Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 26 września 2023 r. w sprawie oczyszczania terenów z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych

Rozporządzenie określa

1)

szczegółowe warunki oczyszczania terenów z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych;

2)

tryb i sposób zgłaszania oraz sposób zabezpieczania materiałów wybuchowych i niebezpiecznych;

3)

zakres udziału Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w oczyszczaniu terenów;

4)

sposób i tryb wyznaczania miejsc przeznaczonych do niszczenia materiałów wybuchowych

i niebezpiecznych.

1.

Zgłoszenie o znalezieniu materiałów wybuchowych i niebezpiecznych, zwanych dalej „materiałami”,

niezwłocznie przekazuje się podmiotom, o których mowa w art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej

w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami

i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym, ustnie lub pisemnie, w tym z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej lub

za pośrednictwem numerów telefonicznych obsługiwanych w ramach systemu powiadamiania

ratunkowego.

2.

Podmioty, o których mowa w art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej

w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami

i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym, przyjmują zgłoszenie, które obejmuje w szczególności

1)

datę i godzinę zgłoszenia;

2)

imię i nazwisko oraz numer telefonu kontaktowego osoby zgłaszającej;

3)

dokładne określenie miejsca znalezienia materiałów, zwanego dalej „miejscem znalezienia”;

4)

informację o ilości oraz opis znalezionych materiałów;

5)

informacje o liczbie i stanie zdrowia ewentualnych poszkodowanych.

3.

Podmioty przyjmujące zgłoszenie niezwłocznie informują o nim właściwe miejscowo ze

względu na miejsce znalezienia materiałów wojewódzkie centrum zarządzania kryzysowego

oraz jednostkę organizacyjną Policji, a także

1)

jednostkę organizacyjną Straży Granicznej - w przypadku gdy z opisu zgłoszenia wynika,

że budowa znalezionych materiałów oraz miejsce ich znalezienia lub sposób ich umieszczenia

w zasięgu terytorialnym przejść granicznych lub w międzynarodowych portach lotniczych

wskazuje, że mogą one służyć do popełnienia przestępstwa;

2)

jednostkę organizacyjną Państwowej Straży Pożarnej - w przypadku gdy z opisu zgłoszenia

wynika, że znalezione materiały niebezpieczne mogą zawierać substancje chemiczne szkodliwe

dla życia lub zdrowia ludzkiego, mienia oraz środowiska naturalnego, a w przypadku

znalezienia substancji promieniotwórczych - również Państwową Agencję Atomistyki oraz

Zakład Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych;

3)

dyrektora urzędu morskiego oraz regionalnego dyrektora ochrony środowiska - w przypadku

zlokalizowania materiałów w morskich wodach wewnętrznych, morzu terytorialnym, strefie

przyległej, wyłącznej strefie ekonomicznej, pasie nadbrzeżnym oraz w granicach portów

i przystani morskich;

4)

dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego

Wody Polskie - w przypadku zlokalizowania materiałów w śródlądowych wodach płynących

lub wodach podziemnych;

5)

dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych - w przypadku zlokalizowania materiałów

na gruntach będących w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe.

4.

Jednostka organizacyjna Policji przekazuje informację o zgłoszeniu właściwej jednostce

wojskowej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w przypadku, gdy z opisu zgłoszenia

wynika, że budowa znalezionych materiałów może wskazywać, że są pochodzenia wojskowego.

5.

W przypadku gdy z opisu zgłoszenia wynika, że znalezione materiały mogą mieć inny

niż wymieniony w ust. 3 pkt 1 lub 2 charakter, w szczególności zawierać substancje

biologiczne lub toksynowe szkodliwe dla życia lub zdrowia ludzkiego, mienia oraz środowiska

naturalnego, wojewódzkie centrum zarządzania kryzysowego przekazuje informację o zgłoszeniu

innym niż wymienione w ust. 3 i 4 służbom, strażom i inspekcjom na obszarze województwa

właściwym w zakresie przeciwdziałania zagrożeniom o tym charakterze.

6.

Otrzymanie przez odpowiedni podmiot zgłoszenia, o którym mowa w ust. 1, lub informacji,

o których mowa w ust. 3-5, uznaje się za przyjęcie zgłoszenia.

7.

Kierownik jednostki organizacyjnej Policji, Straży Granicznej albo Państwowej Straży

Pożarnej, która przyjęła zgłoszenie, niezwłocznie zawiadamia o przyjęciu zgłoszenia

właściwego komendanta wojewódzkiego Policji albo Komendanta Stołecznego Policji.

1.

Niezwłocznie po otrzymaniu zgłoszenia o znalezieniu materiałów właściwa rzeczowo i

terytorialnie jednostka organizacyjna Straży Granicznej lub Państwowej Straży Pożarnej,

która przyjęła zgłoszenie, zabezpiecza, przy współudziale Policji, znalezione materiały,

a w szczególności

1)

ocenia, czy zgłoszony materiał może być materiałem wybuchowym lub niebezpiecznym,

a także czy jest on pochodzenia wojskowego lub czy ze względu na jego konstrukcję,

miejsce znalezienia lub sposób jego umieszczenia może służyć do popełnienia przestępstwa,

ataku terrorystycznego lub w sposób samoistny stanowić zagrożenie dla życia, zdrowia

ludzkiego, mienia oraz środowiska naturalnego;

2)

ocenia rodzaj i stopień bezpośredniego zagrożenia dla otoczenia miejsca, w którym

je znaleziono;

3)

oznakowuje miejsce znalezienia i chroni je przed dostępem osób postronnych, w szczególności

przez ustawienie zapór, szlabanów oraz tablic informacyjnych i ostrzegawczych lub

użycie innych dostępnych środków technicznych na drogach dojazdowych do zagrożonego

obszaru, a także przez wykorzystanie oznakowania nawigacyjnego polskich obszarów morskich.

2.

Jednostka organizacyjna, o której mowa w ust. 1, podczas zabezpieczania materiałów

może, w razie potrzeby

1)

wystawić posterunki poza przewidywanym obszarem rażenia;

2)

przeprowadzić ewakuację osób i mienia z zagrożonego obszaru;

3)

współdziałać z właściwymi kompetencyjnie i terytorialnie jednostkami organizacyjnymi

podmiotów wskazanych w § 2 ust. 3-5;

4)

ograniczyć przepływ jednostek pływających w pobliżu miejsca znalezienia;

5)

wezwać służby Systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego i Państwowej Straży Pożarnej.

3.

Niezwłocznie po otrzymaniu zgłoszenia o znalezieniu materiałów wybuchowych i niebezpiecznych

pochodzenia wojskowego, znajdujących się w miejscach publicznych i stanowiących bezpośrednie

zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, mienia oraz środowiska naturalnego, właściwa

rzeczowo i terytorialnie jednostka organizacyjna Policji zabezpiecza je do czasu

1)

rozpoczęcia oczyszczania terenu - jeżeli oczyszczanie wykonuje przedsiębiorca prowadzący

działalność gospodarczą w zakresie oczyszczania terenów z materiałów;

2)

zakończenia oczyszczania terenu - jeżeli oczyszczanie wykonują Siły Zbrojne Rzeczypospolitej

Polskiej lub Państwowa Straż Pożarna.

4.

Dopuszcza się zabezpieczenie miejsca znalezienia materiałów wybuchowych i niebezpiecznych

pochodzenia wojskowego, o którym mowa w ust. 3, przez straż gminną (miejską), Straż

Leśną lub ochotniczą straż pożarną, jeżeli pozwala na to przeprowadzona ocena rodzaju

i stopnia zagrożenia bezpośredniego dla otoczenia miejsca, w którym je znaleziono.

W związku z prowadzonym oczyszczaniem terenu z materiałów zadania wynikające z przepisów

prawa realizują właściwe terytorialnie ze względu na miejsce znalezienia i zgodnie

z właściwością rzeczową określoną w § 2 ust. 3 jednostki organizacyjne Policji, Państwowej

Straży Pożarnej, Straży Granicznej niezwłocznie po otrzymaniu zgłoszenia, nie później

jednak niż w ciągu 12 godzin od otrzymania zgłoszenia, z zastrzeżeniem § 7 ust. 2.

Podmioty, o których mowa w § 4, w zakresie właściwości rzeczowej i terytorialnej na

miejscu znalezienia, w ramach odpowiedzialności za organizację i bezpieczeństwo prac

1)

rozpoznają rodzaj materiałów;

2)

podejmują decyzję o sposobie zabezpieczenia miejsca znalezienia;

3)

podejmują decyzję o miejscu i sposobie niszczenia lub zabezpieczenia materiałów w

zależności od rodzaju i stopnia zagrożenia;

4)

sprawdzają, czy w miejscu znalezienia nie występują inne materiały;

5)

informują za pośrednictwem środków masowego przekazu, w szczególności ludność cywilną

zamieszkującą lub przebywającą na zagrożonym obszarze, o zaistniałym niebezpieczeństwie

oraz o sposobach właściwego zachowania się.

1.

Przedsiębiorcy wykonują prace polegające na oczyszczaniu terenów z materiałów na podstawie

umowy zawartej z podmiotem posiadającym tytuł prawny do władania terenem, podmiotem

dysponującym tym terenem w związku z prowadzoną działalnością lub podmiotem właściwym

dla miejsca zlokalizowania lub charakterystyki materiałów, o którym mowa w § 2 ust.

3.

2.

Przed przystąpieniem do prac, o których mowa w ust. 1, przedsiębiorca prowadzący działalność

gospodarczą w zakresie oczyszczania terenów z materiałów, zwany dalej „przedsiębiorcą”

1)

wytycza i oznakowuje granice terenu oczyszczanego;

2)

przygotowuje i oznakowuje magazyn tymczasowy znalezionych materiałów wybuchowych,

o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 16 sierpnia 2010 r. w sprawie sposobu przechowywania

w tymczasowym magazynie materiałów wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego

lub znalezionych w trakcie oczyszczania terenów

(Dz. U. poz. 1102).

3.

Prowadząc prace, o których mowa w ust. 1, przedsiębiorca sprawdza teren do głębokości

co najmniej 2 metrów w głąb ziemi. Dopuszcza się możliwość sprawdzenia terenu na mniejszej

głębokości, jednakże nie mniejszej niż 30 cm w głąb ziemi, o ile uzasadnia to rodzaj

terenu, jego specyficzne cechy, walory przyrodnicze, a także znajdujące się na tym

terenie obiekty i instalacje.

4.

Prace, o których mowa w ust. 1, wykonuje się siłami adekwatnymi do powierzchni oczyszczanego

terenu, jego ukształtowania oraz cech specyficznych, a także stopnia jego potencjalnego

zanieczyszczenia materiałami.

5.

Przedsiębiorcy zabezpieczają znalezione materiały, wykonując czynności wskazane w

§ 3 ust. 1, a w razie potrzeby - wskazane w § 3 ust. 2 pkt 3 i 5.

6.

Przedsiębiorca dokonuje zniszczenia metodą wybuchową lub unieszkodliwienia w inny

sposób znalezionych materiałów, zgodnie z warunkami określonymi w § 9 i § 11.

7.

Jeżeli nie ma możliwości zniszczenia materiałów zgodnie z ust. 6, przedsiębiorca zawiera

umowę z innym przedsiębiorcą, który posiada takie możliwości, lub podpisuje umowę

na realizację specjalistycznych usług wojskowych w rozumieniu art. 46 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny

(Dz. U. poz. 2305 oraz z 2023 r. poz. 347, 641, 1615, 1834 i 1872) przed rozpoczęciem realizacji kontraktu na nadzór saperski lub oczyszczanie terenu

z materiałów.

8.

Nadzór saperski jest prowadzony w czasie rzeczywistym, umożliwiającym natychmiastowe

reagowanie na możliwe zagrożenia w obrębie pracy jednego urządzenia oraz jednej grupy

roboczej wykonującej te prace.

9.

Przedsiębiorca odpowiada za bezpieczeństwo w związku z prowadzonymi pracami, o których

mowa w ust. 1.

10.

Jeśli materiały znalezione w wyniku prac, o których mowa w ust. 1, nie znajdują się

w miejscu, gdzie stwarzają szczególne zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego,

mienia oraz środowiska naturalnego, przedsiębiorca dokonuje zgłoszenia, o którym mowa

w § 2 ust. 1, niezwłocznie po zakończeniu etapu lub całości prac, o których mowa w

ust. 1, o ile nie sprzeciwiają się temu względy bezpieczeństwa.

11.

Zadania, o których mowa w ust. 1, wykonują osoby spełniające warunki określone w art. 19 ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych

do użytku cywilnego

(Dz. U. z 2022 r. poz. 2378).

12.

Podczas oczyszczania terenów z materiałów używa się urządzeń posiadających odpowiednie

certyfikaty i parametry techniczne umożliwiające wykrywanie tych materiałów do wymaganej

głębokości oczyszczania.

13.

Przedsiębiorca prowadzi dokumentację techniczno-organizacyjną, o której mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 18 lutego 2011 r. w sprawie sposobu prowadzenia

prac z użyciem materiałów wybuchowych przeznaczonych do użytku cywilnego oraz podczas

oczyszczania terenów

(Dz. U. poz. 216), w której przypisuje się każdą oczyszczoną powierzchnię do nazwiska osoby, która

wykonała oczyszczenie, oraz osoby sprawującej nadzór saperski. Dokumentacja dodatkowo

zawiera mapy (szkice) z naniesionymi rejonami terenu podlegającego oczyszczeniu oraz

zaznaczonymi miejscami znalezienia oraz dokumentację fotograficzną materiałów.

1.

Właściwe jednostki specjalistyczne Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej mogą wykonywać

oczyszczanie terenu ze znalezionych materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia

wojskowego na podstawie informacji, o której mowa w § 2 ust. 4. Jednostki te wykonują

takie oczyszczanie w sytuacjach, gdy jest to niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa

publicznego oraz gdy nie ma możliwości zniszczenia tych materiałów przez przedsiębiorców,

o których mowa w § 6 ust. 1.

2.

Jednostki wojskowe Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wykonują oczyszczanie terenu

niezwłocznie po otrzymaniu informacji o zgłoszeniu, nie później jednak niż w terminie

24 godzin - gdy znaleziony materiał wybuchowy i niebezpieczny pochodzenia wojskowego

znajduje się w miejscu, gdzie stwarza szczególne zagrożenie dla życia lub zdrowia

ludzkiego, mienia oraz środowiska naturalnego, oraz nie później niż w terminie 72

godzin - gdy znaleziony materiał wybuchowy i niebezpieczny pochodzenia wojskowego

nie znajduje się w miejscu publicznym lub nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla

życia lub zdrowia ludzkiego, mienia oraz środowiska naturalnego.

3.

Oczyszczanie terenu ze znalezionych materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia

wojskowego przez jednostki wojskowe Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej organizuje

Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych.

4.

Rejony odpowiedzialności specjalistycznych jednostek wojskowych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej

Polskiej wyznacza Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych.

5.

Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych niezwłocznie informuje w formie pisemnej

podmioty, o których mowa w § 2 ust. 3, o przeznaczeniu, rejonach odpowiedzialności

i danych teleadresowych jednostek wojskowych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej

wyznaczonych do oczyszczania terenów z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia

wojskowego.

6.

Podczas oczyszczania terenu z materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia

wojskowego przez jednostki wojskowe Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej dowódca

z jednostki wojskowej Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej wykonujący zadanie oczyszczania

jest odpowiedzialny za rozpoznanie, określenie strefy niebezpiecznej, podjęcie, transport

i zniszczenie tych materiałów.

1.

Nie przekazuje się znalezionych materiałów między jednostkami wojskowymi Sił Zbrojnych

Rzeczypospolitej Polskiej a jednostkami organizacyjnymi Policji, Straży Granicznej

lub Państwowej Straży Pożarnej.

2.

Jednostki organizacyjne Policji, Straży Granicznej lub Państwowej Straży Pożarnej

mogą przekazać specjalistycznym jednostkom organizacyjnym Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej

Polskiej znalezione materiały wybuchowe i niebezpieczne pochodzenia wojskowego.

3.

Nie przekazuje się znalezionych materiałów wybuchowych i niebezpiecznych pochodzenia

wojskowego w celu ich przechowywania lub zniszczenia między przedsiębiorcami a jednostkami

wojskowymi Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej - z zastrzeżeniem przekazania w

celu świadczenia specjalistycznych usług wojskowych w rozumieniu art. 46 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny.

1.

Materiały są niszczone w miejscach, o których mowa w art. 131 ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r. o wykonywaniu działalności gospodarczej

w zakresie wytwarzania i obrotu materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami

i technologią o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym.

2.

Dopuszcza się niszczenie materiałów w miejscu ich znalezienia, jeżeli zastosowane

środki techniczne zapewniają ochronę życia lub zdrowia ludzkiego, mienia oraz środowiska

naturalnego.

3.

Dopuszcza się niszczenie materiałów w miejscach doraźnie wyznaczonych przez właściwego

miejscowo wojewodę, na wniosek podmiotu dokonującego niszczenia, po uzyskaniu opinii

właściwych: komendanta wojewódzkiego Policji, Komendanta Stołecznego Policji albo

komendanta oddziału Straży Granicznej, albo komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży

Pożarnej, albo Szefa Inspektoratu Wsparcia Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej,

albo dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, albo dyrektora urzędu morskiego.

4.

Opinia, o której mowa w ust. 3, dotyczy materiałów zgodnie z właściwością określoną

w § 2 ust. 3 i 4.

5.

Przepisów ust. 1 nie stosuje się do niszczenia materiałów przez Siły Zbrojne Rzeczypospolitej

Polskiej na terenach będących we władaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

6.

Przepisów ust. 1-4 nie stosuje się do substancji promieniotwórczych. W celu ich unieszkodliwienia

przekazuje się je do Zakładu Unieszkodliwiania Odpadów Promieniotwórczych.

7.

Przepisów ust. 1-4 nie stosuje się do niszczenia lub unieszkodliwiania znalezionej

starej i porzuconej broni chemicznej, którą przechowuje się i niszczy zgodnie z przepisami

ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. o wykonywaniu Konwencji o zakazie prowadzenia badań,

produkcji, składowania i użycia broni chemicznej oraz o zniszczeniu jej zapasów

(Dz. U. z 2018 r. poz. 359).

Warunkiem wyznaczenia miejsc, o których mowa w § 9 ust. 1, jest uprzednie uzyskanie

opinii właściwych terytorialnie

1)

dowódcy brygady obrony terytorialnej będącego członkiem wojewódzkiego zespołu zarządzania

kryzysowego,

2)

komendanta wojewódzkiego Policji albo Komendanta Stołecznego Policji,

3)

komendanta wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej,

4)

komendanta oddziału Straży Granicznej, w przypadku gdy miejsce to znajduje się w zasięgu

terytorialnym przejścia granicznego,

5)

wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, w przypadku materiałów niebezpiecznych

zawierających substancje toksyczne szkodliwe dla życia lub zdrowia ludzkiego, mienia

oraz środowiska naturalnego,

6)

dyrektora regionalnej dyrekcji Lasów Państwowych, w przypadku gdy miejsce to znajduje

się na gruntach pozostających w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe,

7)

dyrektora urzędu morskiego

- lub osób przez nich upoważnionych.

1.

Zamiar przeprowadzania niszczenia materiałów w miejscach, o których mowa w § 9 ust.

1-3, zgłasza się właściwemu miejscowo wojewodzie z wyjątkiem niszczenia materiałów

przez Siły Zbrojne Rzeczypospolitej Polskiej na terenach będących we władaniu Sił

Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.

2.

Miejsce niszczenia materiałów zabezpieczają właściwy rzeczowo i terytorialnie podmiot

określony w § 4, a także przedsiębiorcy, o których mowa w § 6 ust. 1, mając na względzie

ochronę życia lub zdrowia ludzkiego, mienia oraz środowiska naturalnego.

3.

W ramach zabezpieczenia miejsca niszczenia materiałów w szczególności

1)

powiadamia się miejscową ludność o wyznaczonym miejscu i sygnałach dźwiękowych używanych

podczas niszczenia;

2)

wprowadza się zakaz zbliżania się do miejsca, na którym się je niszczy;

3)

poucza się miejscową ludność o niezbędnych środkach ostrożności, które muszą być zachowane

w czasie niszczenia materiałów;

4)

usuwa się osoby postronne i zwierzęta hodowlane z obszarów zagrożonych;

5)

ustawia się zapory lub szlabany na wszystkich drogach i ścieżkach prowadzących do

miejsca niszczenia.

4.

Po zakończeniu niszczenia materiałów podmiot dokonujący niszczenia doprowadza miejsce

niszczenia do stanu pierwotnego, w szczególności przez zasypanie wykopów i lejów powybuchowych

oraz zebranie i usunięcie przedmiotów rozrzuconych w wyniku eksplozji.

1.

Teren oczyszczony z materiałów podmiot wykonujący oczyszczanie udostępnia podmiotom,

o których mowa w § 6 ust. 1, na podstawie protokołu.

2.

Wykonane prace oczyszczenia podlegają odbiorowi po ich zakończeniu. Sprawdzeniem kontrolnym

obejmuje się minimum 10% oczyszczonego terenu. Sprawdzenie kontrolne wykonują osoby

spełniające warunki określone w art. 19 ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych przeznaczonych

do użytku cywilnego.

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia.