Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 sierpnia 2023 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki

1.

Ustawa reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo

do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania

lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie

przygotowawcze.

2

Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio, gdy na skutek działania lub bezczynności

sądu albo komornika sądowego doszło do naruszenia prawa strony do przeprowadzenia

i zakończenia bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy egzekucyjnej lub innej sprawy dotyczącej

wykonania orzeczenia sądowego.

3.

Przepisy ustawy stosuje się zgodnie ze standardami wynikającymi z Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie

dnia 4 listopada 1950 r.

(Dz. U. z 1993 r. poz. 284, z późn. zm..

1.

Strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy,

nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli

postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie

trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i

prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej

dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).

1a.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do postępowania przygotowawczego.

1b.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się w sprawach, o których mowa w art. 1 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy

(Dz. U. z 2023 r. poz. 127, z 2022 r. poz. 2600 oraz z 2023 r. poz. 818), chyba że dotyczą one obowiązku naprawienia szkody, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę

lub nawiązki orzeczonej na rzecz pokrzywdzonego.

2.

Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności

ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia

kończącego postępowanie w sprawie albo czynności podjętych przez prokuratora prowadzącego

lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze w celu zakończenia postępowania przygotowawczego

lub czynności podjętych przez sąd lub komornika sądowego w celu przeprowadzenia i

zakończenia sprawy egzekucyjnej albo innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia

sądowego. Dokonując tej oceny, uwzględnia się łączny dotychczasowy czas postępowania

od jego wszczęcia do chwili rozpoznania skargi, niezależnie od tego, na jakim etapie

skarga została wniesiona, a także charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej

zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień

oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość

postępowania.

Uprawnionym do wniesienia skargi jest

1)

w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe - strona;

2)

w postępowaniu w sprawach o wykroczenia - strona;

3)

w postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione

pod groźbą kary - strona lub wnioskodawca;

4)

w postępowaniu karnym - strona oraz pokrzywdzony, nawet jeśli nie jest stroną;

5)

w postępowaniu cywilnym - strona, interwenient uboczny i uczestnik postępowania;

6)

w postępowaniu sądowo-administracyjnym - skarżący oraz uczestnik postępowania na prawach

strony;

7)

w postępowaniu egzekucyjnym oraz w innym postępowaniu dotyczącym wykonania orzeczenia

sądowego - strona oraz inna osoba realizująca swoje uprawnienia w tym postępowaniu.

1.

Sądem właściwym do rozpoznania skargi jest sąd przełożony nad sądem, przed którym

toczy się postępowanie.

1a.

Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed sądem rejonowym i sądem okręgowym

- właściwy do jej rozpoznania w całości jest sąd apelacyjny.

1b.

Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed sądem okręgowym i sądem apelacyjnym

- właściwy do jej rozpoznania w całości jest sąd apelacyjny.

2.

Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed sądem apelacyjnym lub Sądem

Najwyższym - właściwy do jej rozpoznania jest Sąd Najwyższy.

3.

Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym

lub Naczelnym Sądem Administracyjnym - właściwy do jej rozpoznania jest Naczelny Sąd

Administracyjny.

4.

Sądem właściwym do rozpoznania skargi dotyczącej przewlekłości postępowania egzekucyjnego

lub innego postępowania dotyczącego wykonania orzeczenia sądowego jest sąd okręgowy,

w którego okręgu prowadzona jest egzekucja lub wykonywane są inne czynności, a gdy

egzekucja lub inne postępowanie dotyczące wykonania orzeczenia sądowego prowadzone

jest w dwu lub więcej okręgach - sąd, w okręgu którego dokonano pierwszej czynności.

5.

Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przygotowawczego, właściwy do jej

rozpoznania jest sąd przełożony nad sądem, który byłby właściwy rzeczowo do rozpoznania

sprawy.

6.

Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe

i wykroczenia skarbowe lub postępowania karnego, które toczy się przed sądem - sąd

właściwy według przepisów ust. 1-2 jest właściwy do rozpoznania skargi także w zakresie

przewlekłości postępowania przygotowawczego.

1.

Skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość

postępowania, wnosi się w toku postępowania w sprawie.

2.

Skargę składa się do sądu, przed którym toczy się postępowanie.

3.

Skargę dotyczącą przewlekłości postępowania egzekucyjnego lub innego postępowania

dotyczącego wykonania orzeczenia sądowego wnosi się do sądu, o którym mowa w art.

4 ust. 4.

4.

Skargę dotyczącą przewlekłości postępowania przygotowawczego wnosi się do prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego to postępowanie.

1.

Skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego.

2.

Skarga powinna ponadto zawierać

1)

żądanie stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której skarga dotyczy;

2)

przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie.

3.

Skarga może zawierać żądanie wydania sądowi rozpoznającemu sprawę albo prokuratorowi

prowadzącemu lub nadzorującemu postępowanie przygotowawcze zalecenia podjęcia w wyznaczonym

terminie odpowiednich czynności oraz zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej, o której

mowa w art. 12 ust. 4.

4

W prowadzonym przed Sądem Najwyższym postępowaniu ze skargi dotyczącej przewlekłości

postępowania przed sądem apelacyjnym zastępstwo strony przez adwokata lub radcę prawnego

nie jest wymagane.

Sąd lub prokurator, do którego wniesiono skargę, przedstawia ją niezwłocznie sądowi

właściwemu wraz z aktami sprawy, w której toczy się postępowanie.

1.

Sąd rozpoznaje skargę w składzie trzech sędziów.

2.

W sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek skargi

sąd stosuje odpowiednio przepisy o postępowaniu zażaleniowym obowiązujące w postępowaniu,

którego skarga dotyczy.

1.

Skargę niespełniającą wymagań przewidzianych w art. 6 ust. 2 sąd właściwy do jej rozpoznania

odrzuca bez wzywania do uzupełnienia braków.

2.

Sąd odrzuca skargę wniesioną przez nieuprawnionego albo niedopuszczalną na podstawie

art. 14 ust. 1.

1.

Sąd właściwy do rozpoznania skargi zawiadamia o toczącym się postępowaniu Skarb Państwa

- prezesa tego sądu, którego działanie lub bezczynność według twierdzeń skarżącego

spowodowało przewlekłość postępowania, doręczając mu odpis skargi.

2.

Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania prowadzonego przez komornika sądowego,

sąd zawiadamia komornika oraz Skarb Państwa - prezesa tego sądu rejonowego, przy którym

działa komornik, doręczając im odpis skargi.

2a.

Jeżeli skarga dotyczy przewlekłości postępowania przygotowawczego, sąd właściwy zawiadamia

Skarb Państwa - prokuratora przełożonego nad prokuratorem prowadzącym lub nadzorującym

postępowanie przygotowawcze, doręczając mu odpis skargi.

3.

Skarbowi Państwa oraz komornikowi, w razie zgłoszenia udziału w sprawie, przysługują

prawa strony w zakresie rozpoznania skargi.

Sąd wydaje orzeczenie w terminie dwóch miesięcy, licząc od daty złożenia skargi.

1.

Skargę niezasadną sąd oddala.

2.

Uwzględniając skargę, sąd stwierdza, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła

przewlekłość postępowania.

3.

Na żądanie skarżącego lub z urzędu sąd zaleca podjęcie przez sąd rozpoznający sprawę

co do istoty albo przez prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze

odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie, chyba że wydanie zaleceń jest oczywiście

zbędne. Zalecenia nie mogą wkraczać w zakres oceny faktycznej i prawnej sprawy.

4

Uwzględniając skargę, sąd na żądanie skarżącego przyznaje od Skarbu Państwa, a w przypadku

skargi na przewlekłość postępowania prowadzonego przez komornika sądowego - od komornika

sądowego, sumę pieniężną w wysokości od 2000 do 20 000 złotych. Wysokość sumy pieniężnej,

w granicach wskazanych w zdaniu pierwszym, wynosi nie mniej niż 500 złotych za każdy

rok dotychczasowego trwania postępowania, niezależnie od tego, ilu etapów postępowania

dotyczy stwierdzona przewlekłość postępowania. Sąd może przyznać sumę pieniężną wyższą

niż 500 złotych za każdy rok dotychczasowego trwania postępowania, jeżeli sprawa ma

szczególne znaczenie dla skarżącego, który swoją postawą nie przyczynił się w sposób

zawiniony do wydłużenia czasu trwania postępowania. Na poczet tej sumy zalicza się

kwoty przyznane już skarżącemu tytułem sumy pieniężnej w tej samej sprawie. Przyznając

skarżącemu sumę pieniężną, sąd wskazuje, jakiego okresu przewlekłości postępowania

ona dotyczy. Sumy pieniężnej nie przyznaje się w razie uwzględnienia skargi wniesionej

przez Skarb Państwa albo państwowe jednostki sektora finansów publicznych.

5.

W przypadku przyznania sumy pieniężnej od Skarbu Państwa, wypłaty dokonuje

1)

sąd prowadzący postępowanie, w którym nastąpiła przewlekłość postępowania - ze środków

własnych tego sądu;

2)

jednostka organizacyjna prokuratury, w której w trakcie prowadzenia postępowania przygotowawczego

nastąpiła przewlekłość postępowania, a w odniesieniu do postępowania przygotowawczego

prowadzonego w prokuraturze rejonowej - właściwa prokuratura okręgowa - ze środków

własnych tej jednostki.

6.

W sytuacji przyznania sumy pieniężnej w przypadku, o którym mowa w art. 4 ust. 1a,

wypłaty dokonuje sąd okręgowy, a w przypadku, o którym mowa w art. 4 ust. 1b, wypłaty

dokonuje sąd apelacyjny - ze środków własnych tego sądu.

7.

Jeżeli do przewlekłości postępowania doszło w postępowaniu przed więcej niż jednym

organem, przyznając sumę pieniężną, sąd wskazuje, w jakiej części wypłaty dokonuje

dany organ.

1.

Odpis orzeczenia uwzględniającego skargę dotyczącą przewlekłości postępowania sądowego

sąd doręcza prezesowi właściwego sądu. Prezes sądu, któremu doręczono orzeczenie,

jest obowiązany do podjęcia czynności nadzoru przewidzianych w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych

(Dz. U. z 2023 r. poz. 217, z 2022 r. poz. 2642 oraz z 2023 r. poz. 289, 614, 1030 i 1429).

2.

Odpis orzeczenia uwzględniającego skargę dotyczącą przewlekłości postępowania prowadzonego

przez komornika sąd doręcza Ministrowi Sprawiedliwości.

3.

Odpis orzeczenia uwzględniającego skargę dotyczącą przewlekłości postępowania przygotowawczego

sąd doręcza prokuratorowi przełożonemu nad prokuratorem prowadzącym lub nadzorującym

postępowanie przygotowawcze. Prokurator, któremu doręczono odpis orzeczenia, jest

obowiązany do podjęcia czynności nadzoru przewidzianych w przepisach ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. - Prawo o prokuraturze

(Dz. U. z 2023 r. poz. 1360 i 1429).

1.

Skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy, a

w postępowaniu przygotowawczym, w którym stosowane jest tymczasowe aresztowanie, oraz

w sprawie egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego - po upływie

6 miesięcy, od daty wydania przez sąd orzeczenia, o którym mowa w art. 12.

2.

W przypadku odrzucenia skargi na podstawie art. 9 ust. 1 skarżący może wystąpić z

nową skargą w tej samej sprawie.

3

W razie odrzucenia skargi na podstawie art. 9 dalsze skargi tej samej strony dotyczące

tego samego postępowania, które podlegałyby odrzuceniu na podstawie art. 9, pozostawia

się w aktach sprawy bez żadnych dalszych czynności. O pozostawieniu skargi i pism

związanych z jej wniesieniem w aktach sprawy zawiadamia się skarżącego tylko raz -

przy odrzuceniu skargi.

1.

Strona, której skargę uwzględniono, może w odrębnym postępowaniu dochodzić naprawienia

szkody wynikłej ze stwierdzonej przewlekłości od Skarbu Państwa albo solidarnie od

Skarbu Państwa i komornika.

2.

Postanowienie uwzględniające skargę wiąże sąd w postępowaniu cywilnym o odszkodowanie

lub zadośćuczynienie, co do stwierdzenia przewlekłości postępowania.

3

W razie wystąpienia przez stronę z pozwem o roszczenie, o którym mowa w ust. 1, należne

odszkodowanie lub zadośćuczynienie pomniejsza się o wysokość sum przyznanych na podstawie

art. 12 ust. 4 za ten sam okres.

Strona, która nie wniosła skargi na przewlekłość postępowania zgodnie z art. 5 ust. 1, może dochodzić - na podstawie art. 417 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r.

- Kodeks cywilny

(Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, 2337 i 2339 oraz z 2023 r. poz. 326 i 1285) - naprawienia szkody wynikłej z przewlekłości, po prawomocnym zakończeniu postępowania

co do istoty sprawy.

1.

Skarga podlega stałej opłacie w wysokości 200 złotych.

2.

Jeśli skargę wniosło kilka osób, każda z nich uiszcza opłatę oddzielnie; jeżeli została

uiszczona jedna opłata bez odpowiedniego wskazania, uznaje się, że wniosła ją osoba

wymieniona jako pierwsza w skardze.

3.

Uwzględniając lub odrzucając skargę, sąd z urzędu zwraca uiszczoną od niej opłatę.

1.

W okresie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy osoby, które przed

tym dniem złożyły skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (zwanego dalej

„Trybunałem”), zarzucając naruszenie prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie,

o którym mowa w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności,

mogą wnieść skargę o stwierdzenie przewlekłości postępowania na podstawie przepisów

niniejszej ustawy, jeżeli skarga do Trybunału została wniesiona w toku postępowania,

którego ona dotyczy, i o ile Trybunał nie wydał postanowienia w przedmiocie dopuszczalności

skargi.

2.

Skarga wniesiona w trybie ust. 1 powinna wskazywać datę wniesienia skargi do Trybunału.

3.

Właściwy sąd niezwłocznie zawiadamia ministra właściwego do spraw zagranicznych o

skargach wniesionych w trybie, o którym mowa w ust. 1.

Ustawa wchodzi w życie po upływie miesiąca od dnia ogłoszenia

Do skarg na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym

prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej

zwłoki wniesionych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy

ustawy zmienianej w art. 8, w brzmieniu dotychczasowym.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem

1)

art. 7 pkt 1, który wchodzi w życie po upływie 9 miesięcy od dnia ogłoszenia;

2)

art. 1 pkt 138 lit. a tiret trzecie, który wchodzi w życie z dniem 1 października

2023 r.;

3)

art. 1 pkt 144 i 145, art. 7 pkt 2, 3, 5 i 6, art. 14, art. 15, art. 17, art. 18,

art. 19 ust. 5-7, art. 23 ust. 2, art. 26 ust. 2, art. 28 oraz art. 29, które wchodzą

w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.