Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 11 stycznia 2022 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sposobu organizacji zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń na morzu

1.

Rozporządzenie określa

1)

sposób organizacji zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń na polskich obszarach morskich,

w tym łagodzenia negatywnych skutków dla flory i fauny, z uwzględnieniem opieki nad

zaolejonymi zwierzętami;

2)

jednostki organizacyjne współdziałające w zakresie zwalczania zagrożeń na morzu z

Morską Służbą Poszukiwania i Ratownictwa, zwaną dalej „Służbą SAR”;

3)

podmiot właściwy do opracowania krajowego planu zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń

środowiska morskiego, zwanego dalej „Krajowym Planem”, jego elementy składowe oraz

sposób opracowania, konsultowania i ogłaszania tego planu;

4)

zadania organów administracji morskiej w zakresie funkcjonowania systemu zwalczania

zanieczyszczeń na morzu;

5)

zadania i uprawnienia Służby SAR w organizowaniu i koordynowaniu akcji zwalczania

zagrożeń lub zanieczyszczeń na morzu;

6)

zasady i sposób udostępniania w ramach współpracy międzynarodowej informacji o gotowości

do zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń środowiska morskiego.

2.

Sposób zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń związanych z bojowymi środkami chemicznymi

zatopionymi w polskich obszarach morskich regulują odrębne przepisy.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.

1.

W realizacji zadań mających na celu zwalczanie zagrożeń i zanieczyszczeń na morzu

uczestniczą

1)

organy administracji morskiej;

2)

Służba SAR;

3)

armator i kapitan statku, o których mowa w § 3 ust. 1 i 2;

4)

jednostki współdziałające, o których mowa w § 16 pkt 2‒6.

2.

Organizację Służby SAR określają przepisy w sprawie szczegółowej organizacji Morskiej

Służby Poszukiwania i Ratownictwa.

1

Kapitan statku, który spowodował zagrożenie lub zanieczyszczenie morza, jest obowiązany

podjąć, w miarę posiadanych możliwości, natychmiastowe działania mające na celu w

szczególności zatrzymanie wypływu szkodliwej substancji lub ograniczenie jego wielkości

oraz przeciwdziałanie rozprzestrzenianiu się zanieczyszczenia.

2.

Armator statku, który spowodował zagrożenie lub zanieczyszczenie morza, jest obowiązany

do niezwłocznego podjęcia działań minimalizujących skutki zanieczyszczenia środowiska

morskiego w szczególności przez usunięcie substancji powodującej zanieczyszczenie,

wydobycie z wraku paliwa lub innej substancji szkodliwej dla środowiska morskiego

oraz odszukanie i wydobycie z morza niebezpiecznych substancji przewożonych w opakowaniach.

3.

Działania mające na celu zwalczanie zagrożenia lub zanieczyszczenia morza prowadzone

przez kapitana statku i armatora, o których mowa w ust. 1 i 2, wykonuje się pod nadzorem

właściwego dyrektora urzędu morskiego.

1.

Dyrektor urzędu morskiego, biorąc pod uwagę rodzaj i stopień zagrożenia lub zanieczyszczenia

morza oraz sposób wykonywania przez kapitana i armatora statku działań, o których

mowa w § 3 ust. 1 i 2, może polecić prowadzenie tych działań Służbie SAR lub innej

wyspecjalizowanej jednostce organizacyjnej.

2.

W przypadku, o którym mowa w ust. 1, wykonawcy działań przysługuje od armatora statku,

który spowodował zagrożenie lub zanieczyszczenie morza, zwrot kosztów usunięcia zagrożenia

lub zanieczyszczenia i użycia środków zapobiegawczych stosowanych po zdarzeniu powodującym

zanieczyszczenie.

1.

W przypadku gdy z rodzaju i stopnia zagrożenia środowiska morskiego albo przebiegu

działań zmierzających do zwalczenia zanieczyszczenia morza wynika możliwość zanieczyszczenia

brzegu morskiego lub zagrożenia życia lub zdrowia ludności w rejonie nadmorskim, dyrektor

urzędu morskiego jest obowiązany powiadomić o tym niezwłocznie właściwego wojewodę,

właściwego regionalnego dyrektora ochrony środowiska oraz właściwego wojewódzkiego

inspektora ochrony środowiska w celu podjęcia przez nich odpowiednich działań zapobiegawczych

na lądzie.

2.

Zadania mające na celu łagodzenie negatywnych skutków dla flory i fauny na brzegu

morskim, z uwzględnieniem opieki nad zaolejonymi zwierzętami, realizuje właściwy wojewoda

na podstawie planu ratowania zaolejonych zwierząt, które ucierpiały w wyniku wypadków

morskich.

1.

Zwalczanie zanieczyszczeń na polskich obszarach morskich wykonuje się metodami mechanicznymi.

2.

Właściwy dyrektor urzędu morskiego może udzielić zgody na zastosowanie do zwalczania

zanieczyszczeń innych metod niż mechaniczne. Zgody udziela się na wniosek kierownika

akcji.

3.

Dyrektor urzędu morskiego, udzielając zgody, o której mowa w ust. 2, powinien uwzględnić

zasady przyjęte przez Komisję Ochrony Środowiska Morza Bałtyckiego, zwaną dalej „Komisją

Helsińską”.

1.

Do zadań Służby SAR w zakresie dotyczącym zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń na

morzu należy

1)

utrzymywanie gotowości do przyjmowania zawiadomień o zagrożeniach i zanieczyszczeniach

środowiska morskiego;

2)

utrzymywanie gotowości sił i środków do zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń środowiska

morskiego;

3)

planowanie, prowadzenie i koordynacja akcji zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń na

morzu;

4)

współdziałanie z innymi służbami i systemami ratowniczymi funkcjonującymi na obszarze

kraju;

5)

współdziałanie z odpowiednimi służbami państw ‒ stron Konwencji o ochronie środowiska morskiego obszaru Morza Bałtyckiego, sporządzonej

w Helsinkach dnia 9 kwietnia 1992 r.

(Dz. U. z 2000 r. poz. 346 i 347), zwanej dalej „Konwencją Helsińską 1992”, w akcjach zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń

środowiska morskiego.

2.

W ramach zadań, o których mowa w ust. 1, Służba SAR jest upoważniona do

1)

zwracania się do jednostek organizacyjnych wymienionych w § 16 o dostarczenie na miejsce

akcji niezbędnego sprzętu, personelu bądź zespołów operacyjnych ujętych w Krajowym

Planie, a także informacji wymaganej do właściwego zorganizowania i kierowania akcją;

2)

występowania do właściwego dyrektora urzędu morskiego o wezwanie pomocy państw ‒ stron

Konwencji Helsińskiej 1992, jeżeli możliwości własne Służby SAR i jednostek współdziałających,

wymienionych w Krajowym Planie, okażą się niewystarczające do przeprowadzenia skutecznej

akcji;

3)

podejmowania niezbędnych uzgodnień z właściwymi organami celnymi, ochrony granic i

innymi właściwymi organami, umożliwiających wprowadzenie na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej, w tym na morze terytorialne, morskie wody wewnętrzne lub przestrzeń powietrzną

podążających z pomocą z państw ‒ stron Konwencji Helsińskiej 1992, statków morskich,

statków powietrznych, personelu i wyposażenia służącego zwalczaniu zagrożeń i zanieczyszczeń

na morzu;

4)

kierowania sił i środków Służby SAR do akcji poza polskie obszary morskie w celu udzielenia

pomocy na prośbę państw ‒ stron Konwencji Helsińskiej 1992, w uzgodnieniu z właściwym

dyrektorem urzędu morskiego.

1.

Działania zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń wykonuje się zgodnie z Krajowym Planem.

2.

Krajowy Plan zawiera

1)

określenie sposobów alarmowania i informowania o zdarzeniach powodujących zagrożenia

lub zanieczyszczenia środowiska morskiego oraz punktów kontaktowych;

2)

wykaz i rozmieszczenie sił i środków, które mogą być użyte do akcji zwalczania zagrożeń

i zanieczyszczeń na morzu;

3)

sposób prowadzenia akcji zwalczania zanieczyszczeń na morzu, z uwzględnieniem specjalnych

metod prowadzenia działań na akwenach uznanych za szczególnie wrażliwe na zanieczyszczenia

oraz sposobów łagodzenia skutków zanieczyszczenia dla flory i fauny;

4)

zadania dla jednostek współdziałających ze Służbą SAR w akcjach zwalczania zagrożeń

i zanieczyszczeń na morzu;

5)

określenie jednostek współdziałających w zwalczaniu zagrożeń i zanieczyszczeń na morzu.

3.

Krajowy Plan powinien być opracowany zgodnie z zaleceniami Międzynarodowej Organizacji

Morskiej oraz wymaganiami Komisji Helsińskiej, z uwzględnieniem analiz zagrożeń wynikających

z

1)

rozwoju transportu morskiego, w tym ilości i rodzaju transportowanych poszczególnymi

trasami ładunków szkodliwych i niebezpiecznych;

2)

natężenia ruchu statków i ich rodzaju oraz charakteru transportowanych niebezpiecznych

substancji w opakowaniach oraz utrudnień w żegludze występujących na określonych trasach,

a także ze statystyki wypadków morskich;

3)

rozwoju eksploatacji zasobów mineralnych znajdujących się pod dnem morskim;

4)

zagrożeń, które mogą zostać spowodowane w wyniku budowy i eksploatacji sztucznych

wysp, przez awarie instalacji przemysłowych oraz urządzeń technicznych zlokalizowanych

na morzu lub w strefie nadmorskiej;

5)

zobowiązań międzynarodowych Rzeczypospolitej Polskiej.

1.

Projekt Krajowego Planu przygotowuje dyrektor Służby SAR.

2.

Projekt Krajowego Planu podlega konsultacjom z organizacjami społecznymi lub instytucjami,

których opinia jest pożądana z uwagi na treść tego planu. Dyrektor Służby SAR, kierując

projekt Krajowego Planu do konsultacji, wskazuje termin do zajęcia stanowiska nie

krótszy niż 30 dni oraz może uznać nieprzedstawienie stanowiska w wyznaczonym terminie

za rezygnację z przedstawienia tego stanowiska.

3.

Projekt Krajowego Planu podlega uzgodnieniu z ministrem właściwym do spraw środowiska

oraz ministrem właściwym do spraw wewnętrznych ‒ w części dotyczącej podmiotów krajowego

systemu ratowniczo-gaśniczego, Straży Granicznej, Policji, oraz z Ministrem Obrony

Narodowej ‒ w części dotyczącej Marynarki Wojennej.

4.

Projekt Krajowego Planu podlega zaopiniowaniu przez Radę SAR działającą przy ministrze

właściwym do spraw gospodarki morskiej.

5.

Krajowy Plan zatwierdza minister właściwy do spraw gospodarki morskiej.

6.

Krajowy Plan podlega ogłoszeniu przez udostępnienie na stronie Biuletynu Informacji

Publicznej Służby SAR oraz ministerstwa obsługującego ministra właściwego do spraw

gospodarki morskiej.

7.

Dyrektor Służby SAR dokonuje bieżącej aktualizacji Krajowego Planu. W przypadku aktualizacji,

która wprowadza znaczące zmiany w Krajowym Planie, w szczególności w zakresie spraw,

o których mowa w ust. 3, projekt aktualizacji podlega konsultacjom i uzgodnieniu z

podmiotami, o których mowa w ust. 2 i 3.

Do Krajowego Planu załącza się zatwierdzone plany zwalczania

1)

zagrożeń i zanieczyszczeń wód portowych opracowane przez podmioty zarządzające portem

lub przystanią morską oraz podmioty prowadzące działalność i użytkujące nabrzeże w

granicach portu morskiego lub przystani morskiej, których działalność może powodować

zagrożenie zanieczyszczenia wód portowych;

2)

rozlewów olejowych i likwidacji zagrożeń dla środowiska opracowane przez podmioty

prowadzące działalność polegającą na poszukiwaniu, rozpoznawaniu lub wydobywaniu węglowodorów

ze złóż w granicach obszarów morskich Rzeczypospolitej Polskiej.

W akcjach zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń z udziałem sił międzynarodowych stosuje

się wytyczne przyjęte przez Komisję Helsińską dotyczące współpracy w zwalczaniu zanieczyszczeń

morza.

Działaniami zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń kierują

1)

kierownik akcji;

2)

dowódca akcji na miejscu jej prowadzenia.

1.

Zadania kierownika akcji, o którym mowa w § 11 pkt 1, polegają w szczególności na

1)

opracowywaniu planów akcji;

2)

uruchamianiu jednostek Służby SAR do działań zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń;

3)

wyznaczaniu dowódcy akcji na miejscu jej prowadzenia;

4)

podejmowaniu decyzji o sposobie zwalczania zanieczyszczenia na poszczególnych etapach

rozwoju akcji i, w miarę potrzeb, modyfikowaniu planu akcji;

5)

organizowaniu zabezpieczenia logistycznego prowadzonych działań na morzu;

6)

współdziałaniu z innymi jednostkami organizacyjnymi zgodnie z Krajowym Planem;

7)

realizowaniu współdziałania z odpowiednimi służbami innych państw.

2.

Kierownik akcji, opracowując plan akcji, powinien uwzględniać

1)

aktualne i przewidywane warunki hydrologiczno-meteorologiczne w rejonie akcji;

2)

czas potrzebny na dotarcie niezbędnych sił i środków do rejonu wystąpienia zagrożenia

bądź zanieczyszczenia;

3)

rodzaj i wielkość zanieczyszczenia;

4)

wszelkie informacje dotyczące wrażliwości środowiska naturalnego na zanieczyszczenie

oraz potencjalne skutki zanieczyszczenia dla flory i fauny;

5)

dostępność sił i środków Służby SAR, jednostek współdziałających wymienionych w Krajowym

Planie oraz odpowiednich służb państw ‒ stron Konwencji Helsińskiej 1992.

3.

Kierownik akcji, przygotowując plan akcji oraz podczas jej trwania, powinien pozyskiwać

zdjęcia satelitarne, informacje ze zwiadu lotniczego oraz korzystać z dostępnych informatycznych

programów symulacyjnych prognozujących rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń na morzu.

Dowodzenie akcją na miejscu jej prowadzenia przez osobę, o której mowa w § 11 pkt

2, polega w szczególności na

1)

bezpośrednim kierowaniu działaniami skierowanych do akcji specjalnych statków morskich

do zwalczania zanieczyszczeń zgodnie z planem akcji;

2)

informowaniu kierownika akcji o bieżącej sytuacji, sposobie i stopniu realizacji planu

akcji.

1.

Na obszarze portu inicjatorem i koordynatorem akcji zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń

prowadzonej przez wyspecjalizowane jednostki organizacyjne jest kapitan portu, a w

porcie wojennym ‒ komendant portu, działający w sposób określony odpowiednio przez

właściwego dyrektora urzędu morskiego albo Dowódcę Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych.

2

Działania mające na celu zwalczanie zagrożeń i zanieczyszczeń na obszarach portowych

podejmują kierownicy podmiotów prowadzących działalność i użytkujących nabrzeża w

granicach portów morskich lub przystani morskich oraz podmioty zarządzające portem

lub przystanią morską przy wykorzystaniu wyspecjalizowanych jednostek organizacyjnych,

zgodnie z planami zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń wód portowych.

3.

W odniesieniu do eksploatacji zasobów mineralnych znajdujących się pod dnem morskim,

budowy i użytkowania sztucznych wysp, budowy i eksploatacji urządzeń technicznych

im towarzyszących, operatorzy przemysłowych instalacji morskich i urządzeń zobowiązani

są do inicjowania i koordynacji akcji zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń na obszarach

właściwych im terytorialnie.

(uchylony).

W przypadku konieczności wynikającej z potrzeb akcji zwalczania zanieczyszczeń Służba

SAR współdziała z jednostkami organizacyjnymi

1)

Państwowej Straży Pożarnej oraz pozostałymi podmiotami krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego;

2)

Marynarki Wojennej;

3)

Straży Granicznej;

4)

Policji;

5)

Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej ‒ Państwowy Instytut Badawczy;

6)

innymi ‒ określonymi w Krajowym Planie.

1.

Jednostki organizacyjne, o których mowa w § 16, są obowiązane w szczególności do

1)

wskazania sił i środków, które będą do dyspozycji Służby SAR w przypadku konieczności

ich użycia w akcjach zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń, oraz określenia ich parametrów

technicznych i operacyjnych, a także zachowania gotowości do podjęcia działań;

2)

określenia sposobów ich alarmowania i informowania;

3)

wskazania osób odpowiedzialnych za realizację zadań z zakresu współdziałania, w celu

uwzględnienia ich w Krajowym Planie.

2.

Osoby odpowiedzialne za realizację zadań z zakresu współdziałania są obowiązane do

dołożenia wszelkich starań w celu udzielenia Służbie SAR wymaganej pomocy.

1.

Minister właściwy do spraw gospodarki morskiej, w ramach nadzoru nad funkcjonowaniem

organizacji zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń na morzu, może w szczególności

1)

inicjować prowadzenie badań dotyczących ekologicznych i ekonomicznych skutków zanieczyszczenia

morza;

2)

powoływać koordynatora prac badawczych.

2.

Badania, o których mowa w ust. 1 pkt 1, wykonuje się w przypadku poważnego zanieczyszczenia

będącego następstwem katastrofy morskiej lub lądowej, jeżeli substancje powodujące

zanieczyszczenie zatonęły lub uległy rozproszeniu na skutek użycia substancji dyspergujących

lub neutralizujących. Zakres badań opiniowany jest przez właściwy organ Inspekcji

Ochrony Środowiska. Badania te obejmują w szczególności

1)

badania fizyczne i chemiczne;

2)

badania ekologiczne;

3)

badania rybackie.

3.

Do zadań koordynatora prac badawczych należy

1)

przygotowanie planu prac badawczych;

2)

ustalenie współpracy między krajowymi organizacjami badawczymi, jednostkami organizacyjnymi

i służbami zwalczającymi zanieczyszczenia oraz prowadzenie spraw administracyjnych

i finansowych związanych z pracą badawczą, w tym zawieranie umów z organizacjami badawczymi

i powierzanie im zadań badawczych;

3)

przedstawianie dyrektorowi urzędu morskiego informacji o skutkach zanieczyszczeń dla

środowiska morskiego oraz zasadności żądań osób, które doznały szkód na skutek zanieczyszczenia;

4)

sporządzenie końcowego raportu na podstawie wyników badań przeprowadzonych w czasie

trwania zanieczyszczenia.

1.

Dyrektor Służby SAR, w porozumieniu z dyrektorami urzędów morskich, opracowuje w ramach

współpracy międzynarodowej i udostępnia na stronie Biuletynu Informacji Publicznej

Służby SAR informacje o organizacji i gotowości do zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń

na polskich obszarach morskich oraz zapewnia ich bieżącą aktualizację.

2.

Informacje, o których mowa w ust. 1, powinny zawierać

1)

opis organizacji oraz zadań i odpowiedzialności jednostek właściwych w sprawach zanieczyszczeń

morza;

2)

wykazy i adresy punktów kontaktowych oraz sposoby kontaktowania się z nimi;

3)

informacje o zespołach przeznaczonych do działań na wypadek sytuacji kryzysowych oraz

usuwania zanieczyszczeń i o wyposażeniu tych jednostek, w szczególności o

a)

specjalnych morskich statkach do zwalczania zagrożeń i zanieczyszczeń,

b)

bazach lądowych,

c)

posiadanych urządzeniach do zbierania zanieczyszczeń z powierzchni wody na morzu i

brzegu morskim,

d)

stosowanych systemach obserwacji i kontroli z powietrza,

e)

zespołach ekspertów,

f)

zasadach i warunkach udzielania pomocy.

3.

Informacje, o których mowa w ust. 1, Dyrektor Służby SAR udostępnia w szczególności

Centrum Koordynacji Reagowania Kryzysowego (ERCC) oraz Europejskiej Agencji Bezpieczeństwa

Morskiego (EMSA).

Krajowy Plan sporządzony i zatwierdzony przez ministra właściwego do spraw gospodarki

morskiej wraz z jego aktualizacjami, na podstawie dotychczasowych przepisów pozostaje

w mocy do dnia zatwierdzenia Krajowego Planu sporządzonego na podstawie niniejszego

rozporządzenia.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia