Ustawa z dnia 14 kwietnia 2023 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw

W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego

(Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, 1855, 2582 i 2600 oraz z 2023 r. poz. 289 i 535) wprowadza się następujące zmiany

1)

odnośnik nr 1 otrzymuje brzmienie

„

1)

dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/48/UE z dnia 22 października 2013 r.

w sprawie prawa dostępu do adwokata w postępowaniu karnym i w postępowaniu dotyczącym

europejskiego nakazu aresztowania oraz w sprawie prawa do poinformowania osoby trzeciej

o pozbawieniu wolności i prawa do porozumiewania się z osobami trzecimi i organami

konsularnymi w czasie pozbawienia wolności

(Dz. Urz. UE L 294 z 06.11.2013, str. 1);

2)

dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/343 z dnia 9 marca 2016 r. w sprawie

wzmocnienia niektórych aspektów domniemania niewinności i prawa do obecności na rozprawie

w postępowaniu karnym

(Dz. Urz. UE L 65 z 11.03.2016, str. 1);

3)

dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1919 z dnia 26 października 2016 r.

w sprawie pomocy prawnej z urzędu dla podejrzanych i oskarżonych w postępowaniu karnym

oraz dla osób, których dotyczy wniosek w postępowaniu dotyczącym europejskiego nakazu

aresztowania (Dz. Urz. UE L 297 z 04.11.2016, str. 1 oraz Dz. Urz. UE L 91 z 05.04.2017,

str. 40);

4)

dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/800 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie

gwarancji procesowych dla dzieci będących podejrzanymi lub oskarżonymi w postępowaniu

karnym (Dz. Urz. UE L 132 z 21.05.2016, str. 1).

”

;

2)

art. 76 otrzymuje brzmienie

„

Art. 76.

Jeżeli oskarżony nie ukończył 18 lat lub jest ubezwłasnowolniony, jego przedstawiciel

ustawowy lub osoba, pod której pieczą oskarżony pozostaje, może podejmować na jego

korzyść wszelkie czynności procesowe, a przede wszystkim wnosić środki zaskarżenia,

składać wnioski oraz ustanowić obrońcę.

”

;

3)

po art. 76 dodaje się art. 76a w brzmieniu

„

Art. 76a.

§ 1.

Na wniosek oskarżonego, który nie ukończył 18 lat, podczas posiedzenia albo rozprawy

z jego udziałem może być obecny jego przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której

pieczą oskarżony pozostaje. Jeśli oskarżony nie posiada przedstawiciela ustawowego

lub osoby, pod której pieczą pozostaje, albo przewodniczący uznał, że udział tych

osób może prowadzić do naruszenia praw lub interesów oskarżonego, jest niecelowy ze

względu na jego dobro, uniemożliwia przeprowadzenie posiedzenia albo rozprawy albo

utrudnia je w istotny sposób, oskarżony może wskazać inną osobę pełnoletnią. Jeżeli

oskarżony nie wskazał takiej osoby lub przewodniczący uznał, że jej obecność może

prowadzić do naruszenia praw lub interesów oskarżonego, jest niecelowa ze względu

na jego dobro, uniemożliwia przeprowadzenie posiedzenia albo rozprawy albo utrudnia

je w istotny sposób, przewodniczący wyznacza asystenta rodziny, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

(Dz. U. z 2022 r. poz. 447, 1700 i 2140 oraz z 2023 r. poz. 403 i 535).

§ 2.

Przewodniczący wyznacza asystenta rodziny, mając na uwadze konieczność ochrony praw

lub interesów oskarżonego oraz zapewnienia sprawnego przeprowadzenia posiedzenia lub

rozprawy. Przed wyznaczeniem asystenta rodziny przewodniczący wzywa podmiot wskazany

w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy

zastępczej, właściwy miejscowo ze względu na miejsce prowadzenia postępowania, do niezwłocznego

przekazania listy asystentów rodziny wraz z danymi kontaktowymi.

”

;

4)

w art. 214 w § 2 po pkt 1 dodaje się pkt 1a w brzmieniu

„

1a)

w stosunku do oskarżonego, który w chwili czynu nie ukończył 18 lat;

”

;

5)

po art. 299a dodaje się art. 299b w brzmieniu

„

Art. 299b.

Podczas czynności z udziałem podejrzanego, który nie ukończył 18 lat, w postępowaniu

przygotowawczym może być obecny jego przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której

pieczą podejrzany pozostaje, chyba że udział tych osób może prowadzić do naruszenia

praw lub interesów podejrzanego, jest niecelowy ze względu na jego dobro, uniemożliwia

przeprowadzenie czynności albo utrudnia ją w istotny sposób. Jeżeli podejrzany nie

posiada przedstawiciela ustawowego lub osoby, pod której pieczą pozostaje, albo jeżeli

zaistniały okoliczności wyłączające udział w czynności tych osób, podejrzany może

wskazać inną osobę pełnoletnią, chyba że udział tej osoby może prowadzić do naruszenia

praw lub interesów podejrzanego, jest niecelowy ze względu na jego dobro, uniemożliwia

przeprowadzenie czynności albo utrudnia ją w istotny sposób.

”

;

6)

w art. 300 § 1 otrzymuje brzmienie

„

§ 1.

Przed pierwszym przesłuchaniem poucza się podejrzanego o jego uprawnieniach: do składania

wyjaśnień, do odmowy składania wyjaśnień lub odmowy odpowiedzi na pytania, do informacji

o treści zarzutów i ich zmianach, do składania wniosków o dokonanie czynności śledztwa

lub dochodzenia, do korzystania z pomocy obrońcy, w tym do wystąpienia o obrońcę z

urzędu w wypadku określonym w art. 78, oraz o treści art. 202, art. 214, art. 215,

art. 257 § 1 i 2, art. 259, art. 316, art. 338b, art. 360, art. 361 i art. 374 § 1,

o treści przepisów dotyczących środków zapobiegawczych, o których mowa w rozdziale

28, innych niż tymczasowe aresztowanie, o uprawnieniu do końcowego zaznajomienia z

materiałami postępowania przygotowawczego, jak również o uprawnieniach określonych

w art. 23a § 1, art. 72 § 1, art. 156 § 5 i 5a, art. 301, art. 335, art. 338a i art.

387 oraz o obowiązkach i konsekwencjach wskazanych w art. 74, art. 75, art. 133 §

2, art. 138 i art. 139. Ponadto podejrzanego, który nie ukończył 18 lat, poucza się

o treści art. 76, art. 76a i art. 299b oraz o treści art. 212 Kodeksu karnego wykonawczego, a także o roli organów uczestniczących w postępowaniu karnym. Pouczenie należy wręczyć

podejrzanemu na piśmie; podejrzany otrzymanie pouczenia potwierdza podpisem. Jeżeli

podejrzany nie ukończył 18 lat to pouczenie wręcza się również przedstawicielowi ustawowemu

lub osobie, pod której pieczą podejrzany pozostaje, albo innej osobie wskazanej albo

wyznaczonej, o której mowa w art. 76a, która otrzymanie pouczenia potwierdza podpisem.

”

;

7)

w art. 360 w § 1 pkt 2 otrzymuje brzmienie

„

2)

jeżeli choćby jeden z oskarżonych nie ukończył 18 lat lub na czas przesłuchania świadka,

który nie ukończył 15 lat;

”

;

8)

w art. 607l

a)

po § 3 dodaje się § 3a-3c w brzmieniu

„

§ 3a.

W wypadku zatrzymania osoby, której nakaz europejski dotyczy, należy ją niezwłocznie

pouczyć o jej uprawnieniach: do uzyskania informacji o treści nakazu europejskiego,

o możliwości wyrażenia zgody na przekazanie, o możliwości złożenia oświadczenia w

przedmiocie przekazania, do korzystania z pomocy obrońcy, do składania wyjaśnień,

do odmowy składania wyjaśnień lub odmowy odpowiedzi na pytania, do przeglądania akt

w zakresie dotyczącym przyczyn zatrzymania, do dostępu do pierwszej pomocy medycznej

i do obecności na posiedzeniu, o którym mowa w § 1, jak również o uprawnieniach określonych

w § 3, w art. 72 § 1, art. 78 § 1, art. 202, art. 215, art. 257 § 1 i 2, art. 259,

art. 261 § 1, 2 i 2a, art. 360, art. 361, art. 612 oraz o treści art. 607k § 3 i 3a,

a także o treści przepisów dotyczących środków zapobiegawczych, o których mowa w rozdziale 28, innych niż tymczasowe aresztowanie, a jeśli osoba, której nakaz europejski

dotyczy, nie ukończyła 18 lat - ponadto o treści art. 76, art. 76a oraz o treści art.

212 Kodeksu karnego wykonawczego, a także o roli organów uczestniczących w postępowaniu karnym. Pouczenie należy wręczyć

na piśmie; otrzymanie pouczenia potwierdza się podpisem. Jeżeli osoba, której nakaz

europejski dotyczy, nie ukończyła 18 lat, pouczenie wręcza się również przedstawicielowi

ustawowemu lub osobie, pod której pieczą osoba, której nakaz europejski dotyczy, pozostaje,

albo innej osobie wskazanej albo wyznaczonej, o której mowa w art. 76a, która otrzymanie

pouczenia potwierdza podpisem.

§ 3b.

Osoby, o których mowa w § 3a, nieporadne ze względu na wiek lub stan zdrowia, oraz

które nie ukończyły 18 lat, mogą otrzymać dostęp do wyjaśnień co do zakresu ich uprawnień.

Wzory wyjaśnień umieszcza się także na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości.

§ 3c.

Pouczenie, o którym mowa w § 3a, i wyjaśnienia, o których mowa w § 3b, mogą być opisowe

lub graficzne.

”

,

b)

§ 4 otrzymuje brzmienie

„

§ 4.

Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia

1)

wzór pisemnego pouczenia, o którym mowa w § 3a, w tym odrębny dla osób, które nie

ukończyły 18 lat, mając na względzie konieczność zrozumienia pouczenia przez osoby

niekorzystające z pomocy obrońcy lub pełnomocnika, osoby nieporadne ze względu na

wiek lub stan zdrowia lub osoby, które nie ukończyły 18 lat;

2)

wzory pisemnych wyjaśnień, o których mowa w § 3b, odrębnych dla osób nieporadnych

ze względu na wiek lub stan zdrowia oraz osób, które nie ukończyły 18 lat, mając na

względzie konieczność zrozumienia wyjaśnień przez te osoby.

”

;

9)

w art. 618 w § 1 po pkt 12 dodaje się pkt 12a w brzmieniu

„

12a)

ryczałtu asystenta rodziny za udział w posiedzeniu albo rozprawie, o których mowa

w art. 76a § 1;

”

;

10)

po art. 618i dodaje się art. 618ia w brzmieniu

„

Art. 618ia.

§ 1.

Asystentowi rodziny przysługuje ryczałt za udział w posiedzeniu albo rozprawie, o

których mowa w art. 76a § 1.

§ 2.

Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych

określi, w drodze rozporządzenia, wysokość ryczałtu za udział w posiedzeniu albo rozprawie,

o których mowa w art. 76a § 1, mając na uwadze przewidywane średnie koszty stawiennictwa

i udziału asystenta rodziny w posiedzeniu albo rozprawie.

”

.

W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny

(Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, 1726, 1855, 2339 i 2600 oraz z 2023 r. poz. 289) wprowadza się następujące zmiany

1)

do tytułu ustawy dodaje się odnośnik nr 1 w brzmieniu

„

1)

dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1673 z dnia 23 października 2018 r.

w sprawie zwalczania prania pieniędzy za pomocą środków prawnokarnych (Dz. Urz. UE

L 284 z 12.11.2018, str. 22);

2)

dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/713 z dnia 17 kwietnia 2019 r.

w sprawie zwalczania fałszowania i oszustw związanych z bezgotówkowymi środkami płatniczymi,

zastępującej decyzję ramową Rady 2001/413/WSiSW (Dz. Urz. UE L 123 z 10.05.2019, str.

18);

3)

dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/93/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie

zwalczania niegodziwego traktowania w celach seksualnych i wykorzystywania seksualnego

dzieci oraz pornografii dziecięcej, zastępującej decyzję ramową Rady 2004/68/WSiSW

(Dz. Urz. UE L 335 z 17.12.2011, str. 1 oraz Dz. Urz. UE L 18 z 21.01.2012, str. 7).

”

;

2)

art. 200b otrzymuje brzmienie

„

Art. 200b.

Kto publicznie propaguje lub pochwala zachowania o charakterze pedofilskim,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

”

;

3)

w art. 202

a)

§ 1 otrzymuje brzmienie

„

§ 1.

Kto publicznie prezentuje treści pornograficzne w taki sposób, że może to narzucić

ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

”

,

b)

§ 4b otrzymuje brzmienie

„

§ 4b.

Kto produkuje, rozpowszechnia, prezentuje, przechowuje lub posiada treści pornograficzne

przedstawiające wytworzony albo przetworzony wizerunek małoletniego uczestniczącego

w czynności seksualnej

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

”

.

W ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy

(Dz. U. z 2023 r. poz. 127 oraz z 2022 r. poz. 2600) w art. 212 w § 1 we wprowadzeniu do wyliczenia zdanie drugie otrzymuje brzmienie

„

W szczególności należy oddzielać niekaranych od uprzednio odbywających karę pozbawienia

wolności oraz młodocianych od dorosłych, chyba że szczególne względy wychowawcze przemawiają

za umieszczeniem dorosłego z młodocianym lub młodocianymi, z tym zastrzeżeniem, że

umieszczenie dorosłego z młodocianym lub młodocianymi, którzy nie ukończyli 18 lat,

jak również umieszczenie młodocianego z młodocianymi, którzy nie ukończyli 18 lat,

może nastąpić tylko wówczas, jeśli nie jest to sprzeczne z dobrem tego młodocianego

lub młodocianych.

”

.

W ustawie z dnia 10 września 1999 r. - Kodeks karny skarbowy

(Dz. U. z 2023 r. poz. 654) do tytułu ustawy dodaje się odnośnik nr 1 w brzmieniu

„

”

.

W ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

(Dz. U. z 2022 r. poz. 447, 1700 i 2140 oraz z 2023 r. poz. 403 i 535) wprowadza się następujące zmiany

1)

w art. 15 w ust. 1 po pkt 11 dodaje się pkt 11a w brzmieniu

„

11a)

udzielanie wsparcia dziecku przez towarzyszenie mu podczas posiedzenia albo rozprawy

z jego udziałem, o których mowa w art. 76a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego

(Dz. U. z 2022 r. poz. 1375, z późn. zm.;

”

;

2)

w art. 17 dodaje się ust. 5 w brzmieniu

„

5.

Podmiot, o którym mowa w ust. 1, na wezwanie sądu, o którym mowa w art. 76a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, przekazuje niezwłocznie listę asystentów rodziny wraz z danymi kontaktowymi.

”

.

1.

Do spraw wszczętych i niezakończonych na podstawie ustaw zmienianych w art. 1 i art.

3 przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym

niniejszą ustawą.

2.

W sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy

zachowują moc czynności dokonane zgodnie z przepisami dotychczasowymi.

Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 607l § 4 ustawy zmienianej

w art. 1 zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na

podstawie art. 607l § 4 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą

ustawą, jednak nie dłużej niż przez 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej

ustawy.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 15 lutego 2024 r., z wyjątkiem art. 2 i art. 4, które

wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Jeżeli oskarżony nie ukończył 18 lat lub jest ubezwłasnowolniony, jego przedstawiciel

ustawowy lub osoba, pod której pieczą oskarżony pozostaje, może podejmować na jego

korzyść wszelkie czynności procesowe, a przede wszystkim wnosić środki zaskarżenia,

składać wnioski oraz ustanowić obrońcę.

§ 1.

Na wniosek oskarżonego, który nie ukończył 18 lat, podczas posiedzenia albo rozprawy

z jego udziałem może być obecny jego przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której

pieczą oskarżony pozostaje. Jeśli oskarżony nie posiada przedstawiciela ustawowego

lub osoby, pod której pieczą pozostaje, albo przewodniczący uznał, że udział tych

osób może prowadzić do naruszenia praw lub interesów oskarżonego, jest niecelowy ze

względu na jego dobro, uniemożliwia przeprowadzenie posiedzenia albo rozprawy albo

utrudnia je w istotny sposób, oskarżony może wskazać inną osobę pełnoletnią. Jeżeli

oskarżony nie wskazał takiej osoby lub przewodniczący uznał, że jej obecność może

prowadzić do naruszenia praw lub interesów oskarżonego, jest niecelowa ze względu

na jego dobro, uniemożliwia przeprowadzenie posiedzenia albo rozprawy albo utrudnia

je w istotny sposób, przewodniczący wyznacza asystenta rodziny, o którym mowa w art. 12 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

(Dz. U. z 2022 r. poz. 447, 1700 i 2140 oraz z 2023 r. poz. 403 i 535).

§ 2.

Przewodniczący wyznacza asystenta rodziny, mając na uwadze konieczność ochrony praw

lub interesów oskarżonego oraz zapewnienia sprawnego przeprowadzenia posiedzenia lub

rozprawy. Przed wyznaczeniem asystenta rodziny przewodniczący wzywa podmiot wskazany

w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy

zastępczej, właściwy miejscowo ze względu na miejsce prowadzenia postępowania, do niezwłocznego

przekazania listy asystentów rodziny wraz z danymi kontaktowymi.

Kto publicznie propaguje lub pochwala zachowania o charakterze pedofilskim,

podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Podczas czynności z udziałem podejrzanego, który nie ukończył 18 lat, w postępowaniu

przygotowawczym może być obecny jego przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której

pieczą podejrzany pozostaje, chyba że udział tych osób może prowadzić do naruszenia

praw lub interesów podejrzanego, jest niecelowy ze względu na jego dobro, uniemożliwia

przeprowadzenie czynności albo utrudnia ją w istotny sposób. Jeżeli podejrzany nie

posiada przedstawiciela ustawowego lub osoby, pod której pieczą pozostaje, albo jeżeli

zaistniały okoliczności wyłączające udział w czynności tych osób, podejrzany może

wskazać inną osobę pełnoletnią, chyba że udział tej osoby może prowadzić do naruszenia

praw lub interesów podejrzanego, jest niecelowy ze względu na jego dobro, uniemożliwia

przeprowadzenie czynności albo utrudnia ją w istotny sposób.

§ 1.

Asystentowi rodziny przysługuje ryczałt za udział w posiedzeniu albo rozprawie, o

których mowa w art. 76a § 1.

§ 2.

Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów publicznych

określi, w drodze rozporządzenia, wysokość ryczałtu za udział w posiedzeniu albo rozprawie,

o których mowa w art. 76a § 1, mając na uwadze przewidywane średnie koszty stawiennictwa

i udziału asystenta rodziny w posiedzeniu albo rozprawie.