Obwieszczenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 6 października 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą

Załączniki do rozporządzenia Ministra

Edukacji

z dniaMinistra

9 sierpnia

2019

r.

ZałącznikiNarodowej

do rozporządzenia

Edukacji

Narodowej

(Dz.

U.9zsierpnia

2023 r.2019

poz.

…) U. z 2023 r. poz. 2387)

z dnia

r. (Dz.

§ 3. Wniosek, o którym mowa w § 15 ust. 2 rozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu dotychczasowym,

złożony i nierozpatrzony przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia pozostawia się bez rozpoznania.

1)

Minister Edukacji i Nauki kieruje działem administracji rządowej – oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 października 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji i Nauki

(Dz. U. z 2022 r. poz. 18 i 1842).

§ 4. Z dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia kierownik szkoły polskiej staje się dyrektorem szkoły

polskiej i zajmuje to stanowisko do końca okresu, na jaki powierzono mu stanowisko kierownika szkoły polskiej.

§ 5. 1. Konkursy na stanowisko kierownika szkoły polskiej nierozstrzygnięte przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia stają się konkursami na stanowisko dyrektora szkoły polskiej, a kandydaci biorący udział w tych

konkursach stają się kandydatami na dyrektora szkoły polskiej. Do konkursów tych stosuje się przepis § 20 rozporządzenia zmienianego w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem.

2. Kandydatom na stanowisko kierownika szkoły polskiej wyłonionym w drodze konkursu, którym przed dniem

wejścia w życie niniejszego rozporządzenia nie powierzono stanowiska kierownika szkoły polskiej, powierza się stanowisko dyrektora szkoły polskiej. Do powierzenia tego stanowiska stosuje się przepis § 21 ust. 1 rozporządzenia

zmienianego w § 1, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem.

§ 6. 1. Ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich w zakresie przedmiotu wiedza o Polsce

w liceum ogólnokształcącym, określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia, w brzmieniu nadanym niniejszym rozporządzeniem, stosuje się począwszy od roku szkolnego 2022/2023 w klasie I liceum ogólnokształcącego, a w latach

następnych również w kolejnych klasach tej szkoły.

2. Ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich w zakresie przedmiotu wiedza o Polsce w liceum ogólnokształcącym, określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia, w brzmieniu dotychczasowym, stosuje się

w latach szkolnych 2022/2023–2024/2025 w stosunku do uczniów, którzy rozpoczęli kształcenie w klasie I liceum

ogólnokształcącego przed dniem 1 września 2022 r.

§ 7. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z wyjątkiem § 1 pkt 8, który

wchodzi w życie z dniem 1 września 2023 r.”;

4)

§ 2 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 stycznia 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie

organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 107), który stanowi

„§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.”.

Minister Edukacji i Nauki: P. Czarnek

§ 8. 1. Szkoły za granicą

1)

realizują programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego odpowiednio dla szkoły

podstawowej lub liceum ogólnokształcącego, określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. b

i c ustawy;

2)

realizują ramowy plan nauczania dla danego typu szkoły, określony w przepisach wydanych na podstawie art. 47

ust. 1 pkt 3 ustawy;

3)

realizują programy nauczania uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich, określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia;

4)

realizują plany nauczania uzupełniającego, określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia;

5)

prowadzą kształcenie w zakresie programów i planów nauczania, o których mowa w pkt 1 i 2, w formie dziennej przez

pięć dni w tygodniu.

4)

5)

6)

7)

8)

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 3 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 3 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Zdanie pierwsze ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 3 lit. c tiret pierwsze rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Zdanie drugie ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 3 lit. c tiret drugie rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 3 lit. d rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

2. W przypadkach uzasadnionych warunkami kadrowymi lub lokalowymi w szkołach za granicą, za zgodą dyrektora

Ośrodka, mogą nie być realizowane następujące przedmioty

1)

w szkołach podstawowych – muzyka, plastyka, informatyka, technika lub wychowanie fizyczne;

2)

w liceach ogólnokształcących – podstawy przedsiębiorczości, informatyka, wychowanie fizyczne, muzyka, plastyka,

filozofia, język łaciński i kultura antyczna.

3. Zgoda, o której mowa w ust. 2, jest udzielana na czas określony, odrębnie dla każdego przedmiotu.

§ 9. Szkoły polskie

1)

realizują programy nauczania uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich, określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia;

2)

realizują plany nauczania uzupełniającego, określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia;

3)

prowadzą kształcenie w wybranych dniach tygodnia ustalonych w arkuszu organizacji szkoły polskiej.

§ 10. 1. Szkoły w Polsce prowadzą kształcenie na odległość obejmujące realizację

1)

programów nauczania uwzględniających podstawę programową kształcenia ogólnego odpowiednio dla szkoły podstawowej lub liceum ogólnokształcącego, określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. b i c

ustawy;

2)

programu nauczania uwzględniającego ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich, określone

w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

2. Zajęcia edukacyjne w kształceniu na odległość są prowadzone w formie konsultacji.

§ 11. 1. W szkołach w Polsce prowadzących kształcenie na odległość

1)

ocenianiu podlegają osiągnięcia edukacyjne ucznia;

2)

nie ocenia się zachowania ucznia;

3)

ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań określonych w podstawie programowej

kształcenia ogólnego odpowiednio dla szkoły podstawowej lub liceum ogólnokształcącego, określonej w przepisach

wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy lub w ramach programowych kształcenia uzupełniającego

dla szkół polskich, określonych w załączniku nr 1 do rozporządzenia, oraz do wymagań edukacyjnych wynikających

z realizowanych w szkole programów nauczania;

4)

oceny bieżące z obowiązkowych zajęć edukacyjnych są ustalane według skali i w formach określonych w statucie

Ośrodka;

5)

podstawą klasyfikowania ucznia uczestniczącego w tym kształceniu są oceny klasyfikacyjne.

2.9) W klasach I–III szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość roczna ocena klasyfikacyjna,

o której mowa w art. 44i ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2022 r. poz. 2230 oraz z 2023 r.

poz. 1234 i 2005), będąca oceną opisową, uwzględnia poziom i postępy w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań, o których mowa w art. 44b ust. 3 tej ustawy, dla danego etapu edukacyjnego oraz wskazuje

potrzeby rozwojowe i edukacyjne ucznia związane z przezwyciężaniem trudności w nauce lub rozwijaniem uzdolnień.

3. Począwszy od klasy IV szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość roczne i końcowe oceny

klasyfikacyjne z obowiązkowych zajęć edukacyjnych są ustalane według następującej skali

1)

stopień celujący – 6;

2)

stopień bardzo dobry – 5;

3)

stopień dobry – 4;

4)

stopień dostateczny – 3;

5)

stopień dopuszczający – 2;

6)

stopień niedostateczny – 1.

9)

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 4 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

4. Pozytywnymi ocenami klasyfikacyjnymi są oceny ustalone w stopniach, o których mowa w ust. 3 pkt 1–5.

5. Negatywną oceną klasyfikacyjną jest ocena ustalona w stopniu, o którym mowa w ust. 3 pkt 6.

6. Uczeń może nie być klasyfikowany z jednego, kilku albo wszystkich zajęć edukacyjnych, jeżeli brak jest podstaw do

ustalenia rocznej oceny klasyfikacyjnej z powodu nieuczestniczenia ucznia w konsultacjach, o których mowa w § 10 ust. 2,

w wymiarze przekraczającym połowę czasu przeznaczonego na konsultacje w okresie, za który jest przeprowadzana klasyfikacja.

7. Uczeń nieklasyfikowany z powodu usprawiedliwionej nieobecności może zdawać egzamin klasyfikacyjny.

8. Uczeń nieklasyfikowany z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności może zdawać egzamin klasyfikacyjny za zgodą rady pedagogicznej.

9.10) Egzamin klasyfikacyjny i egzamin poprawkowy, o którym mowa w art. 44m ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, przeprowadza się w formie pisemnej i ustnej w siedzibie Ośrodka.

10. Terminy egzaminów, o których mowa w ust. 9, oraz skład komisji egzaminacyjnej ustala dyrektor Ośrodka.

11. Dyrektor Ośrodka ustala termin egzaminu klasyfikacyjnego po uzgodnieniu z rodzicami ucznia albo pełnoletnim

uczniem i nauczycielem przedmiotu, którego dotyczy egzamin. Egzamin klasyfikacyjny nie może być przeprowadzony

później niż w ostatnim dniu zajęć dydaktyczno-wychowawczych w danym roku szkolnym.

12. Począwszy od klasy IV szkoły podstawowej, uczeń, który w wyniku klasyfikacji rocznej otrzymał negatywną ocenę

klasyfikacyjną z jednego albo dwóch obowiązkowych zajęć edukacyjnych, może za zgodą rady pedagogicznej zdawać

egzamin poprawkowy.

13. Egzamin poprawkowy nie może być przeprowadzony później niż w ostatnim dniu w danym roku szkolnym.

14. Uczeń klasy I–III szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość otrzymuje w każdym roku

szkolnym promocję do klasy programowo wyższej.

15. W wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych poziomem rozwoju i osiągnięć ucznia w danym roku szkolnym lub

stanem zdrowia ucznia, rada pedagogiczna może postanowić o powtarzaniu klasy przez ucznia klasy I–III szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość, na wniosek dyrektora szkoły po zasięgnięciu opinii rodziców ucznia

albo na wniosek rodziców ucznia po zasięgnięciu opinii dyrektora szkoły.

16.11) Na wniosek rodziców ucznia i po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły albo na wniosek dyrektora szkoły i po uzyskaniu zgody rodziców ucznia, rada pedagogiczna może postanowić o promowaniu ucznia klasy I i II szkoły podstawowej

w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość do klasy programowo wyższej również w ciągu roku szkolnego, jeżeli poziom rozwoju i osiągnięć ucznia rokuje opanowanie w jednym roku szkolnym treści nauczania przewidzianych w programie

nauczania dwóch klas.

17. Począwszy od klasy IV szkoły podstawowej w Polsce prowadzącej kształcenie na odległość, uczeń otrzymuje promocję do klasy programowo wyższej, jeżeli ze wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych otrzymał roczne pozytywne

oceny klasyfikacyjne, o których mowa w ust. 4.

18. W zakresie nieuregulowanym w niniejszym rozporządzeniu, do oceniania i klasyfikowania uczniów uczestniczących w kształceniu na odległość w szkołach w Polsce stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, z wyjątkiem art. 44b ust. 1 pkt 2 i ust. 6 pkt 2.

19. Absolwenci, którzy ukończyli liceum ogólnokształcące w Polsce w kształceniu na odległość obejmującym realizację programów nauczania uwzględniających podstawę programową kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego,

mogą przystąpić do egzaminu maturalnego przeprowadzanego zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września

1991 r. o systemie oświaty.

10)

11)

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 3 września 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1661), które

weszło w życie z dniem 10 września 2021 r.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 4 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 12. 1. Obowiązkowe zajęcia edukacyjne w szkołach za granicą i szkołach polskich są prowadzone oddzielnie dla każdego oddziału, jeżeli oddział liczy co najmniej 7 uczniów.

2.12) W szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej,

dyrektor Ośrodka może wyrazić zgodę na prowadzenie obowiązkowych zajęć edukacyjnych w oddziale liczącym mniej niż

7 uczniów.

3. Jeżeli oddział liczy mniej niż 7 uczniów i dyrektor Ośrodka nie wyrazi zgody, o której mowa w ust. 2, obowiązkowe

zajęcia edukacyjne są prowadzone w grupach międzyklasowych.

4. Godzina lekcyjna w szkołach trwa 45 minut. W uzasadnionych przypadkach dopuszcza się prowadzenie zajęć edukacyjnych w czasie nie krótszym niż 30 minut i nie dłuższym niż 60 minut, zachowując ogólny tygodniowy czas trwania zajęć

edukacyjnych ustalony w tygodniowym rozkładzie zajęć, o którym mowa w art. 110 ust. 4 ustawy.

§ 12a.13) 1. Oddziały dziecięce dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat, umożliwiające naukę w języku polskim, o których mowa

w art. 25a ustawy, zwane dalej „oddziałami dziecięcymi”, mogą być organizowane dla dzieci w tym samym wieku albo dla

dzieci w różnym wieku.

2. Oddział dziecięcy organizuje za zgodą dyrektora Ośrodka odpowiednio dyrektor szkoły za granicą lub dyrektor szkoły polskiej.

3. Do przyjmowania dzieci do oddziałów dziecięcych w szkołach polskich nie stosuje się przepisu § 5 ust. 3.

4. Oddziały dziecięce realizują program nauki i plan nauczania dla oddziałów dziecięcych w szkołach za granicą i szkołach polskich, określone w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

5. Zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze w oddziale dziecięcym są prowadzone, jeżeli oddział liczy co najmniej 7 dzieci.

6. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, na wniosek dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej,

dyrektor Ośrodka może wyrazić zgodę na prowadzenie zajęć, o których mowa w ust. 5, w oddziale liczącym mniej niż

7 dzieci.

7. Godzina zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych w oddziale dziecięcym trwa 60 minut.

8. Nauczyciele w oddziale dziecięcym indywidualizują sposób realizacji zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci uczęszczających do danego oddziału.

9. Czas zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych prowadzonych w oddziale dziecięcym jest dostosowany

do potrzeb edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci.

§ 13. W szkołach nie organizuje się oddziałów przedszkolnych.

§ 13a.14) 1.15) Dyrektor szkoły za granicą i dyrektor szkoły polskiej może, za zgodą organu prowadzącego, zawiesić zajęcia na czas oznaczony, jeżeli ze względu na aktualną sytuację epidemiologiczną lub inne zdarzenie, które wystąpiło na

danym terenie, może być zagrożone zdrowie lub bezpieczeństwo uczniów.

2. Zgoda, o której mowa w ust. 1, może być wydana także ustnie, telefonicznie, za pomocą środków komunikacji elektronicznej lub za pomocą innych środków łączności. W takim przypadku treść zgody powinna być utrwalona w formie

protokołu, notatki, adnotacji lub w inny sposób.

3. Zawieszenie zajęć, o którym mowa w ust. 1, może dotyczyć w szczególności grupy uczniów, oddziału, klasy, etapu

edukacyjnego lub całej szkoły za granicą lub szkoły polskiej, w zakresie wszystkich lub poszczególnych zajęć.

12)

13)

14)

15)

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 5 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Dodany przez § 1 pkt 6 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Dodany przez § 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie

organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1388), które weszło w życie

z dniem 14 sierpnia 2020 r.

W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 7 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

4.16) W przypadku zawieszenia zajęć, o którym mowa w ust. 1, odpowiednio dyrektor szkoły za granicą lub dyrektor

szkoły polskiej organizują dla uczniów szkoły za granicą lub szkoły polskiej zajęcia z wykorzystaniem metod i technik

kształcenia na odległość.

5.16) Zajęcia z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość mogą być realizowane

1)

z wykorzystaniem narzędzia informatycznego, o którym mowa w art. 44a ust. 1 ustawy, lub

2)

przez podejmowanie przez ucznia aktywności określonych przez nauczyciela, potwierdzających zapoznanie się ze

wskazanym materiałem lub wykonanie określonych działań, lub

3)

z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej zapewniających wymianę informacji między nauczycielem,

uczniem lub rodzicem, lub

4)

w inny sposób niż określone w pkt 1–3, umożliwiający kontynuowanie procesu kształcenia i wychowania.

6.16) Jeżeli zajęcia nie mogą być realizowane w sposób, o którym mowa w ust. 4, odpowiednio dyrektor szkoły za granicą lub dyrektor szkoły polskiej ustala inny sposób realizowania tych zajęć.

§ 14. 1.17) Do szkół nie stosuje się art. 68 ust. 3, art. 114 i art. 164 ustawy oraz przepisów wydanych na podstawie art. 111

ustawy, z zastrzeżeniem ust. 2.

2. Do uczniów szkół w Polsce, realizujących programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia

ogólnego, stosuje się art. 164 ustawy oraz przepisy wydane na jego podstawie.

§ 15. 1.18) Uczniowie i absolwenci szkół otrzymują świadectwa szkolne wydawane zgodnie z przepisami wydanymi na

podstawie art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.

2. (uchylony).19)

3. (uchylony).19)

4. (uchylony).19)

5. (uchylony).19)

§ 16.20) 1. Szkoły gromadzą i udostępniają księgozbiór biblioteczny wspomagający realizację programów nauczania,

samokształcenie uczniów i doskonalenie nauczycieli.

2. Szkoła w ramach zadania, o którym mowa w ust. 1, w szczególności

1)

gromadzi i udostępnia uczniom podręczniki, materiały edukacyjne i materiały ćwiczeniowe;

2)

prowadzi działania mające na celu rozbudzanie i rozwijanie indywidualnych zainteresowań uczniów oraz wyrabianie

i pogłębianie u uczniów nawyku czytania i uczenia się;

3)

organizuje różnorodne działania rozwijające wrażliwość kulturową i społeczną uczniów;

4)

przeprowadza inwentaryzację księgozbioru bibliotecznego, z uwzględnieniem przepisów wydanych na podstawie

art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o bibliotekach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2393).

§ 17. Dyrektor Ośrodka sprawuje nadzór w zakresie spraw finansowych i administracyjnych nad działalnością szkół za

granicą i szkół polskich we współpracy z kierownikami właściwych przedstawicielstw dyplomatycznych, urzędów konsularnych lub przedstawicielstw wojskowych Rzeczypospolitej Polskiej.

16)

17)

18)

19)

20)

Dodany przez § 1 pkt 7 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 8 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2; wszedł w życie z dniem 1 września 2023 r.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 9 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Przez § 1 pkt 9 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 10 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 18. 1.21) Szkołą za granicą i szkołą polską kieruje dyrektor.

2.22) Dyrektor szkoły za granicą i dyrektor szkoły polskiej sprawują nadzór pedagogiczny nad nauczycielami zatrudnionymi odpowiednio w szkole za granicą lub szkole polskiej.

§ 19. 1. Minister powierza stanowisko dyrektora Ośrodka oraz stanowisko dyrektora szkoły za granicą, a także odwołuje z tych stanowisk. Do odwołania dyrektora szkoły za granicą nie stosuje się przepisów art. 66 ustawy.

2. Kandydata na stanowisko dyrektora szkoły za granicą wyłania się w drodze konkursu.

3. W celu przeprowadzenia konkursu minister powołuje komisję konkursową w składzie

1)

trzech przedstawicieli ministra;

2)

przedstawiciel ministra właściwego do spraw zagranicznych;

3)

dyrektor Ośrodka.

4. Minister ustala regulamin konkursu oraz tryb pracy komisji konkursowej. Przepisów art. 63 ust. 14–18 ustawy, a także

przepisów wydanych na podstawie art. 63 ust. 20 ustawy nie stosuje się.

§ 20. 1.23) Dyrektor Ośrodka, po zasięgnięciu opinii kierownika właściwego przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej, powierza stanowisko dyrektora szkoły polskiej, a także odwołuje z tego stanowiska.

2.24) Kandydata na stanowisko dyrektora szkoły polskiej wyłania się w drodze konkursu.

3. W celu przeprowadzenia konkursu dyrektor Ośrodka powołuje komisję konkursową w składzie

1)

trzech przedstawicieli Ośrodka;

2)

przedstawiciel ministra;

3)

przedstawiciel ministra właściwego do spraw zagranicznych.

4.24) Dyrektor Ośrodka ustala regulamin konkursu na stanowisko dyrektora szkoły polskiej oraz tryb pracy komisji konkursowej.

5.25) Stanowisko dyrektora szkoły polskiej powierza się na okres 5 lat szkolnych.

6. (uchylony).26)

§ 21. 1.27) Stanowisko dyrektora szkoły za granicą oraz stanowisko dyrektora szkoły polskiej może zostać powierzone

osobie spełniającej wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie art. 62 ust. 4 ustawy.

2. (uchylony).28)

3.29) Jeżeli nie jest możliwe wyłonienie osoby spełniającej wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie

art. 62 ust. 4 ustawy, dyrektor Ośrodka powierza pełnienie obowiązków dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły

polskiej nauczycielowi zatrudnionemu w szkole za granicą lub szkole polskiej, do czasu wyłonienia osoby spełniającej te

wymagania, nie dłużej niż na okres jednego roku szkolnego.

21)

22)

23)

24)

25)

26)

27)

28)

29)

W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 11 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 11 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 12 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 12 lit. b rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 12 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Przez § 1 pkt 12 lit. d rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianami wprowadzonymi przez § 1 pkt 13 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2, oraz przez § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 stycznia 2023 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia

dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 107), które weszło w życie z dniem 14 stycznia 2023 r.

Przez § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia wymienionego jako drugie w odnośniku 27.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 13 lit. a rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

4.29) Jeżeli nie jest możliwe powierzenie pełnienia obowiązków dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej nauczycielowi, o którym mowa w ust. 3, dyrektor Ośrodka może powołać na stanowisko dyrektora szkoły za granicą

lub dyrektora szkoły polskiej osobę niespełniającą wymagań określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 62

ust. 4 ustawy, do czasu wyłonienia osoby spełniającej te wymagania, nie dłużej niż na okres 12 miesięcy.

5. Powołanie na stanowisko dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej osoby, o której mowa w ust. 4,

może nastąpić, jeżeli osoba ta spełnia łącznie następujące wymagania:30)

1)

posiada obywatelstwo polskie, z tym że wymóg ten nie dotyczy obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej,

państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym oraz Konfederacji Szwajcarskiej;

2)31) posiada tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera lub równorzędny;

3)

posiada znajomość języka kraju pobytu lub języka angielskiego, odpowiadającą co najmniej poziomowi biegłości

językowej B2 Europejskiego Systemu Opisu Kształcenia Językowego Rady Europy;

4)

spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania pracy na stanowisku kierowniczym;

5)

ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych;

6)

nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;

7)

nie była karana zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami publicznymi, o którym mowa

w art. 31 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 289 oraz z 2023 r. poz. 1030 i 1532);

8)

w przypadku cudzoziemca – posiada znajomość języka polskiego poświadczoną na zasadach określonych w ustawie

z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz. U. z 2021 r. poz. 672 oraz z 2023 r. poz. 1672).

6.32) W przypadku powołania na stanowisko dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej osoby, o której

mowa w ust. 4

1)

niebędącej nauczycielem albo

2)

będącej nauczycielem nieposiadającym stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego i co najmniej 3-letniego okresu pracy dydaktycznej w szkole

– nadzór pedagogiczny nad pracą nauczycieli szkoły za granicą lub szkoły polskiej sprawuje dyrektor Ośrodka.

§ 22.33) Dyrektor Ośrodka zatrudnia osobę, której ma być powierzone stanowisko dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej, na podstawie umowy o pracę na czas określony równy okresowi powierzenia stanowiska.

§ 23. 1.34) Dyrektor szkoły za granicą oraz dyrektor szkoły polskiej zatrudniają nauczycieli i pracowników niebędących

nauczycielami odpowiednio w szkole za granicą lub szkole polskiej.

2.34) Dyrektor szkoły za granicą oraz dyrektor szkoły polskiej, za zgodą dyrektora Ośrodka, może oddelegować nauczyciela zatrudnionego w szkole za granicą lub szkole polskiej do pracy w sekcji polskiej działającej w szkole funkcjonującej

w systemie oświaty innego kraju, zwanej dalej „sekcją polską”.

§ 24. 1.35) Dyrektor Ośrodka, po zasięgnięciu opinii dyrektora szkoły lub dyrektora szkoły polskiej zatrudniających nauczycieli oddelegowanych do pracy w sekcjach polskich, może powierzyć nauczycielowi oddelegowanemu zadania kierownika sekcji polskiej. Zadania kierownika nie mogą naruszać prawa kraju, w którym działa sekcja polska.

2. Dyrektor Ośrodka, powierzając zadania kierownika sekcji polskiej, określa zakres zadań dotyczących koordynowania

pracy nauczycieli oddelegowanych do pracy w sekcji polskiej oraz sprawowania nad nimi nadzoru pedagogicznego.

3. W przypadku gdy w danej sekcji polskiej żadnemu z nauczycieli nie zostały powierzone zadania kierownika sekcji

polskiej, nadzór pedagogiczny nad nauczycielami tej sekcji sprawuje dyrektor Ośrodka.

30)

31)

32)

33)

34)

35)

Wprowadzenie do wyliczenia ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 13 lit. b tiret pierwsze rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 13 lit. b tiret drugie rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 13 lit. c rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 14 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 15 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 16 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 25.36) 1. Dyrektor Ośrodka, za zgodą ministra, na wniosek dyrektora szkoły za granicą może utworzyć w szkole za

granicą stanowisko wicedyrektora. Zadania wicedyrektora określa statut szkoły za granicą.

2. Dyrektor Ośrodka, za zgodą ministra, na wniosek dyrektora szkoły polskiej, w której zorganizowano co najmniej

jeden oddział dziecięcy, może utworzyć w tej szkole stanowisko wicedyrektora. Zadania wicedyrektora określa statut szkoły

polskiej.

3. Do tworzenia stanowiska wicedyrektora, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie stosuje się przepisów art. 97 ust. 1 i 2 ustawy.

4. Dyrektor szkoły za granicą i dyrektor szkoły polskiej, po zasięgnięciu opinii dyrektora Ośrodka, powierzają stanowisko

wicedyrektora nauczycielowi zatrudnionemu odpowiednio w szkole za granicą lub szkole polskiej, spełniającemu wymagania

określone w przepisach wydanych na podstawie art. 62 ust. 4 ustawy.

5. W przypadku nieobecności dyrektora szkoły polskiej zastępuje go wicedyrektor, a w szkołach polskich, w których nie

utworzono stanowiska wicedyrektora lub utworzono stanowisko wicedyrektora, ale nie zostało ono powierzone nauczycielowi – wyznaczony przez dyrektora szkoły polskiej nauczyciel zatrudniony w tej szkole. Dyrektor szkoły polskiej informuje

dyrektora Ośrodka o wyznaczeniu nauczyciela do zastępowania dyrektora szkoły polskiej w czasie jego nieobecności.

6. Jeżeli dyrektor szkoły polskiej nie wyznaczył nauczyciela, o którym mowa w ust. 5, dyrektor Ośrodka wyznacza nauczyciela zatrudnionego w tej szkole do zastępowania dyrektora szkoły polskiej w czasie jego nieobecności.

7. Do szkół polskich nie stosuje się przepisu art. 68 ust. 9 ustawy.

§ 26.37) Odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej stanowi podstawę rozwiązania umowy o pracę za wypowiedzeniem.

§ 27. 1. Organizację kształcenia w szkołach europejskich określają postanowienia Konwencji o Statucie Szkół Europejskich.

2. Nauczycieli do pracy w szkołach europejskich kieruje minister.

3. Minister może kierować do pracy w szkołach europejskich osoby niebędące nauczycielami na inne stanowiska niż

stanowiska nauczycieli.

4. Kandydatów na nauczycieli i kandydatów na inne stanowiska w szkołach europejskich wyłania się w drodze konkursu.

5. Minister powołuje komisję konkursową oraz ustala jej skład i regulamin działania. W skład komisji konkursowej

wchodzi co najmniej jeden wizytator albo starszy wizytator, o których mowa w § 29 ust. 1.

§ 28. Dyrektor Ośrodka zatrudnia w Ośrodku nauczycieli i osoby niebędące nauczycielami, skierowanych do pracy

w szkole europejskiej, na podstawie umowy o pracę na czas określony równy okresowi skierowania.

§ 29. 1. Nadzór pedagogiczny nad nauczycielami skierowanymi do pracy w szkołach europejskich sprawują wizytatorzy lub starsi wizytatorzy zatrudnieni w Ośrodku.

2. Zakres nadzoru pedagogicznego nad nauczycielami skierowanymi do pracy w szkołach europejskich określają postanowienia Konwencji o Statucie Szkół Europejskich.

3. Dyrektor Ośrodka przedstawia ministrowi

1)

do dnia 31 sierpnia każdego roku – plany nadzoru pedagogicznego nad nauczycielami skierowanymi do pracy w szkołach europejskich, na kolejny rok szkolny;

2)

do dnia 15 października każdego roku – wyniki i wnioski z nadzoru pedagogicznego nad nauczycielami skierowanymi

do pracy w szkołach europejskich, sprawowanego w poprzednim roku szkolnym.

36)

37)

W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 2 rozporządzenia wymienionego jako drugie w odnośniku 27.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 18 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

§ 30. 1. Uczniowie realizujący programy nauczania uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego oraz

plany nauczania uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych, którzy rozpoczęli naukę w szkołach przed rokiem szkolnym 2017/2018, realizują dotychczasowe programy nauczania i plany nauczania, określone odpowiednio w załącznikach nr 1 i 2 do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. z 2014 r. poz. 454 oraz z 2017 r. poz. 1649).

2. Począwszy od roku szkolnego 2019/2020, uczniowie klasy VI szkoły podstawowej w Polsce i uczniowie klasy VI

szkoły podstawowej za granicą, realizujący programy nauczania uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego oraz plany nauczania uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych, realizują programy nauczania

uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkół polskich, określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia, oraz plany nauczania uzupełniającego, określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia.

§ 31. Uczniowie klasy VIII szkoły podstawowej w Polsce i uczniowie klasy VIII szkoły podstawowej za granicą, którzy

realizują programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego, określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, do roku szkolnego 2019/2020 mogą przystąpić do egzaminu ósmoklasisty. Przystąpienie przez tych uczniów do egzaminu ósmoklasisty nie jest warunkiem ukończenia szkoły podstawowej.

§ 32. Z dniem 1 września 2019 r. koordynatorzy sekcji polskich stają się kierownikami sekcji polskich, o których mowa

w § 24 ust. 1.

§ 33. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 września 2019 r.38)

38)

Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie

organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1648), które utraciło moc z dniem

wejścia w życie niniejszego rozporządzenia, zgodnie z art. 169 ust. 1 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo

oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 2245 i 2432 oraz z 2019 r. poz. 534 i 1287).

Załącznik nr 139)

Załącznik nr 139)

RAMY PROGRAMOWE KSZTAŁCENIA UZUPEŁNIAJĄCEGO

DLA SZKÓŁ

POLSKICH DLA SZKÓŁ POLSKICH

RAMY PROGRAMOWE KSZTAŁCENIA

UZUPEŁNIAJĄCEGO

SZKOŁA PODSTAWOWA

Celem kształcenia uzupełniającego w szkole podstawowej jest

1) przyswojenie przez uczniów podstawowego zasobu wiadomości na temat języka polskiego,

tradycji i kultury polskiej, faktów o Polsce, w tym z historii, geografii i wiedzy

o społeczeństwie;

2) zdobycie przez uczniów umiejętności wykorzystywania posiadanych wiadomości podczas

wykonywania zadań i rozwiązywania problemów;

3) kształtowanie u uczniów postaw umożliwiających sprawne i odpowiedzialne

funkcjonowanie we współczesnym świecie oraz postaw świadomej przynależności do

narodu polskiego.

Do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia

uzupełniającego w szkole podstawowej należą

1) czytanie ‒ rozumiane zarówno jako prosta czynność oraz jako umiejętność rozumienia,

wykorzystywania i przetwarzania tekstów w zakresie umożliwiającym zdobywanie wiedzy,

rozwój emocjonalny, intelektualny i moralny oraz uczestnictwo w życiu społeczeństwa,

w tym w życiu Polonii w miejscu zamieszkania;

2) umiejętność formułowania wniosków opartych na obserwacjach empirycznych dotyczących

przyrody i społeczeństwa;

3) umiejętność komunikowania się w języku polskim zarówno w mowie, jak i w piśmie;

4) umiejętność posługiwania się nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi

w celu wyszukiwania, korzystania i weryfikowania informacji, a także podejmowania

twórczych działań na rzecz społeczności polonijnej w miejscu zamieszkania;

5) umiejętność uczenia się jako sposób zaspokajania naturalnej ciekawości świata, odkrywania

swoich zainteresowań i przygotowania do dalszej edukacji;

6) umiejętność pracy zespołowej.

Jednym z najważniejszych zadań szkoły podstawowej jest kształcenie umiejętności

posługiwania się językiem polskim, w tym dbałość o wzbogacanie zasobu słownictwa uczniów

w zakresie mowy ojczystej. Powyższe umiejętności uczeń zdobywa przy wsparciu wszystkich

nauczycieli.

39)

39)

W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 19 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

W brzmieniu ustalonym przez § 1 pkt 19 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Poz. 2387

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA

Klasy I‒III szkoły podstawowej

Cele kształcenia ‒ wymagania ogólne

Celem edukacji wczesnoszkolnej jest wspomaganie dziecka w rozwoju intelektualnym,

emocjonalnym, społecznym, etycznym, fizycznym i estetycznym.

Zadaniem szkoły jest wykształcenie umiejętności posługiwania się językiem polskim oraz

ukształtowanie systemu wiadomości i umiejętności potrzebnych dziecku do poznawania

i rozumienia świata, radzenia sobie w codziennych sytuacjach oraz do kontynuowania nauki

w klasach IV‒VIII szkoły podstawowej.

Uczeń zdobywa podstawowe wiadomości na temat historii, geografii i przyrody Polski. Uczeń

zdobywa podstawowe informacje o kulturze i społeczeństwie polskim, identyfikuje się z kulturą

i tradycją polską, zachowując szacunek dla odmienności kulturowych i tradycji kraju

zamieszkania, poznaje klasyczne teksty polskiej literatury dziecięcej. Uczeń rozbudza swoje

zainteresowania Polską.

Treści nauczania ‒ wymagania szczegółowe

Treści nauczania należy dostosować do poziomów biegłości językowej uczniów

(poziom A ‒ podstawowy, B ‒ średni, C ‒ zaawansowany)1)

I.

Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji

1. Słuchanie

Uczeń

1) rozróżnia głoski współczesnej polszczyzny;

2) rozumie polecenia;

3) rozumie wypowiedzi monologowe i dialogowe;

4) rozumie teksty literackie (zwłaszcza tworzone we współczesnej polszczyźnie) i inne

teksty kultury (wspierane ilustracjami, gestami i rekwizytami).

2. Czytanie

Uczeń

1) czyta na głos, poprawnie i wyraziście, krótki i prosty tekst (także nieznany), drukowany

i pisany;

2) rozumie krótkie teksty użytkowe;

3) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury;

4) zaznacza w tekście literackim wybrane fragmenty, określa czas i miejsce akcji oraz

wskazuje głównych bohaterów;

5) rozumie podstawowe znaczenie wyrazów w tekście i wybrane związki frazeologiczne;

6) wyszukuje w tekście potrzebne informacje;

7) korzysta ze słowników i encyklopedii.

1)

Tabela diagnostyczna poziomu biegłości językowej.

Poz. 2387

II. Tworzenie wypowiedzi

1. Mówienie

Uczeń

1) poprawnie wymawia słowa i zwroty;

2) skutecznie porozumiewa się w codziennych sytuacjach, stosując właściwe formy

komunikowania się, wypowiada się płynnie;

3) uczestniczy w rozmowie i w prostej dyskusji, wyraża w prosty sposób własne zdanie;

4) formułuje kilkuzdaniową wypowiedź, opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje

ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje;

5) formułuje życzenia i zaproszenie;

6) opowiada w prosty sposób akcję utworu oraz opisuje postaci i relacje między nimi,

a także świat przedstawiony w tekstach kultury;

7) opisuje, omawia i charakteryzuje postać literacką;

8) stosuje formuły grzecznościowe;

9) recytuje wiersze i krótkie fragmenty prozatorskie, stosując pauzę i intonację.

2. Pisanie

Uczeń

1) przepisuje krótkie teksty;

2) pisze z pamięci (kilka wyrazów, pojedyncze zdania) i ze słuchu (proste, krótkie teksty);

3) tworzy, z pomocą nauczyciela, krótką wypowiedź (opis, list prywatny: zapisuje adres

nadawcy i odbiorcy, życzenia, zaproszenie i ogłoszenie);

4) tworzy krótką wypowiedź (opowiadanie) w ramach zagadnień opracowanych podczas

zajęć;

5) pisze według podanego wzoru proste teksty na znane mu tematy (np. związane z jego

zainteresowaniami);

6) stosuje podstawowe formuły grzecznościowe;

7) zna i na ogół stosuje zasady ortografii i interpunkcji.

III. Wiedza o Polsce

Uczeń

1) określa położenie Polski w Europie;

2) opowiada wybrane legendy i podania ilustrujące narodziny państwa polskiego;

3) wymienia symbole narodowe i wyjaśnia ich znaczenie, rozpoznaje hymn narodowy;

4) wymienia wybrane postacie z historii Polski (Mieszko I, Bolesław Chrobry, Mikołaj

Kopernik, Tadeusz Kościuszko, Adam Mickiewicz, Fryderyk Chopin, Jan Matejko,

Maria Skłodowska-Curie, Janusz Korczak, Irena Sendlerowa i Jan Paweł II);

5) opowiada o tradycjach swojej rodziny, tworzy własne drzewo genealogiczne, posługuje

się terminami opisującymi pokrewieństwo;

6) podaje nazwę miejscowości i regionu Polski, z którego pochodzi jego rodzina, opisuje

krajobraz tego miejsca i wymienia najważniejsze jego obiekty;

7) rozpoznaje różnorodność tradycji kulturowych i szanuje odmienności innych narodów;

8) opisuje położenie Polski, wymienia obecną stolicę Polski oraz jej dawne stolice,

wymienia najważniejsze miasta, znane zabytki, góry i rzeki;

–– 16

4 ––

Poz. 2387

9) opowiada o najważniejszych polskich świętach i związanych z nimi tradycjach;

10) porównuje polskie tradycje świąteczne ze świętami w kraju zamieszkania;

11) zna na pamięć kilka wybranych polskich wierszy, piosenek i przysłów;

12) opisuje polski pejzaż z uwzględnieniem pór roku i obyczaje związane z tymi porami

roku;

13) rozpoznaje krajobrazy Polski: nadbałtycki, nizinny, wyżynny i górski.

Teksty kultury

Lektury obowiązkowe

1) Władysław Bełza, Katechizm polskiego dziecka;

2) Jan Brzechwa, Wiersze dla dzieci (wybór);

3) Julian Tuwim, Wiersze dla dzieci (wybór);

4) Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego (dwie pierwsze zwrotki);

5) Kornel Makuszyński, Marian Walentynowicz, Przygody Koziołka Matołka;

6) legendy

a) o Lechu, Czechu i Rusie,

b) o Piaście Kołodzieju,

c) o smoku wawelskim,

d) o Warsie i Sawie,

e) o hejnale krakowskim;

7) piosenki

a) Krakowiaczek jeden (za: Zygmunt Gloger),

b) Mam chusteczkę haftowaną,

c) Płynie Wisła, płynie (słowa Edmund Wasilewski, muzyka Kazimierz Hofman),

d) Stary niedźwiedź,

e) Wlazł kotek na płotek (za: Oskar Kolberg, muzyka Stanisław Moniuszko),

f) Zasiali górale...

Lektury uzupełniające (2 pozycje w każdym roku szkolnym, we fragmentach lub w całości

do samodzielnego lub wspólnego czytania lub słuchania)

1) Justyna Bednarek, Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek (czterech prawych

i sześciu lewych);

2) Waldemar Cichoń, Cukierku, ty łobuzie!;

3) Agnieszka Frączek, Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą;

4) Dorota Gellner, Wścibscy;

5) Julita Grodek, Mania, dziewczyna inna niż wszystkie. Opowieść o Marii Skłodowskiej-Curie;

6) Tom Justyniarski, Psie troski, czyli o wielkiej przyjaźni na cztery łapy i dwa serca;

7) Grzegorz Kasdepke, Detektyw Pozytywka;

8) Piotr Kordyasz, Lolek. Opowiadania o dzieciństwie Karola Wojtyły (fragmenty);

9) Barbara Kosmowska, Dziewczynka z parku;

10) Zofia Kossak-Szczucka, Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata;

–– 17

5 ––

Poz. 2387

11) Maria Krüger, Karolcia;

12) Joanna Papuzińska, Asiunia;

13) Danuta Parlak, Kapelusz Pani Wrony;

14) Roman Pisarski, O psie, który jeździł koleją;

15) Janina Porazińska, Pamiętnik Czarnego Noska;

16) Maria Terlikowska, Drzewo do samego nieba;

17) Barbara Tylicka, O krakowskich psach i kleparskich kotach. Polskie miasta w baśni

i legendzie;

18) Danuta Wawiłow, Najpiękniejsze wiersze;

19) Łukasz Wierzbicki, Afryka Kazika, Dziadek i niedźwiadek;

20) Wybrane polskie komiksy, np. Henryk Jerzy Chmielewski, Tytus, Romek i AʼTomek (do

wyboru).

Czasopisma, strony internetowe, programy telewizyjne i radiowe (w miarę możliwości), filmy

oraz popularne piosenki dla dzieci.

Kręgi tematyczne

1) ja i moi bliscy

a) podstawowe informacje o sobie (imię, nazwisko, wiek i miejsce zamieszkania),

b) wygląd zewnętrzny,

c) umiejętności i zainteresowania,

d) emocje, marzenia, świat wyobraźni,

e) najbliższa rodzina,

f) przyjaciele, koledzy;

2) dom i otoczenie

a) dom (pomieszczenia, meble),

b) zabawki,

c) podwórko, plac zabaw,

d) ciekawe miejsca;

3) życie codzienne

a) kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny i pory dnia),

b) podstawowe czynności dnia codziennego,

c) moja klasa i obowiązki szkolne,

d) gry, zabawy, koła zainteresowań,

e) żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy),

f) zakupy (kupowanie, sprzedawanie, cyfry i liczby),

g) usługi (np. biblioteka),

h) ubranie (części garderoby);

4) zdrowie i sport

a) najważniejsze części ciała,

b) czystość i schludność,

c) samopoczucie,

d) umiejętności sportowe;

Poz. 2387

5) podróże i turystyka

a) wakacje,

b) ciekawostki turystyczne,

c) komunikacja lokalna;

6) środowisko naturalne

a) pogoda, pory roku,

b) rośliny i zwierzęta,

c) ekologia i ochrona przyrody;

7) technika, media

a) domowe urządzenia techniczne,

b) telewizja, radio i bezpieczny internet;

8) wiedza o Polsce

a) symbole narodowe,

b) znani Polacy,

c) święta i zwyczaje,

d) polonica w miejscu zamieszkania;

9) język nauki

a) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o języku,

b) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o literaturze,

c) podstawowe terminy historyczne i geograficzne.

JĘZYK POLSKI

Klasy IV‒VIII szkoły podstawowej

Cele kształcenia ‒ wymagania ogólne

I.

Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji

1. Rozwijanie sprawności uważnego słuchania, czytania głośnego i cichego oraz

umiejętności rozumienia znaczeń dosłownych i znaczeń przenośnych wypowiedzi.

2. Kształcenie umiejętności porozumiewania się w różnych sytuacjach prywatnych

i publicznych.

3. Kształtowanie świadomości rozumienia języka jako wartościowego i wielofunkcyjnego

narzędzia komunikacji.

4. Rozwijanie umiejętności samodzielnego poszukiwania i porządkowania informacji,

w tym z wykorzystaniem nowoczesnych technologii informacyjnych, dokonywania ich

selekcji i krytycznej oceny.

5. Rozwijanie umiejętności rzetelnego korzystania ze źródeł wiedzy z poszanowaniem

cudzej własności intelektualnej.

6. Doskonalenie rozumienia komunikatów werbalnych i niewerbalnych o coraz bardziej

skomplikowanej organizacji.

7. Rozwijanie rozumienia wartości języka polskiego oraz jego funkcji w budowaniu

tożsamości narodowej i kulturowej.

Poz. 2387

8. Kształtowanie nawyków systematycznego uczenia się, porządkowania zdobytej wiedzy

i jej pogłębiania.

II.

Analiza i interpretacja tekstów kultury

1. Zachęcanie do poznawania literatury i innych tekstów kultury polskiej, odpowiednich

dla stopnia rozwoju emocjonalnego i intelektualnego.

2. Rozwijanie zainteresowania różnymi dziedzinami kultury.

3. Rozwijanie umiejętności rozumienia utworów literackich i innych tekstów kultury oraz

umiejętności mówienia o nich z wykorzystaniem poznanych pojęć.

4. Doskonalenie sprawności analizy i interpretacji tekstów kultury, wykorzystywania

narzędzi, dzięki którym odbiór lektury staje się coraz dojrzalszy, bardziej świadomy

i samodzielny.

5. Rozwijanie umiejętności dostrzegania prawdy, dobra, piękna, szacunku dla człowieka

i kierowania się tymi wartościami.

6. Kształtowanie postawy szacunku dla przeszłości i tradycji kulturowej jako podstawy

tożsamości narodowej i patriotyzmu.

7. Kształtowanie gustu estetycznego i wrażliwości.

8. Kształtowanie postawy aktywnego uczestnictwa w kulturze polskiej w miejscu

zamieszkania, szczególnie w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym.

III.

Tworzenie wypowiedzi

1. Rozwijanie umiejętności wypowiadania się w mowie i w piśmie na tematy poruszane

na zajęciach, związane z poznawanymi tekstami kultury i własnymi zainteresowaniami.

2. Kształcenie umiejętności poprawnego mówienia, w tym usprawnianie czynności

fonacyjnych, artykulacyjnych i prozodycznych uczniów.

3. Rozwijanie umiejętności wypowiadania się w określonych formach wypowiedzi

ustnych i pisemnych, w tym stosowania środków stylistycznych i dbałości o estetykę

tekstu oraz umiejętności organizacji tekstu.

4. Kształcenie umiejętności pisania zgodnego z regułami pisowni polskiej.

5. Rozwijanie umiejętności posługiwania się podstawowymi pojęciami i terminami,

służącymi do opisywania języka.

6. Rozwijanie twórczych i sprawczych działań językowych oraz kształtowanie

odpowiedzialności za własne zachowania językowe.

7. Zachęcanie do rozwijania swoich uzdolnień przez udział w różnych formach

pogłębiania wiedzy (np. w konkursach, olimpiadach, kołach zainteresowań) oraz

rozwijanie umiejętności samodzielnej prezentacji wyników swojej pracy.

Poz. 2387

Treści nauczania ‒ wymagania szczegółowe

Treści nauczania należy dostosować do poziomów biegłości językowej uczniów

(poziom A ‒ podstawowy, poziom B ‒ średni, poziom C ‒ zaawansowany)2)

Klasy IV‒VI

I.

Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji

1. Słuchanie

Uczeń

1) rozróżnia głoski języka polskiego;

2) rozumie polecenia, instrukcje oraz wypowiedzi monologowe i dialogowe, włącznie

z wypowiedziami w dyskusjach, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych;

3) rozumie wypowiedzi o charakterze informacyjnym i użytkowym;

4) rozpoznaje dosłowne i przenośne znaczenie wyrazów w wypowiedzi;

5) rozpoznaje słownictwo neutralne i wartościujące;

6) podejmuje próbę rozróżniania środków perswazji oraz rozumie ich funkcję;

7) odróżnia informacje o faktach od opinii;

8) rozróżnia typy komunikatów: informacyjny, literacki i reklamowy;

9) rozpoznaje różne sytuacje komunikacyjne i ich wpływ na kształt wypowiedzi;

10) rozumie, na czym polega etykieta językowa;

11) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury: po wysłuchaniu lub obejrzeniu

odpowiada na pytania i zadaje pytania dotyczące tekstu, formułuje temat lub problem,

rozpoznaje wpisanego w tekst nadawcę i odbiorcę, odczytuje dosłowne i niedosłowne

sensy tekstu.

2. Czytanie

Uczeń

1) czyta na głos, w tym z podziałem na role, poprawnie akcentując wyrazy i stosując akcent

zdaniowy, zachowuje intonację zdania;

2) w miarę możliwości sprawnie czyta teksty głośno i cicho;

3) identyfikuje tekst jako komunikat, rozróżnia typy komunikatów: informacyjny,

literacki, reklamowy i ikoniczny;

4) odróżnia informacje o faktach od opinii;

5) rozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka;

6) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje, w tym wyrażone wprost i pośrednio,

oraz zaznacza odpowiednie fragmenty tekstu;

7) porządkuje informacje w zależności od ich funkcji w przekazie;

8) odróżnia zawarte w tekście informacje ważne od drugorzędnych;

9) rozróżnia synonimy i antonimy, rozumie ich funkcje w tekście;

10) rozróżnia formy gatunkowe: dialog, opowiadanie, opis, list, sprawozdanie (z filmu,

spektaklu i wydarzenia), dedykacja, zaproszenie, podziękowanie, ogłoszenie, życzenia,

opis przeżyć wewnętrznych, charakterystyka i tekst o charakterze argumentacyjnym;

2)

Tabela diagnostyczna poziomu biegłości językowej.

Poz. 2387

11) rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem;

12) rozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym;

13) rozpoznaje słownictwo neutralne i wartościujące, rozumie jego funkcje w tekście;

14) dostrzega zasady spójności formalnej (tytuł, wstęp, rozwinięcie i zakończenie) oraz

semantycznej tekstu;

15) rozpoznaje związki frazeologiczne, dostrzega ich bogactwo, rozumie ich znaczenie;

16) dostrzega swoistość tekstów kultury: literatury, teatru, filmu, muzyki, sztuk plastycznych

i audiowizualnych;

17) dostrzega różnice między tekstem literackim a jego adaptacją;

18) skutecznie korzysta ze słowników, w tym jednojęzycznych i dwujęzycznych, oraz

z innych źródeł informacji, w tym z zasobów internetowych, gromadzi wiadomości,

dokonuje selekcji informacji według określonych kryteriów;

19) rozumie utwory literackie: odpowiada na pytania i zadaje pytania dotyczące tekstu,

tworzy ilustracje do tekstu, formułuje temat lub problem, rozpoznaje wpisanego w tekst

nadawcę i odbiorcę, rozpoznaje elementy świata przedstawionego, odczytuje dosłowne

i niedosłowne sensy tekstów.

II.

Analiza i interpretacja tekstów kultury

Uczeń

1) wskazuje charakterystyczne cechy różnych tekstów kultury (np. obrazu, komiksu, filmu,

w tym adaptacji filmowej, scenicznej, radiowej);

2) odczytuje znaczenia dosłowne i niedosłowne tekstów;

3) określa tematykę i problematykę tekstu;

4) rozróżnia i wskazuje elementy świata przedstawionego, wyodrębnia obrazy poetyckie

w poezji;

5) rozpoznaje czytany utwór jako baśń, legendę, bajkę, hymn, nowelę, opowiadanie,

dziennik, pamiętnik i powieść oraz wskazuje jego cechy gatunkowe;

6) rozpoznaje odmiany powieści i opowiadania (np. obyczajowe, przygodowe, detektywistyczne,

fantastycznonaukowe, fantasy);

7) rozpoznaje fikcję literacką, rozróżnia elementy realistyczne i fantastyczne w tekstach,

ze szczególnym uwzględnieniem ich w prozie realistycznej, fantastycznonaukowej

i utworach fantasy;

8) rozpoznaje w tekście literackim epitet, porównanie, przenośnię, wyrazy dźwiękonaśladowcze,

zdrobnienie, zgrubienie, uosobienie, ożywienie, apostrofę i pytanie retoryczne;

9) rozpoznaje elementy rytmizujące wypowiedź: wers, rym, strofę i refren;

10) posługuje się terminologią: podmiot liryczny, narrator, narracja (pierwszo- i trzecioosobowa),

dialog, monolog i bohater (główny i drugoplanowy);

11) wskazuje elementy konstrukcyjne utworów, w tym tytuł, podtytuł, motto, puentę i punkt

kulminacyjny;

12) wykorzystuje w omawianiu tekstów literackich elementy wiedzy o twórcy, kulturze

i otaczającym go świecie;

13) przedstawia własne rozumienie tekstów kultury i je uzasadnia.

–– 22

10 ––

Poz. 2387

III. Tworzenie wypowiedzi

1. Mówienie

Uczeń

1) poprawnie wymawia słowa, stosując zasady akcentowania wyrazów;

2) mówi w sposób zrozumiały, stosując akcent zdaniowy;

3) posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą polszczyzny;

4) używa stylu dostosowanego do sytuacji komunikacyjnej;

5) stosuje niewerbalne środki komunikacji (np. gest, mimikę, postawę ciała), wzmacniając

słowa gestem;

6) wypowiada się na bliskie mu tematy (np. zainteresowania, rodzina, szkoła);

7) opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje;

8) spontanicznie i w miarę możliwości płynnie porozumiewa się w codziennych

sytuacjach, stosując właściwe formy komunikowania się;

9) uczestniczy w rozmowie i dyskusji oraz wyraża własne zdanie i uzasadnia je;

10) stosuje zróżnicowane formuły grzecznościowe w zależności od relacji łączącej go

z osobą, do której mówi (dorosły, rówieśnik, obcy, bliski, nauczyciel, lekarz), ma

świadomość konsekwencji używania formuł niestosownych i obraźliwych;

11) dostosowuje sposób wyrażania się, w tym intonację, do zamierzonego celu wypowiedzi;

12) streszcza tekst;

13) informuje o faktach i formułuje opinie, stosując słownictwo neutralne i wartościujące;

14) stosuje zasady etykiety językowej;

15) stosuje środki językowe, w tym peryfrazę, powtórzenie i aluzję;

16) wypowiada się o tekstach kultury: dzieli się wrażeniami na temat przeczytanego lub

oglądanego tekstu kultury, formułuje pytania dotyczące tekstu, opisuje postacie i relacje

między nimi, wyraża sąd o postaciach i zdarzeniach, opowiada fabułę oraz ustala

kolejność zdarzeń i dostrzega ich wzajemną zależność, tworzy dalsze losy bohatera,

początek i zakończenie utworu na podstawie jego fragmentu lub ilustracji;

17) poprawnie stosuje elementy gramatyki języka polskiego;

18) wygłasza tekst z pamięci, ze zrozumieniem, odpowiednią intonacją i dykcją oraz

z właściwym akcentowaniem.

2. Pisanie

Uczeń

1) podejmuje próby zapisania dyktowanych poleceń i tekstów;

2) sporządza plan wypowiedzi;

3) formułuje pytania do tekstu;

4) tworzy logiczną i uporządkowaną wypowiedź na zadany temat, stosując odpowiednią

kompozycję i układ graficzny;

5) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: opowiadanie, opis,

list, e-mail, sprawozdanie (z filmu, spektaklu i wydarzenia), dedykacja, zaproszenie,

podziękowanie, ogłoszenie, życzenia, opis przeżyć wewnętrznych, charakterystyka

i tekst argumentacyjny;

6) stosuje zasady etykiety językowej we współczesnych formach komunikatów (np. e-mail,

SMS, blog).

–– 11

23 ––

Poz. 2387

3. Świadomość językowa

Uczeń

1) rozpoznaje części mowy: czasownik, rzeczownik, przymiotnik, przysłówek, liczebnik,

zaimek, przyimek i spójnik;

2) odróżnia części mowy odmienne od nieodmiennych;

3) rozpoznaje formy przypadków, liczby, osoby, czasu i rodzaju gramatycznego

odpowiednio rzeczownika, przymiotnika, liczebnika, zaimka i czasownika;

4) rozpoznaje stopnie przymiotników i przysłówków;

5) rozpoznaje bezosobowe formy czasownika: formy zakończone na -no, -to, konstrukcje

z się;

6) odróżnia czasowniki dokonane od niedokonanych;

7) rozróżnia konstrukcję strony biernej i czynnej;

8) ma świadomość istnienia tematu fleksyjnego i końcówki;

9) rozpoznaje znaczenia wyrazów wieloznacznych;

10) rozpoznaje w wypowiedziach związki frazeologiczne oraz rozumie ich znaczenie;

11) rozpoznaje funkcje składniowe wyrazów używanych w wypowiedzeniach (podmiot

i orzeczenie);

12) rozpoznaje typy wypowiedzeń: zdanie pojedyncze i złożone, równoważnik zdania,

wypowiedzenia oznajmujące, pytające, rozkazujące i wykrzyknikowe.

Teksty kultury

Lektury obowiązkowe

1) Jan Brzechwa, Akademia pana Kleksa;

2) Janusz Christa, Kajko i Kokosz. Szkoła latania (komiks);

3) Ignacy Krasicki, wybrane bajki;

4) Adam Mickiewicz, Powrót taty, Pani Twardowska, Pan Tadeusz (fragmenty, w tym

opisy, zwyczaje i obyczaje, polowanie i koncert Wojskiego);

5) Bolesław Prus, Katarynka;

6) Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy (fragmenty);

7) Juliusz Słowacki, W pamiętniku Zofii Bobrówny;

8) Józef Wybicki, Mazurek Dąbrowskiego;

9) wybrane podania, legendy i baśnie polskie;

10) wybrane wiersze Władysława Bełzy, Jana Brzechwy, Konstantego Ildefonsa

Gałczyńskiego, Zbigniewa Herberta, Anny Kamieńskiej, Joanny Kulmowej, Adama

Mickiewicza, Czesława Miłosza, Juliusza Słowackiego, Leopolda Staffa, Juliana

Tuwima i Jana Twardowskiego, pieśni i piosenki patriotyczne, kolędy.

Lektury uzupełniające (2 pozycje w każdym roku szkolnym, we fragmentach lub w całości

do samodzielnego lub wspólnego czytania lub słuchania)

1) Adam Bahdaj, Kapelusz za 100 tysięcy;

2) Emilia Kiereś, Rzeka;

3) Janusz Korczak, Król Maciuś Pierwszy;

–– 12

24 ––

Poz. 2387

4) Rafał Kosik, Felix, Net i Nika oraz Gang Niewidzialnych Ludzi;

5) Zofia Kossak-Szczucka, Topsy i Lupus;

6) Marcin Kozioł, Skrzynia Władcy Piorunów;

7) Stanisław Lem, Cyberiada (fragmenty);

8) Bolesław Leśmian, Klechdy sezamowe;

9) Kornel Makuszyński, wybrana powieść;

10) Andrzej Maleszka, Magiczne drzewo;

11) Małgorzata Musierowicz, wybrana powieść;

12) Ewa Nowak, Pajączek na rowerze;

13) Edmund Niziurski, Sposób na Alcybiadesa;

14) Longin Jan Okoń, Tecumseh;

15) Ferdynand Antoni Ossendowski, Słoń Birara;

16) Jacek Podsiadło, Czerwona kartka dla Sprężyny;

17) Henryk Sienkiewicz, Janko Muzykant;

18) Alfred Szklarski, wybrana powieść;

19) wybrane pozycje z serii Nazywam się... (np. Mikołaj Kopernik, Fryderyk Chopin, Maria

Skłodowska-Curie, Jan Paweł II );

20) Paweł Beręsewicz, Co tam u Ciumków?

lub inne utwory literackie i teksty kultury, wybrane przez nauczyciela (np. film, spektakl).

Wybrane programy telewizyjne i radiowe, czasopisma (w miarę możliwości).

Klasy VII i VIII

I.

Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji

1. Słuchanie

Uczeń

1) rozróżnia głoski języka polskiego;

2) rozumie polecenia, instrukcje oraz wypowiedzi monologowe i dialogowe, włącznie

z wypowiedziami w dyskusjach, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych ‒

rozróżnia informacje przekazane werbalnie oraz zawarte w dźwięku i obrazie;

3) rozumie wypowiedzi o charakterze informacyjnym i użytkowym;

4) odróżnia informacje o faktach od opinii;

5) rozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym;

6) dostrzega w wypowiedzi ewentualne przejawy agresji i manipulacji;

7) rozpoznaje wypowiedź argumentacyjną, wskazuje tezę, argumenty i wnioski;

8) wie, na czym polega etykieta językowa;

9) rozróżnia retoryczne środki językowe i rozumie ich oddziaływanie na odbiorcę;

10) rozpoznaje intencje wypowiedzi (aprobatę, dezaprobatę, negację i prowokację);

11) odróżnia mowę zależną od niezależnej;

12) rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem;

13) rozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka;

14) odróżnia język ogólnopolski od środowiskowych odmian języka;

–– 13

–

25 –

Poz. 2387

15) rozróżnia regionalne odmiany polszczyzny;

16) rozpoznaje różne sytuacje komunikacyjne i ich wpływ na kształt wypowiedzi;

17) określa kontekst komunikatu;

18) rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy i publicystyczny;

19) rozróżnia gatunki publicystyczne: wywiad, reportaż i felieton;

20) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury, w tym: formułuje temat lub problem,

odczytuje dosłowne i niedosłowne sensy tekstów.

2. Czytanie

Uczeń

1) sprawnie czyta głośno i po cichu;

2) rozpoznaje wpisanego w tekst nadawcę i odbiorcę;

3) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje i cytuje odpowiednie fragmenty tekstu;

4) porządkuje informacje w zależności od ich funkcji w przekazie;

5) odróżnia informacje o faktach od opinii;

6) rozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka;

7) rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem;

8) rozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym;

9) rozpoznaje intencje wypowiedzi (aprobatę, dezaprobatę, negację i prowokację);

10) dostrzega relacje między częściami składowymi wypowiedzi (tytuł, wstęp, rozwinięcie,

zakończenie i akapity);

11) rozpoznaje wypowiedź argumentacyjną, wskazuje tezę, argumenty i wnioski;

12) czerpie dodatkowe informacje z przypisu;

13) rozróżnia literaturę piękną, literaturę naukową, literaturę popularnonaukową

i publicystykę;

14) rozpoznaje gatunki publicystyczne: reportaż, wywiad i felieton;

15) rozpoznaje rodzaje literackie: lirykę, epikę i dramat oraz przypisuje czytany utwór do

odpowiedniego rodzaju;

16) rozpoznaje gatunki liryki, epiki i dramatu, w tym: pamiętnik, komedię, tragedię, fraszkę,

sonet, pieśń, tren i balladę, oraz przypisuje czytany utwór do odpowiedniego gatunku

literackiego;

17) wyszukuje i analizuje przekazy w internecie, w polskich mediach (w miarę możliwości)

w prasie, radiu i telewizji, krytycznie i świadomie odbiera treści;

18) selekcjonuje potrzebne informacje, sprawdzając ich dokładność;

19) dostrzega i określa różnice między informacją a innym przekazem, w tym opinią, oceną

i krytyką;

20) porządkuje informacje w sposób najbardziej odpowiedni do wykorzystania;

21) poznaje strategie i tricki nadawców, „filtruje” informacje i obrazy, które do niego

docierają;

22) korzysta ze słowników jednojęzycznych i dwujęzycznych oraz innych źródeł informacji,

posługuje się nowoczesnymi technologiami informacyjno-komunikacyjnymi w celu

wyszukiwania, korzystania i weryfikowania informacji, rozwijania zainteresowań, a także

podejmowania twórczych działań na rzecz społeczności szkolnej i polonijnej;

23) rozumie utwory literackie oraz inne teksty kultury, w tym: formułuje temat lub problem

i odczytuje dosłowne i niedosłowne sensy tekstów.

Poz. 2387

II.

Analiza i interpretacja tekstów kultury

Uczeń

1) poznaje wskazane przez nauczyciela i wybrane wspólnie z nauczycielem teksty kultury;

2) w kontakcie z tekstami kultury kształtuje gust estetyczny, wrażliwość i poczucie

tożsamości;

3) rozpoznaje nadawcę i odbiorcę wpisanego w tekst kultury;

4) rozpoznaje elementy świata przedstawionego w tekście literackim;

5) rozpoznaje rodzaje literackie: epikę, lirykę i dramat, wskazuje cechy charakterystyczne

poszczególnych rodzajów literackich, przypisuje utwór literacki do właściwego rodzaju

literackiego;

6) rozróżnia gatunki epiki, liryki i dramatu, w tym: pamiętnik, dramat, komedię, fraszkę,

hymn, sonet, pieśń, tren i balladę, oraz wskazuje ich podstawowe cechy;

7) rozpoznaje w tekście literackim: symbol, alegorię, eufemizm, neologizm, porównanie

homeryckie i inwokację;

8) rozpoznaje gatunki dziennikarskie: reportaż, wywiad i artykuł oraz określa ich

podstawowe cechy;

9) rozpoznaje w tekstach ironię;

10) analizuje i interpretuje wskazane utwory literackie oraz inne teksty kultury,

wykorzystując w objaśnianiu tekstów kultury wartości uniwersalne, związane

z postawami społecznymi, narodowymi, religijnymi i etycznymi oraz dokonuje ich

hierarchizacji;

11) wykorzystuje w objaśnianiu utworów literackich potrzebne konteksty (np. biograficzny,

historyczny, historycznoliteracki, kulturowy, filozoficzny, społeczny);

12) nazywa elementy i interpretuje inne teksty kultury (obraz, grafikę, rzeźbę i fotografię),

wykorzystując elementy wiedzy o historii i kulturze;

13) znajduje w tekstach współczesnej literatury popularnej (np. w filmach, komiksach,

piosenkach) nawiązania do tradycyjnych wątków kulturowych;

14) przedstawia własną opinię na temat poznanych tekstów kultury i ją uzasadnia;

15) recytuje utwór literacki, interpretując go zgodnie z jego tematem i stylem.

III. Tworzenie wypowiedzi

1. Mówienie

Uczeń

1) poprawnie wymawia słowa i zdania;

2) mówi w sposób zrozumiały, stosując akcent zdaniowy;

3) spontanicznie i płynnie porozumiewa się w codziennych sytuacjach, stosując właściwe

formy komunikowania się;

4) opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje;

5) wypowiada się na znane mu tematy (np. związane z jego zainteresowaniami);

6) bierze udział w dyskusji na tematy mu bliskie, zachowując etykietę językową, posługuje

się argumentami, stawia tezę i wyciąga wnioski;

7) przeprowadza wywiad rzeczywisty lub fikcyjny;

8) wygłasza przemówienie;

–– 15

27 ––

Poz. 2387

9) prezentuje wyniki swojej pracy;

10) dokonuje parafrazy tekstu;

11) formułuje pytania do tekstu;

12) wypowiada się o tekstach kultury: dzieli się wrażeniami na temat przeczytanego lub

wysłuchanego tekstu kultury oraz na temat obejrzanej ekranizacji tekstu kultury, nazywa

swoje reakcje czytelnicze, określa problematykę egzystencjalną, wartości estetyczne

i znaczenia symboliczne, w objaśnianiu sensów wykorzystuje elementy wiedzy o historii

i kulturze;

13) poprawnie stosuje elementy gramatyki języka polskiego;

14) recytuje utwory literackie, dbając o prawidłowe akcentowanie i intonację oraz stosuje

właściwą modulację głosową.

2. Pisanie

Uczeń

1) sporządza notatkę z tekstu słuchanego i czytanego;

2) tworzy logiczny i uporządkowany tekst, stosując odpowiednią do danej formy

wypowiedzi kompozycję i układ graficzny (recenzję, tekst argumentacyjny);

3) dokonuje przekształceń tekstu cudzego (np. skraca, streszcza, rozbudowuje tekst);

4) przestrzega zasad etykiety językowej w elektronicznych formach przekazywania

informacji, takich jak: SMS, e-mail i blog;

5) poprawnie przytacza cudze wypowiedzi, stosując odpowiednie znaki interpunkcyjne;

6) posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą języka;

7) uczestniczy w komunikacji na portalach społecznościowych;

8) tworzy własne media: materiały, teksty, filmy, animacje, zdjęcia i nagrania dźwiękowe,

dotyczące życia szkolnego i społeczności polonijnej;

9) pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym, wykorzystując

wiedzę o wymianie głosek w wyrazach pokrewnych oraz w tematach fleksyjnych

wyrazów odmiennych, wiedzę o różnicach w pisowni samogłosek ustnych i nosowych,

spółgłosek twardych i miękkich, dźwięcznych i bezdźwięcznych, o pisowni partykuły

nie z różnymi częściami mowy;

10) poprawnie stosuje elementy gramatyki języka polskiego.

3. Świadomość językowa

Uczeń

1) dostrzega rozbieżności między mówieniem a pisaniem;

2) rozpoznaje wyraz podstawowy i wyraz pochodny, wskazuje podstawę słowotwórczą

i formant, w wyrazie pochodnym rozpoznaje rodzinę wyrazów, łączy wyrazy pokrewne;

3) rozpoznaje imiesłowy;

4) wyróżnia regionalne i środowiskowe odmiany języka;

5) rozpoznaje nazwy osobowe i miejscowe, poznaje poprawne formy gramatyczne imion,

nazwisk, nazw miejscowych i nazw mieszkańców;

6) rozpoznaje słownictwo ogólnopolskie i słownictwo o ograniczonym zasięgu (np.

terminy naukowe, archaizmy, kolokwializmy), dostrzegając zróżnicowanie słownictwa;

7) zna sposoby wzbogacania słownictwa;

Poz. 2387

8) rozróżnia treść i zakres znaczeniowy wyrazu;

9) zna typy skrótów i skrótowców oraz określa ich funkcje;

10) rozumie pojęcie stylu, rozpoznaje styl potoczny, urzędowy, artystyczny, naukowy

i publicystyczny;

11) rozróżnia normę językową wzorcową i użytkową;

12) rozumie, na czym polega błąd językowy;

13) rozumie mechanizm upodobnień fonetycznych, uproszczeń grup spółgłoskowych

i utraty dźwięczności w wygłosie.

Teksty kultury

Lektury obowiązkowe

1) Aleksander Fredro, Zemsta (fragmenty);

2) Jan Kochanowski, wybór fraszek, pieśni i trenów, w tym tren I, V, VII i VIII;

3) Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec (fragmenty);

4) Ignacy Krasicki, Żona modna;

5) Adam Mickiewicz, Reduta Ordona, Śmierć Pułkownika, Świtezianka, Dziady cz. II, Pan

Tadeusz (fragmenty), wybrany utwór z cyklu Sonety krymskie;

6) Henryk Sienkiewicz, Quo vadis (fragmenty), Latarnik;

7) Juliusz Słowacki, Balladyna;

8) Stefan Żeromski, Syzyfowe prace (fragmenty);

9) Sławomir Mrożek, Artysta;

10) Melchior Wańkowicz, Tędy i owędy (wybrany reportaż);

11) wybrane wiersze Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Stanisława Barańczaka, Cypriana

Kamila Norwida, Bolesława Leśmiana, Mariana Hemara, Jarosława Marka

Rymkiewicza, Wisławy Szymborskiej, Kazimierza Wierzyńskiego, Jana Lechonia

i Jerzego Lieberta, fraszki Jana Sztaudyngera oraz aforyzmy Stanisława Jerzego Leca.

Lektury uzupełniające (2 pozycje w każdym roku szkolnym, we fragmentach lub w całości

do samodzielnego lub wspólnego czytania lub słuchania)

1) Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego;

2) Arkady Fiedler, Dywizjon 303;

3) Barbara Kosmowska, Pozłacana rybka;

4) Zofia Kossak-Szczucka, Bursztyny (wybrane opowiadanie);

5) André Frossard, Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II;

6) Karolina Lanckorońska, Wspomnienia wojenne 22 IX 1939‒5 IV 1945;

7) Bolesław Prus, Placówka;

8) Henryk Sienkiewicz, Krzyżacy, Sąd Ozyrysa;

9) Melchior Wańkowicz, Bitwa o Monte Casino (fragmenty)

lub inne utwory literackie i teksty kultury wybrane przez nauczyciela, w tym wiersze poetów

współczesnych i reportaże.

Poz. 2387

Kręgi tematyczne

1) ja i moi bliscy

a) dane osobowe (imię, nazwisko, wiek, adres, data i miejsce urodzenia oraz wykształcenie),

b) wygląd zewnętrzny i cechy charakteru, talenty i zdolności,

c) zainteresowania, hobby i pasje,

d) uczucia, emocje, marzenia, świat wyobraźni, plany,

e) zawody i umiejętności, praca,

f) rodzina, relacje rodzinne i stopnie pokrewieństwa,

g) przyjaciele, koledzy, znajomi, życie towarzyskie,

h) konflikty i problemy (w tym problemy etyczne);

2) dom i otoczenie

a) dom (pomieszczenia, wyposażenie),

b) otoczenie domu (ogród, ulica),

c) najbliższa okolica, miejsce zamieszkania i okolice,

d) atrakcje w miejscu zamieszkania i okolicy,

e) urzędy i instytucje;

3) życie codzienne

a) kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny, pory dnia, lata, wieki, plan: dnia, tygodnia

i miesiąca),

b) codzienne czynności i obowiązki (domowe, szkolne i koleżeńskie),

c) moja klasa i szkoła, system edukacji,

d) sposoby spędzania wolnego czasu (np. kino, teatr, park rozrywki),

e) żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy, ich przygotowanie, lokale

gastronomiczne i sposoby odżywiania się),

f) zakupy (sklepy, towary, miary i wagi, pieniądze),

g) usługi (np. poczta, fryzjer, punkty naprawy),

h) ubranie, moda i styl;

4) zdrowie i sport

a) budowa człowieka, części ciała,

b) higiena osobista,

c) choroby i leczenie, wypadki,

d) uzależnienia,

e) zdrowy styl życia, dieta, zdrowa żywność,

f) dyscypliny i wydarzenia sportowe,

g) sprzęt i obiekty sportowe;

5) podróże i turystyka

a) planowanie wypoczynku i podróży, wakacje,

b) znane miejsca, obiekty i zabytki,

c) informacja turystyczna, baza turystyczna,

d) środki transportu;

6) środowisko naturalne

a) klimat, pogoda, pory roku,

b) świat roślin i zwierząt,

c) krajobraz,

Poz. 2387

d) ochrona przyrody, ekologia,

e) katastrofy naturalne,

f) przestrzeń kosmiczna;

7) technika, media

a) odkrycia i wynalazki, rozwój techniki i informatyki,

b) urządzenia techniczne, motoryzacja i telekomunikacja,

c) telewizja, radio, prasa i internet;

8) wiedza o Polsce

a) twórcy kultury i ich dzieła,

b) święta, tradycje i zwyczaje, rocznice,

c) polonica w kraju zamieszkania;

9) język nauki

a) terminy z zakresu wiedzy o języku,

b) terminy z zakresu wiedzy o literaturze,

c) terminy historyczne i geograficzne.

Tabela diagnostyczna poziomu biegłości językowej

Kompetencje językowe (5‒9 lat)

Kompetencje A ‒ poziom podstawowy

1

2

B ‒ poziom średni

(średnio zaawansowany)

C ‒ poziom

zaawansowany

3

4

Słuchanie Uczeń

Uczeń

Uczeń

1) rozróżnia większość 1) rozróżnia głoski

1) rozróżnia wszystkie

głosek istotnych dla

współczesnej

głoski współczesnej

języka polskiego;

polszczyzny,

polszczyzny;

2) rozumie proste

z wyjątkiem

2) rozumie

polecenia;

najtrudniejszych;

rozbudowane

3) rozumie proste

2) rozumie polecenia;

polecenia;

wypowiedzi

3) rozumie proste

3) rozumie wypowiedzi

monologowe

wypowiedzi

monologowe

i dialogowe, o ile

monologowe

i dialogowe;

otrzymuje dodatkowe

i dialogowe bez

4) rozumie utwory

wyjaśnienia;

dodatkowych

literackie i inne

4) rozumie proste teksty

wyjaśnień;

teksty kultury

literackie wspierane 4) rozumie proste teksty

obrazkami, gestami

literackie (zwłaszcza

i rekwizytami oraz

pisane współczesną

inne teksty kultury,

polszczyzną),

o ile otrzymuje

wspierane obrazkami,

dodatkowe

gestami i rekwizytami

wyjaśnienia

oraz inne teksty kultury

–– 19

31 ––

Poz. 2387

Mówienie Uczeń

Uczeń

Uczeń

1)

wymawia

poznane

1) wymawia poznane

1) poprawnie wymawia

słowa

w

sposób

słowa w sposób na

słowa i zwroty;

zrozumiały;

ogół zrozumiały;

2) wypowiada się

2) skutecznie

2) tworzy, z pomocą

płynnie;

porozumiewa się

nauczyciela, krótką

3) opisuje, opowiada

w codziennych

wypowiedź

i charakteryzuje

sytuacjach, stosując

właściwe

formy

składającą się

postać literacką;

komunikowania

się;

z prostych zdań;

4) uczestniczy

3) uczestniczy

3) porozumiewa się

w rozmowie

w rozmowie, wyraża

w prostych

i w prostej dyskusji;

w prosty sposób

sytuacjach

5) stosuje formuły

własne zdanie;

komunikacyjnych;

grzecznościowe;

4) formułuje

4) stosuje podstawowe

6) recytuje wiersze,

kilkuzdaniową

formuły

stosując pauzę

wypowiedź, opowiada

grzecznościowe;

i intonację

o własnych

5) odtwarza z pamięci

doświadczeniach,

rymowanki i inne

opisuje ludzi,

krótkie, proste teksty

przedmioty, miejsca

i sytuacje;

5) formułuje życzenia

i zaproszenie;

6) opowiada w prosty

sposób akcję utworu

oraz opisuje bohaterów

i relacje między nimi,

a także świat

przedstawiony tekstów

kultury;

7) stosuje formuły

grzecznościowe;

8) recytuje wiersze

Czytanie

Uczeń

Uczeń

Uczeń

1) zna wszystkie litery 1) czyta na głos,

1) czyta na głos,

i odpowiadające im

poprawnie akcentując

poprawnie

głoski;

wyrazy;

i wyraziście krótki

2) dzieli wyraz na

2) rozumie krótkie teksty

i prosty tekst (także

sylaby;

użytkowe;

nieznany);

3) czyta na głos i cicho 3) rozpoznaje formy

2) rozumie utwory

proste, krótkie teksty;

użytkowe (np.

literackie i inne

4) rozumie proste

życzenia, zaproszenie,

teksty kultury;

i krótkie teksty

ogłoszenie, list, prostą 3) określa podstawowe

użytkowe;

instrukcję);

elementy świata

–– 20

32 ––

Pisanie

Poz. 2387

5) rozumie proste

i krótkie utwory

literackie, wspierane

materiałem

ilustracyjnym, i inne

teksty kultury;

6) korzysta

z obrazkowych

słowników

i encyklopedii

4) rozumie krótkie

przedstawionego

utwory literackie i inne

w utworze

teksty kultury;

literackim lub

5) w tekście literackim

innym tekście

zaznacza wybrane

kultury;

fragmenty, określa

4) rozumie

czas i miejsce akcji

podstawowe oraz

oraz wskazuje

przenośne znaczenie

głównych bohaterów;

wyrazów w tekście;

6) wyszukuje w tekście

5) korzysta ze

potrzebne informacje;

słowników

7) korzysta

i encyklopedii

z obrazkowych

słowników

i encyklopedii

Uczeń

1) pisze wszystkie małe

i wielkie litery,

dostrzega różnicę

między literą

i głoską;

2) przepisuje wyrazy

i proste zdania;

3) pisze z pamięci

(pojedyncze wyrazy)

i ze słuchu (proste

zdania), po

omówieniu pisowni

z nauczycielem;

4) tworzy, z pomocą

nauczyciela, krótką

wypowiedź

składającą się

z prostych zdań

(opis, pozdrowienia

i życzenia);

5) pisze według wzoru

krótki tekst o sobie;

6) stosuje podstawowe

formuły

grzecznościowe;

7) dba o poprawność

graficzną polskich

liter

Uczeń

Uczeń

1) przepisuje krótkie

1) pisze z pamięci

teksty;

(pojedyncze zdania)

2) pisze z pamięci (kilka

i ze słuchu (krótkie

wyrazów) i ze słuchu

teksty);

(proste, krótkie

2) tworzy krótką

teksty);

wypowiedź (dialog,

3) tworzy, z pomocą

opowiadanie

nauczyciela, krótką

i przepis);

wypowiedź (opis, list 3) tworzy wypowiedź

prywatny, życzenia

na znane mu tematy

i zaproszenie);

(np. związane z jego

4) pisze według wzoru

zainteresowaniami);

proste teksty na znane 4) tworzy wypowiedź

mu tematy

związaną

(np. związane z jego

z poznanymi

zainteresowaniami);

utworami

5) pisze proste teksty

literackimi i innymi

związane z poznanymi

tekstami kultury;

utworami literackimi

5) stosuje podstawowe

i innymi tekstami

formuły

kultury;

grzecznościowe;

6) stosuje podstawowe

6) zna i na ogół stosuje

formuły

zasady ortografii

grzecznościowe;

i interpunkcji

7) na ogół pisze poprawnie

ortograficznie i stosuje

podstawową

interpunkcję

–– 21

33 ––

Poz. 2387

Kompetencje językowe (10‒13 lat)

Kompetencje A ‒ poziom podstawowy

1

2

B ‒ poziom średni

(średnio zaawansowany)

C ‒ poziom

zaawansowany

3

4

Słuchanie Uczeń

Uczeń

Uczeń

1) rozróżnia większość 1) rozróżnia większość

1) rozróżnia wszystkie

głosek języka

głosek języka

głoski języka

polskiego

polskiego;

polskiego;

(z wyjątkiem

2) rozumie złożone

2) rozumie złożone

najtrudniejszych);

polecenia, proste

polecenia, proste

2) rozumie polecenia

instrukcje oraz

instrukcje oraz

oraz proste

wypowiedzi

wypowiedzi

wypowiedzi

monologowe

monologowe

monologowe

i dialogowe, w tym

i dialogowe,

i dialogowe;

nadawane za pomocą

włącznie

3) rozumie proste,

środków

z wypowiedziami

współczesne utwory

audiowizualnych;

w dyskusjach;

literackie wspierane 3) rozumie utwory

3) rozumie utwory

ilustracjami, gestami

literackie (zwłaszcza

literackie (z różnych

i rekwizytami oraz

pisane współczesną

epok) i inne teksty

inne teksty kultury;

polszczyzną) i inne

kultury;

4) rozumie proste

teksty kultury;

4) rozumie

wypowiedzi

4) rozumie wypowiedzi

rozbudowane

o charakterze

o charakterze

wypowiedzi

informacyjnym

informacyjnym

o charakterze

i użytkowym

i użytkowym

informacyjnym

i użytkowym

Mówienie Uczeń

Uczeń

Uczeń

1) wymawia poznane

1) mówi w sposób na

1) poprawnie wymawia

słowa w sposób na

ogół zrozumiały,

słowa i zdania;

ogół zrozumiały;

stosując akcent

2) wypowiada się

2) tworzy samodzielnie

zdaniowy;

płynnie i logicznie;

na ogół poprawną

2) spontanicznie

3) opisuje, opowiada

kilkuzdaniową

i w miarę płynnie

i charakteryzuje

wypowiedź;

porozumiewa się

postać literacką,

3) porozumiewa się

w codziennych

streszcza i relacjonuje

w typowych

sytuacjach, stosując

zdarzenia;

sytuacjach

właściwe formy

4) rozpoczyna dyskusję

komunikacyjnych;

komunikowania się;

i uczestniczy

4) stosuje podstawowe

3) opowiada o własnych

w dyskusji nad

formuły

doświadczeniach,

poznanymi tekstami

grzecznościowe;

opisuje ludzi,

kultury;

–– 22

34 ––

5) odtwarza z pamięci

proste teksty

Czytanie

Poz. 2387

przedmioty, miejsca

5) stosuje

i sytuacje;

zróżnicowane

4) formułuje życzenia,

formuły

gratulacje

grzecznościowe;

i zaproszenie;

6) recytuje utwory

5) formułuje w miarę

literackie, stosując

spójną wypowiedź na

właściwą modulację

znane mu tematy

głosową

(np. związane z jego

zainteresowaniami

oraz poznanymi

utworami literackimi

i innymi tekstami

kultury);

6) opowiada akcję

utworu, opisuje

bohaterów i relacje

między nimi, a także

świat przedstawiony

w tekstach kultury,

w tym nazywa swoje

reakcje czytelnicze

i wyraża swój

stosunek do postaci;

7) uczestniczy

w rozmowie, wyraża

własne zdanie

i uzasadnia je;

8) stosuje zróżnicowane

formuły

grzecznościowe;

9) recytuje utwory

literackie, dbając

o prawidłowe

akcentowanie

Uczeń

Uczeń

Uczeń

1) zna wszystkie litery

1) czyta na głos,

1) czyta na głos,

i odpowiadające im

prawidłowo akcentując

prawidłowo

głoski języka

wyrazy, i stosuje

akcentując wyrazy,

polskiego;

akcent zdaniowy;

i zachowuje

2) czyta na głos i cicho 2) rozumie dłuższe teksty

intonację zdania;

proste teksty literackie

informacyjne

2) czyta, z pomocą

i nieliterackie;

i użytkowe;

nauczyciela,

–– 23

35 ––

3) rozumie proste teksty 3) rozróżnia teksty

informacyjne

informacyjne

i użytkowe;

i argumentacyjne;

4) rozumie proste

4) odróżnia zdania

utwory literackie oraz

informujące o faktach

inne teksty kultury;

od zdań wyrażających

5) wskazuje w tekście

opinię;

najważniejsze

5) rozumie dłuższe

informacje;

utwory literackie oraz

6) korzysta ze

inne teksty kultury;

słowników

6) rozpoznaje wpisanego

dwujęzycznych

w tekst literacki

i encyklopedii

nadawcę i odbiorcę;

7) rozpoznaje wybrane

elementy świata

przedstawionego

w tekście literackim;

8) korzysta ze szkolnych

słowników oraz innych

źródeł informacji;

9) rozróżnia oficjalną

i nieoficjalną odmianę

języka

Pisanie

Poz. 2387

wybrane utwory

literackie (z różnych

epok);

3) rozumie utwory

literackie,

informacyjne

i użytkowe oraz inne

teksty kultury;

4) odróżnia język

literacki od

nieliterackiego;

5) wyodrębnia

wszystkie elementy

świata

przedstawionego

w tekście literackim;

6) korzysta

z informacji

zawartych

w encyklopediach

oraz słownikach

jednojęzycznych

i dwujęzycznych.

Uczeń

Uczeń

Uczeń

1) poprawnie zapisuje

1) zapisuje dyktowane

1) sporządza notatkę

wszystkie litery

teksty;

z tekstu czytanego;

polskiego alfabetu;

2) opisuje wydarzenia,

2) swobodnie tworzy

2) przepisuje wyrazy

swoje przeżycia

wypowiedzi

i proste zdania;

i doświadczenia;

pisemne

3) pisze z pamięci i ze

3) tworzy wypowiedź

w poznanych

słuchu wyrazy

związaną z poznanymi

formach

i proste zdania;

utworami literackimi

gatunkowych,

4) zapisuje proste

i innymi tekstami

stosując

informacje o sobie;

kultury oraz na znane

urozmaicone

5) pisze według wzoru

mu tematy (np. o jego

słownictwo;

proste teksty na

zainteresowaniach);

3) stosuje

znane mu tematy

4) tworzy proste

w wypowiedzi

(np. związane z jego

wypowiedzi pisemne

pisemnej

zainteresowaniami);

w wybranych formach

odpowiednią

6) tworzy krótką, na

gatunkowych (opis,

kompozycję i układ

ogół poprawną,

charakterystyka,

graficzny;

kilkuzdaniową

opowiadanie, dialog,

4) posługuje się

wypowiedź

list prywatny, kartka

oficjalną

–– 24

36 ––

składającą się

z prostych zdań

(opis, dialog,

pozdrowienia

i życzenia);

7) stosuje podstawowe

formuły

grzecznościowe;

8) na ogół pisze

poprawnie

ortograficznie

i stosuje poprawną

interpunkcję

Poz. 2387

z dziennika,

ogłoszenie,

zaproszenie, życzenia

i notatka);

5) sporządza plan

wypowiedzi;

6) stosuje formuły

grzecznościowe;

7) pisze poprawnie pod

względem

ortograficznym

i interpunkcyjnym

i nieoficjalną

odmianą języka;

5) pisze poprawnie pod

względem

ortograficznym

i interpunkcyjnym

Kompetencje językowe (od 14 lat)

Kompetencje A ‒ poziom podstawowy

1

2

B ‒ poziom średni

(średnio zaawansowany)

C ‒ poziom

zaawansowany

3

4

Słuchanie Uczeń

Uczeń

Uczeń

1) rozróżnia większość 1) rozróżnia głoski

1) rozróżnia wszystkie

głosek języka

języka polskiego,

głoski języka

polskiego;

z wyjątkiem

polskiego;

2) rozumie polecenia

najtrudniejszych;

2) rozumie

i proste wypowiedzi 2) rozumie wypowiedzi

wypowiedzi

monologowe

monologowe

o złożonej

i dialogowe, w tym

i dialogowe, w tym

strukturze, w tym

nadawane za pomocą

nadawane za pomocą

nadawane za

środków

środków

pomocą środków

audiowizualnych;

audiowizualnych;

audiowizualnych,

3) rozumie proste

3) rozumie utwory

i odbiera zawarte

utwory literackie

literackie i inne teksty

w nich informacje

(zwłaszcza pisane

kultury;

zarówno jawne, jak

współczesną

4) rozumie wypowiedzi

i ukryte;

polszczyzną) i inne

informacyjne

3) rozumie utwory

teksty kultury;

i użytkowe oraz

literackie (z różnych

4) rozumie proste

odróżnia informacje

epok) i inne teksty

wypowiedzi

o faktach od opinii;

kultury;

informacyjne

5) rozumie intencję

4) rozumie

i użytkowe;

wypowiedzi (np.

wypowiedzi

5) rozpoznaje intencję

aprobatę, dezaprobatę,

o charakterze

wypowiedzi

prowokację) oraz

popularnonaukowym

(np. aprobatę,

rozpoznaje środki

i publicystycznym;

–– 25

37 ––

dezaprobatę)

wspomaganą

intonacją lub gestem

językowe służące jej

wyrażeniu

Poz. 2387

5) rozumie jawną

i ukrytą intencję

wypowiedzi

(sugestię

i manipulację

językową oraz

ironię);

6) rozpoznaje środki

językowe pełniące

różne funkcje

stylistyczne

Mówienie Uczeń

Uczeń

Uczeń

1) wymawia poznane

1) mówi w sposób na

1) poprawnie wymawia

słowa w sposób na

ogół zrozumiały

słowa i zdania;

ogół zrozumiały;

i stosuje akcent

2) wypowiada się

2) tworzy samodzielnie

zdaniowy;

spontanicznie,

na ogół poprawną

2) swobodnie

płynnie i logicznie;

kilkuzdaniową

i spontanicznie

3) prezentuje fabułę

wypowiedź;

porozumiewa się

i charakteryzuje

3) porozumiewa się

w różnych sytuacjach,

postać mówiącą,

w typowych

stosując właściwe

wypowiada się

sytuacjach

formy komunikowania

precyzyjnie

komunikacyjnych;

się;

w rozmaitych

4) w prosty sposób

3) formułuje spójną

formach;

wypowiada się

wypowiedź na tematy 4) w dyskusji

(opisuje swoje

związane z otaczającą

i wystąpieniu

reakcje) na temat

rzeczywistością,

publicznym

poznanych tekstów

opowiada o własnych

formułuje swoje

kultury;

doświadczeniach,

zdanie, uzasadnia je

5) stosuje formuły

opisuje ludzi,

i broni go,

grzecznościowe;

przedmioty, miejsca

podejmuje

6) odtwarza teksty

i sytuacje;

polemikę;

z pamięci

4) streszcza i omawia

5) przestrzega zasad

przeczytane utwory

etykiety językowej,

literackie oraz inne

dostosowuje sposób

teksty kultury,

wyrażania do stylu

wskazuje ich temat,

właściwego dla

problematykę,

danej sytuacji;

charakteryzuje postaci, 6) recytuje utwory

przedstawia przebieg

literackie,

akcji oraz tworzy

interpretując je

spójne, dłuższe

głosowo

wypowiedzi na zadany

–– 26

38 ––

Poz. 2387

lub wybrany przez

siebie temat;

5) uczestniczy w dyskusji

na znany sobie temat,

potrafi przedstawić

swój punkt widzenia

i uzasadnia własne

zdanie;

6) stosuje podstawowe

zasady etykiety

językowej,

dostosowując odmianę

i styl języka do

sytuacji, w której się

wypowiada;

7) recytuje utwory

literackie, dbając

o poprawną intonację.

Czytanie

Uczeń

Uczeń

Uczeń

1) zna wszystkie litery

1) czyta na głos,

1) rozumie utwory

i odpowiadające im

prawidłowo akcentując

literackie i inne

głoski;

wyrazy, i stosuje

teksty kultury,

2) czyta na głos i cicho

akcent zdaniowy;

a w ich interpretacji

proste teksty literackie 2) rozumie dłuższe teksty

uwzględnia różne

i nieliterackie;

informacyjne oraz

konteksty;

3) rozumie proste teksty

użytkowe;

2) identyfikuje

informacyjne

3) rozpoznaje

elementy

i użytkowe;

podstawowe funkcje

konstrukcyjne

4) rozumie proste

wypowiedzi;

struktury tekstu

utwory literackie

4) wyszukuje informacje

literackiego

i inne teksty kultury;

według wskazanego

i dostrzega relacje

5) wyodrębnia części

kryterium i porządkuje

między nimi;

składowe całego

je;

3) odczytuje sens

tekstu i akapitu

5) rozumie dłuższe

całego tekstu

(wstęp, rozwinięcie

utwory literackie oraz

i wydzielonych

i zakończenie);

inne teksty kultury;

fragmentów oraz ich

6) odróżnia w prostym 6) wskazuje

funkcję na tle

tekście informacje

i charakteryzuje

całości;

ważne od

podstawowe kategorie 4) rozpoznaje jawną

drugorzędnych;

świata

i ukrytą intencję

7) korzysta ze

przedstawionego;

wypowiedzi, ironię

słowników

7) rozpoznaje jawną

i manipulację

i encyklopedii

i ukrytą intencję

językową;

–– 27

39 ––

Poz. 2387

wypowiedzi (np.

5) czyta wybrane

aprobatę, dezaprobatę,

utwory literackie

sugestię);

(z różnych epok);

8) dostrzega

6) korzysta z rozmaitych

w wypowiedzi

źródeł informacji

ewentualne przejawy

manipulacji;

9) wskazuje w tekście

argumentacyjnym tezę,

argumenty, przykłady

i wnioski

Pisanie

Uczeń

Uczeń

Uczeń

1) poprawnie zapisuje

1) zapisuje dyktowane

1) sporządza notatkę

wszystkie litery

teksty;

z tekstu słuchanego

polskiego alfabetu,

2) tworzy podstawowe

i czytanego;

przepisuje wyrazy

formy użytkowe

2) tworzy formy

i proste zdania;

(list oficjalny, podanie

użytkowe (list

2) pisze z pamięci i ze

i życiorys);

oficjalny, podanie,

słuchu wyrazy

3) opowiada

życiorys, CV i list

i proste zdania;

o rzeczywistych

motywacyjny);

3) zapisuje proste

lub fikcyjnych

3) przedstawia

informacje

zdarzeniach

(opracowuje w pełni)

o sobie;

i doświadczeniach

dowolnie wybrany

4) w prosty sposób

oraz opisuje uczucia;

temat, zwracając

nazywa swoje emocje 4) tworzy wypowiedzi

uwagę na strukturę

i opisuje swoje

pisemne w poznanych

wypowiedzi;

doświadczenia;

formach gatunkowych, 4) wypowiada się

5) tworzy proste,

stosując urozmaicone

w różnych formach

kilkuzdaniowe

słownictwo;

gatunkowych (list

wypowiedzi (opis,

5) tworzy spójną pod

prywatny, dziennik,

dialog, pozdrowienia,

względem logicznym

streszczenie, w tym

życzenia, list

i składniowym

streszczenie tekstu

prywatny i krótką

wypowiedź na zadany

argumentacyjnego,

wiadomość);

temat;

sprawozdanie

6) tworzy

6) przedstawia własną

i rozprawka),

kilkuzdaniową, na

opinię na temat

stosując

ogół poprawną,

poznanych tekstów

urozmaicone

wypowiedź na

kultury i uzasadnia ją;

słownictwo;

znane mu tematy

7) posługuje się oficjalną 5) analizuje

(np. związane z jego

i nieoficjalną odmianą

i interpretuje

zainteresowaniami

języka;

wskazane utwory

lub

8) stosuje formuły

literackie oraz inne

doświadczeniami);

grzecznościowe;

teksty kultury;

–– 28

40 ––

7) w prosty sposób

wypowiada się

(opisuje swoje

reakcje) na temat

poznanych tekstów

kultury;

8) stosuje formuły

grzecznościowe;

9) na ogół pisze

poprawnie pod

względem

ortograficznym

i interpunkcyjnym,

posługując się

słownikiem

ortograficznym

9) pisze poprawnie pod

względem

ortograficznym

i interpunkcyjnym,

posługując się

słownikiem

ortograficznym

Poz. 2387

6) stosuje formuły

grzecznościowe

odpowiednie do

sytuacji;

7) stosuje

obowiązujące normy

poprawnościowe,

posługując się

słownikami;

8) redaguje i edytuje

własny tekst

Kręgi tematyczne

5‒9 lat

1

Ja i moi bliscy

1) podstawowe informacje

o sobie (imię, nazwisko,

wiek i miejsce

zamieszkania);

2) wygląd zewnętrzny;

3) umiejętności

i zainteresowania;

4) emocje, marzenia, świat

wyobraźni;

5) najbliższa rodzina;

6) przyjaciele, koledzy

10‒13 lat

od 14 lat

2

3

Ja i moi bliscy

Ja i moi bliscy

1) dane osobowe (imię,

1) dane osobowe (imię,

nazwisko, wiek, adres, data

nazwisko, wiek,

i miejsce urodzenia);

adres, data i miejsce

2) wygląd zewnętrzny i cechy

urodzenia oraz

charakteru;

wykształcenie);

3) zainteresowania, hobby;

2) wygląd zewnętrzny, cechy

4) uczucia, emocje, marzenia,

charakteru, talenty

świat wyobraźni;

i zdolności;

5) zawody i umiejętności;

3) zainteresowania, hobby,

6) rodzina i relacje rodzinne;

pasje;

7) przyjaciele, koledzy,

4) uczucia, emocje,

znajomi

marzenia, plany;

5) praca i kariera;

6) rodzina, relacje rodzinne

i stopnie pokrewieństwa;

7) życie towarzyskie;

8) konflikty i problemy

(w tym problemy

etyczne)

Dom i otoczenie

1) dom (pomieszczenia,

meble);

2) zabawki;

3) podwórko, plac zabaw;

4) ciekawe miejsca

––29

41 ––

Dom i otoczenie

1) dom (pomieszczenia,

wyposażenie);

2) otoczenie domu (ogród,

ulica);

3) najbliższa okolica;

4) atrakcje w miejscu

zamieszkania

Poz. 2387

Dom i otoczenie

1) dom i otoczenie domu;

2) miejsce zamieszkania

i okolice;

3) urzędy i instytucje;

4) atrakcje w miejscu

zamieszkania i okolicy

Życie codzienne

Życie codzienne

Życie codzienne

1) kalendarz (miesiące, dni 1) kalendarz (miesiące, dni

1) kalendarz (miesiące, dni

tygodnia, godziny i pory

tygodnia, godziny, pory

tygodnia, godziny, pory

dnia);

dnia, plan: dnia, tygodnia

dnia, lata, wieki, plan

2) podstawowe czynności

i miesiąca);

dnia, tygodnia

dnia codziennego;

2) codzienne czynności

i miesiąca);

3) moja klasa i obowiązki

i obowiązki;

2) codzienne czynności

szkolne;

3) moja klasa i szkoła;

i obowiązki (domowe,

4) gry, zabawy, koła

4) rozrywki (np. kino, park

szkolne i koleżeńskie);

zainteresowań;

rozrywki);

3) klasa, szkoła, system

5) żywienie (artykuły

5) żywienie (artykuły

edukacji;

spożywcze, posiłki

spożywcze, posiłki

4) sposoby spędzania

i potrawy);

i potrawy, ich

wolnego czasu (np. kino,

6) zakupy (kupowanie,

przygotowanie, sposoby

teatr, klub);

sprzedawanie, cyfry

odżywiania się);

5) żywienie (artykuły

i liczby);

6) zakupy (sklepy, towary,

spożywcze, posiłki

7) usługi (np. biblioteka);

miary i wagi, pieniądze);

i potrawy, lokale

8) ubranie (części garderoby) 7) usługi (np. poczta, fryzjer);

gastronomiczne, sposoby

8) ubranie i moda

odżywiania się);

6) zakupy (sklepy, towary,

miary i wagi, pieniądze,

reklama, reklamacja);

7) usługi (np. bank, punkty

naprawy);

8) ubranie, moda i styl

Zdrowie i sport

Zdrowie i sport

1) najważniejsze części ciała; 1) części ciała;

2) czystość i schludność;

2) higiena osobista;

3) samopoczucie;

3) choroby i leczenie;

4) umiejętności sportowe

4) zdrowa żywność;

5) dyscypliny i wydarzenia

sportowe;

6) sprzęt i obiekty sportowe

Zdrowie i sport

1) budowa człowieka;

2) higiena osobista;

3) choroby i leczenie,

wypadki;

4) uzależnienia;

5) zdrowy styl życia, dieta;

6) dyscypliny i wydarzenia

sportowe;

7) sprzęt i obiekty sportowe

–– 30

42 ––

Poz. 2387

Podróże i turystyka

1) wakacje;

2) ciekawostki turystyczne;

3) komunikacja lokalna

Podróże i turystyka

1) wakacje, wypoczynek;

2) znane miejsca, obiekty;

3) informacja turystyczna;

4) środki transport

Podróże i turystyka

1) planowanie wypoczynku

i podróży;

2) znane miejsca i zabytki;

3) informacja turystyczna;

4) baza turystyczna;

5) transport

Środowisko naturalne

1) pogoda i pory roku;

2) rośliny i zwierzęta

Środowisko naturalne

Środowisko naturalne

1) klimat, pogoda i pory roku; 1) klimat, pogoda i pory

2) rośliny i zwierzęta;

roku;

3) ochrona przyrody

2) świat roślin i zwierząt;

3) krajobraz;

4) ekologia;

5) katastrofy naturalne;

6) przestrzeń kosmiczna

Technika, media

1) domowe urządzenia

techniczne;

2) telewizja, radio i internet

Technika, media

1) odkrycia i wynalazki;

2) urządzenia techniczne;

3) telewizja, radio, prasa

i internet

Wiedza o Polsce

1) symbole narodowe;

2) znani Polacy;

3) święta i zwyczaje;

4) polonica w miejscu

zamieszkania

Wiedza o Polsce

Wiedza o Polsce

1) wybitni twórcy kultury

1) twórcy kultury i ich

i ich dzieła;

dzieła;

2) święta, tradycje i zwyczaje; 2) święta, tradycje

3) polonica w miejscu

i zwyczaje, rocznice;

zamieszkania

3) polonica w miejscu

zamieszkania i okolicy

Technika, media

1) rozwój techniki

i informatyki;

2) motoryzacja

i telekomunikacja;

3) telewizja, radio, prasa

i internet

Język nauki

Język nauki

Język nauki

1) podstawowe terminy

1) podstawowe terminy

1) podstawowe terminy

z zakresu wiedzy o języku;

z zakresu wiedzy o języku;

z zakresu wiedzy

2) podstawowe terminy

2) podstawowe terminy

o języku;

z zakresu wiedzy

z zakresu wiedzy

2) podstawowe terminy

o literaturze;

o literaturze;

z zakresu wiedzy

3) podstawowe terminy

3) podstawowe terminy

o literaturze;

historyczne i geograficzne

historyczne i geograficzne 3) podstawowe terminy

historyczne i geograficzne

Poz. 2387

WIEDZA O POLSCE

(elementy historii, geografii, kultury)

Klasy IV‒VIII szkoły podstawowej

Cele kształcenia ‒ wymagania ogólne w zakresie historii Polski i kultury

Uczeń zdobywa podstawowe wiadomości na temat historii Polski od X do XXI w., które

pozwolą mu lepiej poznać kraj jego pochodzenia oraz dostrzec związki teraźniejszości

z przeszłością. Uczeń zdobywa podstawowe informacje o kulturze i społeczeństwie. Zdobyta

wiedza pozwoli mu na identyfikację z kulturą i tradycją polską. Uczeń rozbudza swoje

zainteresowania dziejami Polski, stawia pytania dotyczące przyczyn i skutków analizowanych

wydarzeń historycznych i współczesnych, posługuje się zdobytymi pojęciami, przedstawiając

własne stanowisko i próbując je uzasadnić.

Cele wychowawcze i rozwojowe

1) poznanie ważnych wydarzeń z dziejów narodu polskiego, zwłaszcza przez dokonania

wybitnych postaci historycznych, zapoznanie z symbolami narodowymi, państwowymi

i religijnymi, wyjaśnienie ich znaczenia oraz kształtowanie szacunku wobec nich;

2) rozbudzanie poczucia miłości do ojczyzny przez szacunek i przywiązanie do tradycji

i historii własnego narodu oraz jego osiągnięć, kultury oraz języka ojczystego;

3) kształtowanie więzi z krajem ojczystym, świadomości obywatelskiej, postawy szacunku

i odpowiedzialności za własne państwo, utrwalanie poczucia godności i dumy narodowej;

4) budowanie szacunku dla innych ludzi i dokonań innych narodów;

5) rozbudzanie zainteresowań przeszłością własną i swojej rodziny oraz historią lokalną

i regionalną;

6) kształtowanie zrozumienia dla takich wartości, jak: prawda, dobro, sprawiedliwość, piękno

oraz rozwijanie wrażliwości moralnej i estetycznej;

7) rozwijanie wyobraźni historycznej;

8) kształtowanie zdolności humanistycznych, sprawności językowej, umiejętności samodzielnego

poszukiwania wiedzy i korzystania z różnorodnych źródeł informacji, formułowania

i wypowiadania własnych opinii.

1. Chronologia historyczna

Uczeń odróżnia przeszłość, teraźniejszość i przyszłość, posługuje się podstawowymi

określeniami czasu historycznego: epoka, okres p.n.e., okres n.e., tysiąclecie, wiek i rok, oblicza

upływ czasu między wydarzeniami historycznymi, umieszcza procesy, zjawiska i fakty

historyczne w czasie oraz porządkuje je i ustala związki przyczynowe i skutkowe, dostrzega

zmiany w życiu politycznym i społecznym oraz ciągłość w rozwoju kulturowym.

2. Analiza i interpretacja historyczna

Uczeń krytycznie analizuje informacje uzyskane z różnych źródeł, w tym kartograficznych,

próbując samodzielnie wyciągnąć z nich wnioski, lokalizuje w przestrzeni procesy, zjawiska

i fakty historyczne, rozróżnia w narracji historycznej warstwę informacyjną, wyjaśniającą

i oceniającą, rozumie i potrafi objaśnić związki przyczynowo-skutkowe analizowanych zjawisk

i procesów historycznych, dostrzega potrzebę poznawania przeszłości dla rozumienia procesów

zachodzących we współczesności.

Poz. 2387

3. Tworzenie narracji historycznej

Uczeń tworzy narrację historyczną, wykorzystując zdobyte informacje źródłowe, posługuje się

pojęciami historycznymi i potrafi wyjaśnić ich znaczenie, przedstawia argumenty uzasadniające

własne stanowisko w odniesieniu do procesów i postaci historycznych, tworzy krótkie i długie

wypowiedzi: plan, notatkę, rozprawkę i prezentację.

Treści nauczania ‒ wymagania szczegółowe w zakresie historii Polski i kultury

1. Elementy historii rodzinnej

Uczeń

1) zbiera informacje na temat historii swojej rodziny, gromadzi i opowiada o pamiątkach

rodzinnej przeszłości;

2) zna i kultywuje tradycje rodzinne;

3) poznaje historię i tradycje ziemi przodków i ludzi dla niej szczególnie zasłużonych;

4) zna lokalne zabytki i opisuje ich dzieje.

2. Ojczyzna ‒ najważniejsze elementy polskiego dziedzictwa kulturowego

Uczeń

1) zna symbole narodowe (barwy, godło i hymn narodowy), najważniejsze święta

narodowe i państwowe, potrafi wytłumaczyć ich znaczenie;

2) zna legendy o początkach państwa polskiego;

3) wiąże najważniejsze zabytki i symbole kultury polskiej z właściwymi regionami;

4) wskazuje na mapie i opisuje główne regiony Polski;

5) wymienia miejsca największych skupisk Polaków na świecie.

3. Postacie i wydarzenia o doniosłym znaczeniu dla kształtowania polskiej tożsamości

kulturowej

Uczeń sytuuje w czasie wymienione poniżej postaci i opowiada o

1) księciu Mieszku i czeskiej Dobrawie oraz Chrzcie Polski;

2) Bolesławie Chrobrym, pierwszym królu i zjeździe w Gnieźnie;

3) Kazimierzu Wielkim, ostatnim z Piastów;

4) królowej Jadwidze, Władysławie Jagielle i unii polsko-litewskiej;

5) Zawiszy Czarnym i grunwaldzkim zwycięstwie;

6) Mikołaju Koperniku i krakowskich żakach;

7) przeorze Augustynie Kordeckim, hetmanie Stefanie Czarnieckim i potopie szwedzkim;

8) Janie III Sobieskim i bitwie pod Wiedniem;

9) Tadeuszu Kościuszce i kosynierach spod Racławic;

10) Janie Henryku Dąbrowskim i Józefie Wybickim oraz polskim hymnie;

11) Piotrze Wysockim i powstaniu listopadowym;

12) Romualdzie Traugutcie i powstańczym państwie;

13) Marii Skłodowskiej-Curie ‒ laureatce Nagrody Nobla;

14) Józefie Piłsudskim i jego żołnierzach;

15) Eugeniuszu Kwiatkowskim i budowie Gdyni;

16) Januszu Korczaku i prawach dziecka;

–– 33

–

45 –

Poz. 2387

17) Irenie Sendlerowej i ratowaniu dzieci w czasie II wojny światowej;

18) „Zośce”, „Alku”, „Rudym” i Szarych Szeregach oraz powstaniu warszawskim;

19) Danucie Siedzikównie „Ince” i żołnierzach niezłomnych;

20) papieżu Janie Pawle II;

21) „Solidarności” i jej bohaterach.

Treści dodatkowe, nieobowiązkowe, do wyboru przez nauczyciela lub ucznia

Uczeń sytuuje w czasie wymienione poniżej postaci, wydarzenia, organizacje, budowle

i miasta oraz opowiada o

1) Piastach, plemionach słowiańskich i ich warunkach życia na terenie dzisiejszej Polski,

rodzie Piastów (legendy związane z rodem);

2) Chrzcie Polski, chrystianizacji i przemianach kulturowych na ziemiach polskich, misji

św. Wojciecha;

3) wojnach z Niemcami, obronie kraju, wojach, obronie Głogowa;

4) zakonach w Polsce, rozwoju piśmiennictwa i rolnictwa;

5) zamkach i rycerzach ‒ znaczeniu, uzbrojeniu i obyczajach;

6) złotym wieku kultury polskiej, osiągnięciach architektury i sztuki ‒ Wawelu;

7) Gdańsku (miasto, port, rozwój handlu zbożem), Polsce jako spichlerzu Europy;

8) Zygmuncie III Wazie, Warszawie ‒ stolicy Polski;

9) obiadach czwartkowych króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, rozkwicie kultury

za ostatniego króla;

10) strajku dzieci we Wrześni, udrękach niewoli, germanizacji, rusyfikacji;

11) Bitwie Warszawskiej, ocaleniu Polski przed najazdem bolszewickim;

12) powstaniu warszawskim, walce o niezależność Polski.

4. Polska w okresie wczesnopiastowskim (X w. ‒ I połowa XII w.)

Uczeń

1) sytuuje w czasie i przestrzeni państwo pierwszych Piastów oraz przedstawia jego genezę;

2) wyjaśnia okoliczności przyjęcia chrztu przez Piastów oraz następstwa kulturowe,

społeczne i polityczne chrystianizacji Polski;

3) charakteryzuje rozwój i kryzys monarchii Bolesława Chrobrego i Mieszka II;

4) opisuje odbudowę i rozwój państwa Piastów za rządów Kazimierza Odnowiciela

i Bolesława Śmiałego;

5) przedstawia dokonania Bolesława Krzywoustego, opisuje konflikt z Niemcami;

6) opisuje społeczeństwo Polski pierwszych Piastów i wskazuje charakterystyczne cechy

monarchii patrymonialnej.

5. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego (II połowa XII w. ‒ XIII w.)

Uczeń

1) umieszcza w czasie i przestrzeni Polskę okresu rozbicia dzielnicowego;

2) opisuje przyczyny i skutki rozbicia dzielnicowego;

3) porządkuje i umieszcza w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami

polsko-krzyżackimi oraz zagrożeniem najazdami tatarskimi w okresie rozbicia

dzielnicowego;

Poz. 2387

4) opisuje przemiany społeczne i gospodarcze, z uwzględnieniem ruchu osadniczego na

prawie magdeburskim;

5) charakteryzuje proces zjednoczenia państwa polskiego na przełomie XIII i XIV w.,

wskazując na rolę władców piastowskich (ze szczególnym uwzględnieniem roli

Władysława Łokietka) oraz Kościoła (z uwzględnieniem roli Jakuba Świnki).

6. Polska w XIV i XV w.

Uczeń

1) opisuje rozwój terytorialny państwa polskiego w XIV i XV w.;

2) przedstawia dokonania Kazimierza Wielkiego w dziedzinie polityki wewnętrznej

(system obronny, urbanizacja kraju, prawo i nauka) oraz w polityce zagranicznej;

3) wyjaśnia przyczyny i ocenia następstwa unii Polski z Litwą;

4) charakteryzuje dokonania w dziedzinie polityki wewnętrznej i zagranicznej Jagiellonów

w XV w.;

5) opisuje związki Polski z Węgrami w XIV i XV w.;

6) porządkuje i umieszcza w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami

polsko-krzyżackimi w XIV i XV w.;

7) charakteryzuje rozwój monarchii stanowej i uprawnień stanu szlacheckiego (do

konstytucji nihil novi).

7. Polska i Litwa w czasach ostatnich Jagiellonów

Uczeń

1) opisuje zmiany terytorialne Polski i Litwy w XVI w., w tym terytorium

Rzeczypospolitej Obojga Narodów;

2) umieszcza w czasie i opisuje najważniejsze wydarzenia w dziedzinie polityki

wewnętrznej ostatnich Jagiellonów;

3) charakteryzuje politykę zagraniczną ostatnich Jagiellonów, ze szczególnym

uwzględnieniem powstania Prus Książęcych;

4) przedstawia okoliczności zawarcia unii realnej między Polską a Litwą (1569 r.) i jej

główne postanowienia;

5) charakteryzuje sytuację wyznaniową w państwie polsko-litewskim w XVI w., w tym

tolerancję wyznaniową;

6) wymienia instytucje ustrojowe demokracji szlacheckiej, w tym sejmiki i sejm walny,

charakteryzuje ich kompetencje;

7) opisuje model polskiego życia gospodarczego w XVI w., uwzględniając działalność

gospodarczą polskiej szlachty i rolę chłopów;

8) przedstawia największe osiągnięcia polskiego renesansu i reformacji, uwzględniając

twórczość Mikołaja Reja, Jana Kochanowskiego i Andrzeja Frycza Modrzewskiego;

9) rozpoznaje obiekty sztuki renesansowej na ziemiach polskich.

8. Początki Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Uczeń

1) charakteryzuje stosunki wyznaniowe i narodowościowe w Rzeczypospolitej, wyjaśnia

główne założenia konfederacji warszawskiej;

2) wyjaśnia okoliczności uchwalenia artykułów henrykowskich i przedstawia zasady

wolnej elekcji;

Poz. 2387

3) omawia przebieg i rezultaty pierwszych wolnych elekcji;

4) opisuje panowanie Stefana Batorego, ze szczególnym uwzględnieniem jego polityki

zewnętrznej.

9. Rzeczpospolita Obojga Narodów i jej sąsiedzi w XVII w.

Uczeń

1) wyjaśnia główne przyczyny wojen Rzeczypospolitej z Rosją, Szwecją i Turcją;

2) wyjaśnia przyczyny, cele i następstwa powstania Bohdana Chmielnickiego na Ukrainie;

3) ustala zakres chronologiczny i zasięg terytorialny potopu szwedzkiego, ocenia rolę

obrony Częstochowy i wojny szarpanej Stefana Czarnieckiego;

4) sytuuje w czasie, lokalizuje i omawia najważniejsze bitwy w XVII w.: pod Kircholmem,

Kłuszynem, Chocimiem, Zbarażem, Beresteczkiem, Warszawą i Wiedniem;

5) dokonuje oceny następstw politycznych, społecznych i gospodarczych wojen

w XVII w.;

6) rozpoznaje charakterystyczne cechy kultury baroku, odwołując się do przykładów

architektury i sztuki we własnym regionie.

10. Rzeczpospolita Obojga Narodów w I połowie XVIII w.

Uczeń

1) omawia przyczyny i charakteryzuje przejawy kryzysu państwa w epoce saskiej;

2) charakteryzuje projekty reform ustrojowych Stanisława Leszczyńskiego i Stanisława

Konarskiego;

3) omawia zjawiska świadczące o postępie gospodarczym, rozwoju kultury i oświaty;

4) ocenia pozycję międzynarodową Rzeczypospolitej w czasach saskich.

11. Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej

Uczeń

1) podaje przykłady naprawy państwa za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego,

w tym osiągnięcia Komisji Edukacji Narodowej;

2) charakteryzuje cele i przebieg konfederacji barskiej;

3) sytuuje w czasie obrady Sejmu Wielkiego i uchwalenie Konstytucji 3 maja, wymienia

reformy Sejmu Wielkiego oraz najważniejsze postanowienia Konstytucji 3 maja;

4) wyjaśnia okoliczności zawiązania konfederacji targowickiej i przedstawia jej następstwa;

5) rozpoznaje charakterystyczne cechy polskiego oświecenia i charakteryzuje przykłady

sztuki okresu klasycyzmu, z uwzględnieniem własnego regionu.

12. Walka o utrzymanie niepodległości Rzeczypospolitej w ostatnich latach XVIII w.

Uczeń

1) sytuuje w czasie I, II i III rozbiór Rzeczypospolitej i wskazuje na mapie zmiany

terytorialne po każdym rozbiorze;

2) przedstawia przyczyny i skutki powstania kościuszkowskiego;

3) rozróżnia przyczyny wewnętrzne i zewnętrzne upadku Rzeczypospolitej.

Poz. 2387

13. Sprawa polska w epoce napoleońskiej

Uczeń

1) charakteryzuje zmiany polityczne w Europie w okresie napoleońskim i przemiany

społeczno-gospodarcze;

2) opisuje okoliczności utworzenia Legionów Polskich i omawia ich historię;

3) opisuje powstanie Księstwa Warszawskiego, jego ustrój i terytorium;

4) przedstawia stosunek Napoleona do sprawy polskiej i postawę Polaków wobec

Napoleona.

14. Ziemie polskie w latach 1815‒1848

Uczeń

1) wskazuje na mapie podział polityczny ziem polskich po kongresie wiedeńskim;

2) charakteryzuje okres konstytucyjny Królestwa Polskiego ‒ ustrój (w teorii i praktyce),

osiągnięcia w gospodarce, kulturze i edukacji;

3) przedstawia przyczyny wybuchu powstania listopadowego, charakter zmagań

i następstwa powstania dla Polaków w różnych zaborach;

4) omawia położenie Polaków w zaborach pruskim i austriackim, na obszarze ziem

zabranych oraz w Rzeczypospolitej Krakowskiej;

5) charakteryzuje główne nurty oraz postacie Wielkiej Emigracji i ruch spiskowy w kraju;

6) omawia przyczyny i skutki powstania krakowskiego oraz Wiosny Ludów na ziemiach

polskich.

15. Powstanie styczniowe

Uczeń

1) omawia pośrednie i bezpośrednie przyczyny powstania, w tym „rewolucję moralną”

w 1861 r. i 1862 r.;

2) dokonuje charakterystyki działań powstańczych, z uwzględnieniem, jeżeli to możliwe,

przebiegu powstania w swoim regionie;

3) omawia uwłaszczenie chłopów w zaborze rosyjskim i porównuje z uwłaszczeniem

w pozostałych zaborach;

4) wylicza formy represji popowstaniowych;

5) charakteryzuje działalność Polaków w czasie zesłania na Syberii.

16. Ziemie polskie pod zaborami w II połowie XIX w. i na początku XX w.

Uczeń

1) wyjaśnia cele i opisuje metody działań zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej

Rzeczypospolitej ‒ rusyfikacja, germanizacja (Kulturkampf) i autonomia galicyjska;

2) rozróżnia postawy społeczeństwa polskiego w stosunku do zaborców ‒ trójlojalizm,

praca organiczna i ruch spółdzielczy;

3) opisuje formowanie się nowoczesnej świadomości narodowej Polaków;

4) omawia narodziny i pierwsze lata istnienia nowoczesnych ruchów politycznych

(socjalizm, ruch ludowy i ruch narodowy);

5) wyjaśnia społeczne i narodowe aspekty rewolucji w latach 1905‒1907;

6) charakteryzuje spór orientacyjny w latach 1908‒1914.

Poz. 2387

17. Sprawa polska w czasie I wojny światowej

Uczeń

1) charakteryzuje stosunek państw zaborczych do sprawy polskiej w przededniu i po

wybuchu wojny;

2) omawia umiędzynarodowienie sprawy polskiej (akt 5 listopada 1916 r., rola USA

i rewolucji rosyjskich oraz deklaracja z 3 czerwca 1918 r.);

3) ocenia polski wysiłek zbrojny, dyplomatyczny i prace państwowotwórcze podczas wojny.

18. Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej

Uczeń

1) omawia formowanie się centralnego ośrodka władzy państwowej (od październikowej

deklaracji Rady Regencyjnej do małej konstytucji);

2) przedstawia proces wykuwania granic: wersalskie decyzje i powstańczy wysiłek

(zachód) ‒ federacyjny dylemat a inkorporacyjny rezultat (wschód);

3) opisuje wojnę polsko-bolszewicką i jej skutki (pokój ryski).

19. Wznoszenie państwowego gmachu II Rzeczypospolitej.

Uczeń

1) charakteryzuje skalę i skutki wojennych zniszczeń, zaborowe dziedzictwo;

2) charakteryzuje ustrój polityczny Polski na podstawie konstytucji marcowej z 1921 r.;

3) ocenia przezwyciężenie spuścizny zaborów (reformy Władysława Grabskiego,

powstanie narodowej armii, ujednolicenie systemu szkolnego i unifikację prawa);

4) omawia kryzys demokracji parlamentarnej w Rzeczypospolitej ‒ przyczyny, przebieg

i skutki przewrotu majowego;

5) opisuje polski autorytaryzm ‒ rządy sanacji i zmiany ustrojowe (konstytucja kwietniowa

z 1935 r.);

6) przedstawia główne kierunki polityki zagranicznej II Rzeczypospolitej (system sojuszy

i politykę równowagi).

20. Społeczeństwo i gospodarka II Rzeczypospolitej

Uczeń

1) charakteryzuje społeczną, narodowościową i wyznaniową strukturę państwa polskiego;

2) omawia skutki światowego kryzysu gospodarczego na ziemiach polskich;

3) ocenia osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej, zwłaszcza powstanie Gdyni,

magistrali węglowej i Centralnego Okręgu Przemysłowego;

4) podaje najważniejsze osiągnięcia kulturalne i naukowe Rzeczypospolitej w okresie

międzywojennym.

21. Wrzesień 1939 r. Agresja Niemiec (1 września) i Związku Sowieckiego (17 września)

Uczeń

1) charakteryzuje położenie międzynarodowe Polski w przededniu wybuchu II wojny

światowej;

2) sytuuje w czasie etapy wojny obronnej i wskazuje na mapach położenia stron walczących;

3) podaje przykłady szczególnego bohaterstwa Polaków (obrona poczty w Gdańsku, walki

o Westerplatte, obrona wieży spadochronowej w Katowicach, bitwy pod Mokrą i Wizną,

obrona Warszawy, obrona Grodna i bitwa pod Kockiem).

Poz. 2387

22. Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką

Uczeń

1) porównuje założenia i metody polityki niemieckiej i sowieckiej w okupowanej Polsce;

2) wymienia przykłady zbrodni niemieckich i sowieckich (Palmiry i Katyń);

3) wyjaśnia przyczyny i rozmiary konfliktu polsko-ukraińskiego (rzeź wołyńska) na

Kresach Wschodnich;

4) charakteryzuje polityczną i militarną działalność polskiego państwa podziemnego,

w tym formy oporu wobec okupantów;

5) wyjaśnia przyczyny i opisuje skutki wybuchu powstania warszawskiego oraz ocenia

postawę aliantów i Związku Sowieckiego wobec powstania.

23. Sprawa polska w czasie II wojny światowej

Uczeń

1) przedstawia okoliczności powstania i omawia działalność rządu Rzeczypospolitej

Polskiej na uchodźstwie;

2) umieszcza w czasie i przestrzeni działania polskich formacji na różnych frontach

i obszarach toczącej się wojny;

3) przedstawia politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojny światowej.

24. Początki komunizmu w Polsce

Uczeń

1) przedstawia okoliczności przejęcia władzy w Polsce przez komunistów (rola ZSRS

referendum ludowe i wybory w 1947 r.);

2) charakteryzuje postawy Polaków wobec nowych władz, ze szczególnym uwzględnieniem

oporu zbrojnego.

25. Stalinizm w Polsce i jego skutki

Uczeń

1) przedstawia przemiany ustrojowe, gospodarczo-społeczne i kulturowe w okresie

stalinizmu;

2) charakteryzuje system terroru stalinowskiego w Polsce i ocenia jego skutki;

3) wyjaśnia przyczyny i skutki poznańskiego czerwca 1956 r. oraz znaczenie wydarzeń

październikowych 1956 r.

26. Polska w latach 1957‒1981

Uczeń

1) opisuje system władzy w latach 60. i 70. w PRL i formy uzależnienia od ZSRS;

2) charakteryzuje realia życia społecznego i kulturalnego, z uwzględnieniem specyfiki

czasów gomułkowskich i gierkowskich;

3) przedstawia i sytuuje w czasie i przestrzeni różnorodność przyczyn kryzysów

społecznych w latach 1968, 1970 i 1976 oraz ich konsekwencje;

4) wyjaśnia znaczenie polityczne i społeczne Kościoła katolickiego;

5) opisuje narodziny i proces kształtowania się opozycji politycznej w latach 1976‒1980;

6) przedstawia działalność Jana Pawła II i ocenia jego wpływ na przemiany społeczne

i polityczne;

7) wyjaśnia przyczyny i następstwa strajków sierpniowych w 1980 r.;

8) charakteryzuje ruch społeczny „Solidarność”.

–– 39

–

51 –

Poz. 2387

27. Polska w latach 1981‒1989

Uczeń

1) wyjaśnia przyczyny wprowadzenia stanu wojennego, opisuje jego przebieg i konsekwencje;

2) przedstawia postawy Polaków wobec stanu wojennego i fenomen oporu społecznego;

3) wyjaśnia przyczyny zawarcia porozumienia „okrągłego stołu”, przedstawia jego

głównych uczestników i opisuje postanowienia.

28. Narodziny III Rzeczypospolitej

Uczeń

1) opisuje kluczowe przemiany ustrojowe w latach 1989‒1997;

2) charakteryzuje przemiany społeczno-polityczne, gospodarcze i kulturowe lat 90.;

3) wyjaśnia przyczyny napięć społecznych.

29. Miejsce Polski w pojałtańskim świecie

Uczeń

1) przedstawia i sytuuje w czasie i przestrzeni proces rozpadu Układu Warszawskiego

i odzyskanie suwerenności przez Polskę;

2) wyjaśnia przyczyny i znaczenie przystąpienia Polski do NATO w 1999 r.;

3) wyjaśnia przyczyny i znaczenie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej w 2004 r.

30. Polska we współczesnym świecie

Uczeń

1) opisuje położenie Polski w Unii Europejskiej;

2) opowiada o uczestnictwie Polski we wspólnocie europejskiej oraz rozpoznaje symbole

unijne: flagę i hymn Unii Europejskiej (Oda do radości);

3) zna przebieg wschodniej granicy Unii Europejskiej;

4) rozpoznaje na mapie Europy połączenia kolejowe, drogowe i lotnicze Polski z innymi

krajami, w tym z krajem zamieszkania;

5) lokalizuje na mapie największe skupiska Polonii oraz wyjaśnia przyczyny powstania

polskiej diaspory.

31. Państwo

Uczeń

1) wyjaśnia, w czym wyraża się demokratyczny charakter państwa polskiego, używając

pojęć: wolne wybory, wolność słowa, wolne media i konstytucja;

2) wymienia organy władzy w Rzeczypospolitej Polskiej: parlament, prezydent, rząd i sądy

oraz omawia najważniejszą funkcję każdego z tych organów w systemie politycznym;

3) podaje przykłady praw i obowiązków obywateli Rzeczypospolitej Polskiej.

32. Wspólnoty narodowe i etniczne, ojczyzna.

Uczeń

1) wyjaśnia, co oznacza być Polakiem lub członkiem innej wspólnoty narodowej lub etnicznej

oraz czym powinna przejawiać się postawa patriotyczna młodego i dorosłego człowieka;

2) wyjaśnia, co łączy człowieka z ojczyzną ‒ Polską, i przedstawia te więzi na własnym

przykładzie, wymienia konstytucyjne obowiązki obywatela oraz zna symbole

Rzeczypospolitej Polskiej;

Poz. 2387

3) wyjaśnia, uwzględniając wielonarodowe tradycje Polski, jaki wpływ na kształtowanie

narodu mają wspólne dzieje, kultura, język i tradycja;

4) wyjaśnia, czym obywatelstwo różni się od narodowości, rozumie, że poza nabyciem

obywatelstwa z mocy prawa występuje możliwość uznania za obywatela polskiego oraz

nadania obywatelstwa polskiego, uzasadnia, że można pogodzić różne tożsamości

społeczno-kulturowe (regionalną, narodową, etniczną, państwową, obywatelską

i europejską).

33. Obywatelstwo polskie i udział obywateli w życiu publicznym

Uczeń

1) wyjaśnia, jak człowiek staje się obywatelem w sensie formalnym (prawo ziemi, prawo

krwi i nadanie obywatelstwa);

2) podaje przykłady uprawnień i obowiązków wynikających z posiadania polskiego

obywatelstwa;

3) wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na decyzje władz na

poziomie lokalnym, krajowym, europejskim i światowym;

4) wskazuje, czym powinien kierować się obywatel, podejmując decyzje wyborcze,

krytycznie analizuje ulotki, hasła i spoty wyborcze.

34. Współczesne społeczeństwo polskie

Uczeń

1) charakteryzuje, odwołując się do przykładów, wybrane warstwy społeczne, grupy

zawodowe i ich style życia, omawia problemy i perspektywy życiowe młodych Polaków

(na podstawie samodzielnie zebranych informacji);

2) opisuje różne grupy społeczne, wskazując ich role w społeczeństwie;

3) podaje przykłady ważnych problemów współczesnej Polski, korzystając z różnych

źródeł informacji (od osób dorosłych, z prasy, radia, telewizji i internetu).

35. Patriotyzm dzisiaj

Uczeń

1) wyjaśnia, co łączy człowieka z wielką i małą ojczyzną, oraz omawia te więzi na

własnym przykładzie;

2) wyjaśnia, odwołując się do wybranych przykładów, czym według niego jest patriotyzm,

porównuje tę postawę z nacjonalizmem, szowinizmem i kosmopolityzmem;

3) rozpoznaje przejawy ksenofobii, w tym rasizmu, szowinizmu i antysemityzmu, oraz

uzasadnia potrzebę przeciwstawiania się takim zjawiskom;

4) rozważa, w jaki sposób stereotypy i uprzedzenia utrudniają dziś relacje między narodami;

5) uzasadnia, że można równocześnie być Polakiem, Europejczykiem i członkiem

społeczności światowej.

Cele kształcenia ‒ wymagania ogólne w zakresie geografii Polski

Uczeń poznaje najważniejsze cechy środowiska przyrodniczego Polski, zdobywa wiedzę

o miastach i regionach Polski, poznaje przyczyny zróżnicowania gospodarczego Polski,

korzysta z atlasu Polski i rozbudza swoje zainteresowania krajem przodków i regionem Polski,

z którego pochodzi jego rodzina.

Poz. 2387

Treści nauczania ‒ wymagania szczegółowe w zakresie geografii Polski

1. Polska na mapie Europy

Uczeń

1) pokazuje Polskę na mapie Europy;

2) opisuje położenie Polski, wskazuje na mapie jej granice oraz państwa sąsiadujące i ich

stolice;

3) rozpoznaje główne regiony przyrodnicze Polski i wskazuje je na mapie;

4) pokazuje na mapie niziny, wyżyny i góry;

5) wskazuje na mapie Morze Bałtyckie oraz najważniejsze polskie jeziora i rzeki.

2. Moja Ojczyzna

Uczeń

1) opisuje miejsce i region, z którego pochodzi jego rodzina lub inne znane mu rodziny

polskie, opisuje jego środowisko przyrodnicze i tradycje regionalne;

2) zbiera informacje o cechach środowiska geograficznego tego regionu i ludziach tam

mieszkających;

3) posługuje się mapą tego regionu i wskazuje na niej najważniejsze miejscowości, rzeki

i obiekty historyczne;

4) opisuje ten region na mapie.

3. Krajobrazy Polski

Uczeń

1) opisuje cechy klimatu Polski, wyjaśnia, na czym polegają zmiany krajobrazów polskich

w roku kalendarzowym;

2) opisuje wybrane krajobrazy w różnych porach roku;

3) charakteryzuje wybrane krajobrazy Polski: gór wysokich, wyżyny wapiennej, nizinny,

pojezierny i nadmorski oraz podaje przykłady zależności między cechami krajobrazu

a formami działalności człowieka;

4) opisuje formy ochrony przyrody stosowane w Polsce oraz wymienia i wskazuje na

mapie parki narodowe;

5) rozpoznaje na mapie hipsometrycznej niziny, wyżyny i góry;

6) wymienia najważniejsze walory turystyczne największych miast Polski, ze szczególnym

uwzględnieniem Warszawy, Krakowa i Gdańska.

4. Człowiek i jego działalność gospodarcza

Uczeń

1) opowiada o rozmieszczeniu ludności na podstawie mapy Polski;

2) wymienia największe miasta Polski i wskazuje je na mapie;

3) wymawia poprawnie nazwy największych miast Polski;

4) wymienia najważniejsze walory turystyczne największych miast Polski;

5) opisuje krajobraz wiejski i rolniczy w Polsce oraz wymienia najważniejsze rośliny

uprawne i zwierzęta hodowlane;

6) identyfikuje tradycyjne potrawy polskiej kuchni;

7) wymienia najważniejsze surowce mineralne eksploatowane w Polsce;

Poz. 2387

8) podaje przykłady aktualnych problemów społeczno-gospodarczych współczesnej Polski,

korzystając z różnych źródeł informacji (od osób dorosłych, z prasy, radia, telewizji

i internetu);

9) wymienia mniejszości narodowe i etniczne żyjące w Polsce oraz na wybranych

przykładach opisuje ich kulturę i tradycje.

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Po ukończeniu szkoły podstawowej uczeń kontynuuje kształcenie ogólne w szkole

ponadpodstawowej ‒ w liceum ogólnokształcącym.

Celem kształcenia uzupełniającego w liceum ogólnokształcącym jest

1) doskonalenie umiejętności myślowo-językowych, takich jak czytanie ze zrozumieniem,

pisanie twórcze, formułowanie pytań i problemów, posługiwanie się kryteriami,

uzasadnianie, wyjaśnianie, klasyfikowanie, wnioskowanie, definiowanie, posługiwanie się

przykładami;

2) rozwijanie indywidualnych zainteresowań ucznia i integrowanie różnych dyscyplin wiedzy

w ramach przedmiotu język polski;

3) rozwijanie szacunku dla wiedzy, wyrabianie pasji poznawania świata i zachęcanie do

praktycznego stosowania zdobytych wiadomości;

4) rozwijanie nawyków systematycznego uczenia się;

5) doskonalenie umiejętności współpracy w grupie i podejmowania samodzielnych działań;

6) rozwijanie wrażliwości społecznej, moralnej i estetycznej.

Do najważniejszych umiejętności zdobywanych przez ucznia w trakcie kształcenia uzupełniającego

w liceum ogólnokształcącym należą

1) umiejętność komunikowania się w języku polskim, zarówno w mowie, jak i w piśmie, oraz

stosowanie przyjętych norm językowych;

2) czytanie ‒ umiejętność łącząca zarówno rozumienie sensów, jak i znaczeń symbolicznych

wypowiedzi, kluczowa umiejętność lingwistyczna i psychologiczna prowadząca do rozwoju

osobowego, aktywnego uczestnictwa we wspólnocie i przekazywania doświadczeń między

pokoleniami;

3) umiejętność samodzielnego docierania do informacji, dokonywania ich selekcji, syntezy

i wartościowania oraz rzetelnego korzystania ze źródeł;

4) myślenie analityczne, syntetyczne, logiczne, komputacyjne, przyczynowo-skutkowe,

kreatywne i abstrakcyjne.

Jednym z najważniejszych zadań liceum ogólnokształcącego jest rozwijanie kompetencji

językowej i kompetencji komunikacyjnej w języku polskim. Istotne w tym zakresie jest łączenie

teorii i praktyki językowej. Wzbogacanie słownictwa, w tym poznawanie terminologii

właściwej dla każdego z przedmiotów, służy rozwojowi intelektualnemu ucznia,

a wspomaganie i dbałość o ten rozwój należy do obowiązków każdego nauczyciela.

Poz. 2387

JĘZYK POLSKI

Klasy I‒IV liceum ogólnokształcącego

Język polski realizowany jako przedmiot w liceum ogólnokształcącym pozwala uczniowi na

poznawanie dzieł literackich wchodzących w skład polskiego dziedzictwa, jak i utworów

polskiej literatury współczesnej, których autorzy zdobyli uznanie. Realizacja celów kształcenia ‒

wymagań ogólnych i treści nauczania ‒ wymagań szczegółowych przedmiotu język polski ma

służyć osiągnięciu przez ucznia umiejętności świadomego i krytycznego odbioru dzieł literackich,

ich interpretacji w różnych kontekstach, rozpoznawania w nich odniesień egzystencjalnych,

aksjologicznych i historycznych. Szczególne znaczenie dla rozwoju kompetencji interpretacyjnych

ma zintegrowanie kształcenia literackiego i kształcenia językowego. Wzbogacanie wiedzy

o języku pozwala uczniowi na świadome uczestnictwo w różnych sytuacjach komunikacyjnych

związanych zarówno z odbiorem, jak i tworzeniem własnych tekstów.

Ważnym zagadnieniem w ramach nauczania języka polskiego jest rozwijanie i ukierunkowanie

samokształcenia ucznia.

Cele kształcenia ‒ wymagania ogólne

I.

Kształcenie językowe

1. Świadome wykorzystywanie języka narodowego w budowaniu tożsamości osobowej

ucznia oraz wspólnot: rodzinnej, narodowej i kulturowej.

2. Pogłębianie funkcjonalnej wiedzy z zakresu nauki o języku polskim.

3. Wzbogacanie umiejętności komunikacyjnych, stosowne wykorzystywanie języka

polskiego w różnych sytuacjach komunikacyjnych.

4. Funkcjonalne wykorzystywanie wiedzy o języku w odczytaniu sensów zawartych

w strukturze głębokiej tekstów literackich i nieliterackich.

5. Uwrażliwianie na piękno mowy ojczystej, wspomaganie rozwoju kultury językowej,

doskonalenie umiejętności posługiwania się poprawną polszczyzną.

II.

Tworzenie wypowiedzi

1. Wykorzystywanie kompetencji językowych w różnych formach wypowiedzi ustnych

i pisemnych.

2. Doskonalenie umiejętności wyrażania własnych sądów, argumentacji i udziału w dyskusji.

3. Kształcenie umiejętności formułowania i uzasadniania sądów na temat dzieł literackich

oraz innych tekstów kultury.

4. Doskonalenie umiejętności retorycznych, w szczególności zasad tworzenia wypowiedzi

spójnych, logicznych i stosowania kompozycji odpowiedniej dla danej formy

gatunkowej.

5. Rozwijanie umiejętności tworzenia tekstów o wyższym stopniu trudności.

III.

Kształcenie literackie i kulturowe

1. Kształtowanie dojrzałości intelektualnej, emocjonalnej i moralnej uczniów.

2. Rozumienie historii literatury polskiej i dziejów kultury jako procesu, a także

dostrzeganie roli czynników wewnętrznych i zewnętrznych, wpływających na ten proces.

3. Rozumienie konieczności zachowania i rozwoju literatury oraz kultury polskiej w życiu

jednostki i społeczeństwa.

Poz. 2387

4. Rozróżnianie kultury oraz dostrzeganie związków między jej rodzajami.

5. Kształtowanie różnorodnych postaw czytelniczych: od czytania spontanicznego do

odbioru opartego na podstawach naukowych.

6. Kształcenie umiejętności czytania, analizowania i interpretowania literatury oraz innych

tekstów kultury polskiej, a także ich wzajemnej korespondencji.

7. Kształtowanie świadomego odbioru utworów literackich i tekstów kultury polskiej na

różnych poziomach: dosłownym, metaforycznym, symbolicznym i aksjologicznym.

8. Kształcenie umiejętności rozumienia roli mediów oraz ich wpływu na zachowania

i postawy ludzi, a także właściwego korzystania z nich.

9. Budowanie systemu wartości na fundamencie prawdy, dobra i piękna oraz szacunku dla

człowieka.

10. Kształtowanie umiejętności rozpoznawania i wartościowania postaw budujących

szacunek dla człowieka (np. wierność, odpowiedzialność, umiar) oraz służących

budowaniu wspólnot: państwowej, narodowej i społecznej (np. patriotyzm,

sprawiedliwość, obowiązkowość, szlachetność, walka, praca, odwaga, roztropność).

IV.

Samokształcenie

1. Rozwijanie zainteresowań humanistycznych w zakresie języka i kultury polskiej.

2. Doskonalenie umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji, w tym zasobów

cyfrowych, oceny ich rzetelności, wiarygodności i poprawności merytorycznej.

3. Utrwalanie poszanowania dla cudzej własności intelektualnej.

4. Kształtowanie nawyków systematycznego uczenia się, porządkowania zdobytej wiedzy

i jej pogłębiania.

5. Kształtowanie nawyku samodzielnej i systematycznej lektury.

6. Rozwijanie uzdolnień przez udział w różnych formach aktywności intelektualnej i twórczej.

7. Rozwijanie umiejętności efektywnego posługiwania się technologią informacyjną

w poszukiwaniu, porządkowaniu i wykorzystywaniu pozyskanych informacji.

Treści nauczania ‒ wymagania szczegółowe

W liceum ogólnokształcącym obowiązuje utrwalanie, poszerzanie i doskonalenie wiadomości

i umiejętności nabytych w szkole podstawowej.

I.

Kształcenie językowe

1. Gramatyka języka polskiego

Uczeń

1) określa formy fleksyjne odmiennych części mowy i ich funkcje w tekście;

2) rozpoznaje w tekstach nieodmienne części mowy oraz określa ich funkcje znaczeniowe

i składniowe;

3) rozumie reguły budowy słowotwórczej wyrazów i określa znaczenie różnych konstrukcji

słowotwórczych w tekście;

4) określa argumentacyjny charakter różnych konstrukcji składniowych i ich funkcje w tekście;

5) wykorzystuje wiedzę z dziedziny fleksji, słowotwórstwa, frazeologii i składni w analizie

i interpretacji tekstów literackich oraz tworzeniu własnych wypowiedzi.

Poz. 2387

2. Zróżnicowanie języka

Uczeń

1) rozróżnia pojęcie stylu i stylizacji oraz rozumie ich znaczenie w tekście;

2) rozróżnia style funkcjonalne polszczyzny oraz rozumie zasady ich stosowania;

3) rozpoznaje i ocenia modę językową we współczesnym języku;

4) rozpoznaje zmiany w słownictwie będące wynikiem procesów słowotwórczych

i zapożyczeń językowych;

5) dostrzega wpływy obce w polszczyźnie i ich przyczyny w każdej epoce, określa rodzaje

zapożyczeń i sposób ich funkcjonowania w polszczyźnie różnych epok oraz odnosi

wskazane zjawiska do współczesnej polszczyzny;

6) zna, rozumie i funkcjonalnie wykorzystuje biblizmy, mitologizmy, sentencje,

przysłowia i aforyzmy obecne w polskim dziedzictwie kulturowym;

7) rozumie znaczenie współczesnej polszczyzny potocznej w kształtowaniu zachowań

językowych oraz określa jej funkcje w zróżnicowaniu języka mówionego i pisanego;

8) określa cechy stylu wypowiedzi internetowych oraz wartościuje wypowiedzi tworzone

przez internautów;

9) rozpoznaje słownictwo o charakterze wartościującym, odróżnia słownictwo neutralne

od słownictwa o zabarwieniu emocjonalnym oraz słownictwo oficjalne od słownictwa

potocznego.

3. Komunikacja językowa i kultura języka

Uczeń

1) rozpoznaje i określa funkcje tekstu (informatywną, poetycką, metajęzykową,

ekspresywną i impresywną, w tym perswazyjną);

2) rozpoznaje zjawiska powodujące niejednoznaczność wypowiedzi (homonimie) oraz dba

o jasność i precyzję komunikatu;

3) sprawnie posługuje się różnymi odmianami polszczyzny w zależności od sytuacji

komunikacyjnej;

4) potrafi odczytać wieloznaczność wypowiedzi na podstawie intonacji, mowy ciała lub

odnośników do kontekstu;

5) stosuje zasady etyki wypowiedzi oraz wartościuje wypowiedzi językowe, stosując

kryteria (np. prawda‒fałsz, poprawność‒niepoprawność);

6) stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach ustnych i pisemnych odpowiednie

do sytuacji;

7) określa zmiany w komunikacji językowej związane z rozwojem jej form

(np. komunikacji internetowej).

4. Ortografia i interpunkcja

Uczeń

1) stosuje wszystkie zasady ortografii i interpunkcji, w tym szczególnie: pisowni wielką

i małą literą, pisowni łącznej i rozłącznej partykuły nie oraz partykuły -bym, -byś, -by

z różnymi częściami mowy, pisowni zakończeń -ji, -ii, -i, zapisu przedrostków roz-, bez,

wes-, wz-, ws-, pisowni przyimków złożonych, pisowni nosówek (a, ę) oraz połączeń

om, on, em, en, pisowni skrótów i skrótowców;

Poz. 2387

2) wykorzystuje składniowo-znaczeniowy charakter interpunkcji do uwypuklenia sensów

redagowanego przez siebie tekstu.

II.

Tworzenie wypowiedzi

1. Elementy retoryki

Uczeń

1) formułuje tezy i argumenty w wypowiedzi ustnej i pisemnej przy użyciu odpowiednich

konstrukcji składniowych;

2) określa i rozróżnia cele perswazyjne w wypowiedzi literackiej i nieliterackiej;

3) określa w tekstach retorycznych zasadę kompozycyjną (np. teza, argumenty, apel,

pointa);

4) rozumie, na czym polega logika i konsekwencja toku rozumowania w wypowiedziach

argumentacyjnych;

5) odróżnia dyskusję od sporu i kłótni.

2. Mówienie i pisanie

Uczeń

1) zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne

zdanie;

2) buduje wypowiedź w sposób świadomy, ze znajomością jej funkcji językowej,

z uwzględnieniem celu i adresata;

3) reaguje na przejawy agresji językowej (np. zadając pytania, prosząc o rozwinięcie lub

uzasadnienie stanowiska, wykazując sprzeczność wypowiedzi);

4) zgodnie z normami formułuje pytania, odpowiedzi i oceny, redaguje informacje,

uzasadnienia, komentarze i głos w dyskusji;

5) tworzy formy użytkowe: protokół, opinię i zażalenie, stosuje zwroty adresatywne

i etykietę językową;

6) tworzy spójne wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź

o charakterze argumentacyjnym, referat, definicja, hasło encyklopedyczne i notatka

syntetyzująca;

7) tworzy plan dekompozycyjny tekstów o charakterze argumentacyjnym;

8) tworzy plan kompozycyjny wypowiedzi;

9) stosuje retoryczne zasady kompozycyjne w tworzeniu własnego tekstu oraz wygłasza

mowę z uwzględnieniem środków pozajęzykowych;

10) w interpretacji przedstawia propozycję odczytania tekstu, formułuje argumenty na

podstawie tekstu i znanych kontekstów, w tym własnego doświadczenia, przeprowadza

logiczny wywód służący uprawomocnieniu formułowanych sądów;

11) stosuje zasady poprawności językowej i stylistycznej w tworzeniu własnego tekstu oraz

potrafi weryfikować własne i cudze decyzje poprawnościowe;

12) wykorzystuje wiedzę o języku w pracy redakcyjnej nad tekstem własnym i cudzym,

dokonuje korekty tekstu własnego i cudzego, stosuje kryteria poprawności językowej.

III.

– 59 –

Poz. 2387

Kształcenie literackie i kulturowe

1. Czytanie utworów literackich

Uczeń

1) rozumie podstawy periodyzacji literatury, sytuuje utwory literackie w poszczególnych

okresach: średniowiecze, renesans, barok, oświecenie, romantyzm, pozytywizm, Młoda

Polska, dwudziestolecie międzywojenne, literatura wojny i okupacji, literatura lat 1945‒1989

krajowa i emigracyjna oraz literatura po 1989 r.;

2) dostrzega żywotność motywów biblijnych i antycznych w polskich tekstach literackich;

3) rozróżnia gatunki epickie, liryczne, dramatyczne i synkretyczne, w tym: gatunki

poznane w szkole podstawowej, epos, odę, psalm, kronikę, satyrę, sielankę, balladę,

dramat romantyczny, powieść poetycką, a także odmiany powieści i dramatu, wymienia

ich podstawowe cechy oraz określa cechy gatunkowe czytanych utworów literackich;

4) rozpoznaje w tekście literackim środki wyrazu artystycznego poznane w szkole

podstawowej oraz środki znaczeniowe: oksymoron, peryfrazę, hiperbolę i wyliczenie;

5) rozpoznaje w tekstach literackich komizm, tragizm, humor, patos i rozumie ich

wartościujący charakter;

6) interpretuje treści alegoryczne i symboliczne utworu literackiego;

7) określa problematykę poznanych tekstów oraz jej związek z programami epoki

literackiej, zjawiskami społecznymi, historycznymi, egzystencjalnymi i estetycznymi;

8) rozpoznaje w utworze sposoby kreowania świata przedstawionego (narracji, fabuły,

bohaterów, sytuacji lirycznej, akcji, wątków i motywów) oraz dokonuje ich interpretacji

i wartościowania;

9) rozumie pojęcie motywu literackiego i toposu, rozpoznaje podstawowe motywy

w utworach literackich oraz określa ich rolę w tworzeniu znaczeń uniwersalnych;

10) w interpretacji utworów literackich odwołuje się do tekstów poznanych w szkole

podstawowej, w tym: trenów i pieśni Jana Kochanowskiego, bajek Ignacego

Krasickiego, Dziadów cz. II oraz Pana Tadeusza Adama Mickiewicza;

11) porównuje utwory literackie lub ich fragmenty, dostrzega kontynuacje i nawiązania

w porównywanych utworach, określa cechy wspólne i różne;

12) przedstawia propozycję interpretacji utworu, wskazuje w tekście miejsca, które mogą

stanowić argumenty na poparcie jego propozycji interpretacyjnej, odwołuje się do

znanych mu kontekstów, w tym ‒ jeżeli jest to uzasadnione ‒ do kontekstu własnego

doświadczenia życiowego lub lekturowego;

13) wykorzystuje w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie

kontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny

i biograficzny;

14) określa w poznawanych utworach problematykę egzystencjalną i poddaje ją refleksji;

15) określa obecne w utworach literackich wartości uniwersalne i narodowe: dobro, prawda,

piękno, wiara, nadzieja, miłość, Bóg, honor, ojczyzna, wolność, niepodległość,

solidarność, braterstwo i przyjaźń, określa ich rolę i związek z problematyką utworu

oraz znaczenie dla budowania własnego systemu wartości;

16) rozumie problem konfliktu wartości i cel ukazywania takich konfliktów w utworach

literackich oraz ich związek z wartościami poznawczymi i etycznymi.

Poz. 2387

2. Odbiór tekstów kultury

Uczeń

1) przetwarza i hierarchizuje informacje w analizie tekstów publicystycznych,

popularnonaukowych i naukowych;

2) analizuje strukturę tekstu: odczytuje jego sens, główną myśl, sposób prowadzenia

wywodu i argumentację;

3) rozpoznaje specyfikę tekstów publicystycznych (artykułu, felietonu i reportażu),

retorycznych (przemówienia, laudacji i homilii), popularnonaukowych i naukowych

(rozprawy) oraz wśród tekstów prasowych rozróżnia wiadomość i komentarz;

4) charakteryzuje główne prądy filozoficzne oraz określa ich wpływ na kulturę epoki;

5) odczytuje pozaliterackie teksty kultury, stosując kod właściwy danej dziedzinie sztuki;

6) odróżnia dzieła kultury wysokiej od tekstów kultury popularnej, stosuje kryteria

pozwalające odróżnić arcydzieło od kiczu.

IV.

Samokształcenie

Uczeń

1) rozwija umiejętność pracy samodzielnej, między innymi przez przygotowanie referatów

poświęconych problemom pokrewnym do omawianych;

2) porządkuje informacje w problemowe całości przez ich wartościowanie, syntetyzuje

poznawane treści wokół problemu, tematu, zagadnienia oraz potrafi je wykorzystać

w swoich wypowiedziach;

3) korzysta z literatury naukowej lub popularnonaukowej;

4) sporządza bibliografię i przypis bibliograficzny, także źródeł elektronicznych;

5) dokonuje krytycznej selekcji źródeł;

6) wybiera z tekstu odpowiednie cytaty i potrafi je zastosować w wypowiedzi;

7) wzbogaca swoją wypowiedź pozajęzykowymi środkami komunikacji;

8) posługuje się słownikami ogólnymi języka polskiego oraz słownikami specjalistycznymi

(np. etymologicznymi, frazeologicznymi, skrótów, gwarowymi), także w wersji on-line;

9) wykorzystuje multimedialne źródła informacji oraz dokonuje ich krytycznej oceny;

10) gromadzi i przetwarza informacje oraz sporządza bazę danych;

11) korzysta z zasobów multimedialnych (np. z bibliotek, słowników on-line, wydawnictw

e-book, autorskich stron internetowych twórców) dokonuje wyboru źródeł internetowych,

uwzględniając kryterium poprawności rzeczowej i krytycznie ocenia ich zawartość;

12) wykorzystuje formę projektu w przygotowaniu i prezentowaniu oraz popularyzowaniu

swoich zainteresowań i osiągnięć;

13) zna pojęcie hipertekstu, rozpoznaje jego realizacje internetowe oraz pozainternetowe,

określa ich funkcje w komunikacji oraz umiejętnie z nich korzysta w gromadzeniu

informacji.

–– 49

–

61 –

Poz. 2387

Lektury (teksty poznawane w całości ‒ nie mniej niż 6 pozycji książkowych oraz wybrane

przez nauczyciela teksty o mniejszej objętości, przy czym nie można pominąć autorów

i utworów oznaczonych gwiazdką)

1) Biblia (fragmenty np. Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Pieśni nad

Pieśniami, Księgi Psalmów, Apokalipsy wg św. Jana);

2) Jan Parandowski, Mitologia, część I: Grecja (fragmenty);

3) *Bogurodzica;

4) Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty);

5) Mikołaj Rej, Żywot człowieka poczciwego (fragment);

6) *Jan Kochanowski, wybrane pieśni, w tym: Pieśń IX ks. I, Pieśń V ks. II; psalmy, w tym

Psalm 13, Psalm 47; tren IX, X, XI, XIX; Odprawa posłów greckich (fragmenty);

7) Andrzej Frycz Modrzewski, O poprawie Rzeczypospolitej (fragmenty);

8) Kronika Książąt Polskich, oprac. Jerzy Wojtczak-Szyszkowski;

9) Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty);

10) Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty);

11) Jan Andrzej Morsztyn, Do trupa;

12) Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny;

13) Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski (fragmenty);

14) *Adam Mickiewicz, Oda do młodości, wybrane ballady, w tym Romantyczność,

wybrane sonety z cyklu Sonety krymskie oraz inne wiersze, Konrad Wallenrod

(fragmenty), Dziady cz. IV (fragmenty), Dziady cz. III (fragmenty);

15) Juliusz Słowacki, Kordian (fragmenty), wybrane wiersze, w tym Grób Agamemnona

(fragmenty) lub Sowiński w okopach Woli, Testament mój, Listy do Matki (fragmenty);

16) Cyprian Kamil Norwid, wybrane wiersze, w tym Fortepian Szopena;

17) Aleksander Fredro, Śluby panieńskie;

18) *Bolesław Prus, Lalka (fragmenty);

19) *Henryk Sienkiewicz, Potop (fragmenty), Listy z podróży do Ameryki (fragmenty);

20) Eliza Orzeszkowa, Nad Niemnem (fragmenty);

21) Adam Asnyk, wybór wierszy;

22) Maria Konopnicka, wybór wierszy;

23) wybrane wiersze następujących poetów: Jan Kasprowicz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer,

Leopold Staff;

24) Stanisław Wyspiański, Wesele (fragmenty);

25) *Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (tom I ‒ Jesień) (fragmenty);

26) Stefan Żeromski, Rozdziobią nas kruki, wrony...., Przedwiośnie (fragmenty), Ludzie

bezdomni (fragmenty);

27) Ferdynand Antoni Ossendowski, Mocni ludzie, Zwierzęta, ludzie, bogowie;

28) Krystyna Lubieniecka-Baraniak, Gdy brat staje się katem;

29) Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty);

–– 50

–

62 –

Poz. 2387

30) wybrane wiersze następujących poetów: Bolesław Leśmian, Julian Tuwim, Jan Lechoń,

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Kazimiera Iłłakowiczówna, Julian Przyboś, Tadeusz

Peiper, Józef Czechowicz, Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy;

31) Zofia Kossak-Szczucka, Pożoga. Wspomnienia z Wołynia 1917‒1919, Błogosławiona wina;

32) Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu, Ludzie, którzy szli;

33) Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat;

34) Jarosław Iwaszkiewicz, wybrane opowiadanie;

35) Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem;

36) Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty);

37) Kazimierz Moczarski, Rozmowy z katem (fragmenty);

38) wybrane wiersze następujących poetów: Miron Białoszewski, Tadeusz Różewicz,

Jarosław Marek Rymkiewicz, *Wisława Szymborska, *Zbigniew Herbert, wybrane

wiersze, w tym z tomów Pan Cogito oraz Raport z oblężonego Miasta, *Czesław

Miłosz, Halina Poświatowska, Stanisław Barańczak, Jan Polkowski, Wojciech Wencel,

Ryszard Krynicki, Adam Zagajewski;

39) Sławomir Mrożek, Tango;

40) Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie); Górą „Edek”

(z tomu Prawo prerii);

41) Witold Pilecki, Raport Witolda;

42) Wiesław Kielar, Anus mundi;

43) Jan Paweł II, Przekroczyć próg nadziei (fragmenty), Tryptyk rzymski, Pamięć i tożsamość

(fragmenty), Fides et ratio (fragmenty);

44) Karol Wojtyła, Przed sklepem jubilera;

45) Stefan Wyszyński, Zapiski więzienne;

46) Paweł Zuchniewicz, Ojciec wolnych ludzi. Opowieść o Prymasie Wyszyńskim;

47) Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych);

48) Antoni Libera, Madame;

49) Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie);

50) Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach);

51) wybrane utwory okresu stanu wojennego;

52) powojenna piosenka literacka ‒ wybrane utwory Jacka Kaczmarskiego, Wojciecha

Młynarskiego, Agnieszki Osieckiej oraz wybrane teksty Kabaretu Starszych Panów,

a także utwory w wykonaniu Ewy Demarczyk.

Zalecane dzieła teatralne i filmowe

1) Amadeusz, reż. Miloš Forman;

2) Dekalog, reż. Krzysztof Kieślowski, wybrane filmy z cyklu;

3) Dziady, reż. Konrad Swinarski;

4) Elektra, reż. Piotr Chołodziński;

5) Emigranci, reż. Kazimierz Kutz;

6) Kartoteka, reż. Krzysztof Kieślowski;

–– 51

–

63 –

Poz. 2387

7) Kordian, reż. Jan Englert;

8) Lawa. Opowieść o „Dziadach” Adama Mickiewicza, reż. Tadeusz Konwicki;

9) Moralność pani Dulskiej, reż. Tomasz Zygadło;

10) Nad Niemnem, reż. Zbigniew Kuźmiński;

11) Noc listopadowa, reż. Andrzej Wajda;

12) Noce i dnie, reż. Jerzy Antczak;

13) Rewizor, reż. Jerzy Gruza;

14) Rękopis znaleziony w Saragossie, reż. Wojciech Jerzy Has;

15) Iwona, księżniczka Burgunda, reż. Zygmunt Hübner;

16) Sanatorium pod Klepsydrą, reż. Wojciech Jerzy Has;

17) Śluby panieńskie, reż. Andrzej Łapicki;

18) Wizyta starszej pani, reż. Jerzy Gruza;

19) Ziemia obiecana, reż. Andrzej Wajda;

20) Przerwanie działań wojennych, reż. Juliusz Machulski.

Teksty polecane do samokształcenia

1) Słownik 100 tysięcy potrzebnych słów, red. Jerzy Bralczyk;

2) Jan Błoński, Język właściwie użyty. Szkice o poezji polskiej drugiej połowy XX wieku;

3) Grażyna Borkowska, Pozytywiści i inni;

4) Włodzimierz Dłubacz, O kulturę filozofii;

5) Karol Estreicher, Historia sztuki w zarysie;

6) Formy i normy, czyli poprawna polszczyzna w praktyce, red. Katarzyna Kłosińska;

7) Czesław Jaroszyński, Piotr Jaroszyński, Kultura słowa. Podstawy retoryki klasycznej;

8) Piotr Jaroszyński, Człowiek i nauka. Studium z filozofii kultury;

9) Władysław Kopaliński, Słownik mitów i tradycji kultury;

10) Teresa Kowalik, Przemysław Słowiński, Królewski dar. Co Polska i Polacy dali światu;

11) Jacek Kowalski, Niezbędnik Sarmaty;

12) Jakub Z. Lichański, Retoryka. Historia ‒ Teoria ‒ Praktyka, t. I i II;

13) Tadeusz Lubelski, Historia kina polskiego. Twórcy, filmy, konteksty;

14) Jan Miodek, Słownik ojczyzny polszczyzny;

15) Anna Nasiłowska, Literatura okresu przejściowego 1975‒1996;

16) O polską kulturę humanistyczną. Z Mieczysławem Albertem Krąpcem OP rozmawia

Piotr Stanisław Mazur;

17) Popularna encyklopedia mass mediów, red. Józef Skrzypczak;

18) Praktyczna stylistyka nie tylko dla polonistów, red. Edyta Bańkowska, Agnieszka

Mikołajczuk;

19) Ryszard Przybylski, Klasycyzm, czyli prawdziwy koniec Królestwa Polskiego;

20) Zbigniew Raszewski, Krótka historia teatru polskiego;

21) Władysław Tatarkiewicz, Historia filozofii, Dzieje sześciu pojęć, Droga przez estetykę;

22) Mieczysław Tomaszewski, Muzyka w dialogu ze słowem. Próby, szkice, interpretacje.

Poz. 2387

Warunki i sposób realizacji

Ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla liceum ogólnokształcącego zawierają

chronologiczny układ treści, który pozwala na poznawanie utworów literackich w naturalnym

porządku, tak jak one powstawały, z uwzględnieniem różnorodnych kontekstów, w tym

kulturowych, historycznych i filozoficznych. Nauczanie języka polskiego na tym etapie

edukacyjnym nie może sprowadzać się jedynie do uczenia historii literatury, może to bowiem

prowadzić do encyklopedyzmu czy mnożenia faktów. Chronologia ma stanowić punkt

odniesienia, umożliwić rozwijanie świadomości historycznoliterackiej uczniów, co powinno

dokonywać się przez porównywanie zjawisk literackich w czasie. Należy przyjąć perspektywę

współczesną jako punkt wyjścia do wprowadzania do tradycji.

Kształcenie literackie i kulturowe w liceum ogólnokształcącym powinno akcentować

egzystencjalne aspekty doświadczenia siebie, innych, świata, otwierać ciekawą przestrzeń

myślenia i wartościowania przez kontakty z wartościową literaturą i innymi tekstami kultury.

Powinno równocześnie wprowadzać w tradycję jako strażnika pamięci zbiorowej, łącznika

między dawnymi i współczesnymi latami.

Jednym z ważnych zadań edukacji polonistycznej w liceum ogólnokształcącym jest

kontynuowanie kształcenia umiejętności świadomego posługiwania się językiem polskim.

Kluczowe w tym zakresie jest rozwijanie kompetencji językowej jako podstawy rozumienia

tekstów, wypowiadania się ustnie i pisemnie w różnych formach, umiejętnego argumentowania

swoich sądów i przekonań. Kompetencje językowe warunkowane znajomością gramatyki

języka, jego zasobu leksykalnego i stylistyki stanowią podstawę do rozwijania kompetencji

komunikacyjnych. Świadomość sytuacji, w której odbywa się komunikacja, świadomość reguł,

których wymaga komunikowanie się z otaczającym światem (nie tylko reguł gramatycznych),

a także zasad kultury języka to podstawowa dla człowieka umiejętność we współczesnym

świecie. Dopełnieniem kompetencji komunikacyjnej jest znajomość i stosowanie zasad

ortografii i interpunkcji. Rozwijanie kompetencji językowych i komunikacyjnych ucznia

warunkuje zatem kształcenie odbioru tekstów oraz ich tworzenie.

Ważną rolę w edukacji polonistycznej powinno spełnić samokształcenie rozumiane jako

przygotowanie do edukacji ustawicznej, czyli wychowania człowieka charakteryzującego się

twórczym i dynamicznym stosunkiem do życia i kultury.

Obowiązkiem nauczyciela jest organizowanie wewnętrznej integracji wewnątrzprzedmiotowej,

czyli łączenie kształcenia literackiego i kulturowego, językowego, tworzenia wypowiedzi oraz

samokształcenia.

–– 53

–

65 –

Poz. 2387

WIEDZA O POLSCE

(elementy historii, geografii, kultury)

Klasy I‒IV liceum ogólnokształcącego

Cele kształcenia ‒ wymagania ogólne w zakresie historii Polski i kultury

Uczeń zdobywa usystematyzowaną wiedzę na temat historii Polski, kultury i społeczeństwa

polskiego na przestrzeni od X w. do czasów współczesnych, która pozwoli mu lepiej poznać

historię Polski oraz dostrzec korzenie wielu współczesnych zjawisk politycznych, społecznych,

gospodarczych i kulturowych.

Edukacja historyczna pełni ważne cele wychowawcze i umożliwia uczniowi

1) poznanie chronologii historycznej ważnych wydarzeń z dziejów narodu polskiego, aby

mógł krytycznie odnosić się do przeszłości, lepiej rozumieć teraźniejszość

i odpowiedzialnie budować przyszłość, porządkować i synchronizować wydarzenia

z dziejów ojczystych, dostrzegać zmienność i dynamikę wydarzeń, a także ciągłość

procesów historycznych;

2) kształtowanie zdolności humanistycznych przez analizę i interpretację historyczną

wydarzeń, zjawisk i procesów historycznych, dostrzeganie zależności między różnymi

dziedzinami życia społecznego, rozpoznawanie rodzaju źródeł, ocenę ich przydatności do

wyjaśnienia problemów społecznych i historycznych, dostrzeganie wielości perspektyw

badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny;

3) rozwijanie myślenia historycznego, umiejętności samodzielnego poszukiwania wiedzy

i korzystania z różnorodnych źródeł informacji, tworzenie narracji historycznej,

krytycznego formułowania i wypowiadania własnych opinii;

4) zdobycie rzetelnej wiedzy o najważniejszych przemianach kulturowych, politycznych,

społecznych i gospodarczych w Polsce i na świecie, ze szczególnym uwzględnieniem

historii współczesnej;

5) interpretację źródeł historycznych, budowanie własnych wypowiedzi i ocen z myślą

o udziale w życiu publicznym;

6) rozbudzanie poczucia miłości do Polski przez szacunek i przywiązanie do tradycji i historii

narodu polskiego oraz jego osiągnięć, kultury i języka polskiego;

7) kształtowanie więzi z Polską, szacunku dla dziedzictwa narodowego, postaw obywatelskich,

rozbudzanie zainteresowań przeszłością własną i swojej rodziny.

Treści nauczania ‒ wymagania szczegółowe w zakresie historii Polski i kultury

1. Polska w okresie wczesnopiastowskim

Uczeń

1) przedstawia przykłady osadnictwa na obszarach dzisiejszej Polski w okresie

przedsłowiańskim i słowiańskim;

2) wyjaśnia uwarunkowania narodzin państwa polskiego i jego chrystianizacji;

3) opisuje rozwój terytorialny państwa polskiego w X‒XII w.;

Poz. 2387

4) charakteryzuje rolę współdziałania Kościoła i państwa dla utrwalenia polskiej

suwerenności (św. Wojciech, arcybiskupstwo gnieźnieńskie);

5) omawia znaczenie przyjęcia chrześcijaństwa w obrządku łacińskim dla rozwoju kultury,

a zwłaszcza języka polskiego;

6) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski i Europy w X‒XII w.;

7) ocenia panowanie wybranych postaci wybitnych władców z okresu wczesnopiastowskiego

(Mieszka I, Bolesława Chrobrego, Kazimierza Odnowiciela, Bolesława Szczodrego

i Bolesława Krzywoustego).

2. Polska w okresie rozbicia dzielnicowego

Uczeń

1) wyjaśnia przyczyny polityczne i społeczno-gospodarcze oraz następstwa rozbicia

dzielnicowego;

2) przedstawia nowe zagrożenia zewnętrzne (Marchia Brandenburska, Zakon Krzyżacki,

Tatarzy);

3) charakteryzuje proces formowania się społeczeństwa stanowego w Polsce;

4) opisuje przemiany społeczno-gospodarcze na ziemiach polskich i ocenia społeczno-kulturowe

skutki kolonizacji na prawie niemieckim;

5) charakteryzuje proces przezwyciężenia rozbicia politycznego ziem polskich ze wskazaniem

na rolę władców i Kościoła (znaczenie istnienia metropolii gnieźnieńskiej);

6) zestawia najważniejsze wydarzenia z okresu rozbicia dzielnicowego i dziejów Europy

w okresie od XII do XIV w.

3. Polska w XIV i XV w.

Uczeń

1) opisuje rozwój terytorialny państwa polskiego w XIV i XV w.;

2) charakteryzuje rozwój monarchii stanowej w Polsce, uwzględniając strukturę

społeczeństwa polskiego w późnym średniowieczu i rozwój przywilejów szlacheckich;

3) wyjaśnia międzynarodowe i wewnętrzne uwarunkowania związków Polski z Węgrami

i Litwą w XIV i XV w.;

4) charakteryzuje i ocenia stosunki polsko-krzyżackie na płaszczyźnie politycznej,

gospodarczej i kulturowej;

5) ocenia panowanie Kazimierza Wielkiego;

6) ocenia panowanie Piastów w dziejach Polski;

7) wyjaśnia początek ewolucji unii polsko-litewskiej: od unii w Krewie do unii w Horodle;

8) charakteryzuje rozwój państwa za panowania pierwszych Jagiellonów;

9) ocenia politykę dynastyczną Jagiellonów;

10) zestawia wydarzenia z dziejów Polski i Europy w XIV i XV w.

4. Kultura polskiego średniowiecza

Uczeń

1) wyjaśnia uniwersalny charakter kultury zachodniego średniowiecza, wskazując na

wyjątkową rolę chrześcijaństwa jako podstawy ścisłej więzi wiary religijnej i rozumu;

2) rozpoznaje trzy podstawowe wyznaczniki zasięgu zachodniej christianitas: łacina

(język liturgii i nauki), etos rycerski i sztuka gotycka;

Poz. 2387

3) rozpoznaje dokonania okresu średniowiecza w dziedzinie kultury, z uwzględnieniem

dorobku polskiego średniowiecza;

4) określa znaczenie chrześcijaństwa w obrządku łacińskim dla rozwoju kultury polskiej;

5) charakteryzuje sztukę romańską i gotycką.

5. Państwo polsko-litewskie w czasach ostatnich Jagiellonów

Uczeń

1) opisuje zmiany terytorialne państwa polsko-litewskiego i charakteryzuje stosunki

z sąsiadami w XVI w.;

2) wyjaśnia funkcjonowanie najważniejszych instytucji życia politycznego w XVI-wiecznej

Polsce i ocenia funkcjonowanie demokracji szlacheckiej;

3) ocenia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej i modelu

życia gospodarczego (gospodarka folwarczno-pańszczyźniana) na tle europejskim oraz

zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski w XVI w. z wydarzeniami

europejskimi;

4) przedstawia sytuację wyznaniową na ziemiach państwa polsko-litewskiego w XVI w.

na tle wojen religijnych trwających na skutek reformacji na Zachodzie;

5) ocenia blaski i cienie sytuacji politycznej państwa ostatnich Jagiellonów w dobie

„Złotego Wieku”.

6. Rzeczpospolita Obojga Narodów

Uczeń

1) wyjaśnia przyczyny, okoliczności i następstwa zawarcia unii realnej między Koroną

a Litwą;

2) charakteryzuje ustrój Rzeczypospolitej Obojga Narodów w świetle postanowień unii

lubelskiej;

3) opisuje strukturę terytorialną i ludnościową Rzeczypospolitej Obojga Narodów;

4) wyjaśnia prawne i kulturowe podstawy tolerancji religijnej na ziemiach Rzeczypospolitej

Obojga Narodów w XVI w. oraz omawia założenia i skutki unii brzeskiej.

7. Renesans w Polsce

Uczeń

1) charakteryzuje i ocenia kulturowe korzenie oraz dorobek polskiej myśli politycznej

doby renesansu;

2) rozpoznaje i charakteryzuje najważniejsze zabytki architektury i sztuki renesansowej w Polsce;

3) przedstawia dokonania wybitnych twórców polskiego odrodzenia.

8. Pierwsze wolne elekcje i ich rezultaty

Uczeń

1) wyjaśnia przyczyny i rezultaty elekcji Henryka Walezego i Stefana Batorego;

2) opisuje przebieg wolnej elekcji;

3) omawia i ocenia rolę rozwiązań prawnych (artykuły henrykowskie i pacta conventa);

4) prezentuje działania Stefana Batorego w zakresie polityki wewnętrznej (reformy

sądowe, skarbowe i wojskowe, wojna z Gdańskiem, rola Jana Zamoyskiego);

5) charakteryzuje wojnę polsko-moskiewską i jej rezultaty;

6) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski i Europy w XVI w.

–– 56

–

68 –

Poz. 2387

9. Polityka wewnętrzna i zagraniczna Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w.

Uczeń

1) omawia konflikty wewnętrzne i zewnętrzne Rzeczypospolitej Obojga Narodów w okresie

panowania Wazów;

2) opisuje sytuację wewnętrzną i położenie międzynarodowe Rzeczypospolitej Obojga

Narodów w latach 1669–1696;

3) ocenia znaczenie bitwy pod Wiedniem dla losów Rzeczypospolitej Obojga Narodów

i Europy;

4) charakteryzuje zmiany granic Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w.;

5) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Rzeczypospolitej Obojga Narodów,

Europy i świata w XVII w.;

6) ustala rolę wybitnych polskich dowódców i polityków XVII w.

10. Ustrój, społeczeństwo i kultura Rzeczypospolitej Obojga Narodów w XVII w.

Uczeń

1) charakteryzuje proces oligarchizacji życia politycznego Rzeczypospolitej, uwzględniając

wpływy obce, liberum veto i rokosze;

2) wyjaśnia przyczyny kryzysów wewnętrznych i załamania gospodarczego Rzeczypospolitej

w XVII w.;

3) ocenia polską specyfikę w zakresie rozwiązań ustrojowych, struktury społecznej

i modelu życia gospodarczego na tle europejskim i synchronizuje najważniejsze

wydarzenia z dziejów Polski w XVII w. z wydarzeniami europejskimi;

4) charakteryzuje sarmatyzm jako ideologię i styl życia polskiej szlachty;

5) wymienia cechy architektury i sztuki barokowej, rozpoznaje i lokalizuje najwybitniejsze

przykłady architektury i sztuki baroku w Polsce.

11. Rzeczpospolita w XVIII w. (od czasów saskich do Konstytucji 3 maja)

Uczeń

1) opisuje i ocenia sytuację wewnętrzną oraz międzynarodową Rzeczypospolitej

w czasach saskich;

2) charakteryzuje politykę Rosji, Prus i Austrii wobec Rzeczypospolitej, wskazując

przejawy osłabienia suwerenności państwa polskiego;

3) przedstawia reformy z pierwszych lat panowania Stanisława Augusta;

4) wyjaśnia przyczyny i przedstawia zasięg terytorialny pierwszego rozbioru

Rzeczypospolitej;

5) wyjaśnia okoliczności zwołania Sejmu Wielkiego i przedstawia jego reformy, ze

szczególnym uwzględnieniem postanowień Konstytucji 3 maja.

12. Kultura doby oświecenia w Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Uczeń

1) opisuje dorobek oświecenia w Rzeczypospolitej;

2) omawia rolę instytucji oświeceniowych (Biblioteki Załuskich, teatru i Komisji Edukacji

Narodowej);

3) przedstawia wybitnych twórców polskiego oświecenia.

Poz. 2387

13. Schyłek Rzeczypospolitej (wojna z Rosją i powstanie kościuszkowskie)

Uczeń

1) wyjaśnia wpływ konfederacji targowickiej na wybuch wojny z Rosją, charakteryzuje

postawę pruskiego „sojusznika” Polski w 1792 r.;

2) charakteryzuje przebieg powstania kościuszkowskiego, z uwzględnieniem roli jego

przywódców;

3) ocenia postać Tadeusza Kościuszki jako pierwszego polskiego nowożytnego bohatera

narodowego;

4) opisuje zasięg terytorialny drugiego i trzeciego rozbioru Rzeczypospolitej;

5) przedstawia przyczyny upadku Rzeczypospolitej w XVIII w.;

6) charakteryzuje skutki zniszczenia Rzeczypospolitej dla europejskiej kultury politycznej

oraz dla międzynarodowego ładu politycznego i gospodarczego w Europie;

7) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Rzeczypospolitej w XVIII w. z wydarzeniami

w Europie i na świecie.

14. Sprawa polska w dobie wojen napoleońskich

Uczeń

1) przedstawia przykłady zaangażowania się Polaków po stronie Napoleona, z uwzględnieniem

losów Legionów Polskich we Włoszech;

2) charakteryzuje genezę, ustrój i losy Księstwa Warszawskiego;

3) omawia stosunek Napoleona do sprawy polskiej, w tym znaczenie „wojny polskiej” 1812 r.;

4) ocenia znaczenie epoki napoleońskiej dla sprawy polskiej.

15. Ziemie polskie i ich mieszkańcy w latach 1815‒1848

Uczeń

1) charakteryzuje postanowienia kongresu wiedeńskiego dotyczące ziem polskich;

2) charakteryzuje sytuację ustrojową, gospodarczą i kulturową Królestwa Polskiego i na

ziemiach zabranych w latach 1815‒1830;

3) wyjaśnia przyczyny wybuchu powstania listopadowego i wymienia następstwa

powstania dla Polaków w różnych zaborach;

4) charakteryzuje poczynania władz powstańczych, omawia charakter działań zbrojnych

i stan kwestii polskiej na arenie międzynarodowej;

5) charakteryzuje położenie Polaków w zaborach pruskim i austriackim, na obszarze

Wielkiego Księstwa Poznańskiego, ziem zabranych oraz w Rzeczypospolitej Krakowskiej;

6) przedstawia wpływ Wielkiej Emigracji na życie polityczne w kraju;

7) przedstawia wystąpienie niepodległościowe w 1846 r., w tym powstanie krakowskie

i „rabację” galicyjską;

8) opisuje przebieg i wskazuje następstwa Wiosny Ludów na ziemiach polskich;

9) przedstawia udział Polaków w Wiośnie Ludów w Europie;

10) rozpoznaje i charakteryzuje dorobek kultury polskiej w I połowie XIX w.

16. Powstanie styczniowe i jego następstwa

Uczeń

1) wyjaśnia genezę powstania styczniowego i opisuje jego następstwa;

2) opisuje działania władz powstańczych, charakter toczonych walk i międzynarodową

reakcję na powstanie styczniowe (postawa Francji i Prus);

Poz. 2387

3) charakteryzuje organizację polskiego państwa podziemnego w okresie powstania

styczniowego oraz rolę jego przywódców, ze szczególnym uwzględnieniem osoby

i programu Romualda Traugutta;

4) przedstawia problem uwłaszczenia chłopów w zaborze rosyjskim i porównuje

z procesem uwłaszczeniowym w pozostałych zaborach;

5) przedstawia skutki powstania styczniowego;

6) ocenia znaczenie powstań narodowych dla kształtowania się nowoczesnego narodu

polskiego, ukazuje odzwierciedlenie powstań w dokonaniach kultury.

17. Ziemie polskie pod zaborami w II połowie XIX w. i na początku XX w

Uczeń

1) wyjaśnia cele i porównuje metody polityki zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej

Rzeczypospolitej (w tym ziem zabranych) – rusyfikacja, germanizacja i autonomia

galicyjska;

2) porównuje zmiany zachodzące w sytuacji społeczno-gospodarczej w trzech zaborach;

3) charakteryzuje postawy społeczeństwa polskiego w stosunku do zaborców;

4) charakteryzuje proces formowania się nowoczesnej świadomości narodowej Polaków

i innych grup narodowych zamieszkujących tereny dawnej Rzeczypospolitej, dostrzega

kluczowe znaczenie utrzymania i przekazywania polskiego kodu kulturowego (wiara,

język) dla podtrzymania świadomości narodowej;

5) przedstawia przejawy atrakcyjności kulturowej polskości dla obcokrajowców (podaje

przykłady twórczej aktywności spolonizowanych cudzoziemców);

6) rozpoznaje przejawy budzenia się polskości na Górnym Śląsku, Warmii i Mazurach oraz

cofania się polskości wraz z ustępowaniem cywilizacji łacińskiej na „ziemiach

zabranych”;

7) przedstawia genezę nowoczesnych ruchów politycznych (socjalizmu, ruchu ludowego

i ruchu narodowego), z uwzględnieniem ich przedstawicieli, w tym Wincentego Witosa,

Ignacego Daszyńskiego, Romana Dmowskiego, Józefa Piłsudskiego i Wojciecha Korfantego;

8) wyjaśnia genezę, charakter i skutki rewolucji w latach 1905–1907 w Królestwie Polskim.

18. Kultura i nauka polska w II połowie XIX w. i na początku XX w

Uczeń

1) wyjaśnia specyfikę polskiego pozytywizmu i twórczości młodopolskiej;

2) rozpoznaje dorobek kultury polskiej doby pozytywizmu i Młodej Polski;

3) wskazuje przykłady najwybitniejszych dzieł tworzonych „ku pokrzepieniu serc”;

4) ocenia rolę kultury polskiej w dziele zachowania tożsamości narodowej przez Polaków

w dobie rusyfikacji i germanizacji;

5) charakteryzuje przejawy ożywienia religijnego w społeczeństwie polskim i jego

znaczenie dla polskiego ruchu narodowego;

6) rozpoznaje najważniejszych ludzi nauki i omawia ich dokonania.

19. Sprawa polska w przededniu i podczas I wojny światowej

Uczeń

1) omawia stosunek państw zaborczych do sprawy polskiej w przededniu i po wybuchu

I wojny światowej;

Poz. 2387

2) ma wiedzę o służbie setek tysięcy Polaków w armiach państw zaborczych jako

konsekwencji braku własnego państwa;

3) przedstawia koncepcje polityczne polskich ugrupowań politycznych wobec

nadciągającego konfliktu światowego;

4) analizuje umiędzynarodowienie sprawy polskiej (akt 5 listopada 1916 r., rola USA

i rewolucji rosyjskich oraz deklaracja z 3 czerwca 1918 r.);

5) charakteryzuje przykłady zaangażowania militarnego Polaków podczas I wojny

światowej, ze szczególnym uwzględnieniem losów Legionów.

20. Walka o odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej

Uczeń

1) analizuje proces formowania się centralnego ośrodka władzy państwowej (od deklaracji

Rady Regencyjnej z 7 października 1918 r. do małej konstytucji z 1919 r.);

2) charakteryzuje genezę powstania wielkopolskiego 1918–1919 oraz jego znaczenie dla

odrodzenia się państwa polskiego i obrony jego niepodległości w 1920 r.;

3) przedstawia postanowienia konferencji pokojowej w Paryżu dotyczące Polski;

4) charakteryzuje proces kształtowania się polskiej granicy z Niemcami, z uwzględnieniem

powstania wielkopolskiego, powstań śląskich i plebiscytów;

5) charakteryzuje proces kształtowania się polskiej granicy wschodniej, ze szczególnym

uwzględnieniem wojny polsko-bolszewickiej, i ocenia znaczenie bitwy warszawskiej;

6) porównuje kształt terytorialny I i II Rzeczypospolitej;

7) omawia sposoby upamiętnienia heroizmu Polaków na przykładzie Grobu Nieznanego

Żołnierza, Cmentarza Obrońców Lwowa, Muzeum Powstań Śląskich i Muzeum

Powstania Wielkopolskiego 1918–1919;

8) charakteryzuje i ocenia Ojców Niepodległości Polski.

21. Dzieje polityczne II Rzeczypospolitej

Uczeń

1) charakteryzuje ustrój polityczny II Rzeczypospolitej na podstawie konstytucji marcowej

z 1921 r.;

2) wyjaśnia przyczyny przewrotu majowego, charakteryzuje jego przebieg i ocenia skutki

ustrojowe (nowela sierpniowa i konstytucja kwietniowa z 1935 r.);

3) ocenia wpływ Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego i innych polityków na

powstanie i kształt II Rzeczypospolitej oraz porównuje ich wizje Polski;

4) charakteryzuje życie polityczne w Polsce w czasie rządów sanacyjnych;

5) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski, Europy i świata w okresie

międzywojennym;

6) wyjaśnia, na czym polegało znaczenie istnienia II Rzeczypospolitej dla stabilności ładu

międzynarodowego w Europie.

22. Gospodarka i społeczeństwo polskie w okresie międzywojennym

Uczeń

1) charakteryzuje skalę i skutki wojennych zniszczeń, uwzględniając zaborowe „dziedzictwo”;

2) charakteryzuje strukturę społeczeństwa II Rzeczypospolitej, uwzględniając jego

wielonarodowy, wielokulturowy i wieloreligijny charakter;

Poz. 2387

3) przedstawia i ocenia dokonania pierwszych lat odbudowy (m.in. reformy Władysława

Grabskiego i unifikacji państwa);

4) omawia skutki światowego kryzysu gospodarczego na ziemiach polskich;

5) charakteryzuje i ocenia osiągnięcia gospodarcze II Rzeczypospolitej z lat 30. (m.in.

reformy Eugeniusza Kwiatkowskiego, rozwój Gdyni i Centralny Okręg Przemysłowy);

6) dostrzega obecność Polonii poza granicami kraju w okresie II Rzeczypospolitej.

23. Kultura i nauka polska w latach 1918‒1939

Uczeń

1) przedstawia najważniejsze osiągnięcia naukowe w Polsce i ich autorów;

2) wymienia najwybitniejsze dzieła architektury, sztuki i literatury polskiej okresu

międzywojennego i ich twórców;

3) przedstawia przykłady osiągnięć postaci kultury popularnej i sportu.

24. Polska w obliczu II wojny światowej

Uczeń

1) przedstawia ideologiczne, polityczne i gospodarcze przyczyny wybuchu II wojny

światowej;

2) analizuje politykę wewnętrzną władz i postawy społeczeństwa wobec zagrożenia

wojennego;

3) ustala zmiany graniczne Polski przed wybuchem II wojny światowej;

4) ocenia politykę zagraniczną w 1938 r. i 1939 r. w powiązaniu z sytuacją międzynarodową,

w tym politykę appeasementu;

5) wyjaśnia genezę paktu Ribbentrop‒Mołotow i przedstawia jego postanowienia.

25. Wojna obronna Polski we wrześniu 1939 r. Agresja Niemiec (1 września) i Związku

Sowieckiego (17 września)

Uczeń

1) charakteryzuje położenie międzynarodowe Polski w przededniu wybuchu II wojny

światowej;

2) wyjaśnia cele wojenne hitlerowskich Niemiec i ZSRS;

3) charakteryzuje i omawia etapy wojny obronnej, podaje przykłady bohaterstwa

obrońców i zbrodni wojennych dokonanych przez najeźdźców oraz wskazuje na mapach

położenia stron walczących;

4) przedstawia następstwa działań wojennych, zaznacza na mapie zmiany granic, dostrzega

znaczenie powołania polskich władz państwowych i sił zbrojnych na uchodźstwie;

5) wyjaśnia przyczyny klęski wrześniowej i ocenia postawę aliantów Polski;

6) charakteryzuje materialne i demograficzne skutki przegranej wojny obronnej;

7) przedstawia i ocenia zachowania aliantów wobec agresji hitlerowskich Niemiec i agresji

sowieckiej 17 września 1939 r.

26. Polska pod okupacją niemiecką i sowiecką

Uczeń

1) przedstawia prawno-ustrojowe regulacje okupacyjnych władz dotyczące terytorium

państwa polskiego i zamieszkującej tam ludności;

2) przedstawia realia życia codziennego w okupowanej Polsce;

–– 61

–

73 –

Poz. 2387

3) wymienia i charakteryzuje przykłady największych zbrodni niemieckich i sowieckich

(m.in. Auschwitz-Birkenau, Palmiry, Piaśnica, niemiecki obóz dla polskich dzieci

w Łodzi, Ponary, Katyń, Miednoje i Charków);

4) porównuje system sowieckich i niemieckich obozów pracy, obozów koncentracyjnych

oraz obozów zagłady, omawia kwestie deportacji i wysiedleń ludności polskiej oraz jej

planowanego wyniszczenia;

5) wyjaśnia przyczyny i rozmiary konfliktu polsko-ukraińskiego, w tym ludobójstwa

ludności polskiej na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej;

6) charakteryzuje postawy polskiego społeczeństwa wobec polityki okupantów oraz

wymienia przykłady heroizmu Polaków, w tym Witolda Pileckiego i Maksymiliana

Marii Kolbego;

7) podaje przykłady kolaboracji z Niemcami i Sowietami;

8) charakteryzuje sytuację dzieci i młodzieży pod okupacją niemiecką i sowiecką oraz

wskazuje przykłady patriotycznych postaw młodzieży (np. udział w konspiracyjnym

harcerstwie);

9) omawia sposoby upamiętnienia zbrodni obu okupantów i heroizm Polaków na

przykładzie: Muzeum Powstania Warszawskiego, Państwowego Muzeum AuschwitzBirkenau w Oświęcimiu i Polskiego Cmentarza Wojennego w Katyniu.

27. Niemiecka polityka eksterminacji

Uczeń

1) przedstawia ideologiczne podstawy eksterminacji całych narodów i „istot niegodnych

życia” (eutanazja), prowadzonej przez Niemcy hitlerowskie;

2) charakteryzuje etapy eksterminacji Żydów (dyskryminacja, stygmatyzacja, izolacja

i zagłada);

3) rozpoznaje główne miejsca eksterminacji Żydów polskich i europejskich oraz innych

grup etnicznych i społecznych na terenie Polski i Europy Środkowo-Wschodniej

(w tym: Auschwitz-Birkenau, Treblinka, Sobibór i Babi Jar);

4) opisuje postawy ludności żydowskiej wobec Holokaustu, z uwzględnieniem postaci

Janusza Korczaka i powstania w getcie warszawskim;

5) charakteryzuje postawy społeczeństwa polskiego i społeczności międzynarodowej

wobec Holokaustu, z uwzględnieniem Sprawiedliwych na przykładzie Ireny

Sendlerowej, s. Matyldy Getter, Antoniny i Jana Żabińskich oraz rodziny Ulmów;

6) przedstawia i omawia działania rządu Rzeczypospolitej Polskiej wobec tragedii

Zagłady, z uwzględnieniem misji Jana Karskiego i roli „Żegoty”.

28. Działalność władz Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i w kraju.

Uczeń

1) omawia działalność rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie;

2) ocenia znaczenie układu Sikorski-Majski dla obywateli polskich znajdujących się pod

okupacją sowiecką;

3) przedstawia przykłady bohaterstwa żołnierzy polskich na frontach II wojny światowej;

4) analizuje politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojny światowej, w tym

ustaleń konferencji międzynarodowych (Teheran, Jałta i Poczdam);

5) charakteryzuje organizację i cele Polskiego Państwa Podziemnego;

Poz. 2387

6) wskazuje różne formy oporu wobec okupantów na przykładzie Armii Krajowej;

7) omawia uwarunkowania i cele akcji „Burza”;

8) charakteryzuje powstanie warszawskie (uwarunkowania polityczne, przebieg walk,

ludobójstwo na Woli, następstwa powstania, postawę aliantów i Związku Sowieckiego);

9) zestawia najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski w okresie II wojny światowej

z wydarzeniami w Europie i na świecie.

29. Proces przejmowania władzy przez komunistów w Polsce (1944–1948)

Uczeń

1) przedstawia problem niepodległości Polski oraz sytuację polskiej państwowości

i polityki w kraju i na emigracji po 1945 r.;

2) charakteryzuje okoliczności i etapy przejmowania władzy w Polsce przez komunistów

oraz formy zniewalania Polaków przez reżim komunistyczny (terror fizyczny,

propaganda i cenzura);

3) omawia sytuację polskiej emigracji politycznej i działalność rządu Rzeczypospolitej na

uchodźstwie;

4) omawia przejawy oporu społecznego wobec komunizmu („żołnierze niezłomni”, w tym

rtm. Witold Pilecki, Danuta Siedzikówna ps. Inka”, płk Łukasz Ciepliński, rola Kościoła

katolickiego i znaczenie emigracji);

5) charakteryzuje okres odbudowy Polski (reforma rolna, nacjonalizacja przemysłu

i handlu).

30. Stalinizm w Polsce i jego skutki

Uczeń

1) charakteryzuje proces sowietyzacji na przykładzie terroru stalinowskiego, nowego

ustroju państwa (konstytucja z 1952 r.), kolektywizacji i „bitwy o handel” oraz

socrealizmu w kulturze;

2) opisuje formy i konsekwencje prześladowania Kościoła katolickiego, w tym postawę

Prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego (jego „non possumus” i internowanie w latach

1953–1956);

3) wyjaśnia rolę radia „Wolna Europa” wobec propagandy komunistycznej;

4) ocenia efekty społeczne i gospodarcze planu sześcioletniego;

5) wyjaśnia przyczyny i następstwa Poznańskiego Czerwca oraz znaczenie wydarzeń

październikowych 1956 r.

31. Polska w latach 1957‒1981

Uczeń

1) charakteryzuje system władzy w latach 60. i 70. w PRL i formy uzależnienia od ZSRS,

opisuje proces industrializacji i funkcjonowanie gospodarki planowej;

2) wyjaśnia przyczyny i konsekwencje kryzysów społecznych w 1968 r., 1970 r. i 1976 r.;

3) wyjaśnia znaczenie roli Kościoła katolickiego dla stosunków politycznych i społecznych,

ze szczególnym uwzględnieniem roli Prymasa Polski Stefana Wyszyńskiego i jego

programu duszpasterskiego;

4) wymienia największe powojenne polskie osiągnięcia w dziedzinie nauki, kultury

i sztuki, z uwzględnieniem twórczości emigracyjnej;

Poz. 2387

5) charakteryzuje rolę propagandy państwowej;

6) przedstawia działalność opozycji politycznej w latach 1976‒1980;

7) omawia rolę Jana Pawła II i ocenia jego wpływ na przemiany społeczne i polityczne;

8) wyjaśnia przyczyny i następstwa strajków sierpniowych w 1980 r.;

9) charakteryzuje ruch społeczny „Solidarność” i ocenia jego wpływ na przemiany

społeczno-polityczne.

32. Polska w latach 1981‒1989

Uczeń

1) wyjaśnia przyczyny wprowadzenia stanu wojennego, opisuje jego przebieg oraz ocenia

jego społeczne, gospodarcze i polityczne skutki;

2) charakteryzuje postawy Polaków wobec stanu wojennego oraz przedstawia formy oporu

społecznego;

3) charakteryzuje rolę Kościoła katolickiego w Polsce w okresie po wprowadzeniu stanu

wojennego (m.in. działalność ks. Jerzego Popiełuszki);

4) charakteryzuje kryzys systemu komunistycznego w Polsce w latach 80. i jego skutki

(np. emigracja wykształconych i zaangażowanych społecznie Polaków);

5) charakteryzuje największe polskie osiągnięcia w dziedzinie kultury i sztuki niezależnej,

z uwzględnieniem twórczości emigracyjnej;

6) charakteryzuje kulturę i życie codzienne w PRL;

7) wyjaśnia przyczyny zawarcia porozumienia „okrągłego stołu” i opisuje jego skutki;

8) charakteryzuje rolę Polski w przebiegu „jesieni narodów” w Europie Środkowej i Wschodniej.

33. Polska na przełomie XX i XXI w.

Uczeń

1) charakteryzuje znaczenie 1991 r. w najnowszej historii Polski;

2) wyjaśnia przyczyny i konsekwencje objęcia władzy przez ugrupowania postkomunistyczne

w Polsce w 1993 r.;

3) charakteryzuje główne postanowienia Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia

2 kwietnia 1997 r.;

4) wyjaśnia pojęcie „organizacja pozarządowa”, omawia rolę i wskazuje przykłady

organizacji pozarządowych (NGO) we współczesnej Polsce;

5) charakteryzuje różne wizje wyjścia Polski z postkomunizmu i wyjaśnia, na czym

polegało polityczne znaczenie wyborów parlamentarnych i prezydenckich w 2005 r.

w Polsce;

6) przedstawia działalność Polski w ramach Grupy Wyszehradzkiej (V4) oraz stosunki

z Ukrainą i państwami bałtyckimi;

7) omawia katastrofę smoleńską z 10 kwietnia 2010 r. i jej skutki dla państwa polskiego;

8) charakteryzuje zmiany polityczne i gospodarcze w Polsce w latach 2010–2015;

9) wymienia osiągnięcia Polski w zakresie polityki wewnętrznej i zagranicznej;

10) wymienia największe skupiska Polaków na świecie, zna różnicę między pojęciem

„Polonii” a „Polakami poza granicami kraju”;

11) wskazuje i charakteryzuje najpoważniejsze wyzwania stojące przed Polską u progu

trzeciej dekady XXI w. (np. kryzys energetyczny, zmiany klimatyczne, otwarte

konflikty zbrojne).

–– 64

–

76 –

Poz. 2387

34. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna

Uczeń

1) wyjaśnia, co to znaczy, że konstytucja jest najwyższym aktem prawnym w Rzeczypospolitej

Polskiej;

2) charakteryzuje zasady ustrojowe zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

(demokratycznego państwa prawnego, unitarnej formy państwa, zwierzchnictwa

narodu, gwarancji praw i wolności jednostki, konstytucjonalizmu, podziału i równowagi

władz, republikańskiej formy rządu, pluralizmu, decentralizacji i samorządności,

społecznej gospodarki rynkowej) oraz analizuje sformułowania preambuły Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej;

3) korzystając z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, omawia podstawowe prawa

i wolności w niej zawarte;

4) charakteryzuje zakres praw człowieka i praw obywatelskich zawartych w Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej, zaczynając od gwarancji poszanowania praw do życia

wszystkich osób;

5) omawia najważniejsze organy kontroli państwowej i sądownictwa konstytucyjnego;

6) przedstawia zakres działania poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego

(gminy, powiatu i województwa) w Rzeczypospolitej Polskiej.

35. System wyborczy i partyjny w Polsce

Uczeń

1) charakteryzuje formy demokracji bezpośredniej;

2) wyjaśnia, jak są przeprowadzane powszechne i bezpośrednie wybory organów władzy

publicznej, porównuje na przykładzie wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej

i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej ordynację proporcjonalną i większościową,

wyjaśnia, jak są przeprowadzane w Polsce wybory prezydenckie i parlamentarne;

3) wykazuje znaczenie, jakie dla pozycji ustrojowej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej

ma fakt wyborów powszechnych;

4) wymienia partie polityczne obecne w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej i Senacie

Rzeczypospolitej Polskiej, wskazując partie koalicyjne i opozycyjne.

36. Władza ustawodawcza i władza wykonawcza w Polsce

Uczeń

1) przedstawia zadania i zasady funkcjonowania polskiego parlamentu, w tym sposób

tworzenia ustaw;

2) sporządza, na podstawie obserwacji wybranych obrad parlamentu, notatkę prasową

o przebiegu tych obrad i przygotowuje krótkie wystąpienie sejmowe w wybranej sprawie;

3) wskazuje najważniejsze zadania Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i wyszukuje w środkach

masowego przekazu informacje o działaniach urzędującego Prezydenta Rzeczypospolitej

Polskiej;

4) wyjaśnia, jak jest powoływana i czym zajmuje się Rada Ministrów;

5) podaje nazwisko Prezesa Rady Ministrów, wyszukuje nazwiska ministrów i zadania

wybranych ministrów.

Poz. 2387

37. Polska w Europie i świecie w latach 1989‒2004

Uczeń

1) przedstawia proces rozpadu Układu Warszawskiego i odzyskiwania suwerenności przez

Polskę;

2) charakteryzuje i ocenia polską politykę zagraniczną (stosunki z państwami Unii

Europejskiej i Stanami Zjednoczonymi Ameryki, relacje z sąsiadami);

3) wyjaśnia, czym się zajmują ambasady i konsulaty;

4) wyjaśnia przyczyny i znaczenie przystąpienia Polski do NATO w 1999 r.;

5) charakteryzuje politykę obronną Polski oraz udział w międzynarodowych misjach

pokojowych i operacjach militarnych;

6) przedstawia relacje Polski z wybranym państwem na podstawie samodzielnie zebranych

informacji;

7) wyjaśnia przyczyny i znaczenie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej w 2004 r.;

8) charakteryzuje przemiany gospodarczo-społeczne współczesnego świata;

9) przedstawia przemiany kulturowe i cywilizacyjne we współczesnym świecie.

38. Migracje we współczesnej Polsce

Uczeń

1) wyjaśnia, czym są: migracja, imigracja, emigracja i repatriacja;

2) charakteryzuje zasięg i skalę przemieszczeń ludnościowych na ziemiach polskich w XX w.

i XXI w.;

3) przedstawia proces repatriacji Polaków w XX w. i XXI w. oraz wskazuje różnice między

„repatriacją” a „wysiedleniem”;

4) wskazuje największe skupiska Polaków na świecie w XXI w.;

5) charakteryzuje wkład emigracji polskiej w polskie życie narodowe w XX w. i XXI w.;

6) wyjaśnia, czym jest „Karta Polaka” i wskazuje przykłady jej praktycznego zastosowania.

39. Wyzwania współczesnej Polski

Uczeń

1) charakteryzuje główne zmiany kulturowe zachodzące w świecie zachodnim na

przykładzie: ideologii „politycznej poprawności”, wielokulturowości, nowej definicji

praw człowieka, rodziny, małżeństwa i płci oraz umieszcza te zmiany na tle kulturowego

dziedzictwa Zachodu ujętego w myśli grecko-rzymskiej i chrześcijańskiej;

2) przedstawia kulturowe, społeczne i ekonomiczne konsekwencje rozwoju internetu

i technologii cyfrowych;

3) wyjaśnia pojęcie komunikacji społecznej oraz czwartej władzy;

4) wskazuje, na czym polega wartość swobodnej wymiany opinii, oraz przedstawia nowe

formy ograniczenia wolności słowa w epoce cyfrowej;

5) omawia proces zmiany Unii Europejskiej w okresie po wstąpieniu Polski w jej struktury.

–– 66

78 ––

Poz. 2387

Cele kształcenia ‒ wymagania ogólne w zakresie geografii Polski

Uczeń korzysta z planów, map, fotografii, rysunków, wykresów, danych statystycznych,

tekstów źródłowych, technologii geoinformacyjnych (GIS) oraz technologii informacyjnokomunikacyjnych w celu gromadzenia, przetwarzania i prezentowania informacji

geograficznych o Polsce. Uczeń posługuje się podstawowym słownictwem geograficznym przy

opisywaniu oraz wyjaśnianiu zjawisk i procesów zachodzących w środowisku geograficznym,

identyfikuje związki i zależności w środowisku przyrodniczym, gospodarce i życiu społecznym

Polski. Uczeń rozbudza swoje zainteresowania przyrodniczym i kulturowym środowiskiem

Polski, zdobywa przydatną w życiu codziennym wiedzę praktyczną prowadzącą do tworzenia

całościowego obrazu świata.

Treści nauczania – wymagania szczegółowe w zakresie geografii Polski

1. Źródła informacji geograficznych, technologie geoinformacyjne (GIS) oraz metody

prezentacji danych przestrzennych dotyczących Polski

Uczeń

1) przedstawia możliwości zastosowania różnych źródeł informacji geograficznej i ocenia

ich przydatność;

2) odczytuje z map informacje przedstawione za pomocą różnych metod kartograficznych;

3) określa położenie i charakteryzuje obiekty geograficzne na fotografiach, zdjęciach

lotniczych i satelitarnych oraz mapach topograficznych Polski;

4) posługuje się planem, mapą topograficzną, turystyczną i samochodową Polski (m.in.

orientuje mapę oraz identyfikuje obiekty geograficzne na mapie, planuje podróż do

Polski i wycieczki po kraju);

5) interpretuje dane liczbowe przedstawione w postaci tabel i wykresów dotyczące Polski;

6) wykazuje przydatność fotografii i zdjęć satelitarnych do pozyskiwania informacji

o polskim środowisku geograficznym i interpretuje ich treść;

7) podaje przykłady wykorzystania narzędzi GIS do analiz zróżnicowania przestrzennego

środowiska geograficznego.

2. Położenie i regionalne zróżnicowanie środowiska przyrodniczego Polski

Uczeń

1) opisuje podział administracyjny Polski;

2) podaje nazwy i wskazuje na mapie wybrane województwa oraz ich stolice;

3) charakteryzuje współczesną rzeźbę Polski i wyjaśnia przyczyny jej zróżnicowania;

4) podaje główne cechy klimatu Polski, uwzględniając czynniki klimatotwórcze;

5) opisuje, korzystając z mapy, rozmieszczenie głównych zasobów naturalnych Polski;

6) wskazuje na mapie główne regiony fizycznogeograficzne Polski;

7) wyróżnia na podstawie mapy główne jednostki geologiczne występujące na obszarze

Polski i regionu pochodzenia;

8) charakteryzuje na podstawie map rozmieszczenie głównych zasobów surowców

mineralnych Polski i określa ich znaczenie gospodarcze;

9) identyfikuje związki między budową geologiczną Polski i wybranego regionu a głównymi

cechami ukształtowania powierzchni;

Poz. 2387

10) charakteryzuje klimat Polski i regionu pochodzenia, posługując się mapami elementów

klimatu i danymi klimatycznymi;

11) wyjaśnia zróżnicowanie klimatu i ocenia gospodarcze konsekwencje długości trwania

okresu wegetacyjnego w różnych regionach Polski;

12) wykazuje znaczenie przyrodnicze, społeczne i gospodarcze, w tym turystyczne, rzek,

jezior i sztucznych zbiorników na obszarze Polski;

13) wyjaśnia przyczyny i skutki niedoboru wody w wybranych regionach Polski;

14) korzystając z danych statystycznych i aplikacji GIS, dokonuje analizy stanu środowiska

w Polsce i przedstawia wnioski z niej wynikające.

3. Zróżnicowanie społeczne Polski

Uczeń

1) wyjaśnia i poprawnie stosuje podstawowe terminy z zakresu demografii: przyrost

naturalny, urodzenia i zgony, średnia długość życia (pojęcie „niżu demograficznego”

i „wyżu demograficznego”);

2) charakteryzuje, jak wzrost demograficzny wpływa na perspektywy rozwoju kraju, oraz

zestawia to z obecną sytuacją Polski w tym zakresie;

3) charakteryzuje w ogólnym zarysie globalne tendencje demograficzne, wskazując, które

kontynenty odnotowują w ostatnich dziesięcioleciach wzrost, a które stagnację

demograficzną;

4) podaje, korzystając z różnych źródeł informacji, liczbę ludności Polski, charakteryzuje

przyrost naturalny, strukturę płci i średnią długość życia w Polsce;

5) analizuje strukturę demograficzną ludności Polski na podstawie danych liczbowych oraz

piramidy wieku i płci;

6) analizuje zmiany liczby ludności, przyrostu naturalnego i rzeczywistego ludności Polski

oraz prognozuje skutki współczesnych przemian demograficznych w Polsce dla rozwoju

społeczno-gospodarczego kraju;

7) analizuje przestrzenne zróżnicowanie salda migracji w Polsce, podaje przyczyny

migracji wewnętrznych i zewnętrznych, główne kierunki emigracji Polaków oraz

przedstawia sytuację migracyjną w regionie pochodzenia;

8) opisuje przyczyny i kierunki ruchów migracyjnych we współczesnym świecie, ze

szczególnym uwzględnieniem zmieniającej się sytuacji w Europie (od fal migracyjnych

z Europy do fal migracyjnych do Europy);

9) charakteryzuje, na podstawie map gęstości zaludnienia, zróżnicowanie rozmieszczenia

ludności w Polsce i kraju zamieszkania oraz wyjaśnia te różnice, uwzględniając czynniki

przyrodnicze, historyczne i ekonomiczne;

10) podaje główne aktualne problemy rynku pracy w Polsce;

11) analizuje, porównuje i charakteryzuje rozmieszczenie i wielkość miast w Polsce oraz

wyjaśnia przyczyny powstania i rozwoju największych miast w Polsce.

4. Zróżnicowanie gospodarcze Polski

Uczeń

1) charakteryzuje strukturę własności ziemi w Polsce;

2) wymienia najważniejsze uprawy i produkty polskiego rolnictwa;

3) porównuje strukturę wykorzystania źródeł energii w Polsce;

Poz. 2387

4) wyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w przemyśle w Polsce i wskazuje najlepiej

rozwijające się obecnie w Polsce gałęzie produkcji przemysłowej;

5) wyjaśnia zmiany w strukturze zatrudnienia;

6) wyjaśnia zmiany procesów urbanizacyjnych i osadnictwa wiejskiego w Polsce;

7) podaje przyczyny przemian zachodzących w przemyśle Polski po 1989 r. i ocenia ich

skutki;

8) analizuje zmiany i zróżnicowanie sieci transportu w Polsce, wskazuje główne węzły

oraz terminale transportowe i przedstawia ich znaczenie dla gospodarki kraju.

5. Zróżnicowanie kulturowe Polski

Uczeń

1) projektuje i opisuje, na podstawie map turystycznych, tematycznych, ogólnogeograficznych

i przekazów rodzinnych, podróż wzdłuż wybranej trasy w wybranym regionie,

uwzględniając walory przyrodnicze i kulturowe;

2) uzasadnia konieczność działań na rzecz ochrony środowiska przyrodniczego w Polsce,

określa możliwości własnego zaangażowania w tym zakresie oraz przedstawia różne

formy ochrony przyrody w Polsce i regionie pochodzenia;

3) prezentuje wartości społeczne, w tym kulturowe, obiektów stanowiących dziedzictwo

kulturowe Polski na przykładzie wybranego regionu lub szlaku turystycznego;

4) projektuje trasę wirtualnej wycieczki uwzględniającą wybrane grupy atrakcji

turystycznych w regionie pochodzenia.

Załącznik nr 240)

Załącznik nr 240)

PLANYPLANY

NAUCZANIA

NAUCZANIA UZUPEŁNIAJĄCEGO

UZUPEŁNIAJĄCEGO

1) szkoły podstawowej

I etap edukacyjny

Obowiązkowe zajęcia edukacyjne

Maksymalna liczba godzin

w semestrze

klasa I–III

Edukacja wczesnoszkolna

54

Godziny do dyspozycji dyrektora szkoły polskiej1

II etap edukacyjny

18

Obowiązkowe zajęcia edukacyjne

Maksymalna liczba godzin

w semestrze

klasa IV–VIII

Język polski (kompetencje językowe)

36

Wiedza o Polsce (elementy historii, geografii, kultury)

18

Godziny do dyspozycji dyrektora szkoły polskiej1

36

2) liceum ogólnokształcącego

Obowiązkowe zajęcia edukacyjne

Maksymalna liczba godzin

w semestrze

klasa I–IV

Język polski (kompetencje językowe)

36

Wiedza o Polsce (elementy historii, geografii, kultury)

36

Godziny do dyspozycji dyrektora szkoły polskiej1

18

Godziny do dyspozycji dyrektora szkoły polskiej, po ustaleniu przez dyrektora szkoły polskiej w porozumieniu

z radą rodziców, mogą zostać przeznaczone na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć edukacyjnych

wskazanych w planie nauczania uzupełniającego lub realizację religii albo innych zajęć służących rozwijaniu

znajomości języka polskiego i wiedzy na temat Polski.

1

40)

40)

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 20 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 20 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Załącznik nr 341)

Załącznik nr 341)

PROGRAM

NAUKI DLA ODDZIAŁÓW DZIECIĘCYCH W SZKOŁACH

PROGRAM NAUKI DLA ODDZIAŁÓW DZIECIĘCYCH W SZKOŁACH ZA GRANICĄ

I SZKOŁACH

POLSKICHPOLSKICH

ZA GRANICĄ

I SZKOŁACH

Kształcenie w oddziale dziecięcym ma charakter uzupełniający względem edukacji

przedszkolnej realizowanej zgodnie z prawem obowiązującym w miejscu zamieszkania

dziecka. Głównym celem kształcenia w oddziałach dziecięcych jest kształcenie umiejętności

posługiwania się językiem polskim oraz wzmacnianie poczucia polskiej tożsamości narodowej

przez poznawanie Polski, w tym polskiej tradycji i kultury. Wskazane cele są osiągane przez

naukę oraz udział w uroczystościach patriotycznych, w których uczestniczą dzieci. Elementem

wychowawczym realizowanym w oddziałach dziecięcych jest zachęcanie do uczestnictwa

w życiu społeczeństwa, w tym w życiu Polonii i Polaków w miejscu zamieszkania.

Ze względu na program nauki realizowany w oddziałach dziecięcych oraz liczbę godzin zajęć

określoną w planie nauczania dla oddziałów dziecięcych jest wskazane, aby dziecko

rozpoczynające naukę w oddziale dziecięcym potrafiło

1) zgłaszać potrzeby fizjologiczne i samodzielnie wykonywało podstawowe czynności

higieniczne;

2) samodzielnie lub z nieznaczną pomocą osoby dorosłej ubierać się i rozbierać się;

3) komunikować podstawowe potrzeby (np. ruchu, odpoczynku).

Edukacja w oddziałach dziecięcych uwzględnia możliwości percepcyjne dzieci w danym

wieku, ich rozwój poznawczy i kompetencje językowe. Umożliwia dzieciom odkrywanie

własnych możliwości, sensu działania, gromadzenie doświadczeń na drodze prowadzącej do

prawdy, dobra i piękna. Program nauki dla oddziałów dziecięcych wskazuje zadania

profilaktyczno-wychowawcze oraz edukacyjne efekty realizacji zadań w postaci celów

osiąganych przez dzieci sześcioletnie na zakończenie kształcenia w oddziałach dziecięcych.

Indywidualizacja pracy w grupie odgrywa istotną rolę w nauczaniu w oddziałach dziecięcych.

Dobór metod pracy oraz zakresu realizowanych treści uwzględnia nie tylko wiek dzieci

w grupie i wynikające z niego potrzeby rozwojowe, ale też poziom znajomości języka

polskiego, specyfikę kraju zamieszkania i relacje w grupie rówieśniczej.

Nauka w oddziałach dziecięcych odbywa się przede wszystkim w formie zabawy. Język polski

jest stosowany we wszystkich sytuacjach życia w oddziałach dziecięcych, m.in. przez

kierowanie do dzieci prostych poleceń w języku polskim w trakcie różnych zajęć i zabaw,

wspólną lekturę polskich książeczek dla dzieci, włączanie do zajęć rymowanek, prostych

wierszyków, piosenek oraz materiałów audiowizualnych w języku polskim. Nauczyciel

prowadzący zajęcia z dziećmi wykorzystuje naturalne sytuacje wynikające ze swobodnej

zabawy dzieci, aby powtórzyć lub zastosować w dalszej zabawie poznane przez dzieci polskie

słowa lub zwroty.

41)

41)

Dodany przez § 1 pkt 21 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Dodany przez § 1 pkt 21 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

Poz. 2387

W efekcie dziecko w naturalny sposób poznaje i utrwala język polski oraz buduje poczucie

przynależności do narodu polskiego.

Cele kształcenia w oddziałach dziecięcych w grupach wiekowych 3–6 lat

1. Nauka języka polskiego w zakresie adekwatnym do możliwości dziecka i jego potrzeb

rozwojowych.

2. Zdobywanie wiedzy na temat Polski jako kraju pochodzenia, w tym informacji o polskiej

historii, geografii, kulturze oraz polskich tradycjach.

3. Wzmacnianie poczucia polskiej tożsamości i przynależności do polskiej społeczności

w kraju zamieszkania.

4. Wzbudzanie zainteresowania językiem polskim, polską historią, geografią, kulturą

i polskimi tradycjami m.in. przez udział w uroczystościach patriotycznych.

Osiągnięcia dziecka na koniec kształcenia w oddziale dziecięcym

1. Dziecko w zakresie znajomości i posługiwania się językiem polskim

1) reaguje na proste polecenia;

2) rozpoznaje polskie litery, którymi jest zainteresowane na skutek zabawy i spontanicznych

odkryć, odczytuje krótkie wyrazy utworzone z poznanych liter w formie napisów

drukowanych dotyczące treści znajdujących zastosowanie w codziennej aktywności;

3) odpowiada na proste pytania;

4) używa polskich wyrazów i zwrotów mających znaczenie dla danej zabawy lub innych

podejmowanych czynności;

5) powtarza rymowanki i proste wierszyki;

6) śpiewa w grupie piosenki;

7) rozumie ogólny sens krótkich historyjek opowiadanych lub czytanych, gdy są

zilustrowane np. obrazkami, rekwizytami, ruchem, mimiką, gestami;

8) opowiada o ilustracjach, wyodrębnia i nazywa ich elementy;

9) recytuje wiersze związane z wydarzeniami i uroczystościami;

10) nazywa podstawowe emocje i nastroje;

11) formułuje prośby i uwagi związane z pobytem na zajęciach;

12) nazywa przedmioty według: wielkości, kształtu, koloru i przeznaczenia;

13) określa kierunki i ustala położenie przedmiotów w stosunku do siebie, a także

w stosunku do innych przedmiotów oraz rozróżnia stronę lewą i prawą;

14) posługuje się liczebnikami głównymi i porządkowymi od 0 do 10;

Poz. 2387

15) posługuje się w zabawie i w trakcie wykonywania innych czynności pojęciami

dotyczącymi następstwa czasu, np. wczoraj, dzisiaj, jutro, rano i wieczorem, w tym

nazwami pór roku, dni tygodnia i miesięcy;

16) posługuje się pojęciami dotyczącymi zjawisk przyrodniczych, życia zwierząt, roślin

i ludzi w środowisku przyrodniczym, np. tęcza, deszcz, burza, opadanie liści z drzew,

sezonowa wędrówka ptaków, kwitnienie drzew, zamarzanie wody, a także pojęciami

dotyczącymi korzystania z dóbr przyrody (np. owoców, warzyw);

17) wskazuje zawody wykonywane przez rodziców i osoby z najbliższego otoczenia oraz

wyjaśnia, czym zajmuje się osoba wykonująca dany zawód.

2. Dziecko w zakresie znajomości historii i geografii w języku polskim

1) wymienia nazwę kraju zamieszkania oraz kraju ojczystego i ich stolice, rozpoznaje

narodowe symbole Polski (godło, flagę i hymn), nazywa wybrane symbole związane

z regionami Polski ukryte w podaniach, przysłowiach, legendach i bajkach (np. o smoku

wawelskim) oraz orientuje się, że Polska jest jednym z krajów Unii Europejskiej;

2) nazywa obecną stolicę Polski i wcześniejsze jej stolice;

3) rozumie, czym jest miasto, a czym wieś;

4) wymienia największe rzeki i miasta w Polsce;

5) potrafi na mapie świata wskazać Polskę;

6) potrafi na mapie Polski wskazać góry, morze i jeziora;

3. Dziecko w zakresie znajomości polskich tradycji i kultury

1) eksperymentuje rytmem, głosem, dźwiękami i ruchem, rozwijając swoją wyobraźnię

muzyczną, słucha, odtwarza i tworzy muzykę, porusza się przy muzyce i do muzyki;

2) rozpoznaje melodie, śpiewa piosenki ludowe oraz tańczy proste figury tańców

ludowych i narodowych (np. krakowiak, trojak);

3) śpiewa piosenki z dziecięcego repertuaru, m.in. ważne dla wszystkich dzieci w oddziale

dziecięcym (np. hymn oddziału dziecięcego, piosenki okazjonalne i urodzinowe);

4) śpiewa piosenki charakterystyczne dla polskich uroczystości narodowych (hymn

narodowy) oraz piosenki potrzebne do organizacji uroczystości (np. Dnia Babci

i Dziadka) i święta oddziału dziecięcego (piosenki okazjonalne);

5) rozpoznaje polskie stroje ludowe;

6) zna zwyczaje związane z tradycjami bożonarodzeniowymi i wielkanocnymi.

Warunki i sposób realizacji

1. Nauczyciele w oddziałach dziecięcych organizują zajęcia wspierające rozwój dziecka,

przygotowując przy tym dzieci do posługiwania się językiem polskim. Odbywa się to

podczas całego pobytu dziecka na zajęciach (tzw. zajęciach kierowanych i zajęciach

niekierowanych). Wszystkie doświadczenia dzieci płynące z organizacji pracy oddziału

dziecięcego są efektem realizacji programu nauki dla oddziałów dziecięcych. Ważne są

Poz. 2387

zatem tzw. zajęcia kierowane, uroczystości i wycieczki, ale także czas spożywania

posiłków, czas przeznaczony na odpoczynek i charakter tego odpoczynku oraz inne

codzienne czynności (np. ubieranie, rozbieranie). Bardzo ważna jest samodzielna zabawa.

2. Przedstawione w programie nauki dla oddziałów dziecięcych naturalne obszary rozwoju

dziecka wskazują na konieczność uszanowania typowych dla tego okresu potrzeb

rozwojowych, których spełnieniem powinna stać się dobrze zorganizowana zabawa

zarówno w budynku szkoły, jak i na świeżym powietrzu. Naturalna zabawa dziecka wiąże

się z doskonaleniem motoryki i zaspokojeniem potrzeby ruchu, dlatego organizacja zajęć

na świeżym powietrzu powinna być elementem pracy z dzieckiem, dostosowanym do

możliwości oddziału dziecięcego.

3. Nauczyciele, organizując tzw. zajęcia kierowane, biorą pod uwagę możliwości dzieci, ich

oczekiwania poznawcze i potrzeby wyrażania swoich stanów emocjonalnych, potrzebę

komunikacji oraz chęć zabawy. Nauczyciele wykorzystują każdą naturalnie pojawiającą się

sytuację edukacyjną prowadzącą do osiągnięcia przez dziecko dojrzałości do

kontynuowania kształcenia uzupełniającego w szkole polskiej. Sytuacje edukacyjne

wywołane np. oczekiwaniem poznania przez dzieci polskich liter skutkują zabawami,

podczas których dzieci je rozpoznają. Jeżeli dzieci w sposób naturalny są zainteresowane

zabawami prowadzącymi do ćwiczeń czynności złożonych, takich jak liczenie, czytanie

i pisanie w języku polskim, nauczyciel przygotowuje dzieci do wykonywania tych

czynności, stosując przy tym język polski.

4. Oddziały dziecięce są miejscem, w którym przez zabawę dziecko poznaje polski alfabet

liter drukowanych. Zabawa rozwija w dziecku oczekiwania poznawcze w tym zakresie i jest

najlepszym rozwiązaniem metodycznym, które sprzyja jego rozwojowi. Zabawy

przygotowujące do nauki pisania polskich liter prowadzą jedynie do optymalizacji napięcia

mięśniowego, ćwiczeń planowania ruchu przy kreśleniu znaków o charakterze

literopodobnym, ćwiczeń czytania liniatury, wodzenia po śladzie i zapisu wybranego znaku

graficznego. W oddziale dziecięcym dziecko nie uczy się czynności złożonych z udziałem

całej grupy, lecz przygotowuje się do nauki czytania i pisania w języku polskim oraz

uczestniczy w procesie polskiej alfabetyzacji.

5. Nauczyciele diagnozują, obserwują dzieci i twórczo organizują przestrzeń ich rozwoju,

włączając do zabaw i doświadczeń potencjał tkwiący w dzieciach oraz ich zaciekawienie

elementami otoczenia, stosując przy tym język polski.

6. Pobyt dziecka w oddziale dziecięcym jest czasem wypełnionym zabawą, która pod okiem

specjalistów buduje dojrzałość dziecka do kontynuowania kształcenia uzupełniającego

w szkole polskiej.

7. Nauczyciele systematycznie informują rodziców o postępach w rozwoju i umiejętnościach

posługiwania się językiem polskim ich dziecka oraz opracowują informację o poziomie

przygotowania dziecka do kontynuowania kształcenia uzupełniającego w szkole polskiej.

8. Aranżacja przestrzeni wpływa na aktywność dzieci, dlatego w miarę możliwości powinna

być ona tak zagospodarowana, aby pozwalała dzieciom na podejmowanie różnorodnych

form działania. Wskazane jest zorganizowanie stałych lub czasowych kącików

Poz. 2387

zainteresowań (np. kącik czytelniczy, patriotyczny, konstrukcyjny, artystyczny,

przyrodniczy, związany z realizowaną tematyką, polskimi świętami narodowymi

i okolicznościowymi oraz polonikami w kraju zamieszkania).

9. Elementem przestrzeni są także zabawki i pomoce dydaktyczne wykorzystywane

w motywowaniu dzieci do podejmowania samodzielnego działania, odkrywania zjawisk

oraz zachodzących procesów, utrwalania zdobytej wiedzy i umiejętności, w tym także

w posługiwaniu się językiem polskim.

10. Elementem przestrzeni w oddziałach dziecięcych są odpowiednio wyposażone miejsca

przeznaczone na odpoczynek dzieci (np. leżak, materac, mata, poduszka).

11. Estetyczna aranżacja wnętrz umożliwia celebrowanie posiłków (kulturalne i spokojne ich

spożywanie) połączone z osłuchiwaniem się z polskimi słowami i zwrotami

odpowiadającymi sytuacji.

12. Sposób realizacji zadań w oddziałach dziecięcych jest dostosowany do wynikających

z wieku potrzeb edukacyjnych dzieci oraz przestrzennych i lokalowych możliwości szkół

za granicą i szkół polskich, z poszanowaniem miejscowych zwyczajów.

PLAN NAUCZANIA DLA ODDZIAŁÓW DZIECIĘCYCH W SZKOŁACH ZA

GRANICĄ I SZKOŁACH POLSKICH

Obowiązkowe zajęcia edukacyjne

Maksymalna liczba godzin w semestrze

Edukacja w oddziałach dziecięcych

72

Godziny do dyspozycji dyrektora

18

Godziny do dyspozycji dyrektora, po ustaleniu przez dyrektora w porozumieniu z radą

rodziców, mogą być przeznaczone na zwiększenie liczby godzin obowiązkowych zajęć

edukacyjnych wskazanych w planie nauczania dla oddziałów dziecięcych lub realizację religii

albo innych zajęć służących rozwijaniu znajomości języka polskiego i wiedzy na temat Polski.

Warszawa, dnia 6 listopada 2023 r.

Poz. 2387

OBWIESZCZENIE

MINISTRA EDUKACJI I NAUKI 1)

z dnia 6 października 2023 r.

w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej

w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą

1. Na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych

aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) ogłasza się w załączniku do niniejszego obwieszczenia jednolity tekst rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2019 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1652), z uwzględnieniem zmian wprowadzonych

1)

rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2020 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie

organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1388);

2)

rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 3 września 2021 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1661);

3)

rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 11 października 2022 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie

organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 2097);

4)

rozporządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 stycznia 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 107).

2. Podany w załączniku do niniejszego obwieszczenia tekst jednolity rozporządzenia nie obejmuje

1)

§ 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 sierpnia 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie

organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1388), który stanowi

„§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.”;

2)

§ 2 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 3 września 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 1661), który stanowi

„§ 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.”;

3)

§ 2–7 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 11 października 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 2097), które

stanowią

„§ 2. Do wniosku wychowawcy oddziału, o którym mowa w § 11 ust. 16 rozporządzenia zmienianego w § 1,

w brzmieniu dotychczasowym, złożonego i nierozpatrzonego przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe.

Załącznik do obwieszczenia Ministra Edukacji i Nauki

z dnia 6 października 2023 r. (Dz. U. poz. 2387)

ROZPORZĄDZENIE

MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1)

z dnia 9 sierpnia 2019 r.

w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą

Na podstawie art. 47 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900, 1672,

1718 i 2005) zarządza się, co następuje

§ 1. Rozporządzenie określa organizację kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą w

1)

szkołach podstawowych i liceach ogólnokształcących oraz zespołach tych szkół przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej Polskiej, o których mowa

w art. 8 ust. 5 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, zwanych dalej „szkołami za granicą”;

2)

szkołach polskich;

3)

szkołach podstawowych i liceach ogólnokształcących oraz zespołach tych szkół w Polsce, o których mowa w art. 8

ust. 5 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, zwanych dalej „szkołami w Polsce”.

§ 2. Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o szkole bez bliższego określenia – należy przez to rozumieć szkołę za

granicą, szkołę polską i szkołę w Polsce.

§ 3. 1. Zadania związane z organizacją kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą koordynuje Ośrodek Rozwoju Polskiej Edukacji za Granicą, zwany dalej „Ośrodkiem”.

2. Ośrodek jest zespołem szkół i placówek w rozumieniu ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, zwanej

dalej „ustawą”.

3. Organizację i szczegółowe zadania Ośrodka określa statut nadany przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, zwanego dalej „ministrem”.

§ 4. 1. W organizacji pracy Ośrodka nie przewiduje się ferii szkolnych.

2.2) Dyrektor Ośrodka ustala organizację roku szkolnego w szkole na wniosek dyrektora szkoły.

§ 5. 1. Do szkół mogą być przyjmowane także dzieci obywateli polskich stale zamieszkałych za granicą oraz dzieci osób

niebędących obywatelami polskimi, jeżeli szkoła posiada wolne miejsca oraz odpowiednie warunki kadrowe, organizacyjne

i finansowe.

2. Kształcenie w szkołach jest nieodpłatne.

3.3) Warunkiem przyjęcia ucznia do szkoły polskiej jest dostarczenie dyrektorowi szkoły polskiej zaświadczenia

o uczęszczaniu ucznia do szkoły funkcjonującej w systemie oświaty kraju pobytu ucznia lub szkoły europejskiej działającej

na podstawie Konwencji o Statucie Szkół Europejskich albo pisemnego oświadczenia rodziców o uczęszczaniu ucznia do

takiej szkoły.

§ 6. 1. Szkołę zakłada, przekształca i likwiduje minister z własnej inicjatywy lub na wniosek dyrektora Ośrodka.

2. Założenie, przekształcenie i likwidacja szkoły za granicą lub szkoły polskiej następuje po zasięgnięciu opinii kierownika właściwego przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej.

1)

2)

3)

Obecnie działem administracji rządowej – oświata i wychowanie kieruje Minister Edukacji i Nauki, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1

rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 października 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Edukacji i Nauki (Dz. U. z 2022 r. poz. 18 i 1842).

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 11 października 2022 r. zmieniającego

rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą (Dz. U. poz. 2097),

które weszło w życie z dniem 14 października 2022 r.

Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 pkt 2 rozporządzenia, o którym mowa w odnośniku 2.

3. Nazwa szkoły za granicą i szkoły polskiej zawiera odpowiednio

1)

określenie: „Szkoła Podstawowa”, „Liceum Ogólnokształcące”, „Szkoła Polska”;

2)

imię szkoły za granicą lub szkoły polskiej, jeżeli takie nadano;

3)

wskazanie przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego albo przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej, przy którym szkoła za granicą lub szkoła polska są zakładane;

4)

nazwę miejscowości, w której szkoła za granicą lub szkoła polska ma siedzibę.

4.4) Imię szkole za granicą lub szkole polskiej nadaje minister na wniosek dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora

szkoły polskiej, po zasięgnięciu opinii kierownika właściwego przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego

lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej oraz dyrektora Ośrodka.

5. Statut szkoły określa warunki i sposób używania nazwy szkoły na pieczęciach, tablicy urzędowej i sztandarze.

6. Do przekształcenia lub likwidacji szkoły nie stosuje się przepisów art. 89 ust. 1, 6 i 9 ustawy.

7. Szkoła za granicą i szkoła polska działa na podstawie statutu przygotowanego przez radę pedagogiczną i uchwalonego przez radę szkoły, a w razie jej niepowołania – przez radę pedagogiczną, z tym że pierwszy statut szkole nadaje minister.

8.5) Dyrektor szkoły za granicą oraz dyrektor szkoły polskiej, niezwłocznie po uchwaleniu zmian w statucie albo nowego statutu, przesyła statut albo jego zmiany dyrektorowi Ośrodka w celu sprawdzenia zgodności z prawem statutu albo jego

zmian oraz kierownikowi przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego

Rzeczypospolitej Polskiej – do wiadomości.

9. W przypadku stwierdzenia niezgodności z prawem statutu albo jego zmian, dyrektor Ośrodka uchyla statut albo jego

zmiany i zobowiązuje dyrektora szkoły za granicą lub dyrektora szkoły polskiej do wprowadzenia niezbędnych zmian przed

ponownym uchwaleniem statutu albo jego zmian.6) Dyrektorowi szkoły za granicą lub dyrektorowi szkoły polskiej od rozstrzygnięcia dyrektora Ośrodka przysługuje odwołanie do ministra w terminie 14 dni od dnia otrzymania rozstrzygnięcia.7)

10. Do statutu szkoły nie stosuje się przepisów art. 98 ust. 1 pkt 4, 6, 9–16, 20, 22, 24 i 25, ust. 2 pkt 1, art. 99 pkt 3,

art. 100 oraz art. 103–107 ustawy.

11. W szkołach polskich, w których jest zatrudnionych mniej niż trzech nauczycieli, nie tworzy się rady pedagogicznej

i rady szkoły.

12.8) W przypadku, o którym mowa w ust. 11, kompetencje rady pedagogicznej wykonuje dyrektor szkoły polskiej.

§ 7. 1. Szkoła polska może zostać utworzona, jeżeli zgłoszono do niej co najmniej 50 uczniów.

2. W uzasadnionych przypadkach, na wniosek kierownika przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego

lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej, może zostać utworzona szkoła polska, do której zgłoszono

mniejszą liczbę uczniów niż określona w ust. 1.