na zajęciach z innych przedmiotów nauczanych w liceum ogólnokształcącym i technikum.

Powiązanie podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska

(w zakresie poszczególnych działów) z podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie innych przedmiotów

(w zakresie poszczególnych działów)

Podstawa programowa

kształcenia ogólnego

w zakresie przedmiotu

edukacja obywatelska

(poszczególne działy)

Dział I. Ja i społeczeństwo

Podstawa programowa kształcenia ogólnego

w zakresie innych przedmiotów (poszczególne działy)

Wiedza o społeczeństwie (zakres rozszerzony): Dział II. Dobro wspólne; Dział III.

Społeczności i wspólnoty; Dział V. Różnice społeczne; Dział VII. Migracje i kwestia

demograficzna w Polsce i we współczesnym świecie; Dział XIII. Rzeczpospolita

i problem wychodzenia z komunizmu

Historia (zakres podstawowy i rozszerzony): Dział LIX. Narodziny III Rzeczypospolitej

i jej miejsce w świecie na przełomie XX i XXI w.

Geografia

1) zakres podstawowy: Dział IX. Uwarunkowania rozwoju gospodarki światowej

rola poszczególnych sektorów gospodarki w rozwoju cywilizacyjnym, procesy

globalizacji, współpraca międzynarodowa, gospodarka oparta na wiedzy,

społeczeństwo informacyjne; Dział XV. Społeczeństwo i gospodarka Polski

rozmieszczenie ludności i struktura demograficzna, saldo migracji, struktura

zatrudnienia i bezrobocie, urbanizacja i sieć osadnicza, warunki rozwoju

rolnictwa, restrukturyzacja przemysłu, sieć transportowa, atrakcyjność

turystyczna;

2)

Poz. 382

zakres rozszerzony: Dział XV. Zróżnicowanie społeczno-kulturowe Polski

regiony etnograficzne, poziom życia, zachowania prokreacyjne Polaków, zalety

i wady życia na wsi i w mieście, cechy miast, preferencje wyborcze, partycypacja

społeczna, ubóstwo, wykluczenie i solidarność społeczna; Dział XXI. Wybrane

problemy społeczne współczesnego świata: problemy demograficzne, skutki

migracji, problemy uchodźstwa, wykorzystywanie pracy dzieci i pracowników

w krajach o niskich kosztach pracy, bezrobocie, nietolerancja

Edukacja dla bezpieczeństwa (zakres podstawowy): Dział I. Bezpieczeństwo państwa;

Dział IV. Edukacja obronna

Biznes i zarządzanie (zakres podstawowy): Dział III. Gospodarka rynkowa

przedsiębiorczość w gospodarce rynkowej, cechy gospodarki rynkowej, rodzaje

rynków, mechanizm rynkowy, podmioty gospodarki rynkowej, podmioty ekonomii

społecznej, parametry charakteryzujące gospodarkę, budżet państwa i budżety

jednostek samorządu terytorialnego, rola państwa w gospodarce, konsument na rynku,

patriotyzm gospodarczy

Dział III.

Społeczność lokalna

i regionalna

Wiedza o społeczeństwie (zakres rozszerzony): Dział II. Społeczeństwo obywatelskie;

Dział XI. Ustrój i system polityczny III Rzeczypospolitej

Geografia (zakres rozszerzony): Dział XV. Zróżnicowanie społeczno-kulturowe

Polski: regiony etnograficzne, poziom życia, zachowania prokreacyjne Polaków,

zalety i wady życia na wsi i w mieście, cechy miast, preferencje wyborcze,

partycypacja społeczna, ubóstwo, wykluczenie i solidarność społeczna;

Dział XVI. Elementy przestrzeni geograficznej i relacje między nimi we własnym

regionie – analiza materiałów źródłowych, badania i obserwacje terenowe

Biznes i zarządzanie (zakres podstawowy): Dział III. Gospodarka rynkowa

przedsiębiorczość w gospodarce rynkowej, cechy gospodarki rynkowej, rodzaje rynków,

mechanizm rynkowy, podmioty gospodarki rynkowej, podmioty ekonomii społecznej,

parametry charakteryzujące gospodarkę, budżet państwa i budżety jednostek samorządu

terytorialnego, rola państwa w gospodarce, konsument na rynku, patriotyzm gospodarczy

Dział IV.

Demokracja i prawo

Wiedza o społeczeństwie (zakres rozszerzony): Dział VIII. Polityka i kultura

polityczna; Dział X. Prawo; Dział XI. Ustrój i system polityczny III Rzeczypospolitej;

Dział XIII. Rzeczpospolita i problem wychodzenia z komunizmu;

Dział XV. Kulturowe, polityczne i gospodarcze zmiany na świecie po 1989 r.

Historia (zakres podstawowy i rozszerzony): Dział LI. Świat po II wojnie światowej.

Początek zimnej wojny; Dział LIII. Przemiany cywilizacyjne na świecie;

Dział LIV. Świat na przełomie tysiącleci; Dział LV. Proces przejmowania władzy

przez komunistów w Polsce (1944–1948); Dział LVI. Stalinizm w Polsce i jego

erozja; Dział LVII. Polska w latach 1957–1981; Dział VIII. Dekada 1981–1989;

Dział LIX. Narodziny III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie na przełomie

XX i XXI w.

Geografia (zakres rozszerzony): Dział XV. Zróżnicowanie społeczno-kulturowe

Polski: regiony etnograficzne, poziom życia, zachowania prokreacyjne Polaków,

zalety i wady życia na wsi i w mieście, cechy miast, preferencje wyborcze,

partycypacja społeczna, ubóstwo, wykluczenie i solidarność społeczna;

Dział XX. Problemy polityczne współczesnego świata: współczesne zmiany na mapie

politycznej świata, przemiany systemowe w Europie, funkcjonowanie Unii

Europejskiej, przyczyny i skutki terroryzmu

Edukacja dla bezpieczeństwa (zakres podstawowy): Dział I. Bezpieczeństwo państwa;

Dział IV. Edukacja obronna

Biznes i zarządzanie (zakres podstawowy): Dział III. Gospodarka rynkowa

przedsiębiorczość w gospodarce rynkowej, cechy gospodarki rynkowej, rodzaje rynków,

mechanizm rynkowy, podmioty gospodarki rynkowej, podmioty ekonomii społecznej,

parametry charakteryzujące gospodarkę, budżet państwa i budżety jednostek samorządu

terytorialnego, rola państwa w gospodarce, konsument na rynku, patriotyzm gospodarczy;

Dział V. Osoba przedsiębiorcza na rynku pracy: kariera zawodowa, poszukiwanie pracy,

rozmowa kwalifikacyjna, autoprezentacja, formułowanie opinii zwrotnej, etyka w pracy

Informatyka (zakres podstawowy): Dział IV. Rozwijanie kompetencji społecznych;

Dział V. Przestrzeganie prawa i zasad bezpieczeństwa

Dział V.

Polska – władza, świat polityki

i sfera publiczna

Wiedza o społeczeństwie (zakres rozszerzony): Dział III. Społeczności i wspólnoty;

Dział V. Różnice społeczne; Dział VI. Społeczeństwo obywatelskie; Dział VIII.

Polityka i kultura polityczna; Dział IX. Komunikowanie społeczne; Dział X. Prawo;

Dział XI. Ustrój i system polityczny III Rzeczypospolitej; Dział XII. Formy ustroju

współczesnych państw; Dział XIII. Rzeczpospolita i problem wychodzenia z komunizmu;

Dział XV. Kulturowe, polityczne i gospodarcze zmiany na świecie po 1989 r.

Historia (zakres podstawowy i rozszerzony): Dział LVI. Stalinizm w Polsce i jego

erozja; Dział LVII. Polska w latach 1957–1981; Dział VIII. Dekada 1981–1989;

Dział LIX. Narodziny III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie na przełomie

XX i XXI w.

Geografia

1) zakres podstawowy: Dział VIII. Przemiany struktur demograficznych

i społecznych oraz procesy osadnicze: rozmieszczenie i liczba ludności,

przemiany demograficzne, migracje, zróżnicowanie religijne, kręgi kulturowe,

sieć osadnicza, procesy urbanizacji, rozwój obszarów wiejskich;

2) zakres rozszerzony: Dział XV. Zróżnicowanie społeczno-kulturowe Polski

regiony etnograficzne, poziom życia, zachowania prokreacyjne Polaków, zalety

i wady życia na wsi i w mieście, cechy miast, preferencje wyborcze,

partycypacja społeczna, ubóstwo, wykluczenie i solidarność społeczna

Edukacja dla bezpieczeństwa (zakres podstawowy): Dział I. Bezpieczeństwo państwa;

Dział IV. Edukacja obronna

Biznes i zarządzanie (zakres podstawowy): Dział III. Gospodarka rynkowa

przedsiębiorczość w gospodarce rynkowej, cechy gospodarki rynkowej, rodzaje

rynków, mechanizm rynkowy, podmioty gospodarki rynkowej, podmioty ekonomii

społecznej, parametry charakteryzujące gospodarkę, budżet państwa i budżety

jednostek samorządu terytorialnego, rola państwa w gospodarce, konsument na rynku,

patriotyzm gospodarczy; Dział IV. Finanse osobiste: pieniądz, obieg pieniądza,

postawy wobec pieniędzy, dojrzałość finansowa, instytucje rynku finansowego,

budżet gospodarstwa domowego, spirala zadłużenia, podatki, formy oszczędzania

i inwestowania, ryzyko inwestycyjne, usługi bankowe, bezpieczeństwo

elektronicznych usług finansowych, finansowe zabezpieczenie przyszłości,

ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia majątkowe i na życie, inwestowanie na

Giełdzie Papierów Wartościowych, etyka w finansach

Biologia (zakres podstawowy): Dział VIII. Biotechnologia. Podstawy inżynierii

genetycznej

Informatyka (zakres podstawowy): Dział IV. Rozwijanie kompetencji społecznych

Dział VI.

Polska w Europie

Wiedza o społeczeństwie (zakres rozszerzony): Dział XIV. Polityka zagraniczna

Polski po 1989 r.; Dział XV. Kulturowe, polityczne i gospodarcze zmiany na świecie

po 1989 r.

Historia (zakres podstawowy i rozszerzony): Dział LII. Dekolonizacja, integracja

i nowe konflikty

Geografia

1) zakres podstawowy: Dział VII. Podział polityczny i zróżnicowanie poziomu

rozwoju społeczno-gospodarczego świata: mapa podziału politycznego, procesy

integracyjne i dezintegracyjne na świecie, konflikty zbrojne, podstawowe

wskaźniki rozwoju;

2) zakres rozszerzony: Dział VII. Współpraca i konflikty: sieć powiązań

postkolonialnych, organizacje współpracy politycznej, społecznej

i gospodarczej, przyczyny i skutki konfliktów zbrojnych

Dział VII.

Świat globalnych zależności

– 17 –

Poz. 382

Wiedza o społeczeństwie (zakres rozszerzony): Dział III. Społeczności i wspólnoty;

Dział V. Różnice społeczne; Dział VII. Migracje i kwestia demograficzna w Polsce

i we współczesnym świecie; Dział XIV. Polityka zagraniczna Polski po 1989 r.;

Dział XV. Kulturowe, polityczne i gospodarcze zmiany na świecie po 1989 r.

Historia (zakres podstawowy i rozszerzony): Dział XXXIII. Europa i świat

w II połowie XIX i na początku XX w.; Dział XXXIV. Przemiany gospodarcze

i społeczne. Nowe prądy ideowe; Dział LI. Świat po II wojnie światowej. Początek

zimnej wojny; Dział LII. Dekolonizacja, integracja i nowe konflikty;

Dział LIII. Przemiany cywilizacyjne na świecie; Dział LIV. Świat na przełomie

tysiącleci; Dział LIX. Narodziny III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie

na przełomie XX i XXI w.

Geografia

1) zakres podstawowy: Dział VII. Podział polityczny i zróżnicowanie poziomu

rozwoju społeczno-gospodarczego świata: mapa podziału politycznego, procesy

integracyjne i dezintegracyjne na świecie, konflikty zbrojne, podstawowe

wskaźniki rozwoju; Dział VIII. Przemiany struktur demograficznych

i społecznych oraz procesy osadnicze: rozmieszczenie i liczba ludności,

przemiany demograficzne, migracje, zróżnicowanie religijne, kręgi kulturowe,

sieć osadnicza, procesy urbanizacji, rozwój obszarów wiejskich;

Dział IX. Uwarunkowania rozwoju gospodarki światowej: rola poszczególnych

sektorów gospodarki w rozwoju cywilizacyjnym, procesy globalizacji,

współpraca międzynarodowa, gospodarka oparta na wiedzy, społeczeństwo

informacyjne; Dział XI. Przemysł: czynniki lokalizacji, przemysł tradycyjny

i zaawansowanych technologii, dezindustrializacja i reindustrializacja, struktura

produkcji energii i bilans energetyczny, zmiany wykorzystania poszczególnych

źródeł energii, dylematy rozwoju energetyki jądrowej; Dział XII. Usługi

zróżnicowanie sektora usług, rola usług komunikacyjnych, edukacyjnych,

finansowych i turystycznych oraz wymiany towarowej w rozwoju społeczno-gospodarczym, rodzaje transportu, atrakcyjność regionów turystycznych świata;

Dział XIII. Człowiek a środowisko geograficzne – konflikty interesów: wpływ

działalności człowieka na atmosferę na przykładzie smogu, inwestycji

hydrologicznych na środowisko geograficzne, rolnictwa, górnictwa i turystyki

na środowisko geograficzne, transportu na warunki życia i degradację

środowiska przyrodniczego, zagospodarowania miast i wsi na krajobraz

kulturowy, konflikt interesów człowiek – środowisko, procesy rewitalizacji

i działania proekologiczne; Dział XIV. Regionalne zróżnicowanie środowiska

przyrodniczego Polski: podział na regiony fizycznogeograficzne, budowa

geologiczna i zasoby surowcowe, ukształtowanie powierzchni, sieć wodna,

warunki klimatyczne, formy ochrony przyrody, stan środowiska

przyrodniczego; Dział XV. Społeczeństwo i gospodarka Polski: rozmieszczenie

ludności i struktura demograficzna, saldo migracji, struktura zatrudnienia

i bezrobocie, urbanizacja i sieć osadnicza, warunki rozwoju rolnictwa,

restrukturyzacja przemysłu, sieć transportowa, atrakcyjność turystyczna;

2) zakres rozszerzony: Dział VII. Współpraca i konflikty: sieć powiązań

postkolonialnych, organizacje współpracy politycznej, społecznej

i gospodarczej, przyczyny i skutki konfliktów zbrojnych;

Dział VIII. Zróżnicowanie struktur społecznych i procesów urbanizacyjnych

zróżnicowanie narodowościowe, etniczne, językowe i struktura wykształcenia,

zwartość socjoetniczna, fazy urbanizacji, procesy metropolizacji, typy

fizjonomiczne i funkcje miast, formy zespołów miejskich; Dział IX. Struktura

gospodarki i tendencje rozwoju gospodarczego: klasyfikacja gospodarki,

związki usług i działalności przemysłowej, zmiany w strukturze i sektorach

gospodarki; Dział X. Zróżnicowanie gospodarki rolnej: typy rolnictwa i główne

regiony rolnicze na świecie, rolnictwo uprzemysłowione a rolnictwo

ekologiczne, uprawy roślin modyfikowanych genetycznie; Dział XII. Rola

tradycyjnych i nowoczesnych usług w rozwoju społeczno-gospodarczym

transport, łączność, usługi edukacyjne, badawczo-rozwojowe, finansowe

i turystyczne; Dział XV. Zróżnicowanie społeczno-kulturowe Polski: regiony

etnograficzne, poziom życia, zachowania prokreacyjne Polaków, zalety i wady

życia na wsi i w mieście, cechy miast, preferencje wyborcze, partycypacja

społeczna, ubóstwo, wykluczenie i solidarność społeczna;

Dział XVIII. Problemy środowiskowe współczesnego świata: transport,

łączność, usługi edukacyjne, badawczo-rozwojowe, finansowe i turystyczne;

Dział XIX. Uwarunkowania przyrodnicze gospodarczej działalności człowieka

na przykładzie wybranych obszarów: związki rolnictwa z klimatem,

ukształtowaniem powierzchni, żyznością gleb i zasobami wodnymi, związek

przemysłu i struktury towarowej handlu zagranicznego z zasobami surowców

mineralnych, sposoby pokonywania przez człowieka przyrodniczych ograniczeń

działalności gospodarczej, zmiany znaczenia środowiska przyrodniczego

w rozwoju społeczno-gospodarczym regionów; Dział XX. Problemy polityczne

współczesnego świata: współczesne zmiany na mapie politycznej świata,

przemiany systemowe w Europie, funkcjonowanie Unii Europejskiej, przyczyny

i skutki terroryzmu; Dział XXI. Wybrane problemy społeczne współczesnego

świata: problemy demograficzne, skutki migracji, problemy uchodźstwa,

wykorzystywanie pracy dzieci i pracowników w krajach o niskich kosztach

pracy, bezrobocie, nietolerancja; Dział XXII. Zróżnicowanie jakości życia

człowieka w wybranych regionach i krajach świata: potrzeby żywieniowe,

zagrożenie życia, rozmieszczenie chorób, poczucie bezpieczeństwa, potrzeby

edukacyjne; Dział XXIII. Problemy gospodarcze współczesnego świata

dysproporcje w rozwoju krajów i ich skutki, wpływ korporacji transnarodowych

na społeczeństwo i gospodarkę w skali lokalnej i regionalnej, problem

zadłużenia krajów świata

Edukacja dla bezpieczeństwa (zakres podstawowy): Dział I. Bezpieczeństwo państwa;

Dział IV. Edukacja obronna

Biologia

1) zakres podstawowy: Dział VIII. Biotechnologia. Podstawy inżynierii

genetycznej;

2) zakres rozszerzony: Dział XVIII. Różnorodność biologiczna, jej zagrożenia

i ochrona

Biznes i zarządzanie

1) zakres podstawowy: Dział III. Gospodarka rynkowa: przedsiębiorczość

w gospodarce rynkowej, cechy gospodarki rynkowej, rodzaje rynków,

mechanizm rynkowy, podmioty gospodarki rynkowej, podmioty ekonomii

społecznej, parametry charakteryzujące gospodarkę, budżet państwa i budżety

jednostek samorządu terytorialnego, rola państwa w gospodarce, konsument na

rynku, patriotyzm gospodarczy;

2) zakres rozszerzony: Dział II. Gospodarka rynkowa: rzadkość, czynniki

produkcji, struktury rynkowe, krzywe popytu i podaży, równowaga rynkowa,

wzrost a rozwój gospodarczy, fazy cyklu koniunkturalnego, rola państwa

w gospodarce, narzędzia polityki gospodarczej, polityka fiskalna, polityka

monetarna, wspólny rynek Unii Europejskiej, procesy globalizacji, współpraca

międzynarodowa przedsiębiorstw, znaczenie konsumenta w gospodarce

Ponadto z perspektywy nabywania umiejętności obywatelskich ważne są umiejętności związane z tworzeniem wypowiedzi, które są kształtowane na tym etapie edukacyjnym na zajęciach z języka polskiego w zakresie podstawowym

i w zakresie rozszerzonym (np. formułowanie tez i argumentów, odróżnianie dyskusji od sporu, uzasadnianie).

W przygotowaniu uczniów do realizacji projektu edukacyjnego dotyczącego edukacji obywatelskiej (niezależnie od działu)

konieczne jest nawiązanie do wymagań omawianych na zajęciach z przedmiotu biznes i zarządzanie dotyczących tematyki

związanej z zarządzaniem projektami (tj. dział II w zakresie podstawowym i dział I w zakresie rozszerzonym).”;

7)

w części zatytułowanej „WYCHOWANIE FIZYCZNE ZAKRES PODSTAWOWY” w części zatytułowanej

„Warunki i sposób realizacji” w bloku tematycznym zatytułowanym „5. Kompetencje społeczne.” wyrazy „Warunkiem skuteczności realizacji bloku tematycznego edukacja zdrowotna jest integrowanie treści z innymi przedmiotami,

w tym np. z biologią, wychowaniem do życia w rodzinie, edukacją dla bezpieczeństwa.” zastępuje się wyrazami

„Warunkiem skuteczności realizacji bloku tematycznego edukacja zdrowotna jest integrowanie treści z innymi przedmiotami, w tym np. z biologią, edukacją zdrowotną, edukacją dla bezpieczeństwa.”;

8)

uchyla się część zatytułowaną „WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE ZAKRES PODSTAWOWY”;

9)

po części zatytułowanej „WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE ZAKRES PODSTAWOWY” dodaje się

część zatytułowaną „EDUKACJA ZDROWOTNA ZAKRES PODSTAWOWY” w brzmieniu

„EDUKACJA ZDROWOTNA

ZAKRES PODSTAWOWY

Cele kształcenia – wymagania ogólne

Przedmiot edukacja zdrowotna realizuje następujące cele kształcenia

1.

Cel – podejmowanie działań wspierających zdrowie we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach życia.

Uczeń jest gotowy do przestrzegania zasad dbałości o zdrowie własne i innych osób na wszystkich etapach życia.

Zna i rozumie zjawiska związane ze zdrowiem we wszystkich jego wymiarach (tj. fizycznym, psychicznym,

społecznym, seksualnym i środowiskowym).

2.

Cel – rozumienie i akceptacja przemian oraz procesów zachodzących w ludzkim ciele na wszystkich etapach życia.

Uczeń zna i rozumie pojęcia związane z przemianami człowieka na wszystkich etapach życia. Uczeń jest gotowy

do działania na rzecz zdrowia i reagowania w przypadkach zagrożenia życia i zdrowia.

3.

Cel – odpowiedzialne pełnienie ról społecznych i budowanie relacji opartych na wartości zdrowia, godności,

szacunku i tolerancji na wszystkich etapach życia.

Uczeń jest gotowy do podejmowania obowiązków, które wiążą się z przynależnością do wspólnoty, do promowania postaw opartych na zdrowym stylu życia i odpowiedzialności za zdrowie wśród członków wspólnot, do

których przynależy.

4.

Cel – monitorowanie własnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach życia.

Uczeń potrafi obserwować stan zdrowia swój i innych osób na podstawie wybranych wskaźników zdrowia oraz

wiarygodnych i rzetelnych źródeł informacji. Potrafi zaplanować działania związane z dbałością o swoje zdrowie, także w dorosłym życiu.

5.

Cel – rozumienie czynników wpływających na zdrowie we wszystkich jego wymiarach.

Uczeń zna i rozumie wpływ czynników na zdrowie na wszystkich etapach życia, ze szczególnym uwzględnieniem zdrowia środowiskowego. Potrafi zidentyfikować specjalistów w różnych obszarach zdrowia. Wyszukuje

i wykorzystuje informacje związane z planowaniem dorosłego życia, w tym związków oraz rodzicielstwa.

Ze względu na cele edukacji zdrowotnej, zwłaszcza związane z całożyciową dbałością o zdrowie i budowaniem potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia, szczególnie istotne jest kształcenie i rozwijanie następujących umiejętności

1.

Umiejętność – realizowanie działań wpływających na utrzymanie, poprawę i ochronę zdrowia.

2.

Umiejętność – rozpoznawanie sytuacji zagrażających życiu i zdrowiu, w tym wynikających z degradacji środowiska naturalnego i zmiany klimatu, i reagowanie na nie.

3.

Umiejętność – budowanie pozytywnego wizerunku siebie i innych oraz podtrzymywanie zdrowych relacji interpersonalnych (w rodzinie i otoczeniu) i kształtowanie postawy szacunku wobec środowiska naturalnego.

4.

Umiejętność – promowanie w swoim otoczeniu postaw opartych na zdrowym stylu życia.

5.

Umiejętność – monitorowanie aktualnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach.

6.

Umiejętność – poszukiwanie, weryfikowanie i analizowanie informacji w zakresie własnego zdrowia i czynników na nie wpływających.

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Podstawa programowa w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmuje dziesięć działów, które odzwierciedlają

poszczególne sfery funkcjonowania człowieka.

W dziale I wskazano zagadnienia dotyczące wartości i postaw kształtowanych u uczniów podczas realizacji wymagań

szczegółowych zawartych w działach II–X. Ze względu na uniwersalny charakter tych wymagań dział I ma inną strukturę niż pozostałe działy. Prezentowane pojęcia przedstawiają perspektywę filozoficzno-antropologiczną i stanowią

istotę naszej kultury, mają sens powszechny i nieredukowalny, dlatego nie można im przypisać konkretnych umiejętności, a do tego wyrażają się przez przyjętą osobistą hierarchię wartości oraz w kształtowanych na niej postawach.

Zagadnienie wartości i postaw stanowi fundament, na bazie którego są formułowane pozostałe wymagania szczegółowe w poszczególnych działach. Zdrowie jest definiowane jako wartość międzypokoleniowa i międzykulturowa. Godność i szacunek stanowią podstawę budowania relacji międzyludzkich, w szczególności w odniesieniu do zdrowia

psychicznego, społecznego i seksualnego. Postawy prospołeczne i altruistyczne oraz kultura wolontariatu pozwalają

wyeksponować potencjał możliwych oddziaływań dla dobra wspólnego.

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności wyodrębnione w każdym z dziesięciu działów wzajemnie się

uzupełniają i tylko ich równoległa realizacja pozwala w pełni osiągnąć cele kształcenia – wymagania ogólne określone

dla przedmiotu.

W podstawie programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna szczególnie istotne jest umożliwienie uczniom

zbudowania, utrzymania i zmiany zachowań zdrowotnych w modelu najlepiej odpowiadającym na ich potrzeby oraz

sytuację zdrowotną. W tym celu w części działów wprowadzono wymagania fakultatywne – do wyboru przez nauczyciela. Ważnym kryterium doboru przykładów w takich wymaganiach powinna być ich podstawa naukowa. Intencją

sformułowania wymagań fakultatywnych jest możliwość dostosowania przez nauczyciela wymagań szczegółowych

do kontekstu społeczności lokalnej i szkoły, poziomu już posiadanej wiedzy i umiejętności uczniów, ich zainteresowań oraz ułatwienie omówienia z uczniami wydarzeń bieżących. Istotne jest natomiast, aby zajęcia były prowadzone

w nurcie pedagogiki pozytywnej, tak aby wzmacniały u uczniów motywację, samodyscyplinę oraz poczucie własnej

skuteczności w zakresie podejmowania zachowań prozdrowotnych i unikania zachowań ryzykownych.

Każde z wymagań szczegółowych zawartych w tabelach łączy w sobie wiedzę, którą uczniowie powinni opanować,

oraz umiejętności, które powinni zdobyć.

Znak „X” w tabelach oznacza, że sposób pracy z danym wymaganiem powinien realizować dany cel kształcenia oraz

umożliwiać uczniom nabycie wskazanych umiejętności.

Dział I. Wartości i postawy

Pytanie wiodące: Jak kształtować postawę wolną od uprzedzeń w relacjach międzyludzkich oraz promować kulturę

wolontariatu?

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1)

2)

3)

4)

rozumie, że godność i szacunek wobec człowieka wykluczają wszelkie formy dyskryminacji ze względu na

ludzką różnorodność;

promuje postawy prospołeczne w odniesieniu do zdrowia własnego i innych osób oraz wspiera działania na rzecz

zrównoważonego rozwoju; wykazuje gotowość do wspierania badań naukowych w obszarze zdrowia;

wie, na czym polega postawa altruizmu w odniesieniu do zdrowia innych osób, w szczególności rozumie

znaczenie i wartość transplantologii komórek, tkanek i narządów zarówno za życia, jak i po śmierci oraz

znaczenie i wartość dawstwa szpiku oraz krwiodawstwa;

inicjuje działania wolontariackie na rzecz zdrowia, w tym wobec osób w wieku senioralnym,

z niepełnosprawnościami i niesamodzielnych, i uczestniczy w tych działaniach.

Dział II. Zdrowie fizyczne

Pytanie wiodące: W jaki sposób przygotować się do dorosłego życia w zdrowiu?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

1)

omawia znaczenie edukacji zdrowotnej oraz dostępu

do wiarygodnych i rzetelnych źródeł informacji

o zdrowiu na różnych etapach życia;

2)

wyjaśnia skutki zdrowego i niezdrowego stylu życia dla

jakości zdrowia w trakcie całego życia; opisuje zmiany

we wskaźnikach zdrowia fizycznego na różnych etapach

życia oraz przy występowaniu chorób przewlekłych;

X

3)

wyjaśnia, czym są badania diagnostyczne, i omawia

ich rodzaje; wymienia badania mające zastosowanie

w profilaktyce na różnych etapach życia;

X

4)

wyjaśnia, na czym polega profilaktyka kardiologiczna,

w tym stosowanie zdrowego odżywiania i aktywności

fizycznej oraz badań przesiewowych w kierunku chorób

sercowo-naczyniowych; uzasadnia, dlaczego wczesne

wykrycie choroby jest ważne; mierzy ciśnienie tętnicze

krwi aparatem automatycznym i interpretuje wynik;

3

4

X

X

X

X

X

X

X

X

5)

wyjaśnia, na czym polega profilaktyka onkologiczna;

wymienia programy profilaktyczne w onkologii

realizowane w Polsce; wymienia najczęstsze

nowotwory; uzasadnia, dlaczego wczesne wykrycie

choroby jest ważne;

6)

uzasadnia, dlaczego trzeba badać skórę i oceniać

znamiona; regularnie wykonuje ocenę skóry;

X

X

X

X

7)

opisuje, jak przebiega samobadanie piersi i jąder;

regularnie wykonuje samobadanie piersi lub jąder;

X

X

X

X

8)

wyjaśnia, czym zajmuje się transplantologia, na czym

polega dawstwo narządów, szpiku oraz krwiodawstwo;

wyjaśnia, na czym polega zgoda świadoma, zgoda

domniemana oraz sprzeciw wyrażony za życia i jaka

jest rola osób bliskich dawcy w tym zakresie;

9)

wyjaśnia, na czym polega profilaktyka nadwagi

i otyłości oraz zespołu metabolicznego na różnych

etapach życia; omawia znaczenie nadwagi i otyłości

dla ogólnego stanu zdrowia; omawia wpływ otyłości

na występowanie innych chorób i na jakość życia;

10) omawia normy wskaźnika masy ciała (BMI) i obwodu

talii; oblicza wskaźnik masy ciała (BMI) i mierzy

obwód talii oraz interpretuje wynik.

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim będą

zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie oceny

dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

1)

omawia profilaktykę chorób zakaźnych na różnych

etapach życia oraz w aspekcie podróży w rejony

endemiczne;

2)

wyjaśnia, na czym polega opieka paliatywna i czym

jest terapia uporczywa.

X

X

X

X

X

X

X

X

X

4

5

5

6

Cele

1

2

3

Umiejętności

1

2

3

4

X

X

X

Dział III. Aktywność fizyczna

Pytanie wiodące: Jak podejmować aktywność fizyczną w trakcie całego życia oraz świadomie przeciwdziałać sedentarnemu stylowi życia (bezczynności ruchowej), z uwzględnieniem zróżnicowanych potrzeb biologicznych i psychospołecznych pojawiających się na różnych etapach życia?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1)

regularnie podejmuje aktywność fizyczną,

dostosowaną do indywidualnych potrzeb zdrowotnych

oraz upodobań; ocenia wiarygodność i rzetelność

źródeł informacji na temat aktywności fizycznej;

X

X

2)

dobiera proste programy aktywności fizycznej dla

siebie i innych, bazując na rekomendacjach oraz

wiarygodnych i rzetelnych źródłach informacji;

X

X

3)

promuje aktywność fizyczną w najbliższym otoczeniu

i wśród osób z różnymi potrzebami i możliwościami

psychofizycznymi oraz o różnym stanie zdrowia;

X

4)

formułuje argumenty na temat aktywności fizycznej dla

różnych grup wiekowych (np. dzieci i młodzieży, osób

dorosłych, seniorów), grup ze zróżnicowanymi

potrzebami (np. planujących ciążę, w okresie ciąży i po

porodzie, w okresie menopauzy i andropauzy, osób

z niepełnosprawnościami, chorujących na: cukrzycę

typu 1 i 2, nadciśnienie, choroby serca, depresję i stany

lękowe, chorobę nowotworową), odnosząc się do

wiarygodnych i rzetelnych źródeł informacji;

X

X

X

5)

wyjaśnia wpływ sedentarnego stylu życia

(bezczynności ruchowej) na zdrowie fizyczne

i psychiczne ludzi w różnym wieku; opisuje sposoby

przeciwdziałania sedentarnemu stylowi życia

dostosowane do wieku i ograniczeń zdrowotnych;

X

X

X

6)

rozpoznaje zagrożenia związane z nadmierną

aktywnością fizyczną (np. przemęczenie fizyczne

i psychiczne, zaburzenia snu, skłonność do urazów,

zmniejszenie odporności organizmu), zagrożenia

związane z kompulsywnym wykonywaniem ćwiczeń

fizycznych oraz zagrożenia związane z aktywnością

fizyczną na powietrzu w czasie epizodów smogowych

i w miejscach ze zwiększoną emisją zanieczyszczeń

powietrza (np. przy drogach); wyjaśnia, jak unikać

tych zagrożeń przez planowanie wysiłku fizycznego;

X

X

7)

planuje wycieczkę turystyczną (np. pieszą, rowerową,

górską, wodną), organizuje ją i w niej uczestniczy;

wyjaśnia znaczenie turystyki dla zdrowia fizycznego,

psychicznego i społecznego; w planowaniu i realizacji

wycieczki turystycznej uwzględnia podstawowe

zasady zrównoważonej turystyki.

X

X

X

X

X

X

Dział IV. Odżywianie

Pytanie wiodące: Jak stosować racjonalną dietę przez całe życie i świadomie dokonywać zdrowych wyborów żywieniowych?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

planuje posiłki na podstawie różnych diet (np. diety

planetarnej, wegetariańskiej, wegańskiej,

śródziemnomorskiej), korzystając z wiarygodnych

i rzetelnych źródeł informacji, a także uzasadnia

wpływ tych diet na zdrowie człowieka i środowisko

naturalne;

2)

wyjaśnia wybrane założenia strategii „od pola do

stołu”; omawia zrównoważone praktyki żywieniowe;

wyjaśnia, jaki wpływ ma przetwarzanie żywności na

jej wartość odżywczą;

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

1)

2

X

2

3

X

X

3)

Poz. 382

formułuje argumenty na temat wpływu reklam

i trendów żywieniowych na osobiste wybory

dietetyczne oraz na temat konsekwencji tych wyborów

dla zdrowia i środowiska naturalnego.

X

X

X

Dział V. Zdrowie psychiczne

Pytanie wiodące: Jak rozwijać przez całe życie umiejętności dbania o dobrostan psychiczny i emocjonalny?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1)

utrzymuje swój dobrostan psychiczny przez

prowadzenie zdrowego stylu życia, w tym znajomość

swoich emocji i potrzeb, troskę o relacje społeczne,

równowagę między obowiązkami a czasem wolnym,

działanie na rzecz społeczności lokalnej, kontakt

ze środowiskiem naturalnym;

X

X

X

X

2)

wyraża i komunikuje swoje uczucia i buduje

prawidłowe relacje w rodzinie i innych grupach

społecznych; nawiązuje bezpieczne relacje

interpersonalne, zachowując uważność na siebie

i drugiego człowieka; wyraża wdzięczność;

X

X

X

X

3)

analizuje presję otoczenia, przekazy z Internetu

i mediów społecznościowych oraz oczekiwania

społeczne i podejmuje świadome decyzje dotyczące

swojego życia;

X

X

X

4)

omawia potrzeby osób z zaburzeniami psychicznymi

występującymi na różnych etapach życia,

w szczególności z zaburzeniami odżywiania,

zaburzeniami depresyjnymi (np. depresją w ciąży,

depresją poporodową), zaburzeniami lękowymi,

zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi,

zaburzeniami psychotycznymi i zaburzeniami

neurodegeneracyjnymi.

X

X

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim będą

zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie oceny

dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

4

X

X

X

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

1)

omawia różnice między adekwatną i nieadekwatną

samooceną; przekształca nieracjonalne przekonania

na swój temat, na temat innych ludzi i świata

w racjonalne odpowiedniki;

X

2)

rozpoznaje i zaznacza swoje granice i przestrzeń

psychiczną; omawia pojęcie nadodpowiedzialności;

szanuje granice innych osób przez adekwatne

reagowanie na potrzeby i komunikaty od innych;

rozpoznaje zachowania bierno-agresywne;

X

2

X

3

4

X

X

X

X

3)

dobiera odpowiednią pomoc specjalistyczną

adekwatnie do sytuacji; omawia różnice między

psychologiem, psychoterapeutą, psychiatrą, specjalistą

psychoterapii uzależnień, trenerem, coachem; opisuje

podstawowe nurty psychoterapeutyczne

(np. poznawczo-behawioralny, psychodynamiczny,

systemowy, humanistyczny, integracyjny);

X

4)

wyszukuje przepisy prawne dotyczące ochrony

zdrowia psychicznego.

X

X

X

X

Dział VI. Zdrowie społeczne

Pytanie wiodące: Jak przygotować się do wyzwań związanych z dorosłością i podejmowaniem decyzji dotyczących

życia rodzinnego, zawodowego i społecznego?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

1)

omawia, w jaki sposób jest odpowiedzialny za własny

rozwój; wymienia kompetencje, które pomagają

w prowadzeniu świadomego i szczęśliwego dorosłego

życia;

2)

omawia aspekty organizacyjne, psychospołeczne

i zdrowotne dotyczące ciąży, macierzyństwa

i ojcostwa, w tym zagrożenia związane ze

spożywaniem alkoholu w ciąży, m.in. syndrom

alkoholowego zespołu płodowego (FAS, FAE), oraz

związane ze stosowaniem innych substancji

psychoaktywnych w ciąży;

X

3)

omawia etapy bliskiej, długotrwałej relacji, w tym

koleżeńskiej, przyjacielskiej, romantycznej,

małżeńskiej, partnerskiej, i sposoby dbania o nią;

odróżnia zachowania prawidłowe od przemocowych

w relacjach, w tym wymienia cechy przemocy

fizycznej, psychicznej i ekonomicznej.

X

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim będą

zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie oceny

dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

3

3

4

X

X

X

X

X

X

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

1)

z szacunkiem formułuje komunikaty dotyczące decyzji

innych osób związane z życiem rodzinnym, partnerskim

i rodzicielskim, w tym dotyczące decyzji o związku

formalnym, nieformalnym, niepozostawaniu w związku,

separacji, rozwodzie, rozstaniu, rodzicielstwie,

rodzicielstwie adopcyjnym i zastępczym,

wielodzietności, bezdzietności, a także rozumie

potencjalne skutki wymienionych sytuacji życiowych;

X

2)

wyszukuje przepisy prawne dotyczące uprawnień

i obowiązków związanych z zawarciem związku

małżeńskiego oraz z prawnymi aspektami

funkcjonowania związków nieformalnych w Polsce;

X

2

3

X

X

X

3)

wyszukuje przepisy prawne dotyczące urlopów

i świadczeń związanych z macierzyństwem

i rodzicielstwem (urlop macierzyński, rodzicielski,

wychowawczy i ojcowski) oraz przepisy prawne

dotyczące rodzicielstwa nieletnich (matka lub ojciec

małoletni).

Poz. 382

X

X

Dział VII. Zdrowie seksualne

Pytanie wiodące: W jaki sposób dbać o zdrowie seksualne przez całe życie, korzystając z danych opartych na dowodach, oraz tworzyć relacje, kierując się szacunkiem wobec każdego człowieka?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

X

4

1)

wyjaśnia pojęcie seksualności; omawia rolę

całożyciowej edukacji seksualnej i jej wpływ

na bezpieczeństwo oraz umiejętność tworzenia

satysfakcjonujących relacji;

2)

opisuje budowę i funkcję narządów płciowych

wewnętrznych i zewnętrznych; omawia ich znaczenie

dla zdrowia i profilaktyki; wyjaśnia funkcję mięśni dna

miednicy dla zdrowia fizycznego oraz seksualnego;

X

3)

omawia metody antykoncepcji, mechanizm

ich działania i kryteria wyboru odpowiedniej metody;

X

4)

omawia profilaktykę infekcji i chorób przenoszonych

drogą płciową, w tym kiły, rzeżączki, chlamydiozy,

zakażenia wirusem HPV, HBV, HCV, HIV i HSV,

oraz profilaktykę przed- i poekspozycyjną zakażenia

wirusem HIV; wyjaśnia różnicę między życiem

z wirusem HIV a życiem z chorobą AIDS; wymienia

miejsca (np. punkty konsultacyjno-diagnostyczne),

w których można wykonać bezpłatne i anonimowe

testy; wyszukuje przepisy prawne o odpowiedzialności

karnej za bezpośrednie narażenie na zakażenie innych

osób chorobami przenoszonymi drogą płciową;

5)

wymienia czynniki wpływające na płodność człowieka

i sposoby dbania o nią; omawia zjawisko niepłodności,

określa jej możliwe przyczyny, w tym związane

z niezdrowym stylem życia, a także omawia jej skutki

i formy leczenia; omawia metody leczenia niepłodności

(rozróżnia metodę in vitro od innych metod);

6)

omawia przebieg ciąży; wyjaśnia, na czym polega

przebieg porodu fizjologicznego, zabiegowego

i cesarskiego cięcia, oraz wpływ ciąży i porodu

na zdrowie oraz rozwój człowieka; omawia kwestie

zdrowotne związane z karmieniem piersią; opisuje

połóg i zasady związane z opieką nad noworodkiem;

omawia rolę wsparcia edukacyjnego oraz psychicznego

dla osób oczekujących na dziecko, w tym rolę edukacji

przedporodowej; omawia sposób organizacji opieki

okołoporodowej i prawa kobiet w tym okresie;

X

X

X

X

X

X

X

X

X

7)

wyjaśnia pojęcia: poronienie, aborcja; wymienia

etyczne, prawne, zdrowotne i psychospołeczne

uwarunkowania dotyczące przerywania ciąży;

8)

wyjaśnia, na czym polega norma medyczna, prawna,

statystyczna, społeczna, moralna, religijna, partnerska

oraz indywidualna; wymienia wyznaczniki partnerskiej

normy seksualnej;

X

X

9)

wymienia kryteria świadomej zgody oraz omawia

sytuacje, w których powinno się ją stosować

w relacjach zarówno seksualnych, jak i np.

przyjacielskich, rodzinnych i społecznych;

X

X

10) omawia formy przemocy seksualnej, w tym

molestowania seksualnego, a także mity na ten temat;

omawia sposoby reagowania w sytuacji, gdy

doświadcza przemocy seksualnej lub gdy ktoś mówi

mu o takim doświadczeniu; identyfikuje instytucje

i organizacje udzielające pomocy osobom

po doświadczeniu przemocy seksualnej; wyszukuje

przepisy prawne dotyczące przemocy seksualnej;

X

X

11) wymienia zagrożenia związane z różnymi aspektami

seksualności, m.in.: uwodzenie w sieci (grooming),

seksting, szantaż seksualny (sextortion), pornografia,

seksualizacja, prostytucja z udziałem małoletnich, a także

wymienia sposoby przeciwdziałania tym zagrożeniom.

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim będą

zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie oceny

dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

X

X

X

X

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1)

omawia zagadnienie odpowiedzialnego

i satysfakcjonującego życia seksualnego oraz wymienia,

co wpływa na libido; wymienia formy aktywności

seksualnej; opisuje zaburzenia i dysfunkcje seksualne;

2)

omawia czynniki wpływające na jakość życia seksualnego;

X

3)

omawia kwestie prawne i społeczne związane

z przynależnością do grupy osób LGBTQ+;

X

X

X

4)

opisuje stereotypy płciowe, w tym odnoszące się do

sfery seksualnej, a także omawia ich wpływ na rozwój

człowieka i relacje interpersonalne oraz omawia

sposoby przeciwdziałania tym stereotypom.

X

X

X

X

X

X

Dział VIII. Zdrowie środowiskowe

Pytanie wiodące: Jakie są powiązania między zdrowiem środowiskowym a zdrowiem publicznym i indywidualnym?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

rozpoznaje dezinformację dotyczącą zmian klimatu oraz ich

wpływu na zdrowie i rozpoznaje wiarygodne i rzetelne

źródła informacji na ten temat.

2

2

X

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim będą

zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie oceny

dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

Poz. 382

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

X

1)

opracowuje plan działań na rzecz poprawy zdrowia

środowiskowego w swojej lokalnej społeczności

(np. działań związanych z ochroną powietrza, wody

i gleby oraz redukcją hałasu);

X

2)

organizuje działanie promujące zdrowie środowiskowe

przy współpracy ze środowiskiem rówieśniczym,

rodzinnym, szkolnym i lokalnym.

X

3

4

X

X

X

Dział IX. Internet i profilaktyka uzależnień

Pytanie wiodące: Jak bezpiecznie korzystać z Internetu oraz reagować na objawy uzależnienia fizycznego i behawioralnego?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1)

omawia sposoby ochrony prywatności swojej

i bliskich osób, w tym zagrożenia związane

z udostępnianiem wizerunku dzieci w Internecie

(sharenting);

X

2)

wymienia rodzaje dezinformacji; charakteryzuje pojęcie

fake news, omawia korzyści i zagrożenia związane

z rozwojem sztucznej inteligencji; omawia wpływ

reklam na postawy i decyzje w zakresie używania

substancji psychoaktywnych, w tym w szczególności

alkoholu i nowatorskich wyrobów tytoniowych;

X

X

3)

podaje przykłady uzależnienia fizycznego

i behawioralnego, w tym hazard; omawia mechanizm

uzależnienia; ocenia własne zachowania pod

względem potencjalnego ryzyka uzależnień fizycznych

i behawioralnych;

X

X

4)

wymienia objawy uzależnień; omawia sytuacje,

w których należy podjąć leczenie uzależnień w trybie

ambulatoryjnym, dziennym, stacjonarnym albo

w trybie leczenia przymusowego.

X

X

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim będą

zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie oceny

dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

1)

wymienia zagrożenia zdrowotne i psychospołeczne

wynikające z używania niektórych narkotyków w celach

seksualnych; wyjaśnia koncepcję redukcji szkód;

X

X

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

X

X

2)

wyszukuje przepisy prawne dotyczące zakazu

posiadania, nakłaniania do używania, udzielania

substancji psychoaktywnych oraz handlu nimi;

3)

omawia zjawisko przeciążenia informacyjnego, lęku

przed niedoinformowaniem (FOMO) oraz radości

z pomijania informacji z Internetu (JOMO).

Poz. 382

X

X

X

X

X

Dział X. System ochrony zdrowia

Pytanie wiodące: Jak świadomie korzystać z systemu ochrony zdrowia w Polsce?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

X

3

4

1)

wymienia prawa pacjenta, osoby i instytucje, które są

odpowiedzialne za ich przestrzeganie, oraz omawia

sposób reagowania na ich naruszanie; opisuje rolę

Rzecznika Praw Pacjenta;

X

X

2)

omawia rolę dowodów naukowych i badań klinicznych

w profilaktyce i terapii chorób; omawia ogólne zasady

badań klinicznych i zasady udziału w nich;

3)

wyjaśnia, jak korzystać ze świadczeń zdrowotnych

w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ), nocnej

i świątecznej pomocy lekarskiej (NiŚPL),

ambulatoryjnej opiece specjalistycznej (AOS),

szpitalu, w tym szpitalnym oddziale ratunkowym

(SOR); wyszukuje podmioty lecznicze świadczące

usługi w zależności od potrzeb zdrowotnych;

X

4)

wyjaśnia, jak postępować w stanach zagrożenia życia

i zdrowia, oraz opisuje sytuacje, w których należy

wezwać zespół ratownictwa medycznego (karetkę

pogotowia); symuluje przeprowadzenie rozmowy

z dyspozytorem i przedstawia, na czym polega

problem zdrowotny; omawia przykłady

nieuzasadnionego wezwania zespołu ratownictwa

medycznego oraz przykłady nieuzasadnionego

zgłoszenia się na szpitalny oddział ratunkowy (SOR);

X

5)

wyjaśnia, czym jest samoleczenie, i podaje jego

przykłady, w tym omawia, jak postępować

w przypadku podwyższonej temperatury ciała i jak

prawidłowo stosować leki bez recepty;

6)

wyjaśnia, czym jest telemedycyna oraz co to jest

e-zdrowie;

X

7)

wyjaśnia różnice między lekiem a suplementem diety;

czyta ze zrozumieniem ulotki leków; omawia zasady

dostępu do leków na receptę i bez recepty; omawia

podstawowe zasady refundacji leków w Polsce;

X

8)

wyjaśnia, jak przygotować się do badań

diagnostycznych i jak przedstawić swoje dolegliwości

w gabinecie lekarskim oraz jak opisać dotychczas

stosowane leczenie;

X

X

X

X

X

X

X

X

9)

Poz. 382

omawia znaczenie i rolę Internetowego Konta Pacjenta

(IKP), wyjaśnia, jak z niego korzystać, omawia jego

funkcje.

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim będą

zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie oceny

dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1)

opisuje podstawy funkcjonowania i finansowania

systemu ochrony zdrowia w Polsce oraz wyjaśnia, jaka

jest rola Narodowego Funduszu Zdrowia;

X

2)

wyjaśnia, czym jest opieka farmaceutyczna oraz kiedy

i jak można z niej skorzystać;

X

3)

omawia działania niepożądane najczęściej

stosowanych leków dostępnych bez recepty.

X

X

Warunki i sposób realizacji

Przedmiot edukacja zdrowotna pozwala uczniom na zdobywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają realne

zastosowanie w ich codziennym życiu i które wpływają na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia. Nauczyciel

w tym procesie odgrywa rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich w kształtowaniu

postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie.

Zadaniem nauczyciela jest również inspirowanie uczniów do podejmowania świadomych i odpowiedzialnych decyzji

dotyczących zdrowia – zarówno własnego, jak i otoczenia.

Wymagania szczegółowe w podstawie programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują dziesięć

działów, których realizacja powinna uwzględniać całościowe podejście, a proces nauczania musi być spójny. Nauczyciel powinien zaplanować odpowiednią liczbę godzin dla każdego działu, proporcjonalnie do wymagań szczegółowych i potrzeb uczniów.

W niektórych aspektach podstawa programowa daje nauczycielom możliwość dostosowania wymagań i formy zajęć do

potrzeb i możliwości edukacyjnych uczniów, zaplecza organizacyjnego i lokalowego szkoły oraz specyfiki środowiska

lokalnego. Należy mieć na uwadze, że nie jest możliwe szczegółowe omówienie pełnego katalogu chorób i dolegliwości

zdrowotnych oraz wszystkich zagrożeń dla zdrowia występujących na różnych etapach życia. Zatem przedmiot ten powinien koncentrować się na aktywizacji uczniów w kierunku całożyciowej dbałości o zdrowie i zdrowego stylu życia, działań profilaktycznych, wzbudzania empatii względem osób chorych przewlekle i osób z niepełnosprawnościami, umiejętności poszukiwania wiarygodnych i rzetelnych źródeł informacji dotyczących zdrowia oraz świadomego korzystania

z systemu opieki zdrowotnej. Warto pamiętać, że nie jest też możliwe wskazanie najlepszego dla wszystkich modelu

budowania, utrzymania i zmiany zachowań zdrowotnych, dlatego w tym zakresie podstawa programowa zostawia nauczycielowi swobodę co do jego własnej koncepcji realizacji celów określonych dla edukacji zdrowotnej.

Ze względu na cele edukacji zdrowotnej, w szczególności rozwijanie kompetencji związanych z całożyciową dbałością

o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia, przedmiot powinien mieć charakter praktyczny oraz wykorzystywać nowoczesne, aktywizujące metody nauczania. Konieczne jest przekazanie uczniom wiedzy na

temat wybranych zagadnień (np. symptomów chorób). Jednak do realizacji edukacji zdrowotnej rekomendowana jest

metoda projektu, w szczególności w zakresie wymagań szczegółowych dotyczących aktywności fizycznej i odżywiania, zdrowia środowiskowego oraz budowania postaw i relacji społecznych. Z jednej strony wzmocni to samodzielność

i odpowiedzialność uczniów za wdrażanie zachowań prozdrowotnych i unikanie zachowań ryzykownych, a z drugiej

strony stworzy im warunki do indywidualnego kierowania procesem uczenia się.

Rekomendowane jest też wykorzystanie aktywnych form pracy z młodzieżą pozwalających na pogłębienie tematu,

pracę warsztatową czy podzielenie się własnymi przemyśleniami.

W celu realizacji edukacji zdrowotnej szkoła powinna stworzyć uczniom warunki do odpowiedniego kształtowania umiejętności i postaw, m.in. przez możliwość uczestniczenia w dyskusjach, swobodnego wypowiadania się, dzielenia własnymi

doświadczeniami i opiniami. Zajęcia powinny być prowadzone w atmosferze wzajemnego szacunku, poczucia bezpieczeństwa, empatii, rozumienia różnic światopoglądowych i rozwojowych oraz potencjalnych ograniczeń psychofizycznych.

Szczególną wrażliwość nauczyciel powinien wykazać w realizacji bloków dotyczących dojrzewania płciowego i zdrowia

seksualnego. W tworzeniu scenariuszy zajęć należy dobierać wymagania oparte na dowodach naukowych.

Mając na uwadze specyfikę poszczególnych obszarów edukacji zdrowotnej, wartościowe będzie zapraszanie specjalistów, np. pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania lub higienistki szkolnej, lekarzy, fizjoterapeutów, prawników, terapeutów, dietetyków, specjalistów zdrowia publicznego, diagnostów laboratoryjnych, farmaceutów oraz specjalistów w zakresie ochrony przyrody i klimatu.

Ze względu na potrzebę kształtowania nawyku regularnej aktywności fizycznej i zdrowego odżywiania zaleca się realizację wymagań szczegółowych z działów dotyczących regularnej aktywności fizycznej i zdrowego odżywiania w formie semestralnych projektów tematycznych. Projekty powinny obejmować zajęcia wprowadzające, ustalenie zadań na

cały semestr oraz ich weryfikację na zakończenie. Wykonywanie zadań powinno być wspierane korzystaniem z nowoczesnych technologii (np. wiarygodnych aplikacji mobilnych) oraz dzienniczków aktywności fizycznej czy zdrowego odżywiania.

Z uwagi na specyfikę celów kształcenia w nauczaniu edukacji zdrowotnej najlepiej sprawdzą się następujące metody

i techniki pracy: praca w grupach, burza mózgów, metaplan, dyskusja, różne formy debat, metoda studiów przypadku

i drama.

Doświadczenia edukacyjne i projekty w ramach edukacji zdrowotnej mogą być realizowane m.in. w formie

1)

zorganizowania międzypokoleniowego pikniku rekreacyjnego;

2)

wyjścia edukacyjnego do pobliskiego ekologicznego gospodarstwa rolnego i wspólnego przygotowania posiłku

z uprawianej tam żywności;

3)

wizyty w domu seniora i uczestnictwa w zajęciach integracyjnych;

4)

wizyty w gabinecie lekarskim, stacji sanitarno-epidemiologicznej lub w formie spotkania z przedstawicielem

zawodu związanego ze zdrowiem człowieka;

5)

zorganizowania szkolnego dnia sportu;

6)

przygotowania i przeprowadzenia zajęć na temat wybranego zagadnienia zdrowotnego przez uczniów starszych

klas dla uczniów młodszych klas;

7)

zorganizowania klasowej wycieczki rowerowej lub uczestnictwa w programach popularyzujących rower jako

środek transportu do szkoły;

8)

nakręcenia filmiku edukacyjnego na temat wybranego zagadnienia dotyczącego zdrowia;

9)

wizyty w klubie gospodyń wiejskich i udziału we wspólnych aktywnościach;

10) wyjścia do sklepu spożywczego, w tym analizowania etykiet wybranych rodzajów produktów spożywczych,

a następnie przeprowadzenia dyskusji w klasie na temat świadomych wyborów konsumenckich;

11) przeprowadzenia przez uczniów ankiety wśród członków ich rodzin i lokalnego środowiska na temat wybranego

zagadnienia zdrowotnego, a następnie analizy i prezentacji wyników zebranych przez wszystkich uczniów;

12) zorganizowania wydarzeń z cyklu „Lepiej zapobiegać niż leczyć” oraz „Z chorobą da się żyć” – spotkań z udziałem krajowych autorytetów i lokalnych celebrytów lub „ludzi sukcesu”, którzy promują zdrowy styl życia, a także

tych żyjących z chorobą przewlekłą;

13) wizyty w lokalnej instytucji zajmującej się wspieraniem ludzi chorych;

14) wizyty w instytucji organizującej wolontariat promujący zachowania prozdrowotne, związany z szeroko pojętym zdrowiem;

15) wizyty w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia

20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, 1871 i 1897), prowadzących badania naukowe i prace rozwojowe związane z profilaktyką zdrowotną i leczeniem;

16) projektów związanych z rewitalizacją terenów zielonych, takich jak sadzenie roślin na terenie szkoły;

17) wizyty w medycznym laboratorium diagnostycznym;

18) zorganizowania rozmowy z prawnikiem na temat jednego z wybranych zagadnień prawnych ujętych w podstawie programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna.

Realizacja edukacji zdrowotnej powinna być również włączona w strategię i plany rozwoju szkoły oraz program

wychowawczo-profilaktyczny szkoły we współpracy z rodzicami oraz środowiskiem lokalnym.

Interdyscyplinarny charakter edukacji zdrowotnej wymaga współpracy z nauczycielami innych przedmiotów obejmujących treści zbliżone do problematyki edukacji zdrowotnej lub z nią związane (m.in. biologii, wychowania fizycznego, chemii, edukacji dla bezpieczeństwa) oraz współpracy z psychologiem szkolnym, pedagogiem szkolnym, pielęgniarką środowiska nauczania i wychowania lub higienistką szkolną.

Powiązanie podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna

(w zakresie poszczególnych działów) z podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie innych przedmiotów

(w zakresie poszczególnych działów)

Podstawa programowa kształcenia

ogólnego w zakresie przedmiotu

edukacja zdrowotna (poszczególne

działy)

Podstawa programowa kształcenia ogólnego w zakresie innych

przedmiotów (poszczególne działy)

Dział II.

Zdrowie fizyczne

Wychowanie fizyczne (zakres podstawowy): Dział I. Rozwój fizyczny

i sprawność fizyczna

Dział III.

Aktywność fizyczna

Wychowanie fizyczne (zakres podstawowy): Dział I. Rozwój fizyczny

i sprawność fizyczna; Dział II. Aktywność fizyczna; Dział III.

Bezpieczeństwo w aktywności fizycznej

Dział IV.

Odżywianie

Biologia (zakres podstawowy): Dział V. Budowa i fizjologia człowieka

Dział V.

Zdrowie psychiczne

Biologia (zakres podstawowy): Dział V. Budowa i fizjologia człowieka

Dział VI.

Zdrowie społeczne

Edukacja obywatelska (zakres podstawowy): Dział I. Ja i społeczeństwo

Dział VII.

Zdrowie seksualne

Biologia (zakres podstawowy): Dział V. Budowa i fizjologia człowieka

Dział VIII.

Zdrowie środowiskowe

Geografia (zakres podstawowy): Dział III. Atmosfera

Dział IX.

Internet i profilaktyka uzależnień

Informatyka (zakres podstawowy): Dział IV. Rozwijanie kompetencji

społecznych

Dział X.

System ochrony zdrowia

Biologia (zakres podstawowy): Dział V. Biologia i fizjologia człowieka

Etyka (zakres podstawowy): Dział I. Elementy etyki ogólnej

Etyka (zakres podstawowy): Dział II. Wybrane zagadnienia etyki

szczegółowej (praktycznej, stosowanej, zawodowej)

Z perspektywy podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna ważne jest także kształtowanie

kompetencji związanych z empatią, asertywnością, wyszukiwaniem, weryfikowaniem i prezentowaniem informacji,

a takie umiejętności są uwzględnione w wymaganiach szczegółowych w podstawie programowej w zakresie przedmiotu język polski (tj. kształtowanie dojrzałości intelektualnej, emocjonalnej i moralnej uczniów, kształcenie językowe i tworzenie wypowiedzi itp.).”.

§ 2. 1. Podstawę programową kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego i technikum, stanowiącą załącznik

nr 1 do rozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem, w zakresie przedmiotu

edukacja zdrowotna stosuje się, począwszy od roku szkolnego 2025/2026, w stosunku do uczniów klas I–III liceum ogólnokształcącego i klas I–III technikum.

2. Podstawę programową kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego i technikum, stanowiącą załącznik nr 1

do rozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem, w zakresie przedmiotu edukacja

obywatelska stosuje się, począwszy od roku szkolnego

1)

2025/2026 – w klasie II liceum ogólnokształcącego i klasie II technikum oraz klasie II liceum ogólnokształcącego dla

dorosłych, w której kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 września 2025 r. lub z dniem 1 lutego 2026 r.;

2)

2026/2027 – w klasie III liceum ogólnokształcącego i klasie III technikum oraz klasie III liceum ogólnokształcącego

dla dorosłych, w której kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 września 2026 r. lub z dniem 1 lutego 2027 r.;

3)

2027/2028 – w klasie IV technikum.

§ 3. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2025 r.

Minister Edukacji: B. Nowacka

Warszawa, dnia 26 marca 2025 r.

Poz. 382

ROZPORZĄDZENIE

MINISTRA EDUKACJI 1)

z dnia 6 marca 2025 r.

zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego

dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia

Na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. c, d i g ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r.

poz. 737, 854, 1562, 1635 i 1933) zarządza się, co następuje