Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 9 lutego 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o stosunku Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego 2023-03-23 Pobierz dokument D2023000054401.pdf

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, zwany dalej „Kościołem”, stanowi część

Powszechnego Kościoła Prawosławnego i zachowuje z nim jedność w sprawach dogmatycznych

i kanonicznych. Jest niezależny od jakiejkolwiek pozakrajowej władzy duchownej i świeckiej.

1.

Kościół rządzi się w swych sprawach wewnętrznych własnym prawem, swobodnie wykonuje

władzę duchowną i jurysdykcyjną oraz zarządza swoimi sprawami.

2.

Kościół w swej działalności wewnętrznej posługuje się językiem staro-cerkiewno-słowiańskim

i językami ojczystymi swych wyznawców.

1.

Ustawa określa zasady stosunku Państwa do Kościoła, w tym sytuację prawną i majątkową

Kościoła.

2.

W sprawach odnoszących się do Kościoła, nieuregulowanych niniejszą ustawą, stosuje

się ustawę z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania

(Dz. U. z 2022 r. poz. 1435 i 1700).

1.

Problemy związane ze stosunkami między Państwem a Kościołem oraz sprawy interpretacji

niniejszej ustawy rozpatrują wspólne zespoły składające się z upoważnionych przedstawicieli

Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Świętego Soboru Biskupów, na zasadzie parytetu.

2.

Przepis ust. 1 nie narusza właściwości organów państwowych oraz organów Kościoła.

1.

W skład struktury organizacyjnej Kościoła wchodzą osoby prawne wymienione w art. 6.

2.

Ilekroć w ustawie jest mowa o władzy kościelnej, rozumie się przez to organ właściwej

kościelnej osoby prawnej.

1.

Osobami prawnymi Kościoła, z zastrzeżeniem art. 10 ust. 1, są

1)

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny jako całość (Metropolia);

2)

diecezje;

3)

Prawosławny Ordynariat Wojska Polskiego;

4)

parafie;

5)

klasztory;

6)

prawosławne seminaria duchowne;

7)

szkoły ikonografii lub śpiewu cerkiewnego;

8)

Prawosławny Metropolitalny Ośrodek Miłosierdzia;

9)

prawosławne diecezjalne ośrodki miłosierdzia;

10)

Bractwo Młodzieży Prawosławnej;

11)

bractwa cerkiewne.

2.

Organami osób prawnych wymienionych w ust. 1 są

1)

dla Kościoła jako całości - Sobór Lokalny, Święty Sobór Biskupów, Prawosławny Metropolita

Warszawski i Całej Polski, zwany dalej „Metropolitą”;

2)

dla diecezji - biskup diecezjalny;

3)

dla Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego - Prawosławny Ordynariusz Wojskowy;

4)

dla parafii - proboszcz;

5)

dla klasztoru - przełożony (przełożona);

6)

dla prawosławnego seminarium duchownego - rektor;

7)

dla szkół ikonografii i śpiewu cerkiewnego - dyrektorzy;

8)

dla Prawosławnego Metropolitalnego Ośrodka Miłosierdzia - dyrektor;

9)

dla prawosławnego diecezjalnego ośrodka miłosierdzia - dyrektor;

10)

dla Bractwa Młodzieży Prawosławnej - przewodniczący;

11)

dla bractwa cerkiewnego - przewodniczący.

3.

Sobór Lokalny, będący Soborem Krajowym Kościoła, jest jego najwyższą władzą.

4.

Kompetencje Soboru Lokalnego, Świętego Soboru Biskupów i Metropolity ustala Statut

Wewnętrzny Kościoła, który uchwala Sobór Lokalny. Postanowienia Statutu nie mogą być

sprzeczne z niniejszą ustawą.

5.

Kompetencje biskupa diecezjalnego przysługują również Metropolicie i arcybiskupom

w kierowanych przez nich diecezjach.

6.

W sprawach majątkowych Kościół jako całość reprezentuje Metropolita.

7.

Przełożeni (przełożone) klasztorów mogą używać innych, tradycyjnych nazw.

Inne jednostki organizacyjne Kościoła mogą, na wniosek Świętego Soboru Biskupów, uzyskać

osobowość prawną w drodze rozporządzenia Ministra-Szefa Urzędu Rady Ministrów

Kościelna osoba prawna nie odpowiada za zobowiązania innej kościelnej osoby prawnej.

Kościelne wydawnictwa, zakłady wytwórcze, usługowe i handlowe, zakłady charytatywno-opiekuńcze,

szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze, nieposiadające osobowości prawnej, działają

w ramach kościelnych osób prawnych, które je powołały.

1.

Kościelne jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2-11, nabywają

osobowość prawną z chwilą powiadomienia właściwego organu administracji rządowej o

ich utworzeniu przez władzę kościelną.

2.

Właściwym organem jest

1)

odnośnie osób prawnych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 2, 3, 8 i 10 - minister właściwy do spraw wyznań religijnych

2)

w pozostałych przypadkach - wojewoda.

3.

Powiadomienie powinno zawierać

1)

nazwę kościelnej osoby prawnej;

2)

jej siedzibę;

3)

w odniesieniu do diecezji i parafii - ich zasięg terytorialny.

4.

Właściwa władza kościelna powiadamia niezwłocznie organ administracji rządowej wymieniony

w ust. 2 o

1)

zmianach dotyczących nazwy i siedziby kościelnej osoby prawnej oraz o zmianie jej

granic;

2)

połączeniu, podziale i zniesieniu kościelnych osób prawnych.

5.

Odpis powiadomienia, o którym mowa w ust. 3 i 4, z umieszczonym na nim potwierdzeniem

odbioru, jest dowodem uzyskania osobowości prawnej.

6.

O powołaniu i odwołaniu osoby sprawującej funkcje organu osoby prawnej władza kościelna

powiadamia właściwy organ administracji rządowej. Powiadomienie obejmuje imię i nazwisko,

obywatelstwo oraz miejsce zamieszkania danej osoby.

1.

Utworzenie lub zniesienie jednostki organizacyjnej Kościoła za granicą Rzeczypospolitej

Polskiej może nastąpić przy zachowaniu przepisów prawa państwa, na którego terytorium

ma ona swoją siedzibę.

2.

Przed utworzeniem jednostki organizacyjnej Kościoła, o której mowa w ust. 1, Święty

Sobór Biskupów zasięga opinii Ministra-Szefa Urzędu Rady Ministrów

1.

Organizowanie kultu publicznego i jego sprawowanie podlegają wyłącznie władzy kościelnej.

2.

Religijne uroczystości pogrzebowe i nabożeństwa za zmarłych mogą być sprawowane na

cmentarzach komunalnych przy zachowaniu obowiązujących przepisów porządkowych.

1.

Małżeństwo zawarte w formie przewidzianej prawem wewnętrznym Kościoła wywołuje skutki

cywilne, jeżeli odpowiada wymaganiom określonym w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

2.

Osobę duchowną, przed którą składa się oświadczenia o zawarciu małżeństwa, określa

prawo wewnętrzne Kościoła.

Trasa i czas procesji lub pielgrzymki na drogach publicznych podlegają uzgodnieniu,

w zakresie bezpieczeństwa ruchu drogowego, z właściwymi organami administracji rządowej

lub samorządowej.

1.

Osoby należące do Kościoła mają prawo do obchodzenia świąt prawosławnych również według

kalendarza juliańskiego; są to

1)

7 stycznia - pierwszy dzień Bożego Narodzenia;

2)

8 stycznia - drugi dzień Bożego Narodzenia;

3)

19 stycznia - Chrzest Pański;

4)

7 kwietnia - Zwiastowanie Najświętszej Maryi Panny;

5)

drugi dzień Wielkiej Nocy;

6)

19 sierpnia - Przemienienie Pańskie;

7)

28 sierpnia - Zaśnięcie Najświętszej Maryi Panny.

2.

Osobom określonym w ust. 1 przysługuje zwolnienie od pracy lub nauki w tych dniach

bez prawa do wynagrodzenia, jeżeli święta te nie są dniami ustawowo wolnymi od pracy.

3.

Osoby niepełnoletnie mogą korzystać z prawa określonego w ust. 2 na wniosek swych

rodziców lub opiekunów prawnych.

1.

Kościół ma prawo do prowadzenia katechezy i nauczania religii.

2.

Katecheza i nauczanie religii są organizowane na zasadach i w trybie przewidzianych

w odrębnych przepisach.

Kościelne osoby prawne mają prawo zakładać i prowadzić szkoły oraz inne placówki oświatowo-wychowawcze

i opiekuńczo-wychowawcze na zasadach organizacyjnych i programowych określonych przez

odpowiednie ustawy. Mają one charakter wyznaniowy i podlegają władzy kościelnej.

1.

Do nauczycieli i wychowawców zatrudnionych w szkołach i innych placówkach oświatowo-wychowawczych

oraz placówkach opiekuńczo-wychowawczych prowadzonych przez kościelne osoby prawne,

a także do świeckich nauczycieli w seminariach duchownych oraz w szkołach ikonografii

i śpiewu cerkiewnego stosuje się prawa i obowiązki ustalone dla nauczycieli i wychowawców

zatrudnionych w państwowych szkołach i placówkach oświatowo-wychowawczych oraz opiekuńczo-wychowawczych,

z uwzględnieniem ust. 2.

2.

Szczegółowy zakres uprawnień i obowiązków, o których mowa w ust. 1, określa Minister Edukacji Narodowej

3.

Pracownikom szkół i innych placówek oświatowo-wychowawczych oraz placówek opiekuńczo-wychowawczych,

niebędącym nauczycielami lub wychowawcami, przysługują uprawnienia i świadczenia,

przewidziane dla tej kategorii pracowników zatrudnionych w państwowych szkołach i

placówkach.

1

Uczącym się w szkołach prowadzonych przez kościelne osoby prawne przysługują świadczenia

społecznej służby zdrowia i ulgi w opłatach za przejazdy publicznymi środkami lokomocji

na równi z uczniami szkół państwowych.

2.

Rodzicom lub opiekunom prawnym uczniów szkół kościelnych przysługuje prawo do zasiłków

rodzinnych.

1.

Świętemu Soborowi Biskupów przysługuje prawo tworzenia i prowadzenia wyższych szkół

teologicznych.

2.

Poręcza się Kościołowi prawo do kształcenia w zakresie teologii prawosławnej w samodzielnej

jednostce naukowo-dydaktycznej w ramach Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej.

3.

Władzy kościelnej przysługuje także prawo tworzenia kościelnych instytutów naukowych

i naukowo-dydaktycznych.

4.

Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie jest wyższą szkołą teologiczną uprawnioną

do nadawania absolwentom tytułu zawodowego licencjata teologii prawosławnej. Tytuł

ten jest równoważny z tytułem zawodowym licencjata nadawanym przez państwowe szkoły

wyższe.

Osoby duchowne i członkowie wspólnot klasztornych mają prawo kształcenia się w szkołach

państwowych wszystkich stopni i rodzajów. Podlegają oni obowiązującym przepisom, zachowując

prawo do noszenia stroju duchownego.

1.

Wszystkim osobom pełniącym służbę wojskową, a także ich rodzinom zapewnia się swobodę

spełniania, zależnie od ich woli, praktyk religijnych.

2.

Żołnierzom w czynnej służbie wojskowej zapewnia się możliwość uczestniczenia - poza

terenem jednostek wojskowych - w Liturgii Świętej w niedziele i święta prawosławne,

jeżeli w miejscowości stacjonowania jednostki wojskowej lub w jej pobliżu znajduje

się cerkiew prawosławna i jeżeli nie koliduje to z ważnymi obowiązkami służbowymi.

3.

Kapelani wojskowi mają pełną swobodę realizacji zasad zawartych w ust. 1 i 2, w szczególności

przez indywidualny kontakt z żołnierzami, w tym także na terenie jednostek wojskowych.

1.

Do kapelanów wojskowych mają zastosowanie przepisy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.

Kapelani stanowią wyodrębniony korpus osobowy żołnierzy zawodowych.

2.

Kapelani wojskowi podlegają w zakresie służby wojskowej organom wojskowym, a w zakresie

duszpasterstwa - władzom kościelnym.

3.

Statut duszpasterstwa wojskowego opracowywany jest w porozumieniu z Ministrem Obrony

Narodowej, z uwzględnieniem właściwości wynikających z ust. 2. Statut jest uchwalany

przez Święty Sobór Biskupów, a ogłaszany przez Ministra Obrony Narodowej.

1.

Duszpasterstwo wojskowe prowadzi swoją działalność w ramach Prawosławnego Ordynariatu

Wojska Polskiego.

2.

Prawosławnym Ordynariatem Wojska Polskiego kieruje Prawosławny Ordynariusz Wojskowy.

3.

Prawosławnego Ordynariusza Wojskowego, po przedstawieniu kandydatury przez Święty

Sobór Biskupów, mianuje Minister Obrony Narodowej.

4.

Prawosławny Ordynariusz Wojskowy przestaje pełnić swoje funkcje z chwilą

1)

zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej;

2)

przyjęcia jego prośby o rezygnację przez Ministra Obrony Narodowej i Święty Sobór

Biskupów;

3)

odwołania go ze stanowiska przez Ministra Obrony Narodowej lub Święty Sobór Biskupów.

Decyzje te wymagają wspólnego uzgodnienia.

1.

Prawosławny Ordynariusz Wojskowy, w porozumieniu ze Świętym Soborem Biskupów, przedstawia

Ministrowi Obrony Narodowej wniosek w sprawie powoływania kapelanów wojskowych i zwalniania

ich z zawodowej służby wojskowej.

2.

Kapelani wojskowi sprawują służbę duszpasterską na terenie poszczególnych diecezji.

W każdej diecezji powinien być powołany co najmniej jeden kapelan wojskowy.

3.

Stosownie do potrzeb duszpasterstwa wojskowego mogą być tworzone wojskowe parafie

prawosławne.

1.

Przepisy dotyczące odraczania zasadniczej służby wojskowej ze względu na odbywanie

nauki mają zastosowanie również do alumnów Prawosławnego Seminarium Duchownego oraz

nowicjuszy zakonnych.

2.

Duchowni po otrzymaniu święceń i zakonnicy po złożeniu ślubów zakonnych zostają przeniesieni

do rezerwy. Nie są oni powoływani do odbywania ćwiczeń wojskowych w czasie pokoju,

z wyjątkiem przypadku przeszkolenia, za zgodą biskupa diecezjalnego lub przełożonego

klasztoru, do pełnienia funkcji kapelana.

3.

W razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny osoby, o których mowa w ust. 1 i 2,

przeznacza się stosownie do potrzeb sił zbrojnych

1)

duchownych - do pełnienia funkcji kapelanów wojskowych;

2)

alumnów Prawosławnego Seminarium Duchownego oraz zakonników - do służby sanitarnej

lub służby w obronie cywilnej.

4.

W razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny właściwe organy wojskowe, w porozumieniu

z biskupem diecezjalnym, zapewniają pozostawienie do duszpasterskiej obsługi ludności

niezbędnej liczby duchownych spośród tych, którzy podlegają mobilizacji.

1.

Dzieciom i młodzieży przebywającym w zakładach wychowawczych i opiekuńczych, jak również

w sanatoriach, prewentoriach i szpitalach, a także na krajowych obozach i koloniach

zapewnia się prawo wykonywania praktyk religijnych i katechizacji z zachowaniem wzajemnej

tolerancji. W szczególności mają one prawo do udziału w Liturgii Świętej w niedziele

i święta prawosławne.

2.

Szczegółowe przepisy w sprawach, o których mowa w ust. 1, wydadzą Minister Edukacji Narodowej Minister Zdrowia i Opieki Społecznej

1.

Osobom przebywającym w szpitalach oraz w zakładach pomocy społecznej zapewnia się

prawo wykonywania praktyk religijnych i korzystania z posług religijnych.

2.

W celu realizacji uprawnień, o których mowa w ust. 1, kierownicy właściwych zakładów

państwowych zatrudnią kapelanów, jeżeli zostaną oni skierowani przez biskupa diecezjalnego,

oraz przeznaczą odpowiednie pomieszczenie na kaplicę lub udostępnią do tego celu inne

pomieszczenia.

1.

Osoby tymczasowo aresztowane mogą wykonywać praktyki religijne i wysłuchiwać nabożeństw

transmitowanych przez środki masowego przekazywania oraz, za zgodą organu, do którego

dyspozycji pozostają, korzystać z indywidualnych posług religijnych.

2.

Osobom skazanym zapewnia się możliwość wykonywania praktyk religijnych, korzystania

z posług religijnych oraz uczestniczenia w nabożeństwach odprawianych w niedziele

i święta prawosławne w odpowiednio przystosowanym pomieszczeniu w zakładzie, w którym

przebywają. Osobom, które nie mogą uczestniczyć w odprawianych na terenie zakładu

nabożeństwach, należy zapewnić, w miarę potrzeby, w oddzielnych pomieszczeniach, możliwość

wysłuchania nabożeństw transmitowanych przez środki masowego przekazywania.

3

Nieletnim przebywającym w okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych

i schroniskach dla nieletnich zapewnia się możliwość wykonywania praktyk religijnych,

korzystania z katechizacji i posług religijnych, uczestniczenia w Liturgii Świętej

w niedziele i święta prawosławne. Nieletnim, którzy nie mogą uczestniczyć w Liturgii

Świętej, należy zapewnić, w miarę potrzeby, w oddzielnych pomieszczeniach, możliwość

wysłuchania nabożeństw transmitowanych przez środki masowego przekazywania.

4.

W celu realizacji uprawnień osób wymienionych w ust. 1-3 kierownicy odpowiednich zakładów

zawierają umowy w sprawie nieodpłatnego wykonywania obowiązków kapelana z duchownymi

skierowanymi przez biskupa diecezjalnego.

1.

Osobom należącym do Kościoła zapewnia się swobodę zrzeszania w celu realizacji zadań

wynikających z misji Kościoła.

2.

Prawo określone w ust. 1 jest wykonywane w ramach

1)

bractw wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 10 i 11 oraz organizacji kościelnych, do których

nie stosuje się prawa o stowarzyszeniach;

2)

bractw prawosławnych.

1.

Organizacjami kościelnymi w rozumieniu ustawy są organizacje zrzeszające osoby należące

do Kościoła

1)

erygowane przez biskupa diecezjalnego, a w odniesieniu do organizacji o zasięgu ponaddiecezjalnym

- przez Święty Sobór Biskupów;

2)

założone przez wiernych z udziałem proboszcza lub przełożonego klasztoru za zezwoleniem

władzy kościelnej, o której mowa w pkt 1.

2.

Organizacje kościelne mają w szczególności na celu działalność na rzecz formacji religijnej,

kultu publicznego, nauki prawosławnej oraz przeciwdziałania patologiom społecznym

i ich skutkom.

3.

Organizacje kościelne działają w ramach tych kościelnych osób prawnych, w których

zostały powołane. O erygowaniu organizacji o zasięgu ponaddiecezjalnym Święty Sobór

Biskupów powiadamia Ministra-Szefa Urzędu Rady Ministrów

4.

Władze kościelne czuwają nad zgodnością działania organizacji z ich celami religijnymi

i moralnymi.

1.

Bractwami prawosławnymi w rozumieniu ustawy są organizacje założone za aprobatą władzy

kościelnej, która zatwierdza im kapelana. Działają one w łączności z hierarchią kościelną.

2.

Bractwa prawosławne mogą prowadzić zgodną z nauką Kościoła działalność, a w szczególności

społeczno-kulturalną, oświatowo-wychowawczą, charytatywno-opiekuńczą oraz związaną

ze zwalczaniem patologii społecznych i ich skutków.

3.

Do bractw prawosławnych stosuje się przepisy prawa o stowarzyszeniach, z tym że

1)

władzy kościelnej przysługuje prawo cofnięcia aprobaty, o której mowa w ust. 1;

2)

wystąpienie do sądu z wnioskiem o rozwiązanie bractwa wymaga uzgodnienia z biskupem

diecezjalnym;

3)

w przypadku likwidacji bractwa prawosławnego, do jego majątku stosuje się odpowiednio

przepisy o majątku zlikwidowanych kościelnych osób prawnych, chyba że statut bractwa

stanowi inaczej.

1.

Osoby prawne Kościoła mają prawo prowadzenia właściwej dla każdej z nich działalności

charytatywno-opiekuńczej.

2.

Dla prowadzenia działalności, o której mowa w ust. 1, władze kościelne są uprawnione

również do powołania

1)

Prawosławnego Metropolitalnego Ośrodka Miłosierdzia - jako instytucji o zasięgu krajowym;

2)

prawosławnych diecezjalnych ośrodków miłosierdzia - dla poszczególnych diecezji.

3.

Prawosławny Metropolitalny Ośrodek Miłosierdzia powołuje, nadaje mu statut i nadzoruje

Święty Sobór Biskupów.

4.

Prawosławny Diecezjalny Ośrodek Miłosierdzia powołuje, nadaje mu statut i nadzoruje

biskup diecezjalny.

5.

Klasztory prowadzą działalność charytatywno-opiekuńczą w zakresie określonym w ich

statutach lub odpowiednich aktach wewnętrznych.

6.

Działalność charytatywno-opiekuńczą mogą prowadzić bractwa cerkiewne w zakresie określonym

w ich statutach.

1.

Plany zagospodarowania przestrzennego obejmują także inwestycje sakralne i kościelne

oraz prawosławne cmentarze. Przeznaczenie terenu na te cele ustala się w tych planach

na wniosek biskupa diecezjalnego lub przełożonego klasztoru.

2.

Grunty przeznaczone w planach zagospodarowania przestrzennego na cele wskazane w ust.

1, stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, będą

oddawane w użytkowanie wieczyste albo sprzedawane kościelnym osobom prawnym na ich

wniosek.

Nie pobiera się opłat za użytkowanie wieczyste gruntów oddanych pod zakłady charytatywno-opiekuńcze

i punkty katechetyczne.

1.

Parafie mają prawo posiadania, zarządzania oraz zakładania i poszerzania cmentarzy.

2.

Przepis ust. 1 ma również zastosowanie do klasztorów w odniesieniu do ich wyodrębnionych

cmentarzy.

3.

W miejscowościach, gdzie nie ma cmentarzy komunalnych, zarząd cmentarza umożliwia

pochowanie na cmentarzach, o których mowa w ust. 1, na równych prawach, także innych

zmarłych.

4.

Przepisy ust. 1-3 nie naruszają ogólnych przepisów o cmentarzach i chowaniu zmarłych,

o planowaniu przestrzennym oraz o ochronie gruntów rolnych i leśnych.

1.

Kościół ma prawo emitowania w państwowych środkach masowego przekazywania nabożeństw

w niedziele i święta prawosławne oraz swoich programów religijno-moralnych i kulturalnych.

2.

Sposób realizacji uprawnień, o których mowa w ust. 1, regulują porozumienia między

Świętym Soborem Biskupów a jednostkami publicznej radiofonii i telewizji.

1.

Kościelne osoby prawne mają prawo zakładania i posiadania archiwów i muzeów.

2.

Kościelne osoby prawne mają prawo do gromadzenia zbiorów bibliotecznych na cele wewnętrzne

i publiczne. O podjęciu publicznego udostępnienia zbiorów władza kościelna powiadamia

organ właściwy do rejestracji bibliotek.

Instytucje państwowe, samorządowe i kościelne współdziałają w ochronie, konserwacji,

udostępnianiu i upowszechnianiu zabytków architektury kościelnej i sztuki sakralnej

oraz ich dokumentacji, muzeów, archiwów i bibliotek będących własnością kościelną,

a także dzieł kultury i sztuki o motywach religijnych, stanowiących ważną część dziedzictwa

kultury.

Kościołowi i jego osobom prawnym przysługuje prawo nabywania, posiadania i zbywania

mienia ruchomego i nieruchomego, nabywania i zbywania innych praw oraz zarządzania

swoim majątkiem.

1.

Majątek i przychody kościelnych osób prawnych podlegają ogólnym przepisom podatkowym,

z wyjątkami określonymi w ust. 2-7.

2.

Kościelne osoby prawne są zwolnione od opodatkowania z tytułu przychodów ze swojej

działalności niegospodarczej. W tym zakresie osoby te nie mają obowiązku prowadzenia

dokumentacji wymaganej przez przepisy o zobowiązaniach podatkowych

3.

Dochody z działalności gospodarczej kościelnych osób prawnych oraz spółek, których

udziałowcami są wyłącznie te osoby, są zwolnione od opodatkowania w części, w jakiej

zostały przeznaczone w roku podatkowym lub w roku po nim następującym na cele kultowe,

oświatowo-wychowawcze, naukowe, kulturalne, działalność charytatywno-opiekuńczą, punkty

katechetyczne, konserwację zabytków oraz na inwestycje sakralne i te inwestycje kościelne,

których przedmiotem są punkty katechetyczne i zakłady charytatywno-opiekuńcze, jak

również remonty tych obiektów.

4.

Kościelne osoby prawne są zwolnione od podatku od nieruchomości lub ich części, stanowiących

własność tych osób lub używanych przez nie na podstawie innego tytułu prawnego na

cele niemieszkalne, z wyjątkiem części zajmowanej na wykonywanie działalności gospodarczej.

5.

Zwolnienie od podatku od nieruchomości obejmuje nieruchomości lub ich części, przeznaczone

na cele mieszkalne duchownych i członków wspólnot klasztornych, jeżeli

1)

są one wpisane do rejestru zabytków;

2)

służą jako internaty przy szkołach i seminariach duchownych, klasztory, domy księży

emerytów;

3)

znajdują się w diecezjalnych budynkach biskupich.

6.

Nabywanie i zbywanie rzeczy i praw majątkowych przez kościelne osoby prawne w drodze

czynności prawnych oraz spadkobrania, zapisu i zasiedzenia jest zwolnione od podatku

od spadków i darowizn oraz opłaty skarbowej, jeżeli ich przedmiotem są

1)

rzeczy i prawa nieprzeznaczone do działalności gospodarczej;

2)

sprowadzone z zagranicy maszyny, urządzenia i materiały poligraficzne oraz papier.

7.

Darowizny na kościelną działalność charytatywno-opiekuńczą są wyłączone z podstawy

opodatkowania darczyńców podatkiem dochodowym i podatkiem wyrównawczym

8.

Kościelne jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 9, mogą być na wniosek kościelnej

osoby prawnej uznane przez właściwą izbę skarbową za odrębne podmioty podatkowe, jeżeli

są organizacyjnie wyodrębnione.

9.

Nabywanie rzeczy i praw majątkowych, o których mowa w ust. 6, jest zwolnione od opłat

sądowych i notarialnych, z wyłączeniem opłat kancelaryjnych.

Zwalnia się z należności celnych przywozowych towary przeznaczone na cele charytatywno-opiekuńcze

i oświatowo-wychowawcze oraz towary o charakterze kulturalnym przeznaczone na cele

kultu, przywożone dla kościelnych osób prawnych, w granicach i na warunkach określonych

w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiającym wspólnotowy

system zwolnień celnych

(Dz. Urz. UE L 324 z 10.12.2009, str. 23).

1.

Kościelne osoby prawne mają prawo do zbierania ofiar na cele religijne, kościelną

działalność charytatywno-opiekuńczą i oświatowo-wychowawczą oraz na utrzymanie duchownych

i członków wspólnot klasztornych.

2.

Zbiórki wymienione w ust. 1 nie wymagają zgłoszenia, jeżeli odbywają się w obrębie

terenów kościelnych, kaplic oraz w miejscach i okolicznościach zwyczajowo przyjętych

w danej okolicy i w sposób tradycyjnie ustalony.

1.

Kościelne osoby prawne mogą zakładać fundacje. Do fundacji tych stosuje się ogólnie

obowiązujące przepisy o fundacjach ze zmianami wynikającymi z przepisów ust. 2-5.

2.

Przewidziane w przepisach o fundacjach uprawnienia właściwego ministra lub wojewody,

w odniesieniu do fundacji, o których mowa w ust. 1, przysługują także kościelnej osobie

prawnej będącej fundatorem lub wskazanej w statucie fundacji.

3.

W razie stwierdzonych nieprawidłowości w zarządzaniu fundacją, właściwy minister lub

wojewoda zwraca się do kościelnej osoby prawnej będącej fundatorem lub wskazanej w

statucie fundacji o spowodowanie usunięcia nieprawidłowości, wyznaczając termin nie

krótszy niż trzy miesiące. Po bezskutecznym upływie tego terminu można zastosować

środki określone w przepisach o fundacjach.

4.

W razie konieczności poddania fundacji zarządowi przymusowemu, w myśl przepisów o

fundacjach, zarząd ten będzie sprawowała kościelna osoba prawna wyznaczona przez Święty

Sobór Biskupów.

5.

Jeżeli statut fundacji nie stanowi inaczej, w razie jej likwidacji

1)

do jej majątku znajdującego się w kraju stosuje się odpowiednio przepis art. 44;

2)

o przeznaczeniu jej majątku znajdującego się za granicą zdecyduje Święty Sobór Biskupów.

W razie zniesienia kościelnej osoby prawnej, jej majątek przechodzi na nadrzędną kościelną

osobę prawną, a jeśli taka osoba nie istnieje, majątek ten przechodzi na Kościół jako

całość.

Niezależnie od ustawowego ubezpieczenia duchownych kościelne osoby prawne mogą prowadzić

wewnętrzną działalność ubezpieczeniową na rzecz duchownych, która w rozumieniu ustawy

jest działalnością niegospodarczą.

1.

Nieruchomości lub ich części pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu

kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli

1)

podlegały ustawie z dnia 23 czerwca 1939 r. o uregulowaniu stanu prawnego majątków Kościoła

Prawosławnego

(Dz. U. poz. 370), bez względu na to, czy w myśl tej ustawy przechodziły z mocy prawa na własność Państwa;

2)

podlegały przejęciu na własność Państwa z mocy ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu

proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego

(Dz. U. poz. 87, z późn. zm., a zostały pozostawione, wydzierżawione lub przekazane kościelnym osobom prawnym;

3)

znajdują się na nich cmentarze grzebalne lub obiekty sakralne wraz z obiektami towarzyszącymi,

z zastrzeżeniem art. 49; dotyczy to również obiektów położonych na obszarze m.st.

Warszawy.

2.

Przez „obiekty towarzyszące” obiektom sakralnym rozumie się położone w sąsiedztwie

obiektów sakralnych: budynki mieszkalne i gospodarcze proboszcza, wikariusza i psalmisty,

budynki stanowiące mieszkanie pracowników świeckich parafii oraz budynki punktu katechetycznego.

3.

Stwierdzenie przejścia własności nieruchomości lub ich części, o których mowa w ust.

1, następuje w drodze decyzji wojewody.

4.

Nabycie własności nieruchomości lub ich części na podstawie ust. 1 jest wolne od podatków

i opłat z tym związanych, a wynikające z niego wpisy do ksiąg wieczystych i ich zakładanie

są wolne od opłat.

5.

Postępowanie sądowe lub administracyjne dotyczące nieruchomości, o której mowa w ust.

1, ulega zawieszeniu do czasu wydania decyzji, o której mowa w ust. 3.

1.

Na wniosek kościelnych osób prawnych wszczyna się postępowanie w przedmiocie nieodpłatnego

przekazania im na własność niepozostających w ich władaniu nieruchomości lub ich części

1)

o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 1 w celu przywrócenia w nich sprawowania kultu

religijnego lub działalności oświatowo-wychowawczej, opiekuńczo-wychowawczej i charytatywno-opiekuńczej;

2)

o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 w celu wydzielenia w nich

a)

gospodarstw rolnych proboszczów, jeżeli nie wydzielono ich wcześniej,

b)

gospodarstw rolnych do 50 ha dla biskupów diecezjalnych i Prawosławnego Seminarium

Duchownego,

c)

gospodarstw rolnych do 5 ha na potrzeby klasztorów;

3)

przejętych po 1948 r. w trybie egzekucji zaległości podatkowych;

4)

wywłaszczonych, jeżeli odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało wypłacone

lub nie zostało podjęte;

5)

przejętych we władanie państwowych jednostek organizacyjnych bez tytułu prawnego,

bez względu na późniejsze ustawodawstwo konwalidujące te przejęcia.

2.

Regulacja nie może naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, w szczególności

przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych.

1.

Wnioski, o których mowa w art. 47 ust. 1, mogą być składane w terminie dwóch lat od

dnia wejścia w życie ustawy do Ministra-Szefa Urzędu Rady Ministrów

2.

Minister-Szef Urzędu Rady Ministrów

1)

przywrócić własność nieruchomości, o których mowa w art. 47 ust. 1;

2)

przenieść własność nieruchomości zamiennej, gdy przywrócenie własności natrafiało

na trudne do przezwyciężenia przeszkody;

3)

przyznać odszkodowanie według przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości w razie niemożności

dokonania regulacji przewidzianych w pkt 1 i 2, z wyjątkiem nieruchomości, o których

mowa w art. 47 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. b i c.

3.

W odniesieniu do nieruchomości położonych na obszarze objętym dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze

m.st. Warszawy

(Dz. U. poz. 279) przedmiotem postępowania administracyjnego jest przywrócenie własności budynków wraz

z ustanowieniem użytkowania wieczystego odpowiednich gruntów.

4.

Przejście własności nieruchomości lub ich części na podstawie ust. 2 jest wolne od

opłat związanych z tym przejściem, a wynikające z niego wpisy do ksiąg wieczystych

i ich zakładanie są wolne od opłat.

5.

Przedmiotem postępowania, o którym mowa w art. 47 i ustępach poprzedzających, mogą

być także nieruchomości pozostające w Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa. Wydzielenie

nieruchomości w celu przekazania kościelnej osobie prawnej następuje za zgodą Prezesa

Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa.

1.

Wnioski kościelnych osób prawnych wniesione w trybie określonym w art. 47 ust. 1,

w stosunku do których nie zostały zakończone postępowania administracyjne, stają się

przedmiotem postępowania regulacyjnego wszczynanego na wniosek jednej ze stron dotychczasowego

postępowania.

2.

Postępowanie regulacyjne, o którym mowa w ust. 1, przeprowadza Komisja Regulacyjna

do Spraw Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, zwana dalej „Komisją”,

w skład której wchodzi po dwóch przedstawicieli Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji

3.

Szczegółowy tryb postępowania regulacyjnego oraz wynagrodzenie dla członków Komisji

i personelu pomocniczego określa, w drodze zarządzenia, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji

4.

Postępowanie regulacyjne wszczyna się z chwilą złożenia wniosku w Komisji.

5.

Postępowania administracyjne dotyczące nieruchomości, w stosunku do których wszczęto

postępowania regulacyjne, ulegają zawieszeniu, a organy prowadzące te postępowania

przekazują ich akta do Komisji.

6.

Komisja, rozpatrując wnioski, związana jest granicami określonymi w art. 48 ust. 2

i art. 50.

7.

Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, z mienia których państwowych jednostek

organizacyjnych lub gmin może być wyłączona nieruchomość zamienna lub na którą państwową

jednostkę organizacyjną może być nałożony obowiązek zapłaty odszkodowania.

8.

Uczestnikami postępowania regulacyjnego są, oprócz wnioskodawcy, wszystkie zainteresowane

jednostki państwowe, samorządowe i kościelne.

9.

Uczestnicy postępowania regulacyjnego mogą zawrzeć ugodę przed zespołem orzekającym.

Jeżeli ugoda nie zostanie zawarta, zespół orzekający wydaje orzeczenie.

10.

Regulacja nie może naruszać praw nabytych przez niepaństwowe osoby trzecie, a w szczególności

przez inne kościoły i związki wyznaniowe oraz rolników indywidualnych.

11.

Ugody zawarte przed zespołem orzekającym, jak i orzeczenia uwzględniające wnioski,

powinny określać

1)

stan prawny nieruchomości;

2)

związane z tym stanem obowiązki uczestników postępowania, a w szczególności obowiązek

wydania nieruchomości w wyznaczonym terminie, jeżeli nie znajduje się ona we władaniu

wnioskodawcy;

3)

w razie przyznania odszkodowania - obowiązek i termin zapłaty należnej z tego tytułu

kwoty.

12.

Od orzeczenia zespołu orzekającego nie przysługuje odwołanie.

1.

Ugody i orzeczenia mają moc sądowych tytułów egzekucyjnych.

2.

Ugody i orzeczenia stanowią podstawę do dokonywania wpisów w księgach wieczystych

i w ewidencji gruntów.

1.

Postępowanie regulacyjne jest wolne od opłat.

2.

Nabycie własności nieruchomości lub ich części na podstawie ugody lub orzeczenia jest

wolne od podatków i opłat z tym związanych, a wynikające z tego wpisy do ksiąg wieczystych

i ich zakładanie są wolne od opłat.

1.

Jeżeli zespół orzekający nie uzgodni orzeczenia, zawiadamia o tym pisemnie uczestników

postępowania regulacyjnego.

2.

Uczestnicy postępowania regulacyjnego mogą w terminie sześciu miesięcy od otrzymania

zawiadomienia wystąpić o podjęcie zawieszonego postępowania sądowego lub administracyjnego,

a jeżeli nie było ono wszczęte - wystąpić na drogę sądową pod rygorem wygaśnięcia

roszczenia. Przy rozpoznawaniu sprawy sąd stosuje zasady określone w art. 47 ust.

1, art. 48 ust. 2 i art. 50.

1.

Na wniosek Kościoła lub jego osób prawnych wojewoda lub inny organ wykonujący w imieniu

Skarbu Państwa prawa wynikające z własności nieruchomości albo organy gmin w zakresie

swoich właściwości - mogą nieodpłatnie przekazać Kościołowi lub jego osobom prawnym

własność nieruchomości lub ich części

1)

jeżeli są one niezbędne do sprawowania kultu religijnego lub działalności kościelnych

osób prawnych w zakresie charytatywno-opiekuńczym lub oświatowo-wychowawczym;

2)

w celu utworzenia lub powiększenia gospodarstwa rolnego parafii działających na Ziemiach

Zachodnich i Północnych, o powierzchni do 15 ha użytków rolnych łącznie dla jednej

parafii.

2.

Przepis art. 46 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

1.

Uregulowanie stanu prawnego nieruchomości lub ich części, które przeszły na własność

Państwa na podstawie dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego

po osobach przesiedlonych do ZSRR

(Dz. U. poz. 318, z późn. zm., a były własnością diecezji, parafii, klasztorów lub innych instytucji grecko-katolickich

(unickich) Diecezji Przemyskiej obrządku grecko-katolickiego oraz Administracji Apostolskiej

Łemkowszczyzny i które pozostają we władaniu prawosławnych kościelnych osób prawnych

określi odrębna ustawa.

2.

Do czasu wydania tej ustawy Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny i Kościół Katolicki

obrządku bizantyjsko-ukraińskiego na mocy porozumienia biskupów diecezjalnych mogą

wspólnie użytkować świątynie pozostające we władaniu prawosławnych kościelnych osób

prawnych w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy.

Majątek nieruchomy, przekazany na własność gminie w trybie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym

i ustawę o pracownikach samorządowych

(Dz. U. poz. 191, z późn. zm., podlega postępowaniu, o którym mowa w art. 47 i 48 niniejszej ustawy.

Dowodem posiadania osobowości prawnej przez istniejące w dniu wejścia w życie ustawy

osoby prawne wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2-10 jest wymienienie ich w wykazie parafii

i jednostek organizacyjnych Kościoła, który władza kościelna złoży, w terminie sześciu

miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, organom administracji, wymienionym w art.

10 ust. 2.

Do czasu zwołania Soboru Lokalnego, Statut Wewnętrzny Kościoła jest uchwalany przez

Święty Sobór Biskupów.

Wnioski, o których mowa w art. 48e ust. 1, mogą być składane w terminie do dnia 31

grudnia 1998 r.

Tracą moc

1)

dekret Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 listopada 1938 r. o stosunku

Państwa do Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego

(Dz. U. poz. 597 oraz z 1945 r. poz. 271 i 273);

2)

ustawa z dnia 23 czerwca 1939 r. o uregulowaniu stanu prawnego majątków Kościoła Prawosławnego

(Dz. U. poz. 370).

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 września 2022 r., z wyjątkiem art. 135 ust. 1 i 2,

art. 186 ust. 1 i 2, art. 243 ust. 1, art. 321, art. 324-338 w zakresie okręgowych

ośrodków wychowawczych, art. 340 w zakresie okręgowych ośrodków wychowawczych, art.

341 w zakresie okręgowych ośrodków wychowawczych, art. 343, art. 348 w zakresie okręgowych

ośrodków wychowawczych, art. 361, art. 363, art. 385 pkt 1 i 2, art. 389 pkt 1 i 3-7,

art. 393, art. 400, art. 401 ust. 2 i art. 415 pkt 4, które wchodzą w życie z dniem

następującym po dniu ogłoszenia.