Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 6 marca 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej

§ 1. W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia,

kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej

(Dz. U. poz. 356, z późn. zm.2)) wprowadza się następujące zmiany

1)

w załączniku nr 2 do rozporządzenia

a)

w części zatytułowanej „W szkole podstawowej na I etapie edukacyjnym, obejmującym klasy I–III – edukacja

wczesnoszkolna, edukacja jest realizowana w formie kształcenia zintegrowanego. Na II etapie edukacyjnym, obejmującym klasy IV–VIII, są realizowane następujące przedmioty:”

– uchyla się pkt 19,

– po pkt 19 dodaje się pkt 19a w brzmieniu

„19a) edukacja zdrowotna2);

––––––––––––––––––––––––––––––––––––

2)

Sposób nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna określają przepisy wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia

7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

(Dz. U. z 2022 r. poz. 1575).”,

b) w części zatytułowanej „II etap edukacyjny: klasy IV–VIII”

– uchyla się część zatytułowaną „Wychowanie do życia w rodzinie”,

1)

2)

Minister Edukacji kieruje działem administracji rządowej – oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia Prezesa

Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji (Dz. U. poz. 2717).

Zmiany wymienionego rozporządzenia zostały ogłoszone w Dz. U. z 2018 r. poz. 1679, z 2021 r. poz. 1533, z 2022 r. poz. 609 i 1717,

z 2023 r. poz. 312 i 1759 oraz z 2024 r. poz. 996.

– po części zatytułowanej „Wychowanie do życia w rodzinie” dodaje się część zatytułowaną „Edukacja zdrowotna” w brzmieniu

„Edukacja zdrowotna

Głównym celem podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna jest kształtowanie kompetencji uczniów w zakresie całożyciowej dbałości o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego

i otoczenia w zgodzie z aktualnymi wyzwaniami epidemicznymi oraz sytuacją geopolityczną.

Edukacja zdrowotna to wieloetapowy, wielopłaszczyznowy i interdyscyplinarny proces prowadzący do budowania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy), czyli wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych

pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych. Aby ten proces mógł być skuteczny i spełniał swoją prewencyjną funkcję, istotne jest, żeby odpowiednie dla danej grupy wiekowej treści pojawiały się przed wystąpieniem

sytuacji, w której będą potrzebne. W szczególności odnosi się to do zachowań ryzykownych. Uczeń powinien

zdobyć odpowiednią wiedzę i umiejętności, zanim pojawi się potrzeba skorzystania z nich.

Wymagania ogólne podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują rozumienie

powiązań między różnymi aspektami zdrowia i czynnikami na nie wpływającymi, zainteresowanie zdrowiem

własnym i otoczenia oraz zaangażowanie w zdrowy styl życia.

Zgodnie z założeniami podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna – zdrowie jest wartością, o którą należy dbać w wymiarze fizycznym, psychicznym, seksualnym, społecznym i środowiskowym

na wszystkich etapach życia.

Przedmiot edukacja zdrowotna ma charakter interdyscyplinarny, integrując elementy nauk medycznych i nauk

o zdrowiu oraz nauk społecznych, humanistycznych, przyrodniczych i ścisłych.”,

c)

w części zatytułowanej „II ETAP EDUKACYJNY: KLASY IV–VIII”

– w części zatytułowanej „TECHNIKA” w części zatytułowanej „Warunki i sposób realizacji” wyrazy „Cele

zawarte w podstawie programowej w zakresie przedmiotu informatyka można osiągnąć przede wszystkim

przez działania praktyczne.” zastępuje się wyrazami „Cele zawarte w podstawie programowej w zakresie

przedmiotu technika można osiągnąć przede wszystkim przez działania praktyczne.”,

– w części zatytułowanej „WYCHOWANIE FIZYCZNE” w części zatytułowanej „Warunki i sposób realizacji”

w bloku tematycznym zatytułowanym „5. Kompetencje społeczne.” wyrazy „Warunkiem skuteczności realizacji tego bloku jest integrowanie treści z innymi przedmiotami, w tym np. biologią, wychowaniem do życia

w rodzinie, wiedzą o społeczeństwie, edukacją dla bezpieczeństwa.” zastępuje się wyrazami „Warunkiem skuteczności realizacji tego bloku jest integrowanie treści z innymi przedmiotami, w tym np. z biologią, edukacją

zdrowotną, wiedzą o społeczeństwie, edukacją dla bezpieczeństwa.”,

– uchyla się część zatytułowaną „WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE”,

– po części zatytułowanej „WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE” dodaje się część zatytułowaną

„EDUKACJA ZDROWOTNA” w brzmieniu

„EDUKACJA ZDROWOTNA

Cele kształcenia – wymagania ogólne

Przedmiot edukacja zdrowotna realizuje następujące cele kształcenia

1.

Cel – podejmowanie działań wspierających zdrowie we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach

życia.

Uczeń jest gotowy do podejmowania działań dotyczących sposobów zachowania, dbania i poprawy zdrowia

we wszystkich jego wymiarach (tj. fizycznym, psychicznym, społecznym, seksualnym i środowiskowym)

oraz do dbałości o bezpieczeństwo zdrowotne własne i innych osób.

2.

Cel – rozumienie i akceptacja przemian oraz procesów zachodzących w ludzkim ciele na wszystkich etapach

życia.

Uczeń zna i rozumie proste pojęcia z zakresu zdrowia oraz zależności wybranych zjawisk i procesów zachodzących w ciele człowieka, w tym chorób i niepełnosprawności. Uczeń jest gotowy do akceptowania

zmian zachodzących w ciele człowieka.

3.

Cel – odpowiedzialne pełnienie ról społecznych i budowanie relacji opartych na wartości zdrowia, godności,

szacunku i tolerancji na wszystkich etapach życia.

Uczeń zna i rozumie zasady funkcjonowania w różnych grupach społecznych oraz podstawowe obowiązki

człowieka wobec rodziny i społeczności lokalnej oraz środowiska. W swoim postępowaniu przejawia akceptację i szacunek wobec siebie i innych osób. Dostrzega potrzeby innych osób i reaguje na nie.

4.

Cel – monitorowanie własnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach życia.

Uczeń potrafi obserwować swój stan zdrowia w różnych sytuacjach, w tym z wykorzystaniem technologii

informacyjno-komunikacyjnych. Potrafi odbierać ze zrozumieniem komunikaty dotyczące swojego stanu

zdrowia. Rozumie konsekwencje braku dbania o zdrowie.

5.

Cel – rozumienie czynników wpływających na zdrowie we wszystkich jego wymiarach.

Uczeń potrafi dostrzegać czynniki pozytywnie i negatywnie wpływające na zdrowie we wszystkich jego

wymiarach (tj. fizycznym, psychicznym, społecznym, seksualnym i środowiskowym).

Ze względu na cele edukacji zdrowotnej, zwłaszcza związane z całożyciową dbałością o zdrowie i budowaniem potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia, szczególnie istotne jest kształcenie i rozwijanie następujących umiejętności

1.

Umiejętność – realizowanie działań wpływających na utrzymanie, poprawę i ochronę zdrowia.

2.

Umiejętność – rozpoznawanie sytuacji zagrażających życiu i zdrowiu, w tym zagrożeń wynikających z degradacji środowiska naturalnego i zmiany klimatu, i reagowanie na nie.

3.

Umiejętność – budowanie pozytywnego wizerunku siebie i innych osób oraz podtrzymywanie zdrowych

relacji interpersonalnych (w rodzinie i otoczeniu) i kształtowanie postawy szacunku wobec środowiska

naturalnego.

4.

Umiejętność – promowanie w swoim otoczeniu postaw opartych na zdrowym stylu życia.

5.

Umiejętność – monitorowanie aktualnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach.

6.

Umiejętność – poszukiwanie, weryfikowanie i analizowanie informacji w zakresie własnego zdrowia

i czynników na nie wpływających.

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Podstawa programowa w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmuje dziesięć działów, które odzwierciedlają sfery funkcjonowania człowieka.

W dziale I wskazano zagadnienia dotyczące wartości i postaw kształtowanych u uczniów podczas realizacji

wymagań szczegółowych zawartych w działach II–X. Ze względu na uniwersalny charakter tych wymagań

dział I ma inną strukturę niż pozostałe działy. Prezentowane pojęcia przedstawiają perspektywę filozoficzno-antropologiczną i stanowią istotę naszej kultury, mają sens powszechny i nieredukowalny, dlatego nie można

im przypisać konkretnych umiejętności, a do tego wyrażają się przez przyjętą osobistą hierarchię wartości oraz

w kształtowanych na niej postawach. Zagadnienie wartości i postaw stanowi fundament, na bazie którego są

formułowane pozostałe wymagania szczegółowe w poszczególnych działach. Zdrowie jest definiowane jako

wartość międzypokoleniowa i międzykulturowa. Godność i szacunek stanowią podstawę budowania relacji

międzyludzkich, w szczególności w odniesieniu do zdrowia psychicznego, społecznego i seksualnego. Postawy

prospołeczne i altruistyczne oraz kultura wolontariatu pozwalają wyeksponować potencjał możliwych oddziaływań dla dobra wspólnego.

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności wyodrębnione w każdym z dziesięciu działów wzajemnie się uzupełniają i tylko ich równoległa realizacja pozwala w pełni osiągnąć cele kształcenia – wymagania

ogólne określone dla przedmiotu.

W podstawie programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna szczególnie istotne jest umożliwienie

uczniom zbudowania, utrzymania i zmiany zachowań zdrowotnych w modelu najlepiej odpowiadającym na

ich potrzeby oraz sytuację zdrowotną. W tym celu w części działów dla klas VII i VIII wprowadzono wymagania fakultatywne – do wyboru przez nauczyciela. Ważnym kryterium doboru przykładów w takich wymaganiach powinna być ich podstawa naukowa. Intencją sformułowania wymagań fakultatywnych jest możliwość

dostosowania przez nauczyciela wymagań szczegółowych do kontekstu społeczności lokalnej i szkoły, poziomu już posiadanej wiedzy i umiejętności uczniów, ich zainteresowań oraz ułatwienie omówienia z uczniami

wydarzeń bieżących. Istotne jest natomiast, aby zajęcia były prowadzone w nurcie pedagogiki pozytywnej, tak

aby wzmacniały u uczniów motywację, samodyscyplinę oraz poczucie własnej skuteczności w zakresie podejmowania zachowań prozdrowotnych i unikania zachowań ryzykownych.

Każde z wymagań szczegółowych zawartych w tabelach łączy w sobie wiedzę, którą uczniowie powinni opanować, oraz umiejętności, które powinni zdobyć.

Znak „X” w tabelach oznacza, że sposób pracy z danym wymaganiem powinien realizować dany cel kształcenia oraz umożliwiać uczniom nabycie wskazanych umiejętności.

KLASY IV–VI

Dział I. Wartości i postawy

Pytanie wiodące: Dlaczego zdrowie jest wartością oraz jak rozwijać odpowiedzialność za zdrowie własne

i innych osób?

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1)

2)

3)

4)

5)

traktuje zdrowie jako wartość na różnych etapach życia człowieka i klasyfikuje je w osobistej hierarchii wartości;

traktuje zdrowie jako zasób człowieka, o który należy się troszczyć i który należy rozwijać – w wymiarze

indywidualnym, społecznym i środowiskowym;

rozumie, na czym polega postawa troski i odpowiedzialności za własne zdrowie;

okazuje szacunek sobie i rozwija poczucie własnej wartości; okazuje szacunek i empatię w relacjach

międzyludzkich i jest gotów przyjąć perspektywę drugiego człowieka oraz troszczyć się o świat przyrody,

dostrzegając perspektywę przyszłych pokoleń;

prezentuje postawę optymizmu życiowego, który sprzyja zdrowiu i harmonii z otaczającym środowiskiem.

Dział II. Zdrowie fizyczne

Pytanie wiodące: Jak kształtować postawy i umiejętności w zakresie dbania o zdrowie oraz systematycznego

monitorowania zdrowia fizycznego i stosowania podstawowej profilaktyki zdrowotnej?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) omawia pojęcie zdrowia i zdrowego stylu życia;

wymienia wiarygodne i rzetelne źródła informacji

o zdrowiu i zdrowym stylu życia;

2) wykonuje czynności higieniczne (tj. mycie zębów,

mycie rąk, mycie twarzy, mycie ciała, mycie włosów,

dba o czystość bielizny i odzieży); korzysta

z podstawowych środków higienicznych

i pielęgnacyjnych; omawia znaczenie higieny osobistej

dla utrzymania zdrowia;

X

X

X

X

3) wyjaśnia, czym jest nadwaga i otyłość, oraz omawia,

na czym polega ich profilaktyka;

X

X

4) wyjaśnia, czym są badania profilaktyczne i badania

przesiewowe oraz w jakich grupach i kiedy powinny

być wykonywane; omawia pojęcie grupy ryzyka;

X

X

5) wymienia objawy, które mogą świadczyć o chorobie,

w tym: zmiany skórne, bóle brzucha, klatki piersiowej,

głowy, wymioty, krew w stolcu;

X

X

6) mierzy temperaturę ciała przy użyciu różnych

termometrów; wyjaśnia, czym jest gorączka, kiedy

jest groźna, a kiedy nie trzeba jej obniżać;

7) wyjaśnia, czym są szczepienia; wyjaśnia, dlaczego

warto się szczepić;

X

X

X

X

X

8) wymienia zasady przygotowania się do wizyty

lekarskiej, w tym do wizyty stomatologicznej, oraz

zasady higieny osobistej; przygotowuje odpowiedzi

na pytania standardowo zadawane przez lekarza;

9) postępuje w stanach zagrożenia życia i zdrowia

zgodnie z zasadami udzielania pierwszej pomocy;

wymienia sytuacje, w których należy wezwać zespół

ratownictwa medycznego (karetkę pogotowia).

X

X

X

X

X

Dział III. Aktywność fizyczna

Pytanie wiodące: Jak systematycznie podejmować pozaszkolną aktywność fizyczną oraz świadomie ograniczać sedentarny styl życia (bezczynność ruchową) w kontekście dbałości o zdrowie, ze szczególnym uwzględnieniem profilaktyki otyłości?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

3

4

5

5

6

X

X

Umiejętności

1

1) systematycznie uczestniczy w różnorodnych formach

aktywności fizycznej, szczególnie na świeżym

powietrzu; dobiera strój do panujących warunków

atmosferycznych; stosuje zasady bezpieczeństwa

podczas aktywności fizycznej; wymienia korzyści

zdrowotne wynikające z aktywności fizycznej,

w tym w profilaktyce nadwagi i otyłości;

2

2

X

3

4

X

2) promuje aktywność fizyczną w grupach rówieśniczych

i rodzinie; dąży do zalecanego poziomu aktywności

fizycznej (np. wspomagając się technologiami

informacyjno-komunikacyjnymi);

X

X

3) znajduje miejsca, obiekty i wydarzenia

w najbliższej okolicy, które można wykorzystać

do podejmowania aktywności fizycznej w sposób

bezpieczny i zgodny z jego zainteresowaniami;

4) ogranicza czas spędzany w pozycji siedzącej lub leżącej

w ciągu dnia przez aktywne przerwy (np. ćwiczenia

rozciągające, ćwiczenia oporowe, ćwiczenia

oddechowe, ćwiczenia wzroku); wymienia negatywne

skutki zdrowotne wynikające z prowadzenia

sedentarnego stylu życia (bezczynności ruchowej);

X

X

5) systematycznie wykonuje ćwiczenia relaksacyjne,

w tym ćwiczenia oddechowe; rozumie znaczenie

ćwiczeń fizycznych dla obniżenia stresu;

X

X

6) przyjmuje prawidłową pozycję ciała podczas

codziennych aktywności; regularnie wykonuje ćwiczenia

ukierunkowane na kształtowanie prawidłowej postawy;

X

X

7) praktykuje techniki relaksacji przed zaśnięciem i stosuje

zasady higieny snu; wyjaśnia znaczenie snu dla zdrowia

fizycznego i psychicznego; określa zalecaną długość

snu dla osób w jego wieku; opisuje kluczowe czynniki

wpływające na jakość snu, ze szczególnym

uwzględnieniem negatywnego wpływu korzystania

z urządzeń elektronicznych przed zaśnięciem.

X

X

X

Dział IV. Odżywianie

Pytanie wiodące: Jak zdrowo się odżywiać, aby wspierać swój rozwój fizyczny ze szczególnym uwzględnieniem

profilaktyki nieprawidłowej masy ciała?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) stosuje się do zaleceń zgodnych z talerzem zdrowego

żywienia, ze szczególnym uwzględnieniem

regularnego spożywania posiłków, w tym dużej ilości

warzyw i owoców; dostosowuje wielkość porcji

do swoich potrzeb; unika żywności niekorzystnej

dla zdrowia (np. fast foodów, słodyczy);

X

X

2) stosuje zasady zdrowego nawadniania; unika

słodzonych napojów;

X

X

3) samodzielnie przygotowuje proste, zdrowe posiłki

oraz zdrowe przekąski; wybiera produkty bogate

w podstawowe składniki odżywcze;

X

X

4) uprawia rośliny jadalne w celu przygotowania

zdrowych posiłków; wskazuje produkty pochodzenia

roślinnego korzystne dla zdrowia;

X

5) rozpoznaje oznakowania na etykietach produktów

spożywczych, w tym informacje o wartości odżywczej

i alergenach, a także wyjaśnia ich znaczenie

oraz zastosowanie w wyborze produktów; korzysta

z wiarygodnych aplikacji mobilnych do analizy składu

produktów;

X

X

X

6) ocenia świeżość produktów spożywczych; rozpoznaje

oznaki psucia się żywności; stosuje podstawowe

metody przechowywania żywności; szacuje

zapotrzebowanie na produkty spożywcze, aby unikać

ich marnotrawienia.

X

X

X

X

Dział V. Zdrowie psychiczne

Pytanie wiodące: Jak dbać o dobrostan psychiczny i emocjonalny, w tym poczucie własnej wartości i skuteczności?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

1) omawia pojęcie zdrowia psychicznego, czynniki je

chroniące oraz te, które zwiększają ryzyko

występowania zaburzeń psychicznych;

X

2) rozpoznaje i nazywa emocje u siebie i innych osób;

omawia i stosuje konstruktywne sposoby radzenia

sobie z emocjami, m.in. techniki uważności; omawia

zasady pierwszej pomocy emocjonalnej;

X

3

4

X

X

X

X

3) omawia pojęcie stresu; wyjaśnia wpływ stresu

na ciało, myśli, emocje, zdolności poznawcze; stosuje

konstruktywne sposoby radzenia sobie ze stresem;

Poz. 378

X

X

4) omawia pojęcie pozytywnej samooceny i pozytywnego

obrazu siebie, a także wymienia sposoby ich

budowania w swoim życiu;

X

X

X

X

5) omawia pojęcie postawy asertywnej; adekwatnie

do sytuacji korzysta z asertywności; odróżnia, czym

jest postawa asertywna, a czym agresywna i uległa;

X

X

X

X

6) omawia pojęcie przemocy; wymienia przykłady

zachowań przemocowych, w tym przemoc fizyczną,

psychiczną, rówieśniczą i cyberprzemoc; omawia

sposoby reagowania na przemoc i wskazuje miejsca,

w których można szukać pomocy, będąc osobą

doświadczającą przemocy lub jej świadkiem;

X

X

X

X

7) omawia pojęcie zachowań autoagresywnych;

wymienia konsekwencje zdrowotne związane

z zachowaniami autoagresywnymi; wskazuje miejsca,

w których można szukać pomocy;

X

X

X

X

X

X

X

8) omawia zagadnienie komunikacji werbalnej

i niewerbalnej oraz ich znaczenie w relacjach

interpersonalnych, w tym rówieśniczych, rodzinnych

i innych; rozwija umiejętności komunikacyjne;

9) wskazuje miejsca uzyskania pomocy psychologicznej,

psychoterapeutycznej i psychiatrycznej dla dzieci

i młodzieży, w tym telefony zaufania; omawia sytuacje

wymagające reakcji osób dorosłych;

X

10) omawia potrzeby osób z zaburzeniami

neurorozwojowymi, w tym z zaburzeniem ze spektrum

autyzmu, ADHD, rozwojowymi zaburzeniami uczenia

się, zaburzeniem rozwoju intelektualnego, oraz

potrzeby osób z niepełnosprawnościami fizycznymi.

X

X

X

X

X

Dział VI. Zdrowie społeczne

Pytanie wiodące: Jak budować relacje interpersonalne oparte na otwartości, zaufaniu i podmiotowości w otoczeniu rodzinnym, szkolnym, rówieśniczym i lokalnym?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) wyjaśnia pojęcia: koleżeństwo, przyjaźń, zauroczenie,

zakochanie, miłość, a także rozpoznaje niewłaściwe

zachowania w tych relacjach;

X

X

2) wymienia i omawia funkcje rodziny; opisuje przejawy

jej prawidłowego funkcjonowania; omawia wartość

rodziny w życiu osobistym człowieka;

X

X

3) omawia czynniki wpływające na atmosferę w rodzinie,

zna prawa i obowiązki dziecka oraz rodziców;

X

X

4) omawia sposoby dbania o więzi rodzinne (relacje

z matką, ojcem, rodzeństwem, dziadkami i dalszą

rodziną);

5) opisuje zmiany mogące występować w rodzinach,

w tym separację, rozwód, wejście rodziców w nowe

związki, adopcję, rodzicielstwo zastępcze,

pojawienie się rodzeństwa, chorobę i śmierć, a także

wymienia sposoby radzenia sobie w takich sytuacjach.

X

X

X

X

X

Dział VII. Dojrzewanie

Pytanie wiodące: Jak akceptować przemiany okresu dojrzewania oraz radzić sobie z jego wyzwaniami i kształtować pozytywny obraz własnego ciała?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

X

1) opisuje fizyczne, psychiczne, emocjonalne oraz

społeczne zmiany występujące w okresie dojrzewania;

omawia zmiany zachodzące w mózgu podczas

dojrzewania oraz wpływ tych zmian na zachowanie

nastolatków; wyjaśnia różnice między dojrzewaniem

fizycznym a dojrzałością psychiczną;

2) identyfikuje zmiany dotyczące dojrzewania należące

do normy medycznej, w tym różne tempo wzrostu,

zmianę sylwetki, ginekomastię, nocne polucje,

mutację, wzmożone pocenie się, zmianę zapachu,

mimowolne erekcje, owłosienie, wzrost piersi,

pojawienie się miesiączki, trądzik, a także odbiegające

od normy medycznej, w tym przedwczesne lub

opóźnione dojrzewanie, stulejkę, nieprawidłową

wydzielinę z pochwy, nieprawidłowości związane

z miesiączkowaniem;

3) wymienia i stosuje zasady higieny osobistej związanej

ze zmianami okresu dojrzewania, higieny skóry

twarzy, higieny całego ciała, w tym narządów

płciowych; wymienia zasady użycia podpasek

i tamponów;

3

X

X

X

X

X

X

X

4) omawia etapy cyklu miesiączkowego i jego wpływ

na codzienne funkcjonowanie i samopoczucie.

X

X

Dział VIII. Zdrowie seksualne

Pytanie wiodące: Jak kształtować pozytywną postawę wobec seksualności człowieka wraz z respektowaniem

autonomii cielesnej swojej i innych osób?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

1) charakteryzuje pojęcia: zdrowie seksualne, seksualność

i omawia ich rolę w życiu człowieka;

2

2

3

X

X

X

2) omawia budowę i podstawowe funkcje narządów

płciowych wewnętrznych i zewnętrznych;

X

3) wyjaśnia proces zapłodnienia; wymienia najważniejsze

fakty dotyczące przebiegu ciąży, porodu oraz opieki

nad noworodkiem;

X

4) omawia zagadnienie autonomii cielesnej oraz to,

w jaki sposób asertywnie o nią dbać; wymienia rodzaje

zachowań dorosłego lub rówieśnika, które są

przekroczeniem granic intymnych; wyszukuje przepisy

prawne dotyczące ochrony seksualności osób poniżej

15 roku życia, w tym art. 200 i art. 202 ustawy z dnia

6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2024 r.

poz. 17, 1228, 1907 i 1965); omawia możliwości

uzyskania pomocy w sytuacji zagrożenia;

X

X

5) wymienia stereotypy płciowe oraz wyjaśnia ich wpływ

na funkcjonowanie człowieka.

X

X

X

X

X

Dział IX. Zdrowie środowiskowe

Pytanie wiodące: Jak środowisko naturalne i jego zanieczyszczenia wpływają na zdrowie publiczne i indywidualne?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) omawia wpływ jakości środowiska naturalnego na

zdrowie człowieka, w tym zanieczyszczenia powietrza

i wód, zmniejszenie ilości terenów zielonych, zmiany

klimatu; wyjaśnia, jak wzrost średniej globalnej

temperatury wpływa na zdrowie i warunki życia

człowieka;

2) sprawdza aktualny stan zanieczyszczenia powietrza

przy użyciu technologii informacyjno-komunikacyjnych

(np. specjalistycznych aplikacji mobilnych) oraz

podaje przykłady ograniczania jego poziomu w swoim

otoczeniu;

X

X

X

3) wyjaśnia, dlaczego kontakt z naturą jest istotny

dla zdrowia; wyjaśnia, czym jest odpowiedzialność

za zwierzęta domowe, jak również za dziką przyrodę

i ekosystemy;

X

4) sprawdza natężenie hałasu przy użyciu technologii

informacyjno-komunikacyjnych (np. specjalistycznych

aplikacji mobilnych) oraz podaje przykłady

ograniczania jego poziomu w swoim otoczeniu;

wyjaśnia zasady profilaktyki niedosłuchu;

X

5) podejmuje działania proekologiczne, aby poprawić

stan środowiska naturalnego i własne zdrowie.

X

X

X

Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień

Pytanie wiodące: Co należy wiedzieć na temat bezpiecznego korzystania z Internetu i zagrożeń związanych

z zażywaniem substancji psychoaktywnych?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2) omawia zagrożenia wynikające z niewłaściwego

używania technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym cyberprzemoc, hejt,

mowę nienawiści, kreowanie cyberrzeczywistości,

zjawisko patostreamingu, uzależnienie od Internetu

i gier komputerowych oraz niebezpieczne kontakty

w sieci, m.in. uwodzenie w sieci (grooming);

omawia korzyści i zagrożenia związane

ze sztuczną inteligencją oraz wirtualną

rzeczywistością (VR);

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

1) przestrzega zasad higieny cyfrowej; omawia definicje

zjawiska: niebieskiego światła, szyi SMS-owej,

krótkowzroczności w kontekście nadużywania

urządzeń ekranowych; omawia różnice między

relacjami międzyludzkimi bez użycia oraz z użyciem

technologii i urządzeń elektronicznych;

2

2

X

X

3) omawia korzyści wynikające z przestrzegania

„domowych zasad ekranowych”;

3

4

X

X

X

X

X

X

4) omawia zagrożenia związane z zażywaniem

substancji psychoaktywnych, w tym alkoholu,

wyrobów tytoniowych, napojów energetyzujących;

X

X

5) omawia sposoby reagowania w sytuacjach

występowania zagrożeń związanych z korzystaniem

z Internetu i zażywaniem substancji

psychoaktywnych, w tym ze spożywaniem alkoholu,

używaniem wyrobów tytoniowych, spożywaniem

napojów energetyzujących, a także wymienia

sposoby uzyskania pomocy specjalistycznej w tym

zakresie;

X

X

6) formułuje argumenty dotyczące korzyści wynikających

z niezażywania substancji psychoaktywnych, w tym

niespożywania alkoholu, nieużywania wyrobów

tytoniowych, niespożywania napojów

energetyzujących.

X

X

X

KLASY VII i VIII

Dział I. Wartości i postawy

Pytanie wiodące: Jak kształtować postawy i wartości związane z godnością, szacunkiem oraz prospołecznym

podejściem do zdrowia i troską o środowisko naturalne?

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1) rozumie, że godność człowieka stanowi fundamentalną wartość na wszystkich etapach jego życia;

2) potrafi w imię godności i ludzkiego szacunku akceptować człowieka bez względu na jego indywidualne cechy,

choroby, niepełnosprawności;

3) rozumie, że zdrowie stanowi wartość nadrzędną w różnych kręgach kulturowych;

4) dba o poczucie własnej sprawczości w odniesieniu do zdrowia własnego i innych osób oraz stanu środowiska

naturalnego i klimatu;

5) przyjmuje postawę prospołeczną w odniesieniu do zdrowia innych osób; rozumie ideę zachowań prozdrowotnych

w kontekście zdrowia publicznego, w tym donacji krwi, szczepień ochronnych, badań profilaktycznych oraz unikania

zażywania substancji psychoaktywnych; rozumie, na czym polega kultura wolontariatu i ma świadomość, że służy

ona dobru innych osób, w tym działaniom na rzecz ochrony środowiska naturalnego.

Dział II. Zdrowie fizyczne

Pytanie wiodące: Jak zapobiegać najczęstszym chorobom cywilizacyjnym i zakaźnym oraz jak budować empatyczną postawę wobec osób z chorobami przewlekłymi i niepełnosprawnościami?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) omawia czynniki, które wpływają pozytywnie

i negatywnie na zdrowie i samopoczucie; wyjaśnia,

w jaki sposób sam może wpływać na zdrowie;

X

X

2) wyjaśnia, czym są choroby zakaźne, jakie są drogi ich

przenoszenia, w tym droga kropelkowa, płciowa, przez

krew, przez kontakt, a także wyjaśnia, jak można

ograniczyć ryzyko zakażenia; opisuje objawy

najczęstszych chorób zakaźnych oraz wymienia,

które z nich mogą być groźne; wymienia objawy

sepsy; wyjaśnia, czym są antybiotyki, czym jest

antybiotykoodporność i zagrożenia z niej wynikające;

X

X

X

X

X

X

3) stosuje zasady epidemiologicznej profilaktyki; wyjaśnia,

czym są epidemie i pandemie oraz jak do nich

dochodzi;

X

4) wyjaśnia znaczenie szczepień w przeszłości i obecnie;

rozróżnia szczepienia obowiązkowe i zalecane;

omawia, czym są ruchy antyszczepionkowe, czym jest

dezinformacja o szczepieniach i jak ją rozpoznać;

5) opisuje podstawowe mierniki zdrowia fizycznego oraz

ich wartości referencyjne dla swojego wieku, w tym

wskaźnik masy ciała (BMI), ciśnienie tętnicze krwi,

tętno, stężenie glukozy we krwi, profil lipidowy;

za pomocą aparatu automatycznego mierzy tętno

oraz ciśnienie tętnicze krwi w spoczynku i po wysiłku

fizycznym, a także wyjaśnia znaczenie monitorowania

tych parametrów przez całe życie;

X

X

X

X

6) identyfikuje przeszkody społeczne, techniczne

i architektoniczne w życiu osób z niepełnosprawnością

oraz podaje przykłady rozwiązań pozwalających

na tworzenie przestrzeni przyjaznej osobom

z niepełnosprawnością.

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

1) wymienia choroby przenoszone przez zwierzęta

na ludzi oraz sposoby ochrony przed nimi; opisuje,

jak usunąć kleszcza;

X

2) omawia najczęstsze choroby przewlekłe i cywilizacyjne

(np. otyłość, nadciśnienie tętnicze, różne typy cukrzycy,

zaburzenia lipidowe, choroby nerek, choroby wątroby,

choroby serca, alergie, nowotwory, zaburzenia

psychiczne, choroby otępienne); opisuje wyzwania

osób żyjących z chorobami przewlekłymi; prezentuje

postawę opartą na zrozumieniu problemów stojących

przed osobami chorymi przewlekle.

X

3

4

X

X

X

X

Dział III. Aktywność fizyczna

Pytanie wiodące: Jak promować aktywny styl życia, zastępować bezruch ruchem, korzystać z aktywnego transportu oraz podejmować aktywność fizyczną, aby zapobiegać chorobom?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

X

X

Umiejętności

1

1) promuje aktywność fizyczną, inicjując, organizując

i uczestnicząc w różnorodnych wydarzeniach,

projektach i wyzwaniach, które zachęcają do

aktywności fizycznej; angażuje społeczność szkolną

i lokalną do wykonywania regularnych ćwiczeń;

wyjaśnia korzyści zdrowotne wynikające z aktywności

fizycznej w kontekście profilaktyki chorób;

X

2) planuje i monitoruje własną 24-godzinną aktywność,

w tym aktywność fizyczną, wypoczynek i sen, także

z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych;

X

3) regularnie wykonuje ćwiczenia, które wspierają

prawidłową postawę ciała oraz zapobiegają bólom

pleców i dysfunkcjom mięśni dna miednicy;

X

4) zastępuje bezruch ruchem w codziennych

czynnościach (np. wybiera schody zamiast windy)

oraz systematycznie korzysta z aktywnego transportu

(np. chodzenie pieszo, jazda na rowerze); uzasadnia

znaczenie aktywnego stylu życia dla zdrowia

fizycznego, psychicznego oraz środowiska

naturalnego;

X

2

3

4

X

X

X

X

5) korzysta z różnych metod hartowania organizmu;

wymienia różne metody i korzyści zdrowotne

hartowania organizmu.

Poz. 378

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) formułuje argumenty na temat korzyści zdrowotnych

wynikających z aktywności fizycznej w kontekście

profilaktyki wybranych chorób niezakaźnych

(np. otyłości, chorób sercowo-naczyniowych, cukrzycy

typu 2, zaburzeń metabolicznych, niepłodności,

zwyrodnienia stawów i osteoporozy, depresji i innych

zaburzeń psychicznych); wyjaśnia krótko- oraz

długoterminowe konsekwencje zdrowotne wynikające

z braku aktywności fizycznej;

X

X

X

2) formułuje argumenty na temat motywów uczestnictwa

w aktywności fizycznej, a także omawia bariery

i sposoby ich pokonywania; omawia znaczenie

aktywności fizycznej dla rozwoju psychospołecznego.

X

X

X

Dział IV. Odżywianie

Pytanie wiodące: Jak samodzielnie planować i komponować zbilansowane posiłki oraz przeciwdziałać niezdrowym zachowaniom żywieniowym?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) samodzielnie planuje i komponuje zbilansowane posiłki

zgodnie z zaleceniami talerza zdrowego żywienia,

w tym z wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych (np. wiarygodnych aplikacji

mobilnych, programów komputerowych);

X

X

2) przygotowuje napój izotoniczny oraz posiłki

przedwysiłkowe i powysiłkowe;

X

X

3) wymienia konsekwencje zdrowotne wynikające

z niewłaściwego odżywiania (np. nadwagę, otyłość,

insulinooporność, cukrzycę typu 2, choroby układu

krążenia); omawia znaczenie diety w kontekście

chorób autoimmunologicznych (np. celiakię, cukrzycę

typu 1, Hashimoto) i alergii pokarmowych;

X

X

4) opisuje negatywne skutki stosowania nieprawidłowych

diet, nadużywania suplementów, spożywania napojów

energetyzujących oraz stosowania środków

dopingujących.

X

X

Dział V. Zdrowie psychiczne

Pytanie wiodące: Jakie są uwarunkowania zdrowia psychicznego i emocjonalnego oraz czynników je chroniących?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

1) omawia zależność między emocjami, myślami

a objawami fizycznymi i zachowaniem;

3

4

X

2) analizuje swoje zachowanie, uczucia i potrzeby

w różnych sytuacjach pod kątem budowania poczucia

własnej wartości;

X

3) dba o pozytywny obraz własnego ciała; analizuje,

jaki wpływ na obraz ciała mają m.in. Internet oraz

media społecznościowe;

X

X

4) stosuje zasady pierwszej pomocy emocjonalnej wobec

osób ze swojego otoczenia.

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1) identyfikuje czynniki indywidualne i środowiskowe

mające wpływ na własny dobrostan i stosuje

adekwatne techniki radzenia sobie z trudnościami;

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

X

X

2) omawia potrzeby osób z zaburzeniami psychicznymi

występującymi najczęściej w okresie dojrzewania,

w tym z zaburzeniami depresyjnymi, lękowymi,

psychotycznymi, odżywiania (bulimią, anoreksją),

dysmorfofobią.

3

4

X

X

X

X

Dział VI. Zdrowie społeczne

Pytanie wiodące: Jak rozwijać relacje interpersonalne oparte na otwartości, zaufaniu i podmiotowości w otoczeniu rodzinnym, szkolnym, rówieśniczym i lokalnym?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

1) opisuje oznaki zakochania; odróżnia zakochanie

od popędu seksualnego oraz od miłości, a także

miłość młodzieńczą od miłości dojrzałej;

4

X

2) nawiązuje i utrzymuje relacje, dbając

o swoje potrzeby, jednocześnie szanując potrzeby

innych osób; rozumie swoją rolę w budowaniu

pozytywnej atmosfery w rodzinie;

X

3) rozpoznaje manipulację w najbliższym otoczeniu

oraz asertywnie na nią reaguje;

X

X

X

X

X

X

4) omawia sposoby rozwiązywania problemów

i konfliktów, w tym alternatywne metody

rozwiązywania sporów, w szczególności mediacje.

X

X

X

Dział VII. Dojrzewanie

Pytanie wiodące: Jak w okresie dojrzewania troszczyć się o swoje ciało?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

X

1) omawia cele rozwojowe i wyzwania etapu dojrzewania

oraz kolejnych etapów życia człowieka, w tym

menopauzy, andropauzy, starości;

2) omawia czynniki wpływające na prawidłowy rozwój

płciowy; monitoruje stan swojego ciała oraz identyfikuje

możliwe nieprawidłowości i urazy układu moczowo-płciowego, w tym endometriozę, adenomiozę, zespół

policystycznych jajników, nietrzymanie moczu, skręt

jądra, złamanie prącia, wnętrostwo, spodziectwo, załupek;

X

3) charakteryzuje dostępne na rynku produkty

menstruacyjne; wyjaśnia zjawisko ubóstwa

menstruacyjnego i sposoby przeciwdziałania mu.

X

X

X

X

X

Dział VIII. Zdrowie seksualne

Pytanie wiodące: Jakie znaczenie ma seksualność w życiu człowieka między innymi w kontekście rozumienia

i respektowania autonomii cielesnej własnej oraz innych osób?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) wyjaśnia pozytywne znaczenie ludzkiej seksualności;

omawia pojęcie popędu seksualnego i jego zmian

w okresie dojrzewania; wymienia powody podjęcia

aktywności seksualnej oraz konsekwencje z nią

związane; rozumie rolę odpowiedzialności

w odniesieniu do seksualności w życiu człowieka;

X

X

X

2) omawia pojęcie orientacji psychoseksualnej

i kierunki jej rozwoju; wyjaśnia pojęcia związane

z tożsamością płciową;

X

X

X

X

X

X

3) omawia kryteria świadomej zgody; identyfikuje

elementy seksualizacji oraz presji związanej

z podjęciem aktywności seksualnej obecne

w mediach społecznościowych, środkach masowego

przekazu, kulturze młodzieżowej oraz we własnym

otoczeniu, a także wymienia sposoby przeciwdziałania

im i radzenia sobie z nimi; omawia elementy

dojrzałego, świadomego i odpowiedzialnego

przygotowania się do inicjacji seksualnej; wymienia

konsekwencje przedwczesnej inicjacji seksualnej;

X

4) charakteryzuje metody antykoncepcji (mechaniczne,

hormonalne, chemiczne, naturalne);

X

5) rozróżnia formy przemocy seksualnej, w tym

molestowania seksualnego, a także omawia sposoby

reagowania, gdy sam jej doświadcza lub gdy

doświadczają jej inni; identyfikuje miejsca, w których

można uzyskać pomoc.

X

X

X

X

Cele

1

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

1) wymienia infekcje i choroby przenoszone drogą

płciową, w tym kiłę, rzeżączkę, chlamydiozę,

zakażenie wirusem HPV, HBV, HCV, HIV i HSV;

wymienia uniwersalne zasady profilaktyki infekcji

i chorób przenoszonych drogą płciową; rozpoznaje

objawy wymagające interwencji lekarskiej;

3

4

X

X

2) wymienia specjalności zawodowe zajmujące się

tematem seksualności człowieka i zdrowia

reprodukcyjnego (ginekologię, urologię, andrologię,

seksuologię, dermatologię i wenerologię, proktologię,

endokrynologię, położnictwo, fizjoterapię

uroginekologiczną, farmację).

X

Dział IX. Zdrowie środowiskowe

Pytanie wiodące: Jak rozpoznać i ocenić poziom zagrożeń zdrowotnych związanych z degradacją środowiska

naturalnego oraz zmianą klimatu i jakie działania mogą pomóc w minimalizowaniu tych zagrożeń dla zdrowia

człowieka?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) opisuje, jak zmiany klimatu i degradacja środowiska

naturalnego wpływają na zdrowie indywidualne

i publiczne, wymienia choroby, które mogą być ich

wynikiem, w tym zaburzenia psychiczne, choroby

układu oddechowego, układu sercowo-naczyniowego,

choroby skóry, a także wskazuje negatywne następstwa

ekstremalnych zjawisk pogodowych dla zdrowia;

X

X

2) wyjaśnia, jak utrata bioróżnorodności wpływa

na zdrowie indywidualne i zdrowie publiczne;

X

X

3) realizuje działania na rzecz poprawy stanu środowiska

naturalnego; uczestniczy w działaniach promujących

zdrowie środowiskowe.

X

X

Dział X. Internet i profilaktyka uzależnień

Pytanie wiodące: Jak identyfikować zachowania ryzykowne u siebie i innych osób w zakresie szkodliwego

korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych, zażywania substancji psychoaktywnych oraz

występowania uzależnień behawioralnych?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) opisuje specyfikę cyfrowych relacji i zachowań;

wymienia konsekwencje nadmiernego dzielenia się

informacjami osobistymi w Internecie oraz konsekwencje

odbioru niewłaściwych treści, takich jak

patostreaming, internetowe wyzwania (challenge);

X

X

2) analizuje własną aktywność w Internecie pod kątem

potencjalnych zagrożeń (np. cyberprzemocy, hejtu

i mowy nienawiści, sekstingu, korzystania

z pornografii, uzależnienia od mediów

społecznościowych i gier komputerowych);

X

X

3) wymienia konsekwencje zdrowotne i psychospołeczne

zażywania substancji psychoaktywnych

(np. spożywania alkoholu, używania wyrobów

tytoniowych, zażywania narkotyków, nowych

substancji psychoaktywnych, leków przyjmowanych

w celach innych niż wskazania medyczne, niezgodnie

z zaleceniami lekarza i potrzebami zdrowotnymi)

oraz korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych w szkodliwy dla siebie

oraz najbliższego otoczenia sposób;

4

X

X

X

X

X

4) wykorzystuje sposoby chroniące przed szkodliwym

korzystaniem z technologii informacyjno-komunikacyjnych i przed zażywaniem substancji

psychoaktywnych (np. spożywaniem alkoholu,

używaniem wyrobów tytoniowych, zażywaniem

narkotyków, nowych substancji psychoaktywnych,

leków przyjmowanych w celach innych niż wskazania

medyczne, niezgodnie z zaleceniami lekarza

i potrzebami zdrowotnymi), a także stosuje postawę

asertywną i nie ulega presji otoczenia.

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

1) formułuje argumenty zachęcające do unikania

ryzykownych zachowań wpływających na rozwój

uzależnień;

2) realizuje działania promujące higienę cyfrową i styl

życia wolny od ryzykownych zachowań we współpracy

ze środowiskiem rówieśniczym, rodzinnym, szkolnym

i lokalnym.

2

2

X

X

3

X

X

Warunki i sposób realizacji

Przedmiot edukacja zdrowotna pozwala uczniom na zdobywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają

realne zastosowanie w ich codziennym życiu i które wpływają na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia.

Nauczyciel w tym procesie odgrywa rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich

w kształtowaniu postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie.

Zadaniem nauczyciela jest również inspirowanie uczniów do podejmowania świadomych i odpowiedzialnych

decyzji dotyczących zdrowia – zarówno własnego, jak i otoczenia.

Wymagania szczegółowe w podstawie programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują

dziesięć działów, których realizacja powinna uwzględniać całościowe podejście, a proces nauczania musi być

spójny. Nauczyciel powinien zaplanować odpowiednią liczbę godzin dla każdego działu, proporcjonalnie do

wymagań szczegółowych i potrzeb uczniów.

Ze względu na cele edukacji zdrowotnej, w szczególności rozwijanie kompetencji związanych z całożyciową

dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia, przedmiot powinien mieć

charakter praktyczny oraz wykorzystywać nowoczesne, aktywizujące metody nauczania. Konieczne jest przekazanie uczniom wiedzy na temat wybranych zagadnień (np. symptomów chorób). Jednak do realizacji edukacji

zdrowotnej rekomendowana jest metoda projektu, przede wszystkim w zakresie wymagań szczegółowych dotyczących aktywności fizycznej i odżywiania, zdrowia środowiskowego oraz budowania postaw i relacji społecznych. Z jednej strony wzmocni to samodzielność i odpowiedzialność uczniów za wdrażanie zachowań

prozdrowotnych i unikanie zachowań ryzykownych, a z drugiej strony stworzy im warunki do indywidualnego

kierowania procesem uczenia się.

Rekomendowane jest też wykorzystanie aktywnych form pracy z dziećmi i młodzieżą pozwalających na pogłębienie tematu, pracę warsztatową czy podzielenie się własnymi przemyśleniami.

Ze względu na potrzebę kształtowania nawyku regularnej aktywności fizycznej i zdrowego odżywiania zaleca się

realizację wymagań szczegółowych z działów dotyczących regularnej aktywności fizycznej i zdrowego odżywiania w formie semestralnych projektów tematycznych. Projekty powinny obejmować zajęcia wprowadzające,

ustalenie zadań na cały semestr oraz ich weryfikację na zakończenie. Wykonywanie zadań i wyzwań powinno

być wspierane korzystaniem z nowoczesnych technologii (np. wiarygodnych aplikacji mobilnych) oraz

z dzienniczków aktywności fizycznej czy zdrowego odżywiania.

Z uwagi na specyfikę celów kształcenia w nauczaniu edukacji zdrowotnej najlepiej sprawdzą się następujące

metody i techniki pracy: praca w grupach, burza mózgów, metaplan, dyskusja, różne formy debat, metoda studiów przypadku i drama.

Doświadczenia edukacyjne i projekty w ramach edukacji zdrowotnej mogą być realizowane m.in. w formie

1) zorganizowania międzypokoleniowego pikniku rekreacyjnego;

2) wyjścia edukacyjnego do pobliskiego ekologicznego gospodarstwa rolnego i wspólnego przygotowania

posiłku z uprawianej tam żywności;

3) wizyty w domu seniora i uczestnictwa w zajęciach integracyjnych;

4) wizyty w gabinecie lekarskim (np. podstawowej opieki zdrowotnej, stomatologicznym, dermatologicznym), stacji sanitarno-epidemiologicznej lub w formie spotkania z przedstawicielem zawodu związanego

ze zdrowiem człowieka;

5) zorganizowania szkolnego dnia sportu;

6) przygotowania i przeprowadzenia zajęć na temat wybranego zagadnienia zdrowotnego przez uczniów starszych klas dla uczniów młodszych klas;

7) zorganizowania klasowej wycieczki rowerowej lub uczestnictwa w programach popularyzujących rower

jako środek transportu do szkoły;

8) przygotowania postów edukacyjnych na temat wybranego zagadnienia dotyczącego edukacji zdrowotnej

przeznaczonych do zamieszczenia na profilu lub stronie internetowej szkoły;

9) wizyty w klubie gospodyń wiejskich i udziału we wspólnych aktywnościach;

10) wyjścia do sklepu spożywczego, w tym analizowania etykiet wybranych rodzajów produktów spożywczych, a następnie przeprowadzenia dyskusji w klasie na temat świadomych wyborów konsumenckich;

11) zorganizowania zajęć dla młodszych uczniów w szkolnej świetlicy lub bibliotece;

12) przeprowadzenia przez uczniów ankiety wśród członków ich rodzin i lokalnego środowiska na temat wybranego zagadnienia zdrowotnego, a następnie analizy i prezentacji wyników zebranych przez wszystkich

uczniów;

13) zorganizowania wystawy plakatów zachęcających do podejmowania zachowań prozdrowotnych;

14) wizyty w lokalnej instytucji zajmującej się wspieraniem ludzi chorych lub działaniami na rzecz zdrowego

środowiska;

15) wizyty w instytucji organizującej wolontariat promujący zachowania prozdrowotne, związany z szeroko

pojętym zdrowiem;

16) wyjścia edukacyjnego w naturę (np. do pobliskiego lasu, parku miejskiego, parku krajobrazowego, parku

narodowego).

Realizacja edukacji zdrowotnej powinna być również włączona w strategię i plany rozwoju szkoły oraz program wychowawczo-profilaktyczny szkoły we współpracy z rodzicami oraz środowiskiem lokalnym.

Interdyscyplinarny charakter edukacji zdrowotnej wymaga współpracy z nauczycielami innych przedmiotów

obejmujących treści zbliżone do problematyki edukacji zdrowotnej lub z nią związane (m.in. przyrody, biologii,

geografii, wychowania fizycznego, chemii, edukacji dla bezpieczeństwa, etyki) oraz współpracy z psychologiem

szkolnym, pedagogiem szkolnym, pielęgniarką środowiska nauczania i wychowania lub higienistką szkolną.

Powiązanie podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna

(w zakresie poszczególnych działów) z podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie innych

przedmiotów (w zakresie poszczególnych działów)

Podstawa programowa

kształcenia ogólnego

w zakresie przedmiotu

edukacja zdrowotna

(poszczególne działy)

Dział II.

Zdrowie fizyczne

Podstawa programowa kształcenia ogólnego

w zakresie innych przedmiotów

(poszczególne działy)

Biologia: Dział III. Organizm człowieka w zakresie ust. 4 dotyczącego układu krążenia

i ust. 6 dotyczącego układu oddechowego

Wychowanie fizyczne: Dział I. Rozwój fizyczny i sprawność fizyczna

Edukacja dla bezpieczeństwa: Dział III. Podstawy pierwszej pomocy

Dział III.

Aktywność fizyczna

Wychowanie fizyczne: Dział I. Rozwój fizyczny i sprawność fizyczna;

Dział II. Aktywność fizyczna; Dział III. Bezpieczeństwo w aktywności fizycznej

Dział IV.

Odżywianie

Biologia: Dział III. Organizm człowieka w zakresie ust. 3 dotyczącego układu

pokarmowego i odżywiania się

Dział V.

Zdrowie psychiczne

Etyka: Dział III. Człowiek wobec siebie

Dział VI.

Zdrowie społeczne

Dział VII.

Dojrzewanie

Dział VIII.

Zdrowie seksualne

Dział IX.

Zdrowie środowiskowe

Etyka: Dział II. Człowiek wobec innych ludzi

Wiedza o społeczeństwie: Dział I. Społeczna natura człowieka

Biologia: Dział III. Organizm człowieka w zakresie ust. 11 dotyczącego rozmnażania

i rozwoju

Geografia: Dział. XVIII. Geografia obszarów okołobiegunowych: środowisko

przyrodnicze; skutki zmian klimatu

Z perspektywy podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna ważne jest także kształtowanie kompetencji związanych z empatią, asertywnością, wyszukiwaniem, weryfikowaniem i prezentowaniem informacji, a takie umiejętności są uwzględnione w wymaganiach szczegółowych w podstawie programowej w zakresie przedmiotu język polski (tj. tworzenie wypowiedzi, uczestniczenie w rozmowie na zadany

temat, sygnały konstrukcyjne wzmacniające więź między uczestnikami dialogu, tłumaczące sens, rozróżnianie

argumentów odnoszących się do faktów i logiki oraz odwołujących się do emocji, dokonywanie selekcji informacji, rozwijanie umiejętności krytycznej oceny pozyskanych informacji itp.).”;

2)

Poz. 378

w załączniku nr 4a do rozporządzenia

a)

w części zatytułowanej „W branżowej szkole I stopnia z zakresu kształcenia ogólnego są realizowane następujące

przedmioty:”

– po pkt 3 dodaje się pkt 3a w brzmieniu

„3a) edukacja obywatelska;”,

– uchyla się pkt 13,

– po pkt 13 dodaje się pkt 13a w brzmieniu

„13a) edukacja zdrowotna2);

––––––––––––––––––––––––––––––––––––

2)

Sposób nauczania przedmiotu edukacja zdrowotna określają przepisy wydane na podstawie art. 4 ust. 3 ustawy z dnia

7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

(Dz. U. z 2022 r. poz. 1575).”,

b) po części zatytułowanej „Historia” dodaje się część zatytułowaną „Edukacja obywatelska” w brzmieniu

„Edukacja obywatelska

Głównym celem podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska jest przygotowanie

uczniów do świadomego i odpowiedzialnego zaangażowania obywatelskiego w społeczeństwie demokratycznym.

Przedmiot buduje i wzmacnia postawy patriotyczne młodych ludzi oparte na poczuciu tożsamości i dumie z przynależności do wspólnoty, trosce o małą i dużą ojczyznę, poczuciu odpowiedzialności za jej kształt. Równolegle

przedmiot kształtuje otwartość i szacunek wobec innych, empatię i solidarność z innymi oraz zaangażowanie na

rzecz dobra wspólnego.

Wymagania ogólne podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska dotyczą: rozumienia

sfery publicznej, zainteresowania sprawami publicznymi oraz zaangażowania obywatelskiego, które razem składają się na postawę patriotyczną.”,

c)

uchyla się część zatytułowaną „Wychowanie do życia w rodzinie”,

d) po części zatytułowanej „Wychowanie do życia w rodzinie” dodaje się część zatytułowaną „Edukacja zdrowotna” w brzmieniu

„Edukacja zdrowotna

Głównym celem podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna jest rozwijanie zaawansowanych kompetencji uczniów w zakresie całożyciowej dbałości o zdrowie, z uwzględnieniem samodzielności w podejmowaniu świadomych decyzji zdrowotnych oraz odpowiedzialności za zdrowie własne i otoczenia w zgodzie

z aktualnymi wyzwaniami epidemicznymi oraz sytuacją geopolityczną. Uczniowie uczą się, jak kształtować swój

potencjał zdrowotny i kulturę zdrowotną oraz jak budować bezpieczeństwo zdrowotne, dzięki czemu stają się aktywnymi uczestnikami procesów prozdrowotnych w społeczeństwie.

Edukacja zdrowotna oprócz rozwijania alfabetyzmu zdrowotnego (ang. health literacy) koncentruje się na kształtowaniu zdolności krytycznego myślenia, analizy oraz oceny informacji dotyczących zdrowia. Proces ten szczególnie akcentuje umiejętność podejmowania trafnych decyzji zdrowotnych – zarówno w odniesieniu do własnych

potrzeb, jak i potrzeb otoczenia oraz społeczności, w której uczniowie funkcjonują. Kluczowym elementem jest

również podejmowanie działań profilaktycznych i naprawczych, z uwzględnieniem aspektów zdrowia publicznego i środowiskowego.

Wymagania ogólne podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują rozumienie powiązań między różnymi aspektami zdrowia (fizycznego, psychicznego, społecznego, seksualnego i środowiskowego)

a czynnikami wpływającymi na ich kształtowanie, rozwijanie umiejętności analizowania i wykorzystywania wiarygodnych oraz rzetelnych źródeł informacji dotyczących zdrowia, a także promowanie zdrowego stylu życia i odpowiedzialności za zdrowie publiczne. Uczniowie kształtują zdolność współpracy i zaangażowania w działania prozdrowotne w społeczności szkolnej i lokalnej, z uwzględnieniem szeroko pojmowanego zdrowia oraz praktycznego

wykorzystania zdobytej wiedzy w życiu osobistym i społecznym na obecnym etapie życia oraz w przyszłości.

Przedmiot edukacja zdrowotna ma charakter interdyscyplinarny, integrując elementy nauk medycznych i nauk

o zdrowiu oraz nauk społecznych, humanistycznych, przyrodniczych i ścisłych.”,

e)

Poz. 378

po części zatytułowanej „HISTORIA” dodaje się część zatytułowaną „EDUKACJA OBYWATELSKA” w brzmieniu

„EDUKACJA OBYWATELSKA

Cele kształcenia – wymagania ogólne

Przedmiot edukacja obywatelska realizuje następujące cele kształcenia

1.

Cel – rozumienie sfery publicznej.

Uczeń rozumie najważniejsze zjawiska oraz procesy społeczne i polityczne, a także zasady nimi rządzące,

poddaje je analizie i ocenie.

2.

Cel – rozumienie oraz poszanowanie wartości i zasad demokracji.

Uczeń rozumie podstawowe zasady i mechanizmy demokratycznego państwa prawa, w tym prawa człowieka, które gwarantuje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, oraz odnosi te prawa do codziennych sytuacji

życiowych.

3.

Cel – zainteresowanie sferą publiczną i posiadanie własnych opinii.

Uczeń interesuje się wybranymi obszarami rzeczywistości społeczno-politycznej, formułuje i uzasadnia opinie

w sprawach publicznych w oparciu o wartości (własne i społecznie uznane) i sprawdzone informacje.

4.

Cel – poszanowanie opinii innych osób.

Uczeń rozumie i szanuje perspektywę oraz opinie innych osób, rozpoznaje kwestie kontrowersyjne lub

sporne, prezentuje własne zdanie z szacunkiem do odmiennych opinii i w dialogu poszukuje porozumienia.

5.

Cel – zaangażowanie obywatelskie.

Uczeń identyfikuje problemy społeczne i poszukuje ich rozwiązań, angażuje się indywidualnie lub we współpracy z innymi w działania na rzecz dobra wspólnego i ojczyzny.

6.

Cel – wpływanie na władze publiczne i interakcje państwo – obywatel.

Uczeń potrafi załatwiać wybrane sprawy urzędowe i podejmować działania w interakcji z państwem; rozumie mechanizmy i formy uczestnictwa obywatelskiego i je odpowiedzialnie wykorzystuje.

Realizacja celów kształcenia – wymagań ogólnych podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska składa się z dwóch równoważnych elementów nauczania i uczenia się, tj.

1)

opanowania wiedzy i umiejętności określonych w siedmiu działach tematycznych;

2)

realizacji trzech praktycznych działań obywatelskich.

Elementy te wzajemnie się uzupełniają i tylko ich równoległa realizacja pozwala w pełni osiągnąć cele kształcenia.

Z uwagi na cele kształcenia – wymagania ogólne edukacji obywatelskiej szczególnie istotne jest rozwijanie następujących umiejętności

1.

Umiejętność – poszukiwanie, weryfikowanie i krytyczne analizowanie informacji na tematy społeczne

i polityczne.

2.

Umiejętność – określanie własnego zdania na podstawie danych, wartości i potrzeb, a także jego wyrażanie

oraz poparcie go argumentami.

3.

Umiejętność – prowadzenie z szacunkiem dla innych dialogu w kwestiach spornych.

4.

Umiejętność – podejmowanie działań na rzecz rozwiązania wybranych problemów społecznych polegających na

5.

6.

1)

identyfikowaniu i analizowaniu problemów społecznych w wybranym obszarze;

2)

formułowaniu propozycji rozwiązań problemów społecznych i realizacji działań (samodzielnie lub zespołowo) nakierowanych na ich rozwiązanie lub wpływaniu na władze publiczne, aby osiągnąć ten cel.

Umiejętność – wpływanie na władze publiczne polegające na

1)

świadomym udziale w głosowaniu / wyborze przedstawicieli;

2)

umiejętności wpływania na władze publiczne przez dialog z ich organami;

3)

umiejętności wpływania na władze publiczne przez formy protestu dopuszczone w porządku demokratycznym.

Umiejętność – załatwianie podstawowych spraw urzędowych i ochrona własnych praw w relacji z państwem.

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Podstawa programowa w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska obejmuje siedem działów, które odzwierciedlają sześć kręgów wspólnot, w których funkcjonuje uczeń – od rodziny, przez szkołę, wspólnotę lokalną i regionalną, ojczyznę i wspólnotę europejską po wspólnotę międzynarodową. Dodatkowo wyodrębniono dział wprowadzający do tematyki edukacji obywatelskiej oraz dział dotyczący demokracji i prawa.

W podstawie programowej w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska szczególnie istotne jest umożliwienie

uczniom zrozumienia bieżących wydarzeń społeczno-politycznych. W tym celu wprowadzono wymagania fakultatywne do wyboru przez nauczyciela, a w wielu wymaganiach pozostawiono nauczycielowi dowolność wykorzystania bieżących przykładów.

Każde z wymagań szczegółowych zawartych w tabelach łączy w sobie wiedzę, którą uczniowie powinni opanować, oraz umiejętności, które powinni zdobyć.

Znak „X” w tabelach oznacza, że sposób pracy z danym wymaganiem powinien realizować dany cel kształcenia

oraz umożliwiać uczniom nabycie umiejętności.

Dział I. Ja i społeczeństwo

Pytanie wiodące: Co to znaczy być dobrym obywatelem / dobrą obywatelką?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

1) wyjaśnia, czym jest patriotyzm, i wskazuje różne formy

oraz sposoby wyrażania identyfikacji z ojczyzną

i troski o ojczyznę; rozumie, co to znaczy być dobrym

obywatelem (w przeszłości i obecnie);

X

2) rozpoznaje przykłady ksenofobii, stereotypów i uprzedzeń

oraz dyskryminacji, w tym mowy nienawiści, a także

reaguje na ich przejawy w swoim otoczeniu;

X

3) identyfikuje zachowania, które budują współpracę

i zaufanie w grupie, oraz takie, które prowadzą

do konfliktów i podziałów; stosuje wybrane metody

rozwiązywania konfliktów w grupie.

X

2

X

3

4

5

6

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

1) identyfikuje, co łączy, a co dzieli społeczeństwo

polskie, z czego możemy być dumni jako państwo,

oraz formułuje w tej sprawie opinię;

X

2) na wybranych przykładach analizuje wpływ swoich

codziennych, indywidualnych wyborów na otoczenie,

w tym na środowisko naturalne i innych ludzi;

X

3) identyfikuje na podstawie zebranych informacji

wyzwania społeczne istotne dla młodego pokolenia

oraz proponuje możliwe działania w danym obszarze;

X

2

3

4

X

X

X

X

4) na podstawie wiarygodnych źródeł informacji

weryfikuje wybraną teorię spiskową i wskazuje jej

wpływ na społeczeństwo;

X

X

5) wyjaśnia, na czym polega obywatelski obowiązek

obrony ojczyzny, a także formułuje opinię w sprawie

różnych obowiązków w tym zakresie.

X

X

X

Dział II. Szkoła jako wspólnota

Pytanie wiodące: Jak wspólnie tworzymy szkołę?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

2

1) identyfikuje szkolne reguły określone w statucie

oraz prawa i obowiązki uczniowskie oraz reaguje

w sytuacjach naruszenia reguł;

X

X

2) wyjaśnia, czym jest samorządność uczniowska, w tym

samorząd klasowy, szkolny i rada szkoły, oraz

wymienia sposoby włączania uczniów w decydowanie

o sprawach szkoły i wie, jak je zastosować w praktyce.

X

X

3

4

5

6

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

2

3

1) rozpoznaje problemy i potrzeby społeczności szkolnej,

w miarę możliwości (samodzielnie lub zespołowo)

podejmuje działanie w tej sprawie;

X

X

2) analizuje różne aspekty funkcjonowania systemu

oświaty, w tym szkolnictwa zawodowego; wyjaśnia

znaczenie obowiązku nauki i korzyści z jego realizacji;

X

X

X

X

X

3) wyjaśnia, czym są mediacje i kiedy mogą być

stosowane; wymienia korzyści wynikające

z wykorzystania mediacji w konfliktach rówieśniczych

i szkolnych; gdy jest to możliwe, w sytuacjach spornych

odwołuje się do mediacji.

X

4

5

6

X

X

Dział III. Społeczność lokalna i regionalna

Pytanie wiodące: Jak budujemy wspólnotę lokalną i regionalną?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

4

5

6

Umiejętności

1

1) porównuje zadania samorządu terytorialnego

(w szczególności gminy i powiatu) oraz rozumie wpływ

samorządu na własne życie; wie, jak może wpłynąć

na decyzje organów władzy lokalnej;

3

X

2

X

3

4

5

X

X

2) opisuje znaczenie wolontariatu jako formy aktywności

obywatelskiej; wie, na czym polega budżet

obywatelski, inicjatywa lokalna, fundusz sołecki,

oraz w miarę możliwości wykorzystuje wybraną formę

w sprawie ważnej dla siebie lub społeczności;

Poz. 378

X

X

X

X

3) jest przygotowany do załatwienia podstawowych spraw

urzędowych ważnych dla młodych obywateli oraz

wypełnia wybrany formularz lub wniosek; odnajduje

informacje o nieodpłatnej pomocy prawnej.

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

2

3

X

X

4

1) identyfikuje dziedzictwo budujące lokalną tożsamość;

wyszukuje i poznaje sylwetki żyjących współcześnie

lub historycznych patriotów lokalnych, osób ważnych

dla społeczności lokalnej, formułuje opinię na ich

temat;

X

2) wyjaśnia, na czym polega prawo dostępu do informacji

publicznej i jego znaczenie jako mechanizmu kontroli

obywatelskiej; w miarę możliwości wykorzystuje je;

X

X

3) wyszukuje aktualne informacje o pracach rady gminy

lub miasta oraz samodzielnie lub w zespole wybiera

i śledzi interesujące go zagadnienie, a także przedstawia

efekty swojej pracy;

X

X

4) samodzielnie lub w zespole poznaje oraz prezentuje

lokalnie działające organizacje pozarządowe, wymienia

formy ich wspierania, w tym wolontariat; w miarę

możliwości angażuje się w działalność organizacji;

X

X

5) opisuje wybrane potrzeby społeczności lokalnej

dotykające młodych ludzi oraz proponowane

rozwiązania; w miarę możliwości sygnalizuje je

przedstawicielom władz lokalnych.

X

X

5

6

X

X

X

X

X

Dział IV. Demokracja i prawo

Pytanie wiodące: Jak demokracja i Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej chronią nasze prawa?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

2

1) na przykładzie Polski po 1945 r. wymienia cechy

ustrojów totalitarnego oraz autorytarnego i odróżnia je

od demokracji;

X

X

2) wskazuje kluczowe etapy procesu demokratyzacji

Polski po 1989 r. oraz – wykorzystując doświadczenia

świadków historii – przedstawia polityczne,

gospodarcze i społeczne konsekwencje transformacji;

X

X

X

3

3) korzystając z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,

wymienia podstawowe zasady demokratycznego

państwa prawa, a także wyjaśnia ich wpływ na życie

codzienne obywateli;

X

X

X

4) wyjaśnia znaczenie wyborów w systemie

demokratycznym; opisuje bierne i czynne prawo

wyborcze; argumentuje na rzecz świadomego udziału

w głosowaniu;

X

X

X

5) na przykładzie wybranych problemów prawnych

wyjaśnia znaczenie najważniejszych dla młodzieży

i młodych dorosłych instytucji prawa cywilnego

i rodzinnego oraz potrafi wyszukać obowiązujące

w tym zakresie akty normatywne;

X

6) wymienia podstawowe prawa człowieka i obywatela

oraz identyfikuje przykłady łamania tych praw, a także

podejmuje o nich dyskusję;

X

X

7) nazywa mechanizmy ochrony praw człowieka

i obywatela, wie, jak zgłosić ich naruszenie, w tym

przez kontakt z organami państwowymi

i międzynarodowymi powołanymi w tym celu;

X

X

8) rozróżnia pracę wykonywaną na podstawie stosunku

pracy (umowa o pracę), pracę wykonywaną na

podstawie innego stosunku prawnego stanowiącego

podstawę świadczenia pracy lub usług (umowy

cywilnoprawne), wolontariat, staż i praktyki, a także

identyfikuje prawa i obowiązki osoby związanej takimi

umowami oraz sposoby ochrony tych praw.

X

X

X

X

X

X

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1

2

4

5

6

Umiejętności

1

1) identyfikuje współczesne zagrożenia dla demokracji

i inicjatywy, które im przeciwdziałają, formułuje opinię

w tej sprawie;

3

X

2) wymienia własne prawa i obowiązki w relacji

z instytucjami publicznymi oraz funkcjonariuszami

publicznymi, w tym z policją, prokuraturą, sądem,

oraz wie, jak ich bronić w sytuacji naruszenia;

2

X

3

4

X

4) wskazuje podstawowe sposoby ochrony własnych

danych osobowych oraz wyjaśnia formy naruszania dóbr

osobistych, szczególnie w Internecie; potrafi zgłosić

naruszenie dóbr osobistych.

X

6

X

X

3) na wybranych przykładach wyjaśnia najważniejsze

instytucje prawa karnego oraz identyfikuje prawa

przysługujące obywatelowi w sprawie karnej, potrafi

wyszukać obowiązujące w tym zakresie akty

normatywne;

5

X

X

X

X

Dział V. Polska – władza, świat polityki i sfera publiczna

Pytanie wiodące: Jak działa państwo?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

2

1) identyfikuje kompetencje i strukturę władzy

ustawodawczej w Rzeczypospolitej Polskiej;

wyszukuje informacje o wybranym parlamentarzyście

ze swojego okręgu i jego aktywności politycznej;

X

X

X

2) identyfikuje kompetencje Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej oraz samodzielnie lub w zespole analizuje

przykładowe działanie podjęte przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej w ramach wybranych

uprawnień konstytucyjnych;

X

X

X

3) wskazuje kompetencje Rady Ministrów; wyszukuje

informacje na temat bieżącego działania wybranego

ministerstwa i dyskutuje o nich z innymi;

X

X

X

4) rozumie strukturę władzy sądowniczej (Sąd Najwyższy,

sądy powszechne, sądy administracyjne i sądy

wojskowe, Trybunał Konstytucyjny oraz Trybunał

Stanu) i potrafi wskazać jej znaczenie dla obywatela;

X

X

5) wyszukuje informacje na temat partii politycznych,

które znajdują się w parlamencie Rzeczypospolitej

Polskiej, oraz na przykładzie wybranego zagadnienia

wskazuje podobieństwa i główne różnice programowe;

X

6) rozumie, czym jest społeczeństwo obywatelskie i jakie

ma znaczenie dla sprawnego funkcjonowania państwa;

wyszukuje informacje na temat wybranych instytucji

społeczeństwa obywatelskiego oraz sposobów ich

wspierania;

X

7) wyjaśnia wpływ mediów tradycyjnych

i społecznościowych na przekonania i postawy

jednostek, funkcjonowanie społeczeństwa i państwa;

rozumie konsekwencje i zagrożenia związane

z upowszechnianiem niesprawdzonych informacji;

X

X

8) wyszukuje wiarygodne i rzetelne źródła informacji

na wybrane tematy społeczno-polityczne oraz

identyfikuje przykłady manipulacji i dezinformacji

oraz fałszywe informacje, a także potrafi je

weryfikować.

X

X

3

4

5

6

X

X

X

X

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

2

1) samodzielnie lub w zespole wyszukuje informacje

na temat kampanii wyborczej i programów partii oraz

odróżnia fakty od opinii i weryfikuje informacje;

X

X

2) wyjaśnia wpływ Kościoła katolickiego na proces

demokratyzacji życia publicznego w Polsce do 1989 r.

i formułuje opinię w tej sprawie;

X

X

3) wyjaśnia wpływ ruchu społecznego „Solidarność”

na przemiany polityczne i społeczne w Polsce w drugiej

połowie XX w.;

X

X

3

4) wie, czym jest e-administracja, podaje przykłady spraw

obywatelskich, które można załatwić zdalnie, i potrafi

to zrobić.

4

5

6

X

X

X

Dział VI. Polska w Europie

Pytanie wiodące: Jakiej Unii Europejskiej chcemy?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

1) opisuje genezę powstania Unii Europejskiej, rozróżnia

jej główne instytucje (Rada Europejska, Rada Unii

Europejskiej, Komisja Europejska, Parlament

Europejski oraz Trybunał Sprawiedliwości Unii

Europejskiej) i wyszukuje informacje na temat udziału

Polski w instytucjach Unii Europejskiej;

X

2) samodzielnie lub w zespole ocenia bilans członkostwa

Polski w Unii Europejskiej oraz bierze udział

w dyskusji na jego temat;

X

2

3

X

X

3) wyszukuje informacje na temat możliwości własnego

rozwoju (edukacja, praca, wolontariat) przy wsparciu

programów Unii Europejskiej i wie, jak je wykorzystać.

4

5

6

X

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

2

3

X

1) formułuje opinię na temat pogłębiania i poszerzania

integracji europejskiej oraz podejmuje dyskusję

na temat tych procesów;

X

X

2) wymienia podstawowe założenia wybranej polityki

wspólnotowej oraz wyjaśnia jej wpływ na własną okolicę

i Polskę, a także formułuje opinię na jej temat.

X

X

Dział VII. Świat globalnych zależności

Pytanie wiodące: Jak my wpływamy na świat i jak świat wpływa na nas?

Cele

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

2

3

X

X

4

1) identyfikuje polityczne, gospodarcze, finansowe,

społeczne i ekologiczne zależności między Polską

a resztą świata oraz wskazuje ich przyczyny, w tym

historyczne, i konsekwencje;

X

2) wyjaśnia czynniki wpływające na bezpieczeństwo

Polski, w tym rolę NATO i ONZ; formułuje opinię

i dyskutuje na temat wybranych zagrożeń

dla bezpieczeństwa;

X

3) identyfikuje najważniejsze problemy globalne, w tym

w zakresie zrównoważonego rozwoju, oraz na

wybranym przykładzie wyjaśnia konieczność

międzynarodowej współpracy w celu ich rozwiązania;

X

X

4) wymienia przyczyny i konsekwencje kryzysu

klimatycznego i wyszukuje informacje na temat działań

na rzecz jego powstrzymania oraz w miarę możliwości

angażuje się w wybrane działania.

X

X

5

6

X

Cele

Wymagania fakultatywne

(nauczyciel realizuje przynajmniej jedno

z wymagań fakultatywnych). Uczeń

1

2

3

4

5

6

Umiejętności

1

1) wyjaśnia, na czym polegają zasady odpowiedzialnej

konsumpcji i patriotyzmu gospodarczego, oraz w miarę

możliwości je stosuje;

X

2) rozróżnia przytaczane w debacie informacje od opinii

na temat konsekwencji ruchów migracyjnych

na świecie, a także formułuje i prezentuje swoje

stanowisko w tym zakresie;

X

3) podaje przyczyny wybranego konfliktu

międzynarodowego oraz identyfikuje jego

konsekwencje;

X

4) wymienia zadania przedstawicielstw dyplomatycznych

Rzeczypospolitej Polskiej; potrafi korzystać z pomocy

służb konsularnych podczas przygotowań do wyjazdu

i w czasie pobytu zagranicą.

X

2

3

4

5

6

X

X

X

X

Wymagania szczegółowe dotyczące działań obywatelskich

Działania obywatelskie są sposobem nabywania praktycznych umiejętności obywatelskich oraz rozwijania postaw

patriotycznych i sprawczości. Uczeń w ramach przedmiotu edukacja obywatelska (samodzielnie lub zespołowo)

podejmuje przynajmniej trzy działania obywatelskie w formie

1)

aktywnego uczestnictwa w debacie na wybrany temat społeczny, prezentowania własnego zdania, które uzasadnia i którego broni, oraz podejmowania dialogu z osobami o odmiennych poglądach;

2)

aktywnego udziału w spotkaniu z przedstawicielami organów władzy publicznej, w ramach którego zadaje

pytania dotyczące kompetencji tych organów;

3)

aktywnego uczestnictwa w przygotowaniu obchodów rocznicy ważnego wydarzenia historycznego (nieorganizowanego w ramach działalności szkoły) lub w innych obchodach;

4)

sformułowania i opublikowania własnej opinii w ważnej dla siebie sprawie publicznej w lokalnych lub szkolnych mediach z poszanowaniem poglądów innych i z poszanowaniem demokratycznego porządku prawnego;

5)

zorganizowania kampanii społecznej lub zbiórki na wybrany przez siebie cel, w ramach której zachęca do

udziału w niej innych ludzi lub instytucje;

6)

nawiązania współpracy jako wolontariusz z lokalną organizacją społeczną lub instytucją publiczną w celu

wsparcia realizacji jej celów statutowych, po czym przedstawienia na forum klasy efektów swojego zaangażowania;

7)

napisania wniosku o dofinansowanie projektu w ramach szkolnego lub lokalnego budżetu partycypacyjnego

lub innego wniosku o wsparcie finansowe;

8)

napisania i wysłania (opublikowania) petycji, listu lub listu otwartego do przedstawicieli władz publicznych

w ważnej dla niego sprawie;

9)

kandydowania w klasowych lub szkolnych wyborach, w tym prowadzenia kampanii wyborczej;

10) przygotowania dokumentów koniecznych do zgłoszenia zgromadzenia (protestu lub pikiety);

11) wypełnienia wniosku o wydanie dowodu osobistego, paszportu lub innego dokumentu;

12) dokonania analizy programu wyborczego oraz kampanii wybranej partii lub kandydata;

13) uczestnictwa w konsultacjach społecznych na wybrany temat lub w wysłuchaniu publicznym, w ramach których

formułuje własną opinię i przekazuje ją odpowiednim władzom;

14) przeprowadzenia sondy szkolnej lub ulicznej na wybrany temat, a następnie zaprezentowania jej wyników;

15) przeprowadzenia i udokumentowania wywiadu ze świadkiem historii najnowszej (np. kombatantem) lub inną

ważną postacią lokalną;

16) udziału w symulacji obrad organów władz publicznych lub organów organizacji międzynarodowej;

17) zorganizowania udziału w rozprawie sądowej w charakterze publiczności;

18) przeprowadzenia analizy dostępności wybranej przestrzeni, usługi lub produktu dla osób z niepełnosprawnościami.

Uczeń może podjąć za zgodą nauczyciela inne praktyczne działania obywatelskie wymagające podobnego zaangażowania. Przed podjęciem każdego działania uczeń ustala jego temat z nauczycielem.

Uczeń dokumentuje podejmowane działania w sposób pozwalający na ich późniejszą prezentację klasie lub

nauczycielowi.

Warunki i sposób realizacji

Praktyczny charakter przedmiotu edukacja obywatelska wymaga od nauczyciela stosowania w pracy z klasą metod

aktywizujących. Jest to konieczne, aby zwiększyć zaangażowanie uczniów w proces uczenia się oraz w realizację

wymagań ogólnych – celów kształcenia. W edukacji obywatelskiej metody podawcze powinny być stosowane

jako uzupełniające. Z uwagi na specyfikę celów kształcenia w nauczaniu przedmiotu edukacja obywatelska najlepiej

sprawdzą się następujące metody i techniki pracy: praca w grupach, burza mózgów, metaplan, dyskusja, różne

formy debat, metoda studiów przypadku, symulacja, odgrywanie ról i drama. Wśród metod aktywizujących szczególne miejsce w nauczaniu przedmiotu edukacja obywatelska powinien zajmować projekt edukacyjny, który jest

rekomendowaną metodą pracy z uczniami. Rekomenduje się, aby uczniowie w toku dwóch lat nauki zrealizowali

jeden grupowy projekt uczniowski związany z tematyką przedmiotu. Projekt powinien mieć ustalony cel (zaakceptowany przez nauczyciela), harmonogram, plan działania z podziałem zadań i kończyć się prezentacją rezultatów.

Projekt może mieć charakter badawczy lub społeczny.

W nauczaniu przedmiotu edukacja obywatelska powinien znaleźć się również czas na

1)

wizyty w instytucjach publicznych (np. urzędach gmin, miast i powiatów, sądach, domach kultury);

2)

spotkania z przedstawicielami władz publicznych;

3)

kontakty z organizacjami społecznymi (lokalnymi, ogólnopolskimi, międzynarodowymi);

4)

spotkania z postaciami ważnymi dla lokalnej społeczności, w tym kombatantami lub innymi świadkami historii.

Przedmiot edukacja obywatelska zakłada omawianie podczas zajęć tematów związanych z bieżącymi zagadnieniami społeczno-politycznymi, w tym także tematów dzielących Polaków i budzących w polskim społeczeństwie

kontrowersje. Szkoła powinna być bowiem miejscem, w którym uczniowie starają się zrozumieć, co łączy i co

dzieli polskie społeczeństwo, a także miejscem, w którym uczą się weryfikować informacje na te tematy, poznają

różnorodne stanowiska, starają się wyrobić sobie własną opinię, uzasadniają ją, z szacunkiem dla innych ją prezentują i podejmują dialog z osobami, których poglądy mogą być odmienne.

Osiągnięcie opisanego powyżej efektu wymaga od nauczyciela zachowania neutralności światopoglądowej i politycznej szczególnie w sprawach, co do których istnieją w polskim społeczeństwie różnice poglądów. Celem zajęć

nie może być przekonanie uczniów do konkretnej opinii. Tym bardziej nie ma w czasie zajęć miejsca na agitację

polityczną jakiejkolwiek formacji. Co do zasady nauczanie edukacji obywatelskiej ma więc charakter nieperswazyjny. Wyjątkiem są zasady i wartości wyznaczone przez Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, uznawane za

aksjologiczny fundament wspólnoty obywatelskiej, do których przyjęcia i internalizacji przedmiot edukacja obywatelska powinien zachęcać. Na nich powinny opierać się postawy patriotyczne rozwijane na zajęciach.

Edukacja obywatelska bazuje na wiedzy i umiejętnościach uzyskanych przez uczniów w ramach zajęć wiedzy

o społeczeństwie w szkole podstawowej. Wymagania szczegółowe obejmujące treści nauczania obecne w szkole

podstawowej zostały tutaj poszerzone i pogłębione.

Interdyscyplinarny charakter edukacji obywatelskiej wymaga nawiązania również do zagadnień poruszanych na

zajęciach z innych przedmiotów nauczanych w branżowej szkole I stopnia.

Powiązanie podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska

(w zakresie poszczególnych działów) z podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie innych

przedmiotów (w zakresie poszczególnych działów)

Podstawa programowa

kształcenia ogólnego

w zakresie przedmiotu

edukacja obywatelska

(poszczególne działy)

Dział I.

Ja i społeczeństwo

Podstawa programowa kształcenia ogólnego

w zakresie innych przedmiotów

(poszczególne działy)

Geografia: Dział IX. Przemiany struktur demograficznych i społecznych oraz procesy

osadnicze: rozmieszczenie i liczba ludności, przemiany demograficzne, migracje,

zróżnicowanie narodowościowe i etniczne, procesy urbanizacji

Edukacja dla bezpieczeństwa: Dział I. Bezpieczeństwo państwa, Dział IV. Edukacja

obronna

Biznes i zarządzanie: Dział III. Gospodarka rynkowa: przedsiębiorczość w gospodarce

rynkowej, cechy gospodarki rynkowej, rodzaje rynków, mechanizm rynkowy, podmioty

gospodarki rynkowej, podmioty ekonomii społecznej, parametry charakteryzujące

gospodarkę, budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego, rola państwa

w gospodarce, konsument na rynku, patriotyzm gospodarczy

Dział III.

Społeczność lokalna

i regionalna

– 31 –

Poz. 378

Geografia: Dział XV. Zróżnicowanie społeczno-kulturowe Polski: poziom życia,

zaangażowanie w działalność społeczną, ubóstwo i wykluczenie społeczne

Edukacja dla bezpieczeństwa: Dział I. Bezpieczeństwo państwa

Biznes i zarządzanie: Dział III. Gospodarka rynkowa: przedsiębiorczość w gospodarce

rynkowej, cechy gospodarki rynkowej, rodzaje rynków, mechanizm rynkowy, podmioty

gospodarki rynkowej, podmioty ekonomii społecznej, parametry charakteryzujące

gospodarkę, budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego, rola państwa

w gospodarce, konsument na rynku, patriotyzm gospodarczy

Dział IV.

Demokracja i prawo

Historia: Dział XVII. Polska pod dominacją ZSRS; Dział XVIII. Narodziny

III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie

Geografia: Dział XIV. Społeczeństwo i gospodarka Polski: rozmieszczenie ludności

i struktura demograficzna, saldo migracji, struktura zatrudnienia i bezrobocie,

urbanizacja, warunki rozwoju rolnictwa, restrukturyzacja przemysłu, sieć transportowa

Biznes i zarządzanie: Dział V. Osoba przedsiębiorcza na rynku pracy: kariera

zawodowa, poszukiwanie pracy, rozmowa kwalifikacyjna, autoprezentacja,

formułowanie opinii zwrotnej, etyka w pracy

Edukacja dla bezpieczeństwa: Dział IV. Edukacja obronna

Informatyka: Dział IV. Rozwijanie kompetencji społecznych, takich jak: komunikacja

i współpraca w grupie, w tym w środowiskach wirtualnych, udział w projektach

zespołowych oraz zarządzanie projektami

Dział V.

Polska – władza, świat

polityki i sfera publiczna

Historia: Dział XVII. Polska pod dominacją ZSRS

Edukacja dla bezpieczeństwa: Dział I. Bezpieczeństwo państwa;

Dział IV. Edukacja obronna

Informatyka: Dział IV. Rozwijanie kompetencji społecznych, takich jak: komunikacja

i współpraca w grupie, w tym w środowiskach wirtualnych, udział w projektach

zespołowych oraz zarządzanie projektami; Dział V. Przestrzeganie prawa i zasad

bezpieczeństwa. Respektowanie prywatności informacji i ochrony danych, praw własności

intelektualnej, etykiety w komunikacji i norm współżycia społecznego, ocena zagrożeń

związanych z technologią i ich uwzględnienie dla bezpieczeństwa swojego i innych

Dział VI.

Polska w Europie

Historia: Dział XVI. Europa i świat w dobie zimnowojennych podziałów;

Dział XVIII. Narodziny III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie

Geografia: Dział VIII. Podział polityczny i zróżnicowanie poziomu rozwoju

społeczno-gospodarczego świata: mapa podziału politycznego, procesy integracyjne

na świecie, konflikty zbrojne, podstawowe wskaźniki rozwoju; Dział X. Uwarunkowania

rozwoju gospodarki światowej: rola poszczególnych sektorów gospodarki w rozwoju

cywilizacyjnym, procesy globalizacji, gospodarka oparta na wiedzy, społeczeństwo

informacyjne

Biznes i zarządzanie: Dział III. Gospodarka rynkowa: przedsiębiorczość w gospodarce

rynkowej, cechy gospodarki rynkowej, rodzaje rynków, mechanizm rynkowy, podmioty

gospodarki rynkowej, podmioty ekonomii społecznej, parametry charakteryzujące

gospodarkę, budżet państwa i budżety jednostek samorządu terytorialnego, rola państwa

w gospodarce, konsument na rynku, patriotyzm gospodarczy; Dział V. Osoba

przedsiębiorcza na rynku pracy: kariera zawodowa, poszukiwanie pracy, rozmowa

kwalifikacyjna, autoprezentacja, formułowanie opinii zwrotnej, etyka w pracy

Dział VII.

Świat globalnych zależności

Poz. 378

Historia: Dział XVI. Europa i świat w dobie zimnowojennych podziałów;

Dział XVIII. Narodziny III Rzeczypospolitej i jej miejsce w świecie

Geografia: Dział VIII. Podział polityczny i zróżnicowanie poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego świata: mapa podziału politycznego, procesy integracyjne na świecie,

konflikty zbrojne, podstawowe wskaźniki rozwoju; Dział IX. Przemiany struktur

demograficznych i społecznych oraz procesy osadnicze: rozmieszczenie i liczba ludności,

przemiany demograficzne, migracje, zróżnicowanie narodowościowe i etniczne, procesy

urbanizacji; Dział X. Uwarunkowania rozwoju gospodarki światowej: rola

poszczególnych sektorów gospodarki w rozwoju cywilizacyjnym, procesy globalizacji,

gospodarka oparta na wiedzy, społeczeństwo informacyjne; Dział XIV. Społeczeństwo

i gospodarka Polski: rozmieszczenie ludności i struktura demograficzna, saldo migracji,

struktura zatrudnienia i bezrobocie, urbanizacja, warunki rozwoju rolnictwa,

restrukturyzacja przemysłu, sieć transportowa; Dział XVI. Uwarunkowania przyrodnicze

gospodarczej działalności człowieka na przykładzie wybranych obszarów: związki

rolnictwa z klimatem, ukształtowaniem powierzchni, żyznością gleb i zasobami wodnymi,

związek przemysłu i struktury towarowej handlu zagranicznego z zasobami surowców

mineralnych, wpływ sposobów pokonywania przez człowieka przyrodniczych ograniczeń

na zrównoważony rozwój obszarów; Dział XVII. Człowiek a środowisko geograficzne –

konflikty interesów: wpływ działalności człowieka na atmosferę na przykładzie smogu,

inwestycji hydrologicznych na środowisko geograficzne, rolnictwa i górnictwa

na środowisko przyrodnicze, konflikt interesów człowiek – środowisko, działania

proekologiczne

Biologia: Dział VII. Biotechnologia

Biznes i zarządzanie: Dział VI. Przedsiębiorstwo: zarządzanie przedsiębiorstwem, własny

biznes i jego otoczenie, finanse przedsiębiorstwa, etyka w biznesie, społeczna

odpowiedzialność przedsiębiorstw

Edukacja dla bezpieczeństwa: Dział IV. Edukacja obronna

Ponadto z perspektywy nabywania umiejętności obywatelskich ważne są umiejętności związane z tworzeniem

wypowiedzi, które są kształtowane na tym etapie edukacyjnym na zajęciach z języka polskiego (np. formułowanie

tez i argumentów, odróżnianie dyskusji od sporu i kłótni, formułowanie oceny, uzasadnianie i zabieranie głosu

w dyskusji).”,

f)

w części zatytułowanej „WYCHOWANIE FIZYCZNE” w części zatytułowanej „Warunki i sposób realizacji”

w bloku tematycznym zatytułowanym „5. Kompetencje społeczne.” wyrazy „Warunkiem skuteczności realizacji

bloku tematycznego: edukacja zdrowotna jest integrowanie treści z innymi przedmiotami, w tym np. biologią, wychowaniem do życia w rodzinie, edukacją dla bezpieczeństwa.” zastępuje się wyrazami „Warunkiem skuteczności

realizacji bloku tematycznego edukacja zdrowotna jest integrowanie treści z innymi przedmiotami, w tym

np. z biologią, edukacją zdrowotną, edukacją dla bezpieczeństwa.”,

g) uchyla się część zatytułowaną „WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE”,

h) po części zatytułowanej „WYCHOWANIE DO ŻYCIA W RODZINIE” dodaje się część zatytułowaną

„EDUKACJA ZDROWOTNA” w brzmieniu

„EDUKACJA ZDROWOTNA

Cele kształcenia – wymagania ogólne

Przedmiot edukacja zdrowotna realizuje następujące cele kształcenia

1.

Cel – podejmowanie działań wspierających zdrowie we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach

życia.

Uczeń jest gotowy do przestrzegania zasad dbałości o zdrowie własne i innych osób na wszystkich etapach

życia. Zna i rozumie zjawiska związane ze zdrowiem we wszystkich jego wymiarach (tj. fizycznym, psychicznym, społecznym, seksualnym i środowiskowym).

2.

Poz. 378

Cel – rozumienie i akceptacja przemian oraz procesów zachodzących w ludzkim ciele na wszystkich etapach

życia.

Uczeń zna i rozumie pojęcia związane z przemianami człowieka na wszystkich etapach życia. Uczeń jest

gotowy do działania na rzecz zdrowia i reagowania w przypadkach zagrożenia życia i zdrowia.

3.

Cel: odpowiedzialne pełnienie ról społecznych i budowanie relacji opartych na wartości zdrowia, godności,

szacunku i tolerancji na wszystkich etapach życia.

Uczeń jest gotowy do podejmowania obowiązków, które wiążą się z przynależnością do wspólnoty, do promowania postaw opartych na zdrowym stylu życia i odpowiedzialności za zdrowie wśród członków wspólnot, do których przynależy.

4.

Cel – monitorowanie własnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach na wszystkich etapach życia.

Uczeń potrafi obserwować stan zdrowia swój i innych osób na podstawie wybranych wskaźników zdrowia

oraz wiarygodnych i rzetelnych źródeł informacji. Potrafi zaplanować działania związane z dbałością o swoje

zdrowie, także w dorosłym życiu.

5.

Cel – rozumienie czynników wpływających na zdrowie we wszystkich jego wymiarach.

Uczeń zna i rozumie wpływ czynników na zdrowie na wszystkich etapach życia, ze szczególnym uwzględnieniem zdrowia środowiskowego. Potrafi zidentyfikować specjalistów w różnych obszarach zdrowia. Wyszukuje

i wykorzystuje informacje związane z planowaniem dorosłego życia, w tym związków oraz rodzicielstwa.

Ze względu na cele edukacji zdrowotnej, zwłaszcza związane z całożyciową dbałością o zdrowie i budowaniem

potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia, szczególnie istotne jest kształcenie i rozwijanie następujących

umiejętności

1.

Umiejętność – realizowanie działań wpływających na utrzymanie, poprawę i ochronę zdrowia.

2.

Umiejętność – rozpoznawanie sytuacji zagrażających życiu i zdrowiu, w tym wynikających z degradacji środowiska naturalnego i zmiany klimatu, i reagowanie na nie.

3.

Umiejętność – budowanie pozytywnego wizerunku siebie i innych oraz podtrzymywanie zdrowych relacji

interpersonalnych (w rodzinie i otoczeniu) i kształtowanie postawy szacunku wobec środowiska naturalnego.

4.

Umiejętność – promowanie w swoim otoczeniu postaw opartych na zdrowym stylu życia.

5.

Umiejętność – monitorowanie aktualnego stanu zdrowia we wszystkich jego wymiarach.

6.

Umiejętność – poszukiwanie, weryfikowanie i analizowanie informacji w zakresie własnego zdrowia i czynników na nie wpływających.

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności

Podstawa programowa w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmuje dziesięć działów, które odzwierciedlają

poszczególne sfery funkcjonowania człowieka.

W dziale I wskazano zagadnienia dotyczące wartości i postaw kształtowanych u uczniów podczas realizacji wymagań szczegółowych zawartych w działach II–X. Ze względu na uniwersalny charakter tych wymagań dział I ma

inną strukturę niż pozostałe działy. Prezentowane pojęcia przedstawiają perspektywę filozoficzno-antropologiczną

i stanowią istotę naszej kultury, mają sens powszechny i nieredukowalny, dlatego nie można im przypisać konkretnych umiejętności, a do tego wyrażają się przez przyjętą osobistą hierarchię wartości oraz w kształtowanych

na niej postawach. Zagadnienie wartości i postaw stanowi fundament, na bazie którego są formułowane pozostałe

wymagania szczegółowe w poszczególnych działach. Zdrowie jest definiowane jako wartość międzypokoleniowa

i międzykulturowa. Godność i szacunek stanowią podstawę budowania relacji międzyludzkich, w szczególności

w odniesieniu do zdrowia psychicznego, społecznego i seksualnego. Postawy prospołeczne i altruistyczne oraz

kultura wolontariatu pozwalają wyeksponować potencjał możliwych oddziaływań dla dobra wspólnego.

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności wyodrębnione w każdym z dziesięciu działów wzajemnie się uzupełniają i tylko ich równoległa realizacja pozwala w pełni osiągnąć cele kształcenia – wymagania

ogólne określone dla przedmiotu.

W podstawie programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna szczególnie istotne jest umożliwienie uczniom zbudowania, utrzymania i zmiany zachowań zdrowotnych w modelu najlepiej odpowiadającym na ich potrzeby oraz sytuację zdrowotną. W tym celu w części działów wprowadzono wymagania fakultatywne – do wyboru przez nauczyciela. Ważnym kryterium doboru przykładów w takich wymaganiach powinna być ich podstawa

naukowa. Intencją sformułowania wymagań fakultatywnych jest możliwość dostosowania przez nauczyciela wymagań szczegółowych do kontekstu społeczności lokalnej i szkoły, poziomu już posiadanej wiedzy i umiejętności

uczniów, ich zainteresowań oraz ułatwienie omówienia z uczniami wydarzeń bieżących. Istotne jest natomiast,

aby zajęcia były prowadzone w nurcie pedagogiki pozytywnej, tak aby wzmacniały u uczniów motywację, samodyscyplinę oraz poczucie własnej skuteczności w zakresie podejmowania zachowań prozdrowotnych i unikania

zachowań ryzykownych.

Każde z wymagań szczegółowych zawartych w tabelach łączy w sobie wiedzę, którą uczniowie powinni opanować, oraz umiejętności, które powinni zdobyć.

Znak „X” w tabelach oznacza, że sposób pracy z danym wymaganiem powinien realizować dany cel kształcenia

oraz umożliwiać uczniom nabycie wskazanych umiejętności.

Dział I. Wartości i postawy

Pytanie wiodące: Jak kształtować postawę wolną od uprzedzeń w relacjach międzyludzkich oraz promować kulturę wolontariatu?

Wymagania szczegółowe dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

1) rozumie, że godność i szacunek wobec człowieka wykluczają wszelkie formy dyskryminacji ze względu na ludzką

różnorodność;

2) promuje postawy prospołeczne w odniesieniu do zdrowia własnego i innych osób oraz wspiera działania na rzecz

zrównoważonego rozwoju; wykazuje gotowość do wspierania badań naukowych w obszarze zdrowia;

3) wie, na czym polega postawa altruizmu w odniesieniu do zdrowia innych osób, w szczególności rozumie znaczenie

i wartość transplantologii komórek, tkanek i narządów zarówno za życia, jak i po śmierci oraz znaczenie i wartość

dawstwa szpiku oraz krwiodawstwa;

4) inicjuje działania wolontariackie na rzecz zdrowia, w tym wobec osób w wieku senioralnym, z niepełnosprawnościami

i niesamodzielnych, i uczestniczy w tych działaniach.

Dział II. Zdrowie fizyczne

Pytanie wiodące: W jaki sposób przygotować się do dorosłego życia w zdrowiu?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

1) omawia znaczenie edukacji zdrowotnej oraz dostępu

do wiarygodnych i rzetelnych źródeł informacji

o zdrowiu na różnych etapach życia;

2) wyjaśnia skutki zdrowego i niezdrowego stylu życia

dla jakości zdrowia w trakcie całego życia; opisuje

zmiany we wskaźnikach zdrowia fizycznego na

różnych etapach życia oraz przy występowaniu chorób

przewlekłych;

3

3

4

X

X

X

3) wyjaśnia, czym są badania diagnostyczne, i omawia

ich rodzaje; wymienia badania mające zastosowanie

w profilaktyce na różnych etapach życia;

4) wyjaśnia, na czym polega profilaktyka kardiologiczna,

w tym stosowanie zdrowego odżywiania i aktywności

fizycznej oraz badań przesiewowych w kierunku

chorób sercowo-naczyniowych; uzasadnia, dlaczego

wczesne wykrycie choroby jest ważne; mierzy ciśnienie

tętnicze krwi aparatem automatycznym i interpretuje

wynik;

X

X

X

X

X

5) wyjaśnia, na czym polega profilaktyka onkologiczna;

wymienia programy profilaktyczne w onkologii

realizowane w Polsce; wymienia najczęstsze

nowotwory; uzasadnia, dlaczego wczesne wykrycie

choroby jest ważne;

X

X

X

X

6) uzasadnia, dlaczego trzeba badać skórę i oceniać

znamiona; regularnie wykonuje ocenę skóry;

X

X

X

X

7) opisuje, jak przebiega samobadanie piersi

i jąder; regularnie wykonuje samobadanie piersi

lub jąder;

X

X

X

X

8) wyjaśnia, czym zajmuje się transplantologia, na czym

polega dawstwo narządów, szpiku oraz krwiodawstwo;

wyjaśnia, na czym polega zgoda świadoma, zgoda

domniemana oraz sprzeciw wyrażony za życia i jaka

jest rola osób bliskich dawcy w tym zakresie;

X

9) wyjaśnia, na czym polega profilaktyka nadwagi

i otyłości oraz zespołu metabolicznego na różnych

etapach życia; omawia znaczenie nadwagi i otyłości

dla ogólnego stanu zdrowia; omawia wpływ otyłości

na występowanie innych chorób i na jakość życia;

10) omawia normy wskaźnika masy ciała (BMI) i obwodu

talii; oblicza wskaźnik masy ciała (BMI) i mierzy

obwód talii oraz interpretuje wynik.

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim

będą zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie

oceny dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

1) omawia profilaktykę chorób zakaźnych na różnych

etapach życia oraz w aspekcie podróży w rejony

endemiczne;

2) wyjaśnia, na czym polega opieka paliatywna i czym

jest terapia uporczywa.

X

X

X

X

X

X

4

5

5

6

Cele

1

2

3

Umiejętności

1

2

X

3

X

X

Dział III. Aktywność fizyczna

Pytanie wiodące: Jak podejmować aktywność fizyczną w trakcie całego życia oraz świadomie przeciwdziałać

sedentarnemu stylowi życia (bezczynności ruchowej), z uwzględnieniem zróżnicowanych potrzeb biologicznych

i psychospołecznych pojawiających się na różnych etapach życia?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) regularnie podejmuje aktywność fizyczną, dostosowaną

do indywidualnych potrzeb zdrowotnych oraz

upodobań; ocenia wiarygodność i rzetelność źródeł

informacji na temat aktywności fizycznej;

X

X

2) dobiera proste programy aktywności fizycznej dla siebie

i innych, bazując na rekomendacjach oraz wiarygodnych

i rzetelnych źródłach informacji;

X

X

3) promuje aktywność fizyczną w najbliższym otoczeniu

i wśród osób z różnymi potrzebami i możliwościami

psychofizycznymi oraz o różnym stanie zdrowia;

X

X

X

4) formułuje argumenty na temat aktywności fizycznej

dla różnych grup wiekowych (np. dzieci i młodzieży,

osób dorosłych, seniorów), grup ze zróżnicowanymi

potrzebami (np. planujących ciążę, w okresie ciąży

i po porodzie, w okresie menopauzy i andropauzy,

osób z niepełnosprawnościami, chorujących na

cukrzycę typu 1 i 2, nadciśnienie, choroby serca,

depresję i stany lękowe, chorobę nowotworową),

odnosząc się do wiarygodnych i rzetelnych źródeł

informacji;

X

X

X

5) wyjaśnia wpływ sedentarnego stylu życia

(bezczynności ruchowej) na zdrowie fizyczne

i psychiczne ludzi w różnym wieku; opisuje sposoby

przeciwdziałania sedentarnemu stylowi życia

dostosowane do wieku i ograniczeń zdrowotnych;

X

X

X

6) rozpoznaje zagrożenia związane z nadmierną

aktywnością fizyczną (np. przemęczenie fizyczne

i psychiczne, zaburzenia snu, skłonność do urazów,

zmniejszenie odporności organizmu), zagrożenia

związane z kompulsywnym wykonywaniem ćwiczeń

fizycznych oraz zagrożenia związane z aktywnością

fizyczną na powietrzu w czasie epizodów smogowych

i w miejscach ze zwiększoną emisją zanieczyszczeń

powietrza (np. przy drogach); wyjaśnia, jak unikać tych

zagrożeń przez planowanie wysiłku fizycznego;

X

X

7) planuje wycieczkę turystyczną (np. pieszą, rowerową,

górską, wodną), organizuje ją i w niej uczestniczy;

wyjaśnia znaczenie turystyki dla zdrowia fizycznego,

psychicznego i społecznego; w planowaniu i realizacji

wycieczki turystycznej uwzględnia podstawowe zasady

zrównoważonej turystyki.

X

X

X

X

Dział IV. Odżywianie

Pytanie wiodące: Jak stosować racjonalną dietę przez całe życie i świadomie dokonywać zdrowych wyborów

żywieniowych?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

1) planuje posiłki na podstawie różnych diet (np. diety

planetarnej, wegetariańskiej, wegańskiej,

śródziemnomorskiej), korzystając z wiarygodnych

i rzetelnych źródeł informacji, a także uzasadnia wpływ

tych diet na zdrowie człowieka i środowisko naturalne;

2

2

3

4

X

X

2) wyjaśnia wybrane założenia strategii „od pola do

stołu”; omawia zrównoważone praktyki żywieniowe;

wyjaśnia, jaki wpływ ma przetwarzanie żywności

na jej wartość odżywczą;

X

3) formułuje argumenty na temat wpływu reklam

i trendów żywieniowych na osobiste wybory

dietetyczne oraz na temat konsekwencji tych wyborów

dla zdrowia i środowiska naturalnego.

X

X

X

Dział V. Zdrowie psychiczne

Pytanie wiodące: Jak rozwijać przez całe życie umiejętności dbania o dobrostan psychiczny i emocjonalny?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) utrzymuje swój dobrostan psychiczny przez

prowadzenie zdrowego stylu życia, w tym znajomość

swoich emocji i potrzeb, troskę o relacje społeczne,

równowagę między obowiązkami a czasem wolnym,

działanie na rzecz społeczności lokalnej, kontakt ze

środowiskiem naturalnym;

X

X

X

X

2) wyraża i komunikuje swoje uczucia i buduje

prawidłowe relacje w rodzinie i innych grupach

społecznych; nawiązuje bezpieczne relacje

interpersonalne, zachowując uważność na siebie

i drugiego człowieka; wyraża wdzięczność;

X

X

X

X

3) analizuje presję otoczenia, przekazy z Internetu i mediów

społecznościowych oraz oczekiwania społeczne

i podejmuje świadome decyzje dotyczące swojego życia;

X

X

X

X

X

4) omawia potrzeby osób z zaburzeniami psychicznymi

występującymi na różnych etapach życia,

w szczególności z zaburzeniami odżywiania,

zaburzeniami depresyjnymi (np. depresją w ciąży,

depresją poporodową), zaburzeniami lękowymi,

zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi,

zaburzeniami psychotycznymi i zaburzeniami

neurodegeneracyjnymi.

4

X

X

X

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim

będą zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie

oceny dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

Poz. 378

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

1) omawia różnice między adekwatną i nieadekwatną

samooceną; przekształca nieracjonalne przekonania

na swój temat, na temat innych ludzi i świata

w racjonalne odpowiedniki;

X

2) rozpoznaje i zaznacza swoje granice i przestrzeń

psychiczną; omawia pojęcie nadodpowiedzialności;

szanuje granice innych osób przez adekwatne

reagowanie na potrzeby i komunikaty od innych;

rozpoznaje zachowania bierno-agresywne;

X

X

3) dobiera odpowiednią pomoc specjalistyczną

adekwatnie do sytuacji; omawia różnice między

psychologiem, psychoterapeutą, psychiatrą, specjalistą

psychoterapii uzależnień, trenerem, coachem;

opisuje podstawowe nurty psychoterapeutyczne

(np. poznawczo-behawioralny, psychodynamiczny,

systemowy, humanistyczny, integracyjny);

X

X

4) wyszukuje przepisy prawne dotyczące ochrony zdrowia

psychicznego.

X

3

4

X

X

X

X

X

X

Dział VI. Zdrowie społeczne

Pytanie wiodące: Jak przygotować się do wyzwań związanych z dorosłością i podejmowaniem decyzji dotyczących życia rodzinnego, zawodowego i społecznego?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

1) omawia, w jaki sposób jest odpowiedzialny za własny

rozwój; wymienia kompetencje, które pomagają

w prowadzeniu świadomego i szczęśliwego dorosłego

życia;

3

4

X

2) omawia aspekty organizacyjne, psychospołeczne

i zdrowotne dotyczące ciąży, macierzyństwa i ojcostwa,

w tym zagrożenia związane ze spożywaniem alkoholu

w ciąży, m.in. syndrom alkoholowego zespołu

płodowego (FAS, FAE), oraz związane ze stosowaniem

innych substancji psychoaktywnych w ciąży;

X

3) omawia etapy bliskiej, długotrwałej relacji, w tym

koleżeńskiej, przyjacielskiej, romantycznej,

małżeńskiej, partnerskiej, i sposoby dbania o nią;

odróżnia zachowania prawidłowe od przemocowych

w relacjach, w tym wymienia cechy przemocy

fizycznej, psychicznej i ekonomicznej.

X

X

X

X

X

X

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim

będą zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie

oceny dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

Poz. 378

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

X

4

1) z szacunkiem formułuje komunikaty dotyczące decyzji

innych osób związane z życiem rodzinnym,

partnerskim i rodzicielskim, w tym dotyczące decyzji

o związku formalnym, nieformalnym, niepozostawaniu

w związku, separacji, rozwodzie, rozstaniu,

rodzicielstwie, rodzicielstwie adopcyjnym

i zastępczym, wielodzietności, bezdzietności, a także

rozumie potencjalne skutki wymienionych sytuacji

życiowych;

X

X

2) wyszukuje przepisy prawne dotyczące uprawnień

i obowiązków związanych z zawarciem związku

małżeńskiego oraz z prawnymi aspektami

funkcjonowania związków nieformalnych w Polsce;

X

X

3) wyszukuje przepisy prawne dotyczące urlopów

i świadczeń związanych z macierzyństwem

i rodzicielstwem (urlop macierzyński, rodzicielski,

wychowawczy i ojcowski) oraz przepisy prawne

dotyczące rodzicielstwa nieletnich (matka lub ojciec

małoletni).

X

X

Dział VII. Zdrowie seksualne

Pytanie wiodące: W jaki sposób dbać o zdrowie seksualne przez całe życie, korzystając z danych opartych na dowodach, oraz tworzyć relacje, kierując się szacunkiem wobec każdego człowieka?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

1) wyjaśnia pojęcie seksualności; omawia rolę

całożyciowej edukacji seksualnej i jej wpływ

na bezpieczeństwo oraz umiejętność tworzenia

satysfakcjonujących relacji;

2

2

3

X

4

X

X

2) opisuje budowę i funkcję narządów płciowych

wewnętrznych i zewnętrznych; omawia ich znaczenie

dla zdrowia i profilaktyki; wyjaśnia funkcję mięśni

dna miednicy dla zdrowia fizycznego oraz seksualnego;

X

3) omawia metody antykoncepcji, mechanizm ich

działania i kryteria wyboru odpowiedniej metody;

X

4) omawia profilaktykę infekcji i chorób przenoszonych

drogą płciową, w tym kiły, rzeżączki, chlamydiozy,

zakażenia wirusem HPV, HBV, HCV, HIV i HSV,

oraz profilaktykę przed- i poekspozycyjną zakażenia

wirusem HIV; wyjaśnia różnicę między życiem

z wirusem HIV a życiem z chorobą AIDS; wymienia

miejsca (np. punkty konsultacyjno-diagnostyczne),

w których można wykonać bezpłatne i anonimowe

testy; wyszukuje przepisy prawne o odpowiedzialności

karnej za bezpośrednie narażenie na zakażenie innych

osób chorobami przenoszonymi drogą płciową;

Poz. 378

X

5) wymienia czynniki wpływające na płodność człowieka

i sposoby dbania o nią; omawia zjawisko niepłodności,

określa jej możliwe przyczyny, w tym związane

z niezdrowym stylem życia, a także omawia jej skutki

i formy leczenia; omawia metody leczenia niepłodności

(rozróżnia metodę in vitro od innych metod);

X

X

X

X

6) omawia przebieg ciąży; wyjaśnia, na czym polega

przebieg porodu fizjologicznego, zabiegowego

i cesarskiego cięcia, oraz wpływ ciąży i porodu

na zdrowie oraz rozwój człowieka; omawia kwestie

zdrowotne związane z karmieniem piersią; opisuje

połóg i zasady związane z opieką nad noworodkiem;

omawia rolę wsparcia edukacyjnego oraz psychicznego

dla osób oczekujących na dziecko, w tym rolę edukacji

przedporodowej; omawia sposób organizacji opieki

okołoporodowej i prawa kobiet w tym okresie;

X

7) wyjaśnia pojęcia: poronienie, aborcja; wymienia

etyczne, prawne, zdrowotne i psychospołeczne

uwarunkowania dotyczące przerywania ciąży;

X

X

8) wyjaśnia, na czym polega norma medyczna, prawna,

statystyczna, społeczna, moralna, religijna, partnerska

oraz indywidualna; wymienia wyznaczniki

partnerskiej normy seksualnej;

X

X

9) wymienia kryteria świadomej zgody oraz omawia

sytuacje, w których powinno się ją stosować

w relacjach zarówno seksualnych, jak

i np. przyjacielskich, rodzinnych i społecznych;

X

X

10) omawia formy przemocy seksualnej, w tym

molestowania seksualnego, a także mity na ten temat;

omawia sposoby reagowania w sytuacji, gdy

doświadcza przemocy seksualnej lub gdy ktoś mówi

mu o takim doświadczeniu; identyfikuje instytucje

i organizacje udzielające pomocy osobom po

doświadczeniu przemocy seksualnej; wyszukuje

przepisy prawne dotyczące przemocy seksualnej;

11) wymienia zagrożenia związane z różnymi aspektami

seksualności, m.in.: uwodzenie w sieci (grooming),

seksting, szantaż seksualny (sextortion), pornografia,

seksualizacja, prostytucja z udziałem małoletnich,

a także wymienia sposoby przeciwdziałania tym

zagrożeniom.

X

X

X

X

X

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim

będą zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie

oceny dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

Poz. 378

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

X

1) omawia zagadnienie odpowiedzialnego

i satysfakcjonującego życia seksualnego oraz

wymienia, co wpływa na libido; wymienia formy

aktywności seksualnej; opisuje zaburzenia i dysfunkcje

seksualne;

X

2) omawia czynniki wpływające na jakość życia

seksualnego;

X

X

3) omawia kwestie prawne i społeczne związane

z przynależnością do grupy osób LGBTQ+;

X

X

X

4) opisuje stereotypy płciowe, w tym odnoszące się

do sfery seksualnej, a także omawia ich wpływ

na rozwój człowieka i relacje interpersonalne oraz

omawia sposoby przeciwdziałania tym stereotypom.

X

X

X

Dział VIII. Zdrowie środowiskowe

Pytanie wiodące: Jakie są powiązania między zdrowiem środowiskowym a zdrowiem publicznym i indywidualnym?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

rozpoznaje dezinformację dotyczącą zmian klimatu

oraz ich wpływu na zdrowie i rozpoznaje wiarygodne

i rzetelne źródła informacji na ten temat.

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim

będą zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie

oceny dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

X

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

1) opracowuje plan działań na rzecz poprawy zdrowia

środowiskowego w swojej lokalnej społeczności

(np. działań związanych z ochroną powietrza, wody

i gleby oraz redukcją hałasu);

X

X

2) organizuje działanie promujące zdrowie środowiskowe

przy współpracy ze środowiskiem rówieśniczym,

rodzinnym, szkolnym i lokalnym.

X

3

4

X

X

X

Dział IX. Internet i profilaktyka uzależnień

Pytanie wiodące: Jak bezpiecznie korzystać z Internetu oraz reagować na objawy uzależnienia fizycznego i behawioralnego?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) omawia sposoby ochrony prywatności swojej i bliskich

osób, w tym zagrożenia związane z udostępnianiem

wizerunku dzieci w Internecie (sharenting);

X

2) wymienia rodzaje dezinformacji; charakteryzuje

pojęcie fake news, omawia korzyści i zagrożenia

związane z rozwojem sztucznej inteligencji; omawia

wpływ reklam na postawy i decyzje w zakresie

używania substancji psychoaktywnych, w tym

w szczególności alkoholu i nowatorskich wyrobów

tytoniowych;

X

X

3) podaje przykłady uzależnienia fizycznego

i behawioralnego, w tym hazard; omawia mechanizm

uzależnienia; ocenia własne zachowania pod względem

potencjalnego ryzyka uzależnień fizycznych

i behawioralnych;

X

X

4) wymienia objawy uzależnień; omawia sytuacje,

w których należy podjąć leczenie uzależnień w trybie

ambulatoryjnym, dziennym, stacjonarnym albo w trybie

leczenia przymusowego.

X

X

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim

będą zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie

oceny dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

3) omawia zjawisko przeciążenia informacyjnego, lęku

przed niedoinformowaniem (FOMO) oraz radości

z pomijania informacji z Internetu (JOMO).

X

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

1) wymienia zagrożenia zdrowotne i psychospołeczne

wynikające z używania niektórych narkotyków

w celach seksualnych; wyjaśnia koncepcję redukcji

szkód;

2) wyszukuje przepisy prawne dotyczące zakazu

posiadania, nakłaniania do używania, udzielania

substancji psychoaktywnych oraz handlu nimi;

X

X

2

3

4

X

X

X

X

X

X

Dział X. System ochrony zdrowia

Pytanie wiodące: Jak świadomie korzystać z systemu ochrony zdrowia w Polsce?

Cele

1

Wymagania szczegółowe

dotyczące wiedzy i umiejętności. Uczeń

2

4

5

5

6

Umiejętności

1

1) wymienia prawa pacjenta, osoby i instytucje, które są

odpowiedzialne za ich przestrzeganie, oraz omawia

sposób reagowania na ich naruszanie; opisuje rolę

Rzecznika Praw Pacjenta;

2

X

2) omawia rolę dowodów naukowych i badań klinicznych

w profilaktyce i terapii chorób; omawia ogólne zasady

badań klinicznych i zasady udziału w nich;

3

4

X

X

X

3) wyjaśnia, jak korzystać ze świadczeń zdrowotnych

w podstawowej opiece zdrowotnej (POZ), nocnej

i świątecznej pomocy lekarskiej (NiŚPL),

ambulatoryjnej opiece specjalistycznej (AOS), szpitalu,

w tym szpitalnym oddziale ratunkowym (SOR);

wyszukuje podmioty lecznicze świadczące usługi

w zależności od potrzeb zdrowotnych;

X

4) wyjaśnia, jak postępować w stanach zagrożenia życia

i zdrowia, oraz opisuje sytuacje, w których należy

wezwać zespół ratownictwa medycznego (karetkę

pogotowia); symuluje przeprowadzenie rozmowy

z dyspozytorem i przedstawia, na czym polega problem

zdrowotny; omawia przykłady nieuzasadnionego

wezwania zespołu ratownictwa medycznego oraz

przykłady nieuzasadnionego zgłoszenia się na szpitalny

oddział ratunkowy (SOR);

X

5) wyjaśnia, czym jest samoleczenie, i podaje jego

przykłady, w tym omawia, jak postępować

w przypadku podwyższonej temperatury ciała

i jak prawidłowo stosować leki bez recepty;

3

X

X

X

X

X

6) wyjaśnia, czym jest telemedycyna oraz co to jest

e-zdrowie;

X

7) wyjaśnia różnice między lekiem a suplementem diety;

czyta ze zrozumieniem ulotki leków; omawia zasady

dostępu do leków na receptę i bez recepty; omawia

podstawowe zasady refundacji leków w Polsce;

X

8) wyjaśnia, jak przygotować się do badań

diagnostycznych i jak przedstawić swoje dolegliwości

w gabinecie lekarskim oraz jak opisać dotychczas

stosowane leczenie;

9) omawia znaczenie i rolę Internetowego Konta Pacjenta

(IKP), wyjaśnia, jak z niego korzystać, omawia jego

funkcje.

X

X

X

Wymagania fakultatywne

(decyzję o ich zrealizowaniu oraz zakresie, w jakim

będą zrealizowane, podejmuje nauczyciel na podstawie

oceny dostępnego czasu, umiejętności uczniów i ich

zainteresowania danym zagadnieniem). Uczeń

Poz. 378

Cele

1

2

3

4

5

5

6

Umiejętności

1

2

3

4

1) opisuje podstawy funkcjonowania i finansowania

systemu ochrony zdrowia w Polsce oraz wyjaśnia,

jaka jest rola Narodowego Funduszu Zdrowia;

X

2) wyjaśnia, czym jest opieka farmaceutyczna oraz kiedy

i jak można z niej skorzystać;

X

3) omawia działania niepożądane najczęściej stosowanych

leków dostępnych bez recepty.

X

X

Warunki i sposób realizacji

Przedmiot edukacja zdrowotna pozwala uczniom na zdobywanie wiedzy i rozwijanie umiejętności, które mają

realne zastosowanie w ich codziennym życiu i które wpływają na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia. Nauczyciel w tym procesie odgrywa rolę przewodnika i mentora, który współpracuje z uczniami, wspiera ich w kształtowaniu postaw, wartości i nawyków sprzyjających dbałości o zdrowie.

Zadaniem nauczyciela jest również inspirowanie uczniów do podejmowania świadomych i odpowiedzialnych

decyzji dotyczących zdrowia – zarówno własnego, jak i otoczenia.

Wymagania szczegółowe w podstawie programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna obejmują dziesięć działów, których realizacja powinna uwzględniać całościowe podejście, a proces nauczania musi być spójny.

Nauczyciel powinien zaplanować odpowiednią liczbę godzin dla każdego działu, proporcjonalnie do wymagań

szczegółowych i potrzeb uczniów.

W niektórych aspektach podstawa programowa daje nauczycielom możliwość dostosowania wymagań i formy

zajęć do potrzeb i możliwości edukacyjnych uczniów, zaplecza organizacyjnego i lokalowego szkoły oraz specyfiki środowiska lokalnego. Należy mieć na uwadze, że nie jest możliwe szczegółowe omówienie pełnego katalogu

chorób i dolegliwości zdrowotnych oraz wszystkich zagrożeń dla zdrowia występujących na różnych etapach życia.

Zatem przedmiot ten powinien koncentrować się na aktywizacji uczniów w kierunku całożyciowej dbałości

o zdrowie i zdrowego stylu życia, działań profilaktycznych, wzbudzania empatii względem osób chorych przewlekle i osób z niepełnosprawnościami, umiejętności poszukiwania wiarygodnych i rzetelnych źródeł informacji

dotyczących zdrowia oraz świadomego korzystania z systemu opieki zdrowotnej. Warto pamiętać, że nie jest też

możliwe wskazanie najlepszego dla wszystkich modelu budowania, utrzymania i zmiany zachowań zdrowotnych,

dlatego w tym zakresie podstawa programowa zostawia nauczycielowi swobodę co do jego własnej koncepcji

realizacji celów określonych dla edukacji zdrowotnej.

Ze względu na cele edukacji zdrowotnej, w szczególności rozwijanie kompetencji związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia, przedmiot powinien mieć charakter

praktyczny oraz wykorzystywać nowoczesne, aktywizujące metody nauczania. Konieczne jest przekazanie uczniom

wiedzy na temat wybranych zagadnień (np. symptomów chorób). Jednak do realizacji edukacji zdrowotnej rekomendowana jest metoda projektu, w szczególności w zakresie wymagań szczegółowych dotyczących aktywności fizycznej i odżywiania, zdrowia środowiskowego oraz budowania postaw i relacji społecznych. Z jednej strony wzmocni

to samodzielność i odpowiedzialność uczniów za wdrażanie zachowań prozdrowotnych i unikanie zachowań ryzykownych, a z drugiej strony stworzy im warunki do indywidualnego kierowania procesem uczenia się.

Rekomendowane jest też wykorzystanie aktywnych form pracy z młodzieżą pozwalających na pogłębienie tematu,

pracę warsztatową czy podzielenie się własnymi przemyśleniami.

W celu realizacji edukacji zdrowotnej szkoła powinna stworzyć uczniom warunki do odpowiedniego kształtowania umiejętności i postaw, m.in. przez możliwość uczestniczenia w dyskusjach, swobodnego wypowiadania się,

dzielenia własnymi doświadczeniami i opiniami. Zajęcia powinny być prowadzone w atmosferze wzajemnego

szacunku, poczucia bezpieczeństwa, empatii, rozumienia różnic światopoglądowych i rozwojowych oraz potencjalnych ograniczeń psychofizycznych. Szczególną wrażliwość nauczyciel powinien wykazać w realizacji bloków

dotyczących dojrzewania płciowego i zdrowia seksualnego. W tworzeniu scenariuszy zajęć należy dobierać wymagania oparte na dowodach naukowych.

Mając na uwadze specyfikę poszczególnych obszarów edukacji zdrowotnej, wartościowe będzie zapraszanie specjalistów, np. pielęgniarki środowiska nauczania i wychowania lub higienistki szkolnej, lekarzy, fizjoterapeutów,

prawników, terapeutów, dietetyków, specjalistów zdrowia publicznego, diagnostów laboratoryjnych, farmaceutów

oraz specjalistów w zakresie ochrony przyrody i klimatu.

Ze względu na potrzebę kształtowania nawyku regularnej aktywności fizycznej i zdrowego odżywiania zaleca się

realizację wymagań szczegółowych z działów dotyczących regularnej aktywności fizycznej i zdrowego odżywiania

w formie semestralnych projektów tematycznych. Projekty powinny obejmować zajęcia wprowadzające, ustalenie

zadań na cały semestr oraz ich weryfikację na zakończenie. Wykonywanie zadań powinno być wspierane korzystaniem z nowoczesnych technologii (np. wiarygodnych aplikacji mobilnych) oraz dzienniczków aktywności fizycznej czy zdrowego odżywiania.

Z uwagi na specyfikę celów kształcenia w nauczaniu edukacji zdrowotnej najlepiej sprawdzą się następujące metody

i techniki pracy: praca w grupach, burza mózgów, metaplan, dyskusja, różne formy debat, metoda studiów przypadku

i drama.

Doświadczenia edukacyjne i projekty w ramach edukacji zdrowotnej mogą być realizowane m.in. w formie

1)

zorganizowania międzypokoleniowego pikniku rekreacyjnego;

2)

wyjścia edukacyjnego do pobliskiego ekologicznego gospodarstwa rolnego i wspólnego przygotowania posiłku

z uprawianej tam żywności;

3)

wizyty w domu seniora i uczestnictwa w zajęciach integracyjnych;

4)

wizyty w gabinecie lekarskim, stacji sanitarno-epidemiologicznej lub w formie spotkania z przedstawicielem

zawodu związanego ze zdrowiem człowieka;

5)

zorganizowania szkolnego dnia sportu;

6)

przygotowania i przeprowadzenia zajęć na temat wybranego zagadnienia zdrowotnego przez uczniów starszych klas dla uczniów młodszych klas;

7)

zorganizowania klasowej wycieczki rowerowej lub uczestnictwa w programach popularyzujących rower jako

środek transportu do szkoły;

8)

nakręcenia filmiku edukacyjnego na temat wybranego zagadnienia dotyczącego zdrowia;

9)

wizyty w klubie gospodyń wiejskich i udziału we wspólnych aktywnościach;

10) wyjścia do sklepu spożywczego, w tym analizowania etykiet wybranych rodzajów produktów spożywczych,

a następnie przeprowadzenia dyskusji w klasie na temat świadomych wyborów konsumenckich;

11) przeprowadzenia przez uczniów ankiety wśród członków ich rodzin i lokalnego środowiska na temat wybranego

zagadnienia zdrowotnego, a następnie analizy i prezentacji wyników zebranych przez wszystkich uczniów;

12) zorganizowania wydarzeń z cyklu „Lepiej zapobiegać niż leczyć” oraz „Z chorobą da się żyć” – spotkań

z udziałem krajowych autorytetów i lokalnych celebrytów lub „ludzi sukcesu”, którzy promują zdrowy styl

życia, a także tych żyjących z chorobą przewlekłą;

13) wizyty w lokalnej instytucji zajmującej się wspieraniem ludzi chorych;

14) wizyty w instytucji organizującej wolontariat promujący zachowania prozdrowotne, związany z szeroko pojętym zdrowiem;

15) wizyty w podmiotach systemu szkolnictwa wyższego i nauki, o których mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia

20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2024 r. poz. 1571, 1871 i 1897), prowadzących badania naukowe i prace rozwojowe związane z profilaktyką zdrowotną i leczeniem;

16) projektów związanych z rewitalizacją terenów zielonych, takich jak sadzenie roślin na terenie szkoły;

17) wizyty w medycznym laboratorium diagnostycznym;

18) zorganizowania rozmowy z prawnikiem na temat jednego z wybranych zagadnień prawnych ujętych w podstawie programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna.

Realizacja edukacji zdrowotnej powinna być również włączona w strategię i plany rozwoju szkoły oraz program

wychowawczo-profilaktyczny szkoły we współpracy z rodzicami oraz środowiskiem lokalnym.

Interdyscyplinarny charakter edukacji zdrowotnej wymaga współpracy z nauczycielami innych przedmiotów

obejmujących treści zbliżone do problematyki edukacji zdrowotnej lub z nią związane (m.in. biologii, wychowania

fizycznego, chemii, edukacji dla bezpieczeństwa) oraz współpracy z psychologiem szkolnym, pedagogiem szkolnym, pielęgniarką środowiska nauczania i wychowania lub higienistką szkolną.

Powiązanie podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna

(w zakresie poszczególnych działów) z podstawą programową kształcenia ogólnego w zakresie innych

przedmiotów (w zakresie poszczególnych działów)

Podstawa programowa

kształcenia ogólnego

w zakresie przedmiotu

edukacja zdrowotna

(poszczególne działy)

Podstawa programowa kształcenia ogólnego

w zakresie innych przedmiotów

(poszczególne działy)

Dział II.

Zdrowie fizyczne

Wychowanie fizyczne: Dział I. Rozwój fizyczny i sprawność fizyczna

Dział III.

Aktywność fizyczna

Wychowanie fizyczne: Dział I. Rozwój fizyczny i sprawność fizyczna;

Dział II. Aktywność fizyczna; Dział III. Bezpieczeństwo w aktywności fizycznej

Dział IV.

Odżywianie

Biologia: Dział IV. Budowa i fizjologia człowieka

Dział V.

Zdrowie psychiczne

Etyka: Dział I. Elementy etyki ogólnej

Dział VI.

Zdrowie społeczne

Edukacja obywatelska: Dział I. Ja i społeczeństwo

Dział VII.

Zdrowie seksualne

Dział VIII.

Zdrowie środowiskowe

Biologia: Dział IV. Budowa i fizjologia człowieka

Etyka: Dział II. Wybrane zagadnienia etyki szczegółowej (praktycznej, stosowanej,

zawodowej)

Biologia: Dział IV. Budowa i fizjologia człowieka

Geografia: Dział III. Atmosfera: czynniki klimatotwórcze, ogólna cyrkulacja

atmosferyczna, rozkład temperatury powietrza i opadów atmosferycznych, strefy

klimatyczne i typy klimatów

Dział IX.

Internet i profilaktyka

uzależnień

Informatyka: Dział IV. Rozwijanie kompetencji społecznych

Dział X.

System ochrony zdrowia

Biologia: Dział IV. Budowa i fizjologia człowieka

Z perspektywy podstawy programowej w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna ważne jest także kształtowanie

kompetencji związanych z empatią, asertywnością, wyszukiwaniem, weryfikowaniem i prezentowaniem informacji,

a takie umiejętności są uwzględnione w wymaganiach szczegółowych w podstawie programowej w zakresie

przedmiotu język polski (tj. kształtowanie dojrzałości intelektualnej, emocjonalnej i moralnej uczniów, kształcenie

językowe i tworzenie wypowiedzi itp.).”.

§ 2. Podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, stanowiącą załącznik nr 2 do rozporządzenia

zmienianego w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem, w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna stosuje się,

począwszy od roku szkolnego 2025/2026, w stosunku do uczniów klas IV–VIII szkoły podstawowej.

§ 3. 1. Podstawę programową kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, stanowiącą załącznik nr 4a do rozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem, w zakresie przedmiotu edukacja zdrowotna stosuje się, począwszy od roku szkolnego 2025/2026, w stosunku do uczniów klas I–III branżowej szkoły I stopnia.

2. Podstawę programową kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, stanowiącą załącznik nr 4a do rozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem, w zakresie przedmiotu edukacja obywatelska stosuje się, począwszy od roku szkolnego

1)

2025/2026 – w klasie II branżowej szkoły I stopnia, w której kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 września 2025 r.

lub z dniem 1 lutego 2026 r.;

2)

2026/2027 – w klasie III branżowej szkoły I stopnia, w której kształcenie rozpoczyna się z dniem 1 września 2026 r.

lub z dniem 1 lutego 2027 r.

§ 4. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2025 r.

Minister Edukacji: B. Nowacka

Warszawa, dnia 26 marca 2025 r.

Poz. 378

RO ZP O RZĄDZENIE

M INISTRA EDUK ACJ I 1)

z dnia 6 marca 2025 r.

zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego

oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów

z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego

dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy

oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej

Na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. a, b, e, f i h ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r.

poz. 737, 854, 1562, 1635 i 1933) zarządza się, co następuje