Umowa międzynarodowa Kompleksowa i wzmocniona umowa o partnerstwie między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Armenii, z drugiej strony, sporządzona w Brukseli dnia 24 listopada 2017 r.

Cele niniejszej Umowy to

a)

wzmocnienie wszechstronnego partnerstwa politycznego i gospodarczego oraz współpracy

między Stronami w oparciu o wspólne wartości i bliskie powiązania, między innymi przez

zwiększenie udziału Republiki Armenii w obszarach polityki, programach i agencjach

Unii Europejskiej;

b)

wzmocnienie ram dialogu politycznego we wszystkich obszarach będących przedmiotem

wspólnego zainteresowania, wspierającego rozwój bliskich stosunków politycznych między

Stronami;

c)

przyczynienie się do wzmocnienia demokracji oraz stabilizacji politycznej, gospodarczej

i instytucjonalnej w Republice Armenii;

d)

propagowanie, zachowanie i wzmocnienie pokoju i stabilizacji zarówno na poziomie regionalnym,

jak i międzynarodowym, w tym przez połączone starania, aby wyeliminować źródła napięć,

zwiększyć bezpieczeństwo granic oraz wspierać współpracę transgraniczną i stosunki

dobrosąsiedzkie;

e)

zacieśnienie współpracy w obszarze wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości w celu

wzmocnienia praworządności oraz poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności;

f)

zwiększenie mobilności i zacieśniania kontaktów międzyludzkich;

g)

wsparcie starań Republiki Armenii, aby rozwijać jej potencjał ekonomiczny, poprzez

współpracę międzynarodową, w tym poprzez zbliżenie jej ustawodawstwa do dorobku prawnego

UE, o którym mowa poniżej;

h)

ustanowienie wzmocnionej współpracy handlowej, pozwalającej na trwałą współpracę regulacyjną

w istotnych obszarach, zgodnie z prawami i obowiązkami wynikającymi z członkostwa

w WTO, oraz

i)

stworzenie warunków dla coraz bliższej współpracy w innych obszarach będących przedmiotem

wspólnego zainteresowania.

Do celów niniejszego Protokołu

a)

„prawo celne” oznacza wszelkie przepisy ustawowe lub wykonawcze obowiązujące na terytoriach

Stron, regulujące przywóz, wywóz i tranzyt towarów oraz poddawanie ich jakimkolwiek

innym systemom lub procedurom celnym, łącznie ze środkami zakazu, ograniczenia i kontroli;

b)

„organ wnioskujący” oznacza właściwy organ administracyjny, wyznaczony w tym celu

przez Stronę, który występuje z wnioskiem o pomoc na podstawie niniejszego Protokołu;

c)

„organ współpracujący” oznacza właściwy organ administracyjny, wyznaczony w tym celu

przez Stronę, który otrzymuje wniosek o pomoc na podstawie niniejszego Protokołu;

d)

„dane osobowe” oznaczają wszelkie informacje dotyczące określonej lub możliwej do

określenia osoby fizycznej; oraz

e)

„działanie naruszające przepisy prawa celnego” oznacza wszelkie naruszenie lub próbę

naruszenia przepisów prawa celnego.

1.

Poszanowanie zasad demokratycznych, zasady praworządności, praw człowieka i podstawowych

wolności, zawartych w szczególności w Karcie Narodów Zjednoczonych, akcie końcowym

KBWE z Helsinek i Paryskiej karcie dla nowej Europy z 1990 r., jak również w innych

stosownych instrumentach z zakresu praw człowieka, takich jak Powszechna Deklaracja

Praw Człowieka ONZ oraz europejska konwencja praw człowieka, stanowi podstawę polityki

wewnętrznej i zewnętrznej Stron oraz zasadniczy element niniejszej Umowy.

2.

Strony potwierdzają swoje zaangażowanie na rzecz zasad gospodarki wolnorynkowej, zrównoważonego

rozwoju, współpracy regionalnej i skutecznego podejścia wielostronnego.

3.

Strony potwierdzają poszanowanie zasad dobrych rządów, a także swoje zobowiązania

międzynarodowe, przede wszystkim w ramach ONZ, Rady Europy i OBWE.

4.

Strony zobowiązują się do walki z korupcją, walki z różnymi formami międzynarodowej

przestępczości zorganizowanej i terroryzmu, promowania zrównoważonego rozwoju, skutecznych

działań wielostronnych oraz walki z rozpowszechnianiem broni masowego rażenia i systemów

jej przenoszenia, między innymi w ramach inicjatywy UE w zakresie centrów doskonałości

ds. substancji chemicznych, biologicznych, radiologicznych i jądrowych. Zobowiązanie

to stanowi główny element rozwoju stosunków i współpracy między Stronami, przyczyniając

się w ten sposób do pokoju i stabilizacji w regionie.

1.

Strony pomagają sobie nawzajem w zakresie swoich uprawnień, w sposób i na warunkach

ustanowionych w niniejszym Protokole, aby zapewnić prawidłowe stosowanie przepisów

prawa celnego, w szczególności przez zapobieganie działaniom naruszającym takie przepisy,

prowadzenie dochodzeń dotyczących takich działań i zwalczanie tychże działań.

2.

Pomoc w sprawach celnych, jak przewidziano w niniejszym Protokole, ma zastosowanie

do każdego organu administracji Stron, który jest właściwy w zakresie stosowania niniejszego

Protokołu. Pomoc ta pozostaje bez uszczerbku dla postanowień regulujących wzajemną

pomoc w sprawach karnych, ani też nie stosuje się do informacji uzyskanych zgodnie

z wykonywanymi uprawnieniami na wniosek organu sądowego, chyba że organ zezwala na

przekazywanie takich informacji.

3.

Niniejszy Protokół nie obejmuje pomocy w zakresie odzyskiwania ceł, podatków ani grzywien.

1.

Strony dalej rozwijają i pogłębiają dialog polityczny we wszystkich dziedzinach będących

przedmiotem wspólnego zainteresowania, w tym w kwestiach dotyczących polityki zagranicznej

i bezpieczeństwa, a także reformy wewnętrznej. Dialog ten pozwoli na zwiększenie skuteczności

współpracy politycznej w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa przy uznaniu

wagi, jaką Republika Armenii przywiązuje do uczestnictwa w organizacjach międzynarodowych

i innych strukturach współpracy międzynarodowej oraz do zobowiązań wynikających z

tego uczestnictwa.

2.

Cele dialogu politycznego to

a)

dalsze rozwijanie i pogłębienie dialogu politycznego we wszystkich obszarach będących

przedmiotem wspólnego zainteresowania;

b)

wzmocnienie partnerstwa politycznego i zwiększenie skuteczności współpracy w dziedzinie

polityki zagranicznej i bezpieczeństwa;

c)

propagowanie pokoju, stabilności i bezpieczeństwa międzynarodowego w oparciu o skuteczne

działania wielostronne;

d)

pogłębienie współpracy i dialogu między Stronami w dziedzinie międzynarodowego bezpieczeństwa

i zarządzania kryzysowego, w szczególności w celu rozwiązywania światowych i regionalnych

problemów i związanych z nimi zagrożeń;

e)

pogłębienie współpracy w zakresie zwalczania rozprzestrzeniania broni masowego rażenia

i systemów jej przenoszenia;

f)

wspieranie nakierowanej na wyniki praktycznej współpracy między Stronami na rzecz

osiągnięcia pokoju, bezpieczeństwa i stabilności na kontynencie europejskim;

g)

zwiększenie poszanowania zasad demokratycznych, praworządności, dobrych rządów oraz

praw człowieka i podstawowych wolności, w tym wolności mediów i praw osób należących

do mniejszości oraz przyczynianie się do konsolidacji krajowych reform politycznych;

h)

rozwijanie dialogu i pogłębienie współpracy między Stronami w dziedzinie bezpieczeństwa

i obrony;

i)

propagowanie pokojowego rozwiązywania sporów;

j)

propagowanie celów i zasad ONZ zapisanych w Karcie Narodów Zjednoczonych oraz zasad

rządzących stosunkami między uczestniczącymi państwami, które określono w akcie końcowym

KBWE z Helsinek, oraz

k)

propagowanie współpracy regionalnej, rozwijanie dobrosąsiedzkich stosunków oraz zwiększanie

bezpieczeństwa w regionie, między innymi przez podejmowanie kroków w kierunku otwarcia

granic w celu wspierania handlu regionalnego i ruchu transgranicznego.

1.

Na wniosek organu wnioskującego organ współpracujący dostarcza organowi wnioskującemu

wszelkich stosownych informacji pozwalających mu zapewnić prawidłowe stosowanie przepisów

prawa celnego, włącznie z informacjami dotyczącymi zauważonych lub planowanych działań,

które stanowią lub mogłyby stanowić naruszenie przepisów prawa celnego.

2.

Na wniosek organu wnioskującego organ współpracujący informuje organ wnioskujący o

tym

a)

czy towary wywiezione z terytorium jednej ze Stron zostały właściwie przywiezione

na terytorium drugiej Strony, określając, w stosownych przypadkach, procedurę celną

zastosowaną wobec towarów; lub

b)

czy towary przywiezione na terytorium jednej ze Stron zostały prawidłowo wywiezione

z terytorium drugiej Strony, określając, w stosownych przypadkach, procedurę celną

zastosowaną wobec towarów.

3.

Na wniosek organu wnioskującego organ współpracujący podejmuje w ramach obowiązujących

go przepisów ustawowych i wykonawczych działania niezbędne do zapewnienia specjalnego

nadzoru dotyczącego

a)

osób fizycznych lub prawnych, wobec których istnieją uzasadnione podstawy, by przypuszczać,

że uczestniczą lub uczestniczyły w działaniach naruszających przepisy prawa celnego;

b)

miejsc, w których są lub mogą być gromadzone zapasy towarów w taki sposób, że istnieją

uzasadnione podstawy, by przypuszczać, że towary te są lub mają być wykorzystywane

do działań naruszających przepisy prawa celnego;

c)

towarów, które są lub mogą być transportowane w taki sposób, że istnieją uzasadnione

podstawy, by przypuszczać, że towary te są lub mają być wykorzystywane do działań

naruszających przepisy prawa celnego; oraz

d)

środków transportu, które są lub mogą być wykorzystywane w taki sposób, że istnieją

uzasadnione podstawy, by przypuszczać, że są lub mają być wykorzystywane do działań

naruszających przepisy prawa celnego.

Strony współpracują w następujących obszarach

a)

stworzenie, konsolidacja i zwiększenie stabilności i skuteczności instytucji demokratycznych

oraz praworządności;

b)

zapewnienie poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności;

c)

osiągnięcie dalszych postępów w reformie wymiaru sprawiedliwości i systemu prawnego,

aby zagwarantować niezależność, jakość i wydajność systemu sądownictwa, prokuratury

i organów ścigania;

d)

wzmocnienie zdolności administracyjnych oraz zagwarantowanie bezstronności i skuteczności

organów ścigania;

e)

dalsze wdrażanie reformy administracji publicznej oraz rozwijanie rozliczalnej, efektywnej,

przejrzystej i profesjonalnej służby cywilnej oraz

f)

zagwarantowanie skutecznej walki z korupcją, przede wszystkim aby poprawić międzynarodową

współpracę w dziedzinie zwalczania korupcji, oraz zagwarantowanie skutecznego wykonania

odpowiednich międzynarodowych instrumentów prawnych, takich jak Konwencja Narodów

Zjednoczonych przeciwko korupcji z 2003 r.

Strony pomagają sobie wzajemnie, z własnej inicjatywy i zgodnie ze stosowanymi przez

nie przepisami ustawowymi lub wykonawczymi, jeżeli uznają to za niezbędne w celu prawidłowego

stosowania prawodawstwa celnego, w szczególności poprzez dostarczanie uzyskanych informacji

odnoszących się do

a)

działań, które naruszają przepisy prawa celnego lub co do których istnieje takie podejrzenie,

i które mogą zainteresować drugą Stronę;

b)

nowych środków lub metod wykorzystywanych do prowadzenia działań naruszających przepisy

prawa celnego;

c)

towarów, o których wiadomo, że są przedmiotem działań naruszających przepisy prawa

celnego;

d)

osób fizycznych lub prawnych, wobec których istnieją uzasadnione podstawy, by przypuszczać,

że uczestniczą lub uczestniczyły w działaniach naruszających przepisy prawa celnego;

oraz

e)

środków transportu, wobec których istnieje uzasadnione podejrzenie że były, są lub

mogą być wykorzystane w działaniach naruszających przepisy prawa celnego.

1.

Strony zacieśniają dialog i współpracę w dziedzinie polityki zagranicznej i bezpieczeństwa,

w tym wspólnej polityki bezpieczeństwa i obrony, uznając wagę, jaką Republika Armenii

przywiązuje do uczestnictwa w organizacjach międzynarodowych i innych strukturach

współpracy międzynarodowej oraz do zobowiązań wynikających z tego uczestnictwa, i

zajmują się w szczególności kwestiami zapobiegania konfliktom i zarządzania kryzysowego,

ograniczania ryzyka, bezpieczeństwa cybernetycznego, reformy sektora bezpieczeństwa,

stabilności regionalnej, rozbrojenia, nierozprzestrzeniania broni oraz kontroli zbrojeń

i eksportu. Współpraca opiera się na wspólnych wartościach i wspólnych interesach

i ma na celu zapewnianie coraz większej skuteczności, z wykorzystaniem forów dwustronnych,

międzynarodowych i regionalnych, w szczególności OBWE.

2.

Strony potwierdzają swoje zobowiązanie do poszanowania zasad i norm prawa międzynarodowego,

w tym tych określonych w Karcie Narodów Zjednoczonych i akcie końcowym KBWE z Helsinek,

oraz swoje zaangażowanie na rzecz propagowania tych zasad w stosunkach dwustronnych

i wielostronnych.

1.

Na wniosek organu wnioskującego organ współpracujący podejmuje w ramach obowiązujących

go przepisów ustawowych lub wykonawczych wszystkie środki niezbędne do przekazania

adresatowi zamieszkującemu lub mającemu swoją siedzibę na terytorium organu współpracującego

wszelkich dokumentów lub powiadomienia takiego adresata o wszelkich decyzjach organu

wnioskującego, wchodzących w zakres stosowania niniejszego Protokołu.

2.

Wniosek o przekazanie dokumentów lub powiadomienie o decyzji przedkłada się w formie

pisemnej w języku urzędowym organu współpracującego lub w języku akceptowanym przez

ten organ.

1.

Strony potwierdzają, że najcięższe przestępstwa wzbudzające niepokój całej społeczności

międzynarodowej nie mogą pozostawać bezkarne i że należy zapewnić ich skuteczne ściganie

poprzez wprowadzanie środków na poziomie krajowym i międzynarodowym, w tym na poziomie

Międzynarodowego Trybunału Karnego.

2.

Strony uznają, że ustanowienie i skuteczne funkcjonowanie Międzynarodowego Trybunału

Karnego stanowi ważne osiągnięcie na rzecz pokoju i sprawiedliwości na świecie. Strony

dążą do wzmocnienia współpracy w propagowaniu pokoju i sprawiedliwości międzynarodowej

poprzez ratyfikację i wdrożenie Rzymskiego Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego

i związanych z nim aktów, biorąc pod uwagę ich ramy prawne i instytucjonalne.

3.

Strony postanawiają ściśle współpracować na rzecz przeciwdziałania ludobójstwu, zbrodniom

przeciwko ludzkości i zbrodniom wojennym, wykorzystując do tego stosowne ramy współpracy

dwustronnej i wielostronnej.

1.

Wnioski przedstawiane na podstawie niniejszego Protokołu sporządza się w formie pisemnej.

Do wniosków dołącza się dokumenty niezbędne do rozpatrzenia wniosku. W pilnych przypadkach

organ współpracujący może zaakceptować wnioski w formie ustnej, lecz wnioski takie

muszą zostać niezwłocznie potwierdzone przez organ wnioskujący w formie pisemnej.

2.

Wnioski przedstawiane na podstawie ust. 1 zawierają następujące informacje

a)

organ wnioskujący;

b)

pomoc będąca przedmiotem wniosku;

c)

przedmiot i powód wystąpienia z wnioskiem;

d)

przepisy ustawowe lub wykonawcze oraz inne aspekty prawne mające związek z wnioskiem;

e)

możliwie dokładne i pełne informacje na temat osób fizycznych lub prawnych, których

dotyczy dochodzenie; oraz

f)

streszczenie istotnych faktów oraz już przeprowadzonych dochodzeń.

3.

Wnioski przedkłada się w języku urzędowym organu współpracującego lub w języku akceptowanym

przez ten organ. Wymóg ten nie ma zastosowania do dokumentów towarzyszących wnioskowi,

określonych w ust. 1.

4.

Jeżeli wniosek nie spełnia wymogów formalnych określonych w ust. 1 do 3, organ współpracujący

może zażądać poprawienia lub uzupełnienia wniosku. W międzyczasie organy każdej ze

stron mogą zarządzić zastosowanie środków zabezpieczających.

Strony wzmacniają praktyczną współpracę w zakresie zapobiegania konfliktom i zarządzania

kryzysowego, mając przede wszystkim na uwadze ewentualny udział Republiki Armenii

w prowadzonych przez UE cywilnych i wojskowych operacjach zarządzania kryzysowego,

a także w odpowiednich działaniach szkoleniowych i ćwiczeniach, zależnie od konkretnego

przypadku.

1.

W celu rozpatrzenia wniosku o pomoc organ współpracujący podejmuje czynności w granicach

swoich kompetencji i w ramach dostępnych środków tak, jakby działał na własny rachunek

lub na wniosek innych organów tej samej Strony, w drodze dostarczania informacji już

przez siebie posiadanych, prowadzenia właściwych postępowań lub organizowania warunków

ich przeprowadzenia. Niniejsze postanowienie stosuje się także do wszelkich innych

organów, którym wniosek został przekazany przez organ współpracujący, jeżeli organ

ten nie może działać samodzielnie.

2.

Wnioski o pomoc są rozpatrywane zgodnie z przepisami ustawowymi lub wykonawczymi Strony,

do której kierowany jest wniosek.

3.

Należycie upoważnieni urzędnicy Strony mogą, za zgodą drugiej Strony i z zastrzeżeniem

określonych przez nią warunków, przebywać w biurach organu współpracującego lub wszelkich

innych organów, których to dotyczy zgodnie z ust. 1, celem uzyskania informacji o

działalności naruszającej lub mogącej naruszać przepisy prawa celnego, których to

informacji organ wnioskujący potrzebuje do celów niniejszego Protokołu.

4.

Należycie upoważnieni urzędnicy Strony mogą, za zgodą drugiej Strony i z zastrzeżeniem

określonych przez nią warunków, być obecni przy dochodzeniach prowadzonych na terytorium

drugiej Strony.

1.

Strony intensyfikują wspólne działania na rzecz poprawy warunków dla dalszej współpracy

regionalnej, propagując otwarte granice z ruchem transgranicznym, stosunki dobrosąsiedzkie

i rozwój demokracji, a tym samym przyczyniając się do stabilności i bezpieczeństwa,

a także współpracują na rzecz pokojowego rozwiązywania konfliktów.

2.

Działania, o których mowa w ust. 1, przebiegają w oparciu o wspólne zasady dotyczące

utrzymywania pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, ustanowione w Karcie Narodów

Zjednoczonych, akcie końcowym KBWE z Helsinek i innych odpowiednich dokumentach wielostronnych,

do których Strony się dostosowały. Strony podkreślają znaczenie istniejących formatów

pokojowego rozwiązywania konfliktów.

3.

Strony podkreślają, że kontrola zbrojeń oraz środki budowy zaufania i bezpieczeństwa

nadal są niezwykle istotne dla bezpieczeństwa, przewidywalności i stabilności w Europie.

1.

Organ współpracujący przekazuje organowi wnioskującemu, w formie pisemnej, wyniki

postępowań wraz ze wszystkimi stosownymi dokumentami, uwierzytelnionymi odpisami lub

innymi elementami.

2.

Informacje te mogą być przekazywane w formie elektronicznej.

3.

Organ wnioskujący może wystąpić z wnioskiem o przekazanie oryginałów dokumentów jedynie

w przypadku, gdy uwierzytelnione kopie są niewystarczające. Oryginały dokumentów zwraca

się w możliwie najkrótszym czasie.

1.

Strony uznają, że rozprzestrzenianie broni masowego rażenia i systemów jej przenoszenia

zarówno wśród państw, jak i podmiotów niepublicznych, takich jak grupy terrorystyczne

i inne grupy przestępcze, stanowi jedno z największych zagrożeń dla pokoju i stabilności

na świecie. Strony zgodnie postanawiają zatem współpracować i przyczyniać się do walki

z rozprzestrzenianiem broni masowego rażenia i systemów jej przenoszenia, w pełnym

poszanowaniu zobowiązań wynikających z traktatów i układów międzynarodowych o rozbrojeniu

i nierozprzestrzenianiu broni, jak również innych odpowiednich zobowiązań międzynarodowych,

oraz wykonując je na poziomie krajowym. Strony zgodnie postanawiają, że niniejsze

postanowienie stanowi istotny element niniejszej Umowy.

2.

Strony zgodnie postanawiają współpracować i przyczyniać się do walki z rozprzestrzenianiem

broni masowego rażenia i systemów jej przenoszenia poprzez

a)

podejmowanie działań mających na celu, w zależności od przypadku, podpisanie, ratyfikowanie

lub przystąpienie do wszystkich innych odpowiednich instrumentów międzynarodowych

oraz ich pełne wdrożenie oraz

b)

dalsze rozwijanie skutecznego krajowego systemu kontroli wywozu, obejmującego kontrolę

wywozu i tranzytu towarów związanych z bronią masowego rażenia, jak również kontrolę

końcowego przeznaczenia technologii podwójnego zastosowania pod kątem broni masowego

rażenia.

3.

Strony zgodnie postanawiają ustanowić regularny dialog polityczny, który będzie towarzyszył

kwestiom, o których mowa w niniejszym artykule, i posłuży ich utrwaleniu.

1.

Pomocy można odmówić lub uzależnić jej wykonanie od spełnienia określonych warunków

lub wymagań, w przypadku gdy Strona uznaje, że pomoc udzielona na mocy niniejszego

Protokołu

a)

może grozić naruszeniem suwerenności Republiki Armenii lub państwa członkowskiego,

do którego skierowano wniosek o udzielenie pomocy zgodnie z niniejszym Protokołem;

b)

może grozić naruszeniem porządku publicznego, bezpieczeństwa, tajemnicy państwowej

lub innych podstawowych interesów, w szczególności w przypadkach, o których mowa w

art. 10 ust. 2; lub

c)

mogłaby spowodować naruszenie tajemnicy przemysłowej, handlowej lub zawodowej.

2.

Organ współpracujący może odroczyć udzielenie pomocy, jeżeli kolidowałoby to z trwającymi

dochodzeniami, śledztwami lub postępowaniami. W takim przypadku organ współpracujący

konsultuje się z organem wnioskującym, aby ustalić, czy pomocy można udzielić z zastrzeżeniem

warunków wymaganych przez organ współpracujący.

3.

W przypadku gdy organ wnioskujący zwraca się o pomoc, której sam nie byłby w stanie

udzielić, gdyby został o to poproszony, zwraca on uwagę na ten fakt w swoim wniosku.

Decyzja co do sposobu rozpatrzenia takiego wniosku należy następnie do organu współpracującego.

4.

W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, decyzja organu współpracującego oraz jej

uzasadnienie muszą być niezwłocznie podane do wiadomości organu wnioskującego.

1.

Strony uznają, że nielegalna produkcja broni strzeleckiej i lekkiej, w tym amunicji

do tej broni, oraz jej sprzedaż, a także jej nadmierne gromadzenie, nieprawidłowe

zarządzanie nią, niewłaściwe zabezpieczanie zapasów oraz niekontrolowane rozprzestrzenianie

nadal stwarzają poważne zagrożenie dla międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa.

2.

Strony zgodnie postanawiają wypełniać i w pełni wykonywać swoje odpowiednie zobowiązania

w zakresie zwalczania nielegalnego handlu bronią strzelecką i lekką, w tym amunicją

do niej, zgodnie z obowiązującymi umowami międzynarodowymi, których są stronami, oraz

rezolucjami Rady Bezpieczeństwa ONZ, a także swoimi zobowiązaniami wynikającymi z

innych instrumentów międzynarodowych dotyczących tego obszaru, takich jak program

działania ONZ dotyczący zapobiegania nielegalnemu handlowi bronią strzelecką i lekką,

zwalczania i eliminowania go we wszystkich jego aspektach.

3.

Strony zobowiązują się do współpracy i do zapewnienia koordynacji, komplementarności

i synergii działań podejmowanych w związku z nielegalnym handlem bronią strzelecką

i lekką, w tym amunicją do niej, oraz działań mających na celu niszczenie nadmiernych

zapasów na poziomie globalnym, regionalnym, podregionalnym i -w stosownych przypadkach

- krajowym.

4.

Ponadto Strony zgodnie postanawiają kontynuować współpracę w obszarze kontroli broni

konwencjonalnej w świetle wspólnego stanowiska Rady 2008/944/WPZiB z dnia 8 grudnia 2008 r. określającego wspólne

zasady kontroli wywozu technologii wojskowych i sprzętu wojskowego oraz stosownego ustawodawstwa krajowego Republiki Armenii.

5.

Strony zgodnie postanawiają ustanowić regularny dialog polityczny, który będzie towarzyszył

kwestiom, o których mowa w niniejszym artykule, i posłuży ich utrwaleniu.

1.

Wszelkie informacje przekazane w dowolnej formie zgodnie z niniejszym Protokołem mają

charakter poufny lub zastrzeżony, zgodnie z przepisami ustawowymi i wykonawczymi obowiązującymi

w każdej ze Stron. Informacje te są objęte obowiązkiem zachowania tajemnicy urzędowej

i korzystają z ochrony, jaką objęte są informacje takiego samego rodzaju na podstawie

odpowiednich przepisów ustawowych i wykonawczych Strony, która je otrzymała.

2.

Dane osobowe mogą być przedmiotem wymiany tylko w przypadku, gdy Strona je otrzymująca

zobowiąże się do zapewnienia ochrony tych danych w sposób, który zostanie uznany za

odpowiedni przez Stronę przekazującą informacje.

3.

Wykorzystanie informacji uzyskanych na mocy niniejszego Protokołu w postępowaniu sądowym

lub administracyjnym wszczętym w związku z działaniami naruszającymi przepisy prawa

celnego uznaje się za służące osiągnięciu celów niniejszego Protokołu. Dlatego Strony

mogą, w swoich aktach dowodowych, sprawozdaniach i zeznaniach, jak również w postępowaniach

sądowych i zarzutach podnoszonych przed sądami, wykorzystywać jako dowód informacje,

które uzyskały, i dokumenty, z którymi zapoznały się zgodnie z postanowieniami niniejszego

Protokołu. Organ współpracujący może uzależnić dostarczanie informacji lub udzielenie

dostępu do dokumentów od spełnienia warunku powiadomienia go o takim wykorzystaniu.

4.

Uzyskane informacje wykorzystuje się wyłącznie do celów niniejszego Protokołu. W przypadku

gdy jedna ze Stron chce wykorzystać te informacje do innych celów, musi wcześniej

uzyskać na to pisemną zgodę organu, który je dostarczył. Takie wykorzystanie tych

informacji odbywa się wówczas z zastrzeżeniem wszelkich ograniczeń ustanowionych przez

ten organ.

1.

Strony potwierdzają znaczenie walki z terroryzmem i zapobiegania temu zjawisku i zgodnie

postanawiają współpracować na szczeblu dwustronnym, regionalnym i międzynarodowym,

aby zapobiegać terroryzmowi i zwalczać go we wszystkich formach i przejawach.

2.

Strony zgodnie postanawiają, że niezwykle ważne jest, aby walka z terroryzmem była

prowadzona przy pełnym poszanowaniu praworządności oraz w pełnej zgodności z prawem

międzynarodowym, w tym z międzynarodowymi przepisami dotyczącymi praw człowieka, międzynarodowymi

przepisami dotyczącymi praw uchodźców oraz międzynarodowym prawem humanitarnym, zasadami

Karty Narodów Zjednoczonych oraz wszystkimi istotnymi międzynarodowymi instrumentami

dotyczącymi zwalczania terroryzmu.

3.

Strony podkreślają znaczenie powszechnej ratyfikacji i pełnego wdrożenia wszystkich

konwencji i protokołów ONZ dotyczących zwalczania terroryzmu. Strony zgodnie postanawiają

nadal wspierać dialog na temat projektu całościowej konwencji dotyczącej terroryzmu

międzynarodowego oraz współpracować w ramach wdrażania globalnej strategii ONZ w zakresie

zwalczania terroryzmu, a także odnośnych rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ oraz konwencji

Rady Europy. Strony zgodnie postanawiają też współpracować na rzecz osiągnięcia międzynarodowego

konsensusu w kwestii zapobiegania terroryzmowi i jego zwalczania.

Urzędnik reprezentujący drugą Stronę może zostać upoważniony przez organ współpracujący

do stawienia się, w granicach określonych przyznanego upoważnienia, jako biegły lub

świadek w postępowaniu sądowym lub administracyjnym w sprawach objętych niniejszym

Protokołem oraz przedstawienia potrzebnych w tym celu przedmiotów, dokumentów lub

ich uwierzytelnionych odpisów. Wniosek o stawienie się musi wskazywać dokładnie, przed

jakim organem sądowym lub administracyjnym urzędnik musi się stawić, w jakiej sprawie

oraz na jakiej podstawie lub w jakim charakterze urzędnik ten zostanie przesłuchany.

1.

W ramach współpracy w dziedzinie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości Strony

przywiązują szczególną wagę do utrwalania praworządności, w tym niezależności sądów,

dostępu do wymiaru sprawiedliwości, prawa do rzetelnego procesu sądowego określonych

w europejskiej konwencji praw człowieka oraz gwarancji proceduralnych w sprawach karnych

i praw ofiar.

2.

Strony podejmują pełną współpracę w zakresie skutecznego funkcjonowania instytucji

w dziedzinach egzekwowania prawa, walki z korupcją i wymiaru sprawiedliwości.

3.

Wszelka współpraca w dziedzinie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości musi kierować

się przestrzeganiem praw człowieka i podstawowych wolności oraz zasadą niedyskryminacji.

Strony zrzekają się wszystkich wzajemnych roszczeń dotyczących zwrotu wydatków poniesionych

w związku z wykonaniem niniejszego Protokołu, z wyjątkiem - w stosowanych przypadkach

- wydatków poniesionych na rzecz biegłych i świadków oraz tłumaczy ustnych i pisemnych

niebędących pracownikami administracji publicznej.

Strony zgodnie postanawiają, że będą współpracować w celu zapewnienia wysokiego poziomu

ochrony danych osobowych zgodnie z międzynarodowymi aktami prawnymi i normami Unii

Europejskiej, Rady Europy oraz innych organów międzynarodowych.

1.

Wykonanie niniejszego Protokołu powierza się z jednej strony organom celnym Republiki

Armenii, a z drugiej strony odpowiednio właściwym służbom Komisji Europejskiej i organom

celnym państw członkowskich. Decydują one w sprawach związanych ze wszystkimi środkami

praktycznymi i uzgodnieniami niezbędnymi do wykonania niniejszego protokołu, z uwzględnieniem

obowiązujących przepisów ustawowych i wykonawczych, w szczególności w dziedzinie ochrony

danych osobowych.

2.

Strony konsultują się wzajemnie, a następnie na bieżąco przekazują sobie informacje

na temat środków wykonawczych, przyjmowanych zgodnie z postanowieniami niniejszego

Protokołu.

3.

W Unii Europejskiej postanowienia niniejszego Protokołu nie wpływają na przekazywanie

jakichkolwiek informacji uzyskanych na podstawie niniejszego Protokołu między właściwymi

służbami Komisji Europejskiej i organami celnymi państw członkowskich. W Republice

Armenii postanowienia niniejszego Protokołu nie wpływają na przekazywanie w ramach

organów celnych Armenii jakichkolwiek informacji uzyskanych na podstawie niniejszego

Protokołu.

1.

Strony potwierdzają znaczenie wspólnego zarządzania przepływami migracyjnymi pomiędzy

swoimi terytoriami i ustanawiają wszechstronny dialog na temat wszystkich kwestii

związanych z migracją, w tym na temat legalnej migracji, ochrony międzynarodowej i

walki z nielegalną migracją, przemytu i handlu ludźmi.

2.

Współpraca będzie się opierać na dokonanej w ramach wzajemnych konsultacji Stron ocenie

konkretnych potrzeb i wdrażana będzie zgodnie z ich przepisami. Główne obszary współpracy

to

a)

eliminowanie pierwotnych przyczyn migracji;

b)

opracowywanie oraz wykonywanie na szczeblu krajowym przepisów i praktyk w zakresie

ochrony międzynarodowej, aby zapewnić zgodność z postanowieniami Konwencji genewskiej

o statusie uchodźcy z 1951 r., protokołu o statusie uchodźcy z 1967 r. i innych odpowiednich

aktów prawa międzynarodowego, takich jak europejska konwencja praw człowieka, oraz

aby zapewnić przestrzeganie zasady „non-refoulement”;

c)

zasady przyjmowania, a także prawa i status osób przyjmowanych, równe traktowanie

i integracja legalnie przebywających obcokrajowców, ich kształcenie i szkolenie oraz

środki zwalczania rasizmu i ksenofobii;

d)

ustanowienie skutecznej i prewencyjnej polityki zwalczania nielegalnej migracji, przemytu

migrantów i handlu ludźmi, w tym sposobów zwalczania sieci skupiających przemytników

i handlarzy oraz ochrony ofiar takiego handlu na podstawie odpowiednich aktów prawa

międzynarodowego;

e)

kwestie takie jak organizacja, szkolenie, najlepsze praktyki i inne środki operacyjne

w dziedzinie zarządzania migracją, bezpieczeństwa dokumentów, polityki wizowej, systemów

zarządzania migracjami i informacji o migracjach.

3.

Współpraca może również służyć ułatwieniu migracji cyrkulacyjnej, która jest korzystna

dla rozwoju.

Postanowienia niniejszego Protokołu mają pierwszeństwo przed postanowieniami wszelkich

dwustronnych umów o wzajemnej pomocy, które zostały lub mogą zostać zawarte między

poszczególnymi państwami członkowskimi a Republiką Armenii, o ile postanowienia tych

umów okażą się niezgodne z zawartymi w niniejszym Protokole.

1.

Strony związane postanowieniami następujących umów zapewniają pełne wykonanie

a)

umowy między Unią Europejską a Republiką Armenii o readmisji osób przebywających nielegalnie;

oraz

b)

umowy między Unią Europejską a Republiką Armenii o ułatwieniach w wydawaniu wiz.

2.

Strony kontynuują wspieranie mobilności obywateli w ramach umowy o ułatwieniach wizowych

i biorą pod uwagę zainicjowanie we właściwym czasie dialogu o liberalizacji reżimu

wizowego, o ile spełnione zostaną warunki niezbędne dla dobrze zarządzanej i bezpiecznej

mobilności. Strony współpracują na rzecz zwalczania nieuregulowanej migracji, między

innymi poprzez realizację postanowień umowy o readmisji, jak również propagowanie

polityki zarządzania granicami oraz ram prawnych i operacyjnych.

W sprawach związanych z wykładnią i wykonaniem niniejszego Protokołu Strony konsultują

się wzajemnie w celu rozstrzygnięcia sprawy w ramach Podkomitetu ds. Ceł ustanowionego

na mocy art. 126 niniejszej Umowy.

1.

Strony współpracują w zakresie zwalczania i zapobiegania działalności przestępczej

i nielegalnej, w tym działalności transnarodowej, zorganizowanej lub innej, takiej

jak.

a)

przemyt migrantów i handel ludźmi;

b)

przemyt broni palnej, w tym broni strzeleckiej i lekkiej, oraz nielegalny handel taką

bronią;

c)

przemyt niedozwolonych środków odurzających i nielegalny handel takimi środkami;

d)

przemyt towarów i nielegalny handel towarami;

e)

nielegalna działalność gospodarcza i finansowa, taka jak podrabianie, oszustwa podatkowe

i oszustwa przetargowe;

f)

sprzeniewierzenie środków publicznych w ramach projektów finansowanych przez międzynarodowych

darczyńców;

g)

czynna i bierna korupcja, zarówno w sektorze prywatnym, jak i publicznym;

h)

fałszowanie dokumentów i składanie fałszywych oświadczeń oraz

i)

cyberprzestępczość.

2.

Strony wzmacniają współpracę dwustronną, regionalną i międzynarodową pomiędzy organami

ścigania, w tym przewidują możliwość rozwoju współpracy między Agencją Unii Europejskiej

ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol) a właściwymi organami Republiki Armenii.

Strony angażują się w skuteczne wdrożenie odpowiednich norm międzynarodowych, zwłaszcza

postanowień Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości

zorganizowanej z 2000 r. i trzech protokołów do niej. Strony współpracują w dziedzinie

zapobiegania korupcji i jej zwalczania zgodnie z konwencją NZ przeciwko korupcji z

2003 r. oraz zaleceniami Grupy Państw Przeciwko Korupcji Rady Europy (GRECO) i OECD,

przy zapewnieniu przejrzystości w odniesieniu do oświadczeń majątkowych, ochrony demaskatorów

oraz ujawniania informacji o beneficjentach końcowych osób prawnych.

1.

W granicach swoich uprawnień i kompetencji Strony współpracują w celu zapewnienia

zrównoważonego i zintegrowanego podejścia do zwalczania niedozwolonych środków odurzających

i nowych substancji psychoaktywnych oraz przeciwdziałania im. Polityka i działania

realizowane w kwestii środków odurzających mają na celu wzmocnienie struktur zajmujących

się zapobieganiem obrotowi niedozwolonymi środkami odurzającymi i ich zwalczaniem,

zmniejszenie podaży takich środków, ograniczenie handlu nimi i popytu na nie oraz

radzenie sobie ze skutkami zdrowotnymi i społecznymi nadużywania środków odurzających

w celu zmniejszenia szkód, jak również skuteczniejsze zapobieganie wykorzystywaniu

prekursorów chemicznych do nielegalnej produkcji środków odurzających i substancji

psychotropowych lub psychoaktywnych.

2.

Strony uzgadniają metody współpracy niezbędne do osiągnięcia celów, o których mowa

w ust. 1. Działania te opierają się na powszechnie uznanych zasadach ustalonych w

stosownych konwencjach międzynarodowych i mają na celu realizację zaleceń zawartych

w dokumencie końcowym sesji specjalnej Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych

w sprawie ogólnoświatowego problemu narkotyków, która odbyła się w kwietniu 2016 r.

1.

Strony współpracują, aby zapobiegać wykorzystywaniu ich systemów finansowych oraz

odpowiednich systemów niefinansowych do celów prania dochodów pochodzących ogólnie

z działalności przestępczej, a zwłaszcza z działalności związanej ze środkami odurzającymi,

a także do celów finansowania terroryzmu. Współpraca ta obejmuje również odzyskiwanie

mienia lub środków uzyskanych z dochodów pochodzących z przestępstwa.

2.

Współpraca w tym obszarze pozwala na wymianę istotnych informacji w ramach odpowiednich

przepisów Stron oraz stosownych instrumentów międzynarodowych, jak również przyjęcie

odpowiednich norm potrzebnych do zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu

oraz walki z nimi, odpowiadających normom przyjętym przez odpowiednie podmioty międzynarodowe

działające w tym obszarze, takie jak Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy.

1.

Zgodnie z zasadami przyświecającymi walce z terroryzmem, określonymi w art. 11, Strony

podkreślają znaczenie egzekwowania prawa i orzecznictwa w walce z terroryzmem i zgodnie

postanawiają współpracować w zakresie zapobiegania terroryzmowi i jego eliminowania,

w szczególności przez następujące działania

a)

wymianę informacji na temat grup terrorystycznych oraz pojedynczych osób prowadzących

taką działalność, a także wspierających je sieci, zgodnie z przepisami prawa międzynarodowego

i krajowego, zwłaszcza dotyczącymi ochrony danych i ochrony prywatności;

b)

wymianę doświadczeń w zakresie zapobiegania terroryzmowi i jego eliminowania, służących

temu celowi środków i metod oraz ich aspektów technicznych, a także w zakresie odpowiednich

szkoleń, zgodnie z przepisami obowiązującego prawa;

c)

wymianę poglądów na temat radykalizacji postaw i rekrutacji oraz sposobów przeciwdziałania

radykalizacji i propagowania rehabilitacji;

d)

wymianę poglądów i doświadczeń dotyczących ruchu transgranicznego oraz podróży osób

podejrzanych o terroryzm, a także gróźb terrorystycznych;

e)

wymianę najlepszych praktyk w zakresie ochrony praw człowieka w ramach walki z terroryzmem,

zwłaszcza w związku z postępowaniem karnym;

f)

zapewnienie kryminalizacji przestępstw terrorystycznych oraz

g)

przeciwdziałanie zagrożeniu terroryzmem z użyciem broni chemicznej, biologicznej,

radiologicznej i jądrowej oraz podejmowanie niezbędnych działań w celu zapobiegania

nabywaniu, przekazywaniu i wykorzystywaniu do celów terrorystycznych materiałów chemicznych,

biologicznych, radiologicznych i jądrowych, a także zapobieganiu nielegalnym działaniom

wymierzonym w chemiczne, biologiczne, radiologiczne i jądrowe obiekty wysokiego ryzyka.

2.

Współpraca oparta jest na stosownych dostępnych ocenach i prowadzona w ramach wzajemnych

konsultacji między Stronami.

1.

Strony zgodnie postanawiają rozwijać współpracę sądową w sprawach cywilnych i handlowych

w odniesieniu do negocjowania, ratyfikowania i wykonania wielostronnych konwencji

dotyczących współpracy sądowej w sprawach cywilnych oraz przede wszystkim konwencji

Haskiej Konferencji Prawa Prywatnego Międzynarodowego w zakresie międzynarodowej współpracy

prawnej i sporów sądowych, jak również ochrony dzieci.

2.

W odniesieniu do współpracy sądowej w sprawach karnych Strony dążą do wzmocnienia

współpracy w zakresie wzajemnej pomocy prawnej na podstawie stosownych umów wielostronnych.

Współpraca taka obejmuje, w stosownych przypadkach, dostęp do odpowiednich międzynarodowych

instrumentów ONZ i Rady Europy oraz ich wdrożenie, a także bliższą współpracę między

Eurojustem a właściwymi organami Republiki Armenii.

Republika Armenii zgadza się, aby organy dyplomatyczne i konsularne każdego reprezentowanego

państwa członkowskiego zapewniały ochronę każdemu obywatelowi państwa członkowskiego

nieposiadającego stałego przedstawicielstwa w Republice Armenii, które mogłoby faktycznie

udzielić ochrony konsularnej w danym przypadku, na takich samych warunkach jak obywatelom

swojego państwa.

1.

Unia Europejska i Republika Armenii wspierają proces reform gospodarczych poprzez

dążenie do lepszego zrozumienia podstawowych zasad rządzących ich systemami gospodarczymi

oraz formułowanie i realizację polityki gospodarczej.

2.

Republika Armenii podejmuje dalsze kroki w kierunku stworzenia sprawnie działającej

gospodarki rynkowej oraz do stopniowego zbliżenia swoich przepisów gospodarczych i

finansowych oraz różnych obszarów polityki do przepisów i obszarów polityki Unii Europejskiej,

jak uzgodniono w niniejszej Umowie. Unia Europejska będzie wspierać Republikę Armenii

w zapewnianiu rozsądnej polityki makroekonomicznej, w tym niezależności banku centralnego

i stabilności cenowej, zdrowych finansów publicznych oraz zrównoważonego mechanizmu

kursu walutowego i bilansu płatniczego.

W tym celu Strony zgodnie postanawiają prowadzić regularny dialog gospodarczy, którego

celem jest

a)

wymiana informacji na temat tendencji makroekonomicznych i polityki makroekonomicznej

oraz reform strukturalnych, w tym strategii rozwoju gospodarczego;

b)

wymiana wiedzy fachowej i najlepszych praktyk w dziedzinach takich jak finanse publiczne,

polityka pieniężna i kursowa oraz dotyczące ich zasady ramowe, polityka sektora finansowego

i statystyka gospodarcza;

c)

wymiana informacji i doświadczeń dotyczących regionalnej integracji gospodarczej,

w tym funkcjonowania europejskiej unii gospodarczej i walutowej;

d)

przegląd stanu współpracy dwustronnej w dziedzinie gospodarki, finansów i statystyki.

Strony prowadzą współpracę w zakresie publicznej kontroli wewnętrznej i audytu zewnętrznego,

której cele są następujące

a)

dalsze rozwijanie i wdrażanie systemu publicznej kontroli wewnętrznej zgodnie z zasadą

zdecentralizowanej odpowiedzialności kierowniczej, obejmującego niezależną funkcję

audytu wewnętrznego dla całego sektora publicznego w Republice Armenii, poprzez zbliżenie

do ogólnie przyjętych standardów, ram i wytycznych międzynarodowych, a także dobrymi

praktykami stosowanymi w Unii Europejskiej na podstawie zatwierdzonego przez rząd

Republiki Armenii programu publicznej wewnętrznej kontroli finansowej;

b)

opracowanie odpowiedniego systemu kontroli finansowej w Republice Armenii, który będzie

stanowił uzupełnienie, a nie powielenie, funkcji audytu wewnętrznego;

c)

wspieranie centralnej jednostki harmonizacji publicznej wewnętrznej kontroli finansowej

w Republice Armenii oraz wzmocnienie jej zdolności kierowania procesem reform;

d)

dalsze wzmocnienie Izby Obrachunkowej, będącej najwyższym organem kontroli w Republice

Armenii, w szczególności pod względem niezależności finansowej, organizacyjnej i operacyjnej,

zgodnie ze standardami kontroli zewnętrznej przyjętymi na szczeblu międzynarodowym

(INTOSAI) oraz

e)

zapewnienie wymiany informacji, doświadczeń i dobrych praktyk.

Strony współpracują w celu wzmacniania dobrej administracji w dziedzinie podatków

z myślą o dalszej poprawie stosunków gospodarczych, handlu, inwestycji i uczciwej

współpracy

W odniesieniu do art. 25 Strony uznają zasady dobrego zarządzania w kwestiach podatkowych,

czyli zasady przejrzystości, wymiany informacji i uczciwej konkurencji podatkowej,

przyjęte przez państwa członkowskie na poziomie Unii Europejskiej, oraz zobowiązują

się do wdrażania tych zasad. W tym celu, bez uszczerbku dla kompetencji Unii Europejskiej

i państw członkowskich, Strony udoskonalają współpracę międzynarodową w dziedzinie

podatków, usprawniają pobór podatków oraz opracowują środki służące skutecznej realizacji

wspomnianych zasad dobrej administracji.

Strony usprawniają i wzmacniają swoją współpracę zmierzającą do usprawnienia i rozwoju

systemu podatkowego i administracji podatkowej Republiki Armenii, co obejmuje poprawę

zdolności w zakresie poboru i kontroli, zapewniają skuteczny pobór podatków oraz zwiększają

skuteczność zwalczania oszustw podatkowych i unikania opodatkowania. Strony nie wprowadzają

rozróżnienia między produktami przywożonymi a podobnymi produktami krajowymi, zgodnie

z art. I i III Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu z 1994 r. („GATT 1994”). Strony dążą do wzmocnienia współpracy i wymiany

doświadczeń w zakresie zwalczania oszustw podatkowych i unikania opodatkowania, w

szczególności oszustw karuzelowych, jak również w odniesieniu do kwestii ustalania

cen transferowych i uregulowań przeciwdziałających prowadzeniu spółek offshore.

Strony rozwijają współpracę w dążeniu do wspólnej polityki w zakresie przeciwdziałania

nadużyciom finansowym i przemytowi produktów podlegających akcyzie oraz w zakresie

zwalczania takich praktyk. Współpraca ta obejmuje wymianę informacji. W tym celu Strony

starają się wzmocnić współpracę w kontekście regionalnym i zgodnie z postanowieniami

ramowej konwencji antytytoniowej Światowej Organizacji Zdrowia z 2003 r.

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu.

Strony rozwijają i wzmacniają współpracę w kwestiach statystycznych, przyczyniając

się w ten sposób do realizacji długoterminowego celu, jakim jest terminowe dostarczanie

porównywalnych w skali międzynarodowej rzetelnych danych statystycznych. Trwały, efektywny

i zawodowo niezależny krajowy system statystyczny powinien dostarczać informacji istotnych

dla obywateli, przedsiębiorstw i decydentów w Unii Europejskiej i Republice Armenii,

umożliwiając im podejmowanie na tej podstawie świadomych decyzji. Krajowy system statystyczny

musi być zgodny z podstawowymi zasadami ONZ dotyczącymi statystyk urzędowych i uwzględniać

dorobek prawny UE w dziedzinie statystyki, w tym Europejski kodeks praktyk statystycznych,

w celu dostosowania krajowego systemu sporządzania statystyk do norm i standardów

europejskich.

Współpraca w dziedzinie statystyki ma na celu

a)

dalsze zwiększanie zdolności krajowego systemu statystycznego, w tym jego podstaw

prawnych, wzmacnianie generowania dobrej jakości danych i metadanych, polityki rozpowszechniania

i łatwości użytkowania oraz uwzględnianie użytkowników zarówno z sektora publicznego,

jak i prywatnego, środowiska uniwersyteckiego i ogółu społeczeństwa;

b)

stopniowe dostosowanie systemu statystycznego Republiki Armenii do norm i praktyk

stosowanych w ramach Europejskiego Systemu Statystycznego;

c)

usprawnienie przekazywania danych do Unii Europejskiej z uwzględnieniem stosowania

odpowiednich metod międzynarodowych i europejskich, w tym klasyfikacji;

d)

podnoszenie kwalifikacji zawodowych i umiejętności menedżerskich krajowych kadr statystycznych

w celu ułatwienia stosowania standardów statystycznych Unii Europejskiej i przyczynienia

się do rozwoju systemu statystycznego Republiki Armenii;

e)

wymianę doświadczeń w zakresie rozwoju wiedzy specjalistycznej w dziedzinie statystyki

oraz

f)

propagowanie kontroli jakości i zarządzania w ramach wszystkich procesów sporządzania

statystyk oraz ich rozpowszechniania.

Strony współpracują w ramach Europejskiego Systemu Statystycznego, którego częścią

jest Eurostat jako urząd statystyczny Unii Europejskiej. Współpraca ta zapewnia niezależność

zawodową urzędu statystycznego oraz stosowanie zasad Europejskiego kodeksu praktyk

statystycznych i skupia się na następujących kwestiach

a)

statystyki demograficzne, w tym spisy powszechne i statystyki socjalne;

b)

statystyki rolnicze, w tym spisy gospodarstw rolnych;

c)

statystyki działalności gospodarczej, w tym rejestry działalności gospodarczej i wykorzystywanie

źródeł administracyjnych do celów statystycznych;

d)

statystyki makroekonomiczne, w tym rachunki narodowe, statystyki dotyczące handlu

zagranicznego, bilansu płatniczego i bezpośrednich inwestycji zagranicznych;

e)

statystyki dotyczące energii, w tym bilansów;

f)

statystyki środowiskowe;

g)

statystyki regionalne oraz

h)

działania horyzontalne, w tym zapewnienie jakości i zarządzanie jakością, klasyfikacje

statystyczne, szkolenia, rozpowszechnianie i wykorzystanie nowoczesnych technologii

informacyjnych.

Strony wymieniają między innymi informacje i wiedzę specjalistyczną oraz rozwijają

współpracę, z uwzględnieniem doświadczeń zgromadzonych w ramach reformy systemu statystycznego

rozpoczętej w ramach różnych programów pomocy. Podejmowane działania zmierzają do

dalszego stopniowego dostosowania do dorobku prawnego UE w dziedzinie statystyki w

oparciu o krajową strategię rozwoju systemu statystycznego Republiki Armenii, z uwzględnieniem

rozwoju Europejskiego Systemu Statystycznego. W ramach procesu sporządzania danych

statystycznych nacisk kładzie się na większe wykorzystanie danych administracyjnych

i usprawnienie badań statystycznych, uwzględniając równocześnie konieczność zmniejszenia

obciążenia związanego z wypełnianiem kwestionariuszy. Wytworzone dane muszą być adekwatne

do celów opracowania i monitorowania polityki w kluczowych dziedzinach życia społecznego

i gospodarczego.

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu. W

miarę możliwości Republika Armenii otrzymuje możliwość uczestnictwa w działaniach

prowadzonych w ramach Europejskiego Systemu Statystycznego, w tym w szkoleniach.

Stopniowe zbliżenie przepisów Republiki Armenii do dorobku prawnego UE w dziedzinie

statystyki przebiega zgodnie z aktualizowanym corocznie kompendium wymogów statystycznych

(Statistical Requirements Compendium) wydawanym przez Eurostat, które Strony uznają

za załącznik do niniejszej Umowy.

Strony

a)

rozszerzają i wzmacniają współpracę w dziedzinie transportu w celu przyczynienia się

do rozwoju zrównoważonych systemów transportu;

b)

propagują efektywne i bezpieczne funkcjonowanie transportu oraz intermodalność i interoperacyjność

systemów transportu oraz

c)

dokładają starań w celu poprawy głównych połączeń transportowych pomiędzy swoimi terytoriami.

Współpraca w dziedzinie transportu obejmuje następujące obszary

a)

opracowanie zrównoważonej krajowej polityki transportowej, obejmującej wszystkie rodzaje

transportu, w szczególności w celu zapewnienia przyjaznych środowisku, efektywnych

i bezpiecznych systemów transportowych oraz propagowania uwzględniania zagadnień związanych

z transportem w innych obszarach polityki;

b)

opracowanie strategii sektorowych w świetle krajowej polityki transportowej (w tym

wymogów prawnych dotyczących modernizacji wyposażenia technicznego i flot transportowych

w celu sprostania standardom międzynarodowym) w zakresie transportu drogowego, kolejowego,

wodnego śródlądowego, morskiego, lotniczego oraz intermodalności, z uwzględnieniem

ram czasowych i etapów wykonania, zakresów odpowiedzialności administracyjnej oraz

planów finansowania;

c)

usprawnienie polityki infrastrukturalnej w celu lepszej identyfikacji i oceny projektów

infrastrukturalnych dotyczących różnych rodzajów transportu;

d)

opracowywanie strategii finansowania koncentrujących się na utrzymaniu, ograniczeniach

zdolności przewozowej oraz brakujących ogniwach infrastruktury a także na stymulowaniu

i promowaniu uczestnictwa sektora prywatnego w projektach transportowych;

e)

przystąpienie do odpowiednich organizacji i umów międzynarodowych w dziedzinie transportu,

w tym procedur zapewniających ścisłe wdrożenie i skuteczne egzekwowanie międzynarodowych

umów i konwencji w dziedzinie transportu;

f)

współpracę oraz wymianę informacji służącą rozwojowi i doskonaleniu technologii stosowanych

w transporcie, takich jak inteligentne systemy transportu oraz

g)

propagowanie stosowania inteligentnych systemów transportu oraz technologii informacyjnych

w zarządzaniu wszystkimi rodzajami transportu i w ich eksploatacji, a także wspieranie

intermodalności i współpracy w wykorzystywaniu systemów kosmicznych i zastosowań komercyjnych

usprawniających transport.

1.

Współpraca służy również poprawie przepływu pasażerów i towarów, zwiększeniu płynności

przepływów transportowych między Republiką Armenii, Unią Europejską i państwami trzecimi

w regionie, propagowaniu otwartych granic z ruchem transgranicznym poprzez likwidację

przeszkód administracyjnych, technicznych i innych, poprawę funkcjonowania istniejących

sieci transportowych i rozwój infrastruktury, w szczególności w ramach głównych sieci

łączących Strony.

2.

Współpraca obejmuje działania ułatwiające przekraczanie granic, z uwzględnieniem specyfiki

państw śródlądowych, o której mowa w odpowiednich aktach międzynarodowych.

3.

Współpraca obejmuje wymianę informacji i wspólne działania

a)

na poziomie regionalnym, w szczególności z uwzględnieniem postępu osiągniętego w ramach

umów dotyczących współpracy regionalnej w dziedzinie transportu, takich jak korytarz

transportowy Europa-Kaukaz-Azja (TRACECA) i inne inicjatywy w dziedzinie transportu

na poziomie międzynarodowym, w tym w odniesieniu do międzynarodowych organizacji transportowych

oraz ratyfikowanych przez Strony umów i konwencji międzynarodowych, oraz

b)

w ramach różnych agencji Unii Europejskiej zajmujących się transportem, jak również

w ramach Partnerstwa Wschodniego.

1.

W celu zapewnienia skoordynowanego rozwoju i stopniowej liberalizacji transportu lotniczego

między Stronami w sposób dostosowany do ich wzajemnych potrzeb handlowych warunki

wzajemnego dostępu do rynku w transporcie lotniczym powinny być zgodne z umową o wspólnym

obszarze lotniczym między Unią Europejską a Republiką Armenii.

2.

Do chwili zawarcia umowy o wspólnym obszarze lotniczym Strony nie wdrażają żadnych

środków ani działań, które miałyby charakter bardziej restrykcyjny albo dyskryminujący

w porównaniu z sytuacją panującą przed wejściem w życie niniejszej Umowy.

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu.

1.

Republika Armenii dokonuje zbliżenia swojego ustawodawstwa do aktów prawa Unii Europejskiej,

o których mowa w załączniku I, zgodnie z postanowieniami zawartymi w tym załączniku.

2.

Zbliżenie ustawodawstw może odbywać się również w drodze umów sektorowych.

1.

Strony współpracują w kwestiach energetycznych na podstawie zasad partnerstwa, wspólnego

interesu, przejrzystości i przewidywalności. Współpraca ma na celu zbliżenie przepisów

w różnych dziedzinach sektora energii, o których mowa poniżej, z uwzględnieniem konieczności

zapewnienia dostępu do bezpiecznej, przyjaznej dla środowiska i przystępnej cenowo

energii.

2.

Współpraca ta obejmuje między innymi następujące obszary

a)

strategie i polityki w dziedzinie energii, w tym promowanie bezpieczeństwa energetycznego

oraz dywersyfikację dostaw energii i produkcji energii elektrycznej;

b)

zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego, między innymi poprzez stymulowanie dywersyfikacji

źródeł energii i tras przesyłowych;

c)

rozwój konkurencyjnych rynków energii;

d)

promowanie wykorzystywania odnawialnych źródeł energii, efektywności energetycznej

i oszczędności energii;

e)

promowanie współpracy regionalnej w dziedzinie energii i integracji na rynkach regionalnych;

f)

promowanie wspólnych ram regulacyjnych w celu ułatwienia wymiany handlowej w zakresie

produktów ropopochodnych, energii elektrycznej i ewentualnie innych towarów energetycznych,

a także równych warunków działania pod względem bezpieczeństwa jądrowego celem zapewnienia

wysokiego poziomu bezpieczeństwa i ochrony;

g)

cywilny sektor jądrowy, z uwzględnieniem specyfiki Republiki Armenii i ze szczególnym

naciskiem na wysoki poziom bezpieczeństwa jądrowego, na podstawie standardów Międzynarodowej

Agencji Energii Atomowej (MAEA) oraz standardów i praktyk Unii Europejskiej, o których

mowa poniżej, jak również na wysoki poziom jądrowego bezpieczeństwa fizycznego, na

podstawie międzynarodowych wytycznych i praktyk. Współpraca w tej dziedzinie będzie

obejmować

(i)

wymianę technologii, najlepszych praktyk i szkoleń w dziedzinie bezpieczeństwa i ochrony

oraz gospodarowania odpadam w celu zapewnienia bezpiecznego działania elektrowni jądrowych;

(ii)

zamknięcie i bezpieczną likwidację elektrowni jądrowej w Mecamorze oraz szybkie przyjęcie

odpowiedniego planu działania w tym zakresie, biorąc pod uwagę potrzebę zastąpienia

oferowanych przez tę elektrownię zdolności nowymi zdolnościami, tak aby zapewnić bezpieczeństwo

energetyczne Republiki Armenii i warunki dla zrównoważonego rozwoju;

h)

politykę cenową, tranzyt i transport, w szczególności ogólny system przesyłu zasobów

energetycznych oparty na kosztach, stosownie do potrzeb, oraz dalsze uściślanie, w

stosownych przypadkach, kwestii wydobycia węglowodorów;

i)

propagowanie aspektów regulacyjnych odzwierciedlających główne zasady regulacji rynku

energetycznego oraz niedyskryminacyjny dostęp do sieci i infrastruktury energii po

konkurencyjnych i przejrzystych cenach, racjonalnych pod względem kosztów, jak również

odpowiedni i niezależny nadzór;

j)

współpraca naukowa i techniczna, w tym wymiana informacji sprzyjająca rozwojowi i

udoskonalaniu technologii stosowanych w produkcji, transporcie, dostawach i końcowym

zużyciu energii, ze szczególnym naciskiem na technologie energooszczędne i ekologiczne.

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu.

Republika Armenii dokonuje zbliżenia swojego ustawodawstwa do instrumentów, o których

mowa w załączniku II, zgodnie z postanowieniami zawartymi w tym załączniku.

Strony rozwijają i wzmacniają współpracę w kwestiach dotyczących środowiska, przyczyniając

się w ten sposób do realizacji długoterminowego celu, jakim jest zrównoważony rozwój

i stworzenie zielonej gospodarki. Lepsza ochrona środowiska powinna przynieść korzyści

obywatelom i przedsiębiorstwom w Unii Europejskiej i w Republice Armenii, między innymi

dzięki poprawie zdrowia publicznego, ochronie zasobów naturalnych oraz zwiększonej

efektywności gospodarczej i środowiskowej, a także dzięki stosowaniu nowoczesnych,

czystszych technologii przyczyniających się do rozwijania bardziej zrównoważonych

modeli produkcji. Współpraca prowadzona jest z uwzględnieniem interesów Stron na zasadach

równości i wzajemnej korzyści, wzajemnych zależności między Stronami w dziedzinie

ochrony środowiska oraz umów wielostronnych w tym obszarze.

1.

Współpraca zmierza do zachowania, ochrony, poprawy i przywracania jakości środowiska,

ochrony zdrowia ludzi, zrównoważonego korzystania z zasobów naturalnych oraz propagowania

środków na poziomie międzynarodowym służących rozwiązywaniu regionalnych i globalnych

problemów dotyczących środowiska, między innymi w następujących dziedzinach

a)

zarządzanie w zakresie środowiska i kwestie horyzontalne, w tym planowanie strategiczne,

ocena oddziaływania na środowisko i strategiczna ocena oddziaływania na środowisko,

kształcenie i szkolenie, system monitorowania i informacji o środowisku, kontrole

i egzekwowanie przepisów, odpowiedzialność za szkody w środowisku, zwalczanie przestępstw

przeciwko środowisku, współpraca transgraniczna, publiczny dostęp do informacji o

środowisku, procesy podejmowania decyzji oraz skuteczne procedury kontroli administracyjnej

i sądowej;

b)

jakość powietrza;

c)

jakość wód i gospodarka zasobami wodnymi, w tym zarządzanie ryzykiem powodziowym,

niedobór wody i susze;

d)

gospodarowanie odpadami;

e)

ochrona przyrody, w tym leśnictwo i zachowanie różnorodności biologicznej;

f)

zanieczyszczenia przemysłowe i zagrożenia przemysłowe;

g)

zarządzanie chemikaliami.

2.

Współpraca służy również uwzględnianiu kwestii środowiska w obszarach polityki niezwiązanych

ze środowiskiem.

Strony między innymi

a)

wymieniają się informacjami i wiedzą specjalistyczną;

b)

współpracują na poziomie regionalnym i międzynarodowym, w szczególności w odniesieniu

do wielostronnych umów w dziedzinie środowiska ratyfikowanych przez Strony, oraz

c)

współpracują, w stosownych przypadkach, w ramach różnych właściwych agencji.

Współpraca obejmuje między innymi następujące cele

a)

opracowanie ogólnej strategii krajowej w dziedzinie środowiska dla Republiki Armenii,

obejmującej

(i)

zaplanowane reformy instytucjonalne (wraz z harmonogramami) służące zapewnieniu wdrożenia

i egzekwowania ustawodawstwa w dziedzinie środowiska;

(ii)

podział kompetencji organów odpowiedzialnych za kwestie środowiska na poziomie krajowym,

regionalnym i gminnym;

(iii)

stworzenie procedur podejmowania decyzji i ich wdrażania;

(iv)

opracowanie procedur służących promowaniu uwzględniania kwestii środowiska w innych

obszarach polityki;

(v)

propagowanie środków z zakresu zielonej gospodarki i ekoinnowacji; określenie niezbędnych

zasobów kadrowych i finansowych oraz mechanizmu przeglądu oraz

b)

opracowanie strategii sektorowych dla Republiki Armenii (w tym wyraźne określenie

harmonogramów i etapów wdrożenia, zakresów odpowiedzialności administracyjnej oraz

strategii finansowych w zakresie inwestycji w infrastrukturę i technologie) w następujących

dziedzinach

(i)

jakość powietrza;

(ii)

jakość wód i gospodarka zasobami wodnymi;

(iii)

gospodarowanie odpadami;

(iv)

różnorodność biologiczna, ochrona przyrody i leśnictwo;

(v)

zanieczyszczenia przemysłowe i zagrożenia przemysłowe oraz

(vi)

chemikalia.

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu.

Republika Armenii dokonuje zbliżenia swojego ustawodawstwa do aktów prawa Unii Europejskiej

i instrumentów międzynarodowych, o których mowa w załączniku III, zgodnie z postanowieniami

zawartymi w tym załączniku.

Strony rozwijają i wzmacniają współpracę na rzecz przeciwdziałania zmianie klimatu.

Współpraca prowadzona jest z uwzględnieniem interesów Stron na zasadach równości i

wzajemnej korzyści, jak również wzajemnych zależności między dwustronnymi i wielostronnymi

zobowiązaniami w tym obszarze.

Współpraca ma na celu propagowanie środków podejmowanych na poziomie krajowym, regionalnym

i międzynarodowym, w tym w odniesieniu do

a)

łagodzenia zmiany klimatu;

b)

przystosowania się do zmiany klimatu;

c)

mechanizmów rynkowych i nierynkowych służących przeciwdziałaniu zmianie klimatu;

d)

badań, rozwoju, demonstracji, rozmieszczenia, przekazywania i rozpowszechniania nowych,

innowacyjnych, bezpiecznych i trwałych technologii niskoemisyjnych i adaptacyjnych;

e)

uwzględniania kwestii klimatu w polityce ogólnej i sektorowej oraz

f)

podnoszenia świadomości, kształcenia i szkolenia.

1.

Strony między innymi

a)

wymieniają się informacjami i wiedzą specjalistyczną;

b)

prowadzą wspólne działania badawcze oraz wymianę informacji dotyczących czystszych

i racjonalnych ekologicznie technologii;

c)

prowadzą wspólne działania na poziomie regionalnym i międzynarodowym, w tym w odniesieniu

do wielostronnych umów w dziedzinie środowiska ratyfikowanych przez Strony takich

jak Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu z 1992 r. (UNFCCC)

i porozumienie paryskie z 2015 r., oraz - w stosownych przypadkach -wspólne działania

w ramach odpowiednich agencji.

2.

Strony poświęcają szczególną uwagę kwestiom transgranicznym i współpracy regionalnej.

Współpraca obejmuje między innymi następujące cele

a)

środki realizacji porozumienia paryskiego zgodnie z zasadami określonymi w niniejszej

Umowie;

b)

środki zwiększające zdolność do podejmowania skutecznych działań w dziedzinie klimatu;

c)

opracowanie ogólnej strategii w dziedzinie klimatu i planu działania na rzecz długofalowego

łagodzenia skutków zmiany klimatu i przystosowania się do niej;

d)

opracowanie ocen wrażliwości i działań adaptacyjnych;

e)

opracowanie planu rozwoju niskoemisyjnego;

f)

opracowanie i wdrożenie długoterminowych środków służących łagodzeniu zmiany klimatu

poprzez zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych;

g)

środki przygotowujące do handlu uprawnieniami do emisji;

h)

środki wspierające transfer technologii;

i)

środki służące uwzględnianiu kwestii klimatu w politykach sektorowych oraz

j)

środki związane z substancjami zubożającymi warstwę ozonową i gazami fluorowanymi.

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu.

Republika Armenii dokonuje zbliżenia swojego ustawodawstwa do aktów prawa Unii Europejskiej

i instrumentów międzynarodowych, o których mowa w załączniku IV, zgodnie z postanowieniami

zawartymi w tym załączniku.

Strony rozwijają i wzmacniają współpracę w zakresie polityki w dziedzinie przemysłu

i przedsiębiorstw, dokonując w ten sposób poprawy warunków prowadzenia działalności

gospodarczej dla wszystkich podmiotów gospodarczych, jednak ze szczególnym uwzględnieniem

małych i średnich przedsiębiorstw (MSP). Ściślejsza współpraca powinna korzystnie

wpłynąć na ramy administracyjne i regulacyjne obowiązujące zarówno przedsiębiorstwa

z Unii Europejskiej, jak i przedsiębiorstwa z Republiki Armenii działające w Unii

Europejskiej i w Republice Armenii, i powinna opierać się na polityce Unii Europejskiej

w odniesieniu do MSP i przemysłu, z uwzględnieniem uznanych na poziomie międzynarodowym

zasad i praktyk w tej dziedzinie.

Strony współpracują w następujących obszarach

a)

wdrożenie strategii rozwoju MSP, opierających się na zasadach sformułowanych w programie

Smali Business Act dla Europy oraz monitorowania procesu realizacji poprzez regularne

składanie sprawozdań i dialog. Współpraca ta będzie też koncentrować się na mikroprzedsiębiorstwach

i przedsiębiorstwach rzemieślniczych, które są niezwykle ważne dla obu gospodarek

- Unii Europejskiej i Republiki Armenii;

b)

tworzenie lepszych warunków ramowych poprzez wymianę informacji i dobrych praktyk,

co przyczyni się do poprawy konkurencyjności. Współpraca ta będzie obejmować zarządzanie

zmianami strukturalnymi (restrukturyzacjami) oraz kwestie środowiska i energii, takie

jak efektywność energetyczna i czystsza produkcja;

c)

uproszczenie i racjonalizacja uregulowań i praktyki regulacyjnej, ze szczególnym uwzględnieniem

wymiany dobrych praktyk w zakresie technik regulacyjnych, w tym zasad obowiązujących

w Unii Europejskiej;

d)

stymulowanie rozwoju polityki innowacji poprzez wymianę informacji i dobrych praktyk

w zakresie komercyjnego wykorzystywania wyników działań badawczo-rozwojowych (co obejmuje

instrumenty wsparcia dla nowo tworzonych przedsiębiorstw technologicznych), rozwoju

klastrów i dostępu do finansowania;

e)

zachęcanie do rozwijania kontaktów między przedsiębiorstwami z Unii Europejskiej a

przedsiębiorstwami z Republiki Armenii, a także między tymi przedsiębiorstwami a organami

Unii Europejskiej i Republiki Armenii;

f)

wspieranie działań w zakresie promocji eksportu w Republice Armenii;

g)

propagowanie środowiska przyjaznego dla biznesu z myślą o zwiększeniu potencjału wzrostu

gospodarczego i możliwości inwestycyjnych oraz

h)

ułatwianie modernizacji i restrukturyzacji określonych gałęzi przemysłu w Unii Europejskiej

i Republice Armenii.

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu. W

dialogu tym uczestniczyć będą również przedstawiciele przedsiębiorstw z Unii Europejskiej

i przedsiębiorstw z Republiki Armenii.

1.

Strony uznają znaczenie istnienia skutecznego zbioru przepisów i praktyk w obszarze

prawa spółek i ładu korporacyjnego, a także w dziedzinach rachunkowości i audytu dla

w pełni funkcjonującej gospodarki rynkowej o przewidywanym i przejrzystym otoczeniu

biznesu; podkreślają także znaczenie wspierania zbieżności przepisów w tych dziedzinach.

2.

Strony współpracują w następujących obszarach

a)

wymiana najlepszych praktyk w zakresie zapewniania dostępności i dostępu do informacji

dotyczących organizacji i reprezentacji zarejestrowanych przedsiębiorstw w sposób

przejrzysty i łatwo dostępny;

b)

dalsze rozwijanie polityki ładu korporacyjnego w zgodzie z międzynarodowymi standardami,

zwłaszcza standardami OECD;

c)

wdrażanie i spójne stosowanie międzynarodowych standardów sprawozdawczości finansowej

na potrzeby skonsolidowanych sprawozdań finansowych spółek giełdowych;

d)

wprowadzanie regulacji i nadzoru w odniesieniu do zawodów audytora i rewidenta;

e)

międzynarodowe standardy rewizji finansowej oraz kodeksu etycznego Międzynarodowej

Federacji Księgowych, w celu podniesienia poziomu profesjonalizmu audytorów w drodze

przestrzegania standardów i norm etycznych przez organizacje zawodowe, organizacje

zajmujące się audytem oraz audytorów

Strony zgadzają się co do wagi skutecznego ustawodawstwa i praktyk oraz zgodnie postanawiają,

że będą współpracować w dziedzinie usług finansowych, mając na celu

a)

poprawę regulacji w zakresie usług finansowych;

b)

zapewnienie skutecznej i odpowiedniej ochrony inwestorów i konsumentów korzystających

z usług finansowych;

c)

przyczynienie się do stabilności i integralności globalnego systemu finansowego;

d)

propagowanie współpracy między różnymi podmiotami działającymi w ramach systemu finansowego,

w tym organami regulacji i nadzoru;

e)

propagowanie niezależnego i skutecznego nadzoru.

Strony wspierają współpracę w zakresie rozwoju społeczeństwa informacyjnego, przynoszącego

korzyści obywatelom i przedsiębiorstwom dzięki powszechnej dostępności technologii

informacyjno-komunikacyjnych (ICT) oraz lepszej jakości usług w przystępnych cenach.

Celem tej współpracy powinno być ułatwianie dostępu do rynków łączności elektronicznej

oraz wspieranie konkurencji i inwestycji w tym sektorze.

Współpraca obejmuje między innymi następujące zagadnienia

a)

wymiana informacji i najlepszych praktyk w zakresie wdrażania krajowych strategii

na rzecz społeczeństwa informacyjnego, w tym między innymi inicjatyw mających na celu

propagowanie dostępu szerokopasmowego, poprawę bezpieczeństwa sieci i rozwój elektronicznych

usług publicznych;

b)

wymiana informacji, najlepszych praktyk i doświadczeń, aby wspierać tworzenie wszechstronnych

ram regulacyjnych dla łączności elektronicznej, a w szczególności aby zwiększyć potencjał

administracyjny krajowego niezależnego organu regulacyjnego, co ułatwi lepsze wykorzystanie

dostępnego widma i zapewni interoperacyjność sieci w Republice Armenii i w Unii Europejskiej.

Strony wspierają współpracę między organami regulacyjnymi Unii Europejskiej a krajowym

organem regulacyjnym Republiki Armenii w dziedzinie łączności elektronicznej.

Republika Armenii dokonuje zbliżenia swojego ustawodawstwa do aktów prawa Unii Europejskiej

i instrumentów międzynarodowych, o których mowa w załączniku V, zgodnie z postanowieniami

zawartymi w tym załączniku.

Strony współpracują w dziedzinie turystyki w celu utrwalenia rozwoju konkurencyjnej

i zrównoważonej branży turystycznej, jako sektora przyczyniającego się do wzrostu

i potencjału gospodarczego, zatrudnienia oraz transakcji walutowych.

Współpraca na szczeblu dwustronnym, regionalnym i europejskim opiera się na następujących

zasadach

a)

poszanowanie integralności i interesu społeczności lokalnych, szczególnie na obszarach

wiejskich;

b)

znaczenie dziedzictwa kulturowego oraz

c)

pozytywne powiązanie turystyki z ochroną środowiska.

Współpraca koncentruje się na następujących tematach

a)

wymiana informacji, najlepszych praktyk, doświadczeń i know-how, w tym dotyczących

innowacyjnych technologii;

b)

nawiązanie strategicznego partnerstwa łączącego interesy publiczne, prywatne i interesy

wspólnotowe w celu zapewnienia zrównoważonego rozwoju turystyki;

c)

promowanie i rozwój produktów, rynków, infrastruktury, zasobów kadrowych i struktur

instytucjonalnych w dziedzinie turystyki, a także identyfikacja i wyeliminowanie barier

w usługach dla podróżnych;

d)

opracowywanie i wdrażanie efektywnych polityk i strategii z uwzględnieniem odpowiednich

aspektów prawnych, administracyjnych i finansowych;

e)

szkolenie i budowanie zdolności w dziedzinie turystyki, służące poprawie standardów

świadczenia usług oraz

f)

rozwój i promowanie turystyki opartej na społeczności lokalnej.

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu.

Strony współpracują w celu promowania rozwoju rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich,

w szczególności poprzez stopniowe doprowadzanie do zbieżności polityk i prawodawstwa.

Współpraca Stron w dziedzinie rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich obejmuje między

innymi następujące cele

a)

sprzyjanie wzajemnemu zrozumieniu polityki rolnej i polityki rozwoju obszarów wiejskich;

b)

zwiększanie zdolności administracyjnych na poziomie centralnym i lokalnym w zakresie

planowania, oceny i wdrażania polityk zgodnie z prawodawstwem Unii Europejskiej i

najlepszymi praktykami;

c)

propagowanie modernizacji i zrównoważonego charakteru produkcji rolnej;

d)

dzielenie się wiedzą i najlepszymi praktykami w zakresie polityki rozwoju obszarów

wiejskich w celu propagowania dobrobytu ekonomicznego społeczności wiejskich;

e)

poprawa konkurencyjności sektora rolnego oraz efektywności i przejrzystości rynków;

f)

propagowanie polityk zapewniania jakości i związanych z nimi mechanizmów kontroli,

w szczególności oznaczeń geograficznych i rolnictwa ekologicznego;

g)

upowszechnianie wiedzy oraz promowanie usług upowszechniania wiedzy wśród producentów

rolnych oraz

h)

wspieranie harmonizacji kwestii omawianych na forum organizacji międzynarodowych,

do których obie Strony należą.

Strony współpracują w kwestiach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania dotyczących

rybołówstwa i gospodarki morskiej, dzięki czemu rozwijają bliższą współpracę dwustronną,

wielostronną i międzynarodową w sektorze rybołówstwa.

Strony podejmują wspólne działania, wymieniają informacje oraz wspierają się nawzajem

w celu propagowania

a)

odpowiedzialnych połowów i zarządzania rybołówstwem zgodnie z zasadami zrównoważonego

rozwoju w celu zachowania zasobów rybnych i ekosystemów w zdrowym stanie oraz

b)

współpracy za pośrednictwem odpowiednich organizacji wielostronnych i międzynarodowych

odpowiedzialnych za zarządzanie żywymi zasobami wodnymi i ich ochronę, w szczególności

poprzez wzmacnianie stosownych międzynarodowych instrumentów monitorowania i egzekwowania

prawa.

Strony wspierają inicjatywy, takie jak wzajemna wymiana doświadczeń i wsparcie, zmierzające

do wdrażania zrównoważonej polityki rybołówstwa w zakresie

a)

zarządzania zasobami rybołówstwa i akwakultury;

b)

inspekcji i kontroli działalności połowowej;

c)

gromadzenia danych o połowach, wyładunkach oraz danych biologicznych i gospodarczych;

d)

poprawy efektywności rynków, w szczególności poprzez wspieranie organizacji producentów

i dostarczanie informacji konsumentom oraz normy handlowe i identyfikowalność;

e)

zrównoważonego rozwoju obszarów obejmujących brzeg jeziora bądź stawy lub estuarium

rzeczne i charakteryzujących się wysokim poziomem zatrudnienia w sektorze rybołówstwa

oraz

f)

instytucjonalnej wymiany doświadczeń w zakresie przepisów dotyczących zrównoważonej

akwakultury i ich praktycznego wprowadzania w życie w zbiornikach naturalnych i sztucznych

jeziorach.

Uwzględniając współpracę w obszarach rybołówstwa, transportu, środowiska i innych

polityk związanych z morzem, Strony współpracują również i wzajemnie się wspierają,

w stosownych przypadkach, w kwestiach morskich, w szczególności poprzez aktywne wsparcie

zintegrowanego podejścia do spraw morskich i dobrego rządzenia na forum odpowiednich

regionalnych i międzynarodowych organizacji.

Strony rozwijają i wzmacniają współpracę w obszarze przemysłu wydobywczego i produkcji

surowców w celu promowania wzajemnego zrozumienia, poprawy warunków prowadzenia działalności

gospodarczej, wymiany informacji i współpracy w kwestiach niedotyczących energetyki,

odnoszących się w szczególności do wydobycia rud metali i minerałów przemysłowych.

Strony współpracują w następujących obszarach

a)

wymiana informacji na temat zmian w sektorach wydobywczych i sektorach surowców;

b)

wymiana informacji na temat kwestii dotyczących handlu surowcami w celu wspierania

dwustronnej wymiany;

c)

wymiana informacji i najlepszych praktyk w odniesieniu do zrównoważonego rozwoju przemysłu

wydobywczego oraz

d)

wymiana informacji i najlepszych praktyk w odniesieniu do szkoleń, umiejętności i

bezpieczeństwa w sektorze wydobywczym.

Strony propagują współpracę we wszystkich obszarach cywilnych badań naukowych oraz

rozwoju technologicznego i innowacji na zasadzie wzajemnych korzyści oraz przy zapewnieniu

odpowiedniej i skutecznej ochrony praw własności intelektualnej.

Współpraca, o której mowa w art. 78, obejmuje

a)

dialog polityczny i wymianę informacji z zakresu nauki i technologii;

b)

ułatwianie należytego dostępu do odpowiednich programów każdej ze Stron;

c)

inicjatywy mające na celu zwiększanie zdolności badawczych i udziału jednostek badawczych

z Republiki Armenii w ramowym programie badań Unii Europejskiej;

d)

wspieranie wspólnych projektów badawczych we wszystkich obszarach badań naukowych

i innowacji;

e)

działania szkoleniowe i programy mobilności dla naukowców, badaczy i innych pracowników

badawczych zaangażowanych w badania naukowe i innowacje po obu stronach;

f)

ułatwianie, w ramach mającego zastosowanie prawodawstwa, swobodnego przepływu badaczy

uczestniczących w działaniach objętych niniejszą Umową oraz transgranicznego przemieszczania

towarów przeznaczonych do stosowania w ramach tych działań; oraz

g)

inne formy współpracy w ramach badań naukowych i innowacji na podstawie wspólnego

porozumienia.

W ramach takiej współpracy należy szukać synergii z działaniami finansowanymi przez

Międzynarodowe Centrum Nauki i Techniki (ISTC) oraz innymi działaniami realizowanymi

w ramach współpracy finansowej między Unią Europejską a Republiką Armenii uregulowanej

w tytule VII rozdział 1.

Strony współpracują w celu zapewnienia wysokiego poziomu ochrony konsumentów oraz

osiągnięcia zgodności między swoimi systemami ochrony konsumentów

Do celów niniejszego rozdziału współpraca może obejmować

a)

dążenie do zbliżenia przepisów Republiki Armenii w dziedzinie ochrony konsumentów

do przepisów Unii Europejskiej, jednak bez tworzenia barier dla handlu;

b)

wspieranie wymiany informacji na temat systemów ochrony konsumentów, w tym na temat

przepisów o ochronie praw konsumenta i ich egzekwowania, bezpieczeństwa produktów

dla konsumentów, systemów wymiany informacji, edukacji konsumentów i umacniania ich

praw oraz środków odwoławczych do dyspozycji konsumentów;

c)

szkolenia dla urzędników administracji i innych osób reprezentujących interesy konsumentów

oraz

d)

stymulowanie rozwoju niezależnych zrzeszeń konsumentów oraz kontaktów między przedstawicielami

konsumentów.

Republika Armenii dokonuje zbliżenia swojego ustawodawstwa do aktów prawa Unii Europejskiej

i instrumentów międzynarodowych, o których mowa w załączniku VI, zgodnie z postanowieniami

zawartymi w tym załączniku.

Strony wzmacniają dialog i współpracę w zakresie wspierania programu godnej pracy

Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP), polityki zatrudnienia, bezpieczeństwa i higieny

pracy, dialogu społecznego, ochrony socjalnej, włączenia społecznego, równości płci

i przeciwdziałania dyskryminacji, przyczyniając się w ten sposób do tworzenia większej

liczby lepszych miejsc pracy, zmniejszenia ubóstwa, zwiększenia spójności społecznej,

zrównoważonego rozwoju i lepszej jakości życia.

Współpraca, realizowana na podstawie wymiany informacji i najlepszych praktyk, może

obejmować wybraną liczbę zagadnień, które zostaną wskazane w następujących obszarach

a)

ograniczanie ubóstwa i zwiększenie spójności społecznej;

b)

polityka zatrudnienia, której celem jest większa liczba lepszych miejsc pracy zapewniających

godziwe warunki pracy, w tym ograniczenie gospodarki nieformalnej i zatrudnienia nieformalnego;

c)

propagowanie aktywnych instrumentów rynku pracy oraz efektywnych służb zatrudnienia

w celu zmodernizowania rynków pracy i dostosowania do potrzeb tych rynków;

d)

wspieranie rynków pracy sprzyjających włączeniu społecznemu oraz systemów bezpieczeństwa

socjalnego integrujących osoby w trudnej sytuacji, w tym osoby niepełnosprawne i osoby

należące do mniejszości;

e)

równość szans i brak dyskryminacji, których celem jest zwiększanie równości płci i

zapewnienie równych szans kobietom i mężczyznom, a także zwalczanie dyskryminacji

ze względu na płeć, rasę lub pochodzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność,

wiek lub orientację seksualną;

f)

polityka społeczna służąca podniesieniu poziomu ochrony socjalnej oraz unowocześnieniu

systemów ochrony socjalnej pod względem ich jakości, dostępności i stabilności finansowania;

g)

zwiększenie udziału partnerów społecznych oraz wspieranie dialogu społecznego, w tym

poprzez zwiększenie zdolności wszystkich zainteresowanych stron;

h)

propagowanie bezpieczeństwa i zdrowia w miejscu pracy; oraz

i)

promowanie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw.

Strony zachęcają wszystkie zainteresowane strony, w tym organizacje społeczeństwa

obywatelskiego, a w szczególności partnerów społecznych, do zaangażowania w zmiany

i reformy polityczne w Republice Armenii oraz we współpracę między Stronami w ramach

niniejszej Umowy.

Strony dążą do wzmocnienia współpracy w kwestiach zatrudnienia i polityki społecznej

na wszystkich odpowiednich forach i we wszystkich odpowiednich organizacjach regionalnych,

wielostronnych i międzynarodowych.

Strony propagują społeczną odpowiedzialność przedsiębiorstw i ich rozliczalność, a

także zachęcają do prowadzenia działalności w sposób odpowiedzialny, na przykład zgodny

z Wytycznymi OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, inicjatywą ONZ Global Compact,

trójstronną deklaracją zasad MOP dotyczącą przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki

społecznej czy z normą ISO 26000.

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu.

Republika Armenii dokonuje zbliżenia swojego ustawodawstwa do aktów prawa Unii Europejskiej

i instrumentów międzynarodowych, o których mowa w załączniku VII, zgodnie z postanowieniami

zawartymi w tym załączniku.

Strony rozwijają współpracę w dziedzinie zdrowia publicznego w celu podniesienia jego

poziomu zrównoważonego rozwoju i wzrostu gospodarczego i jako ich niezbędny warunek,

zgodnie ze wspólnymi wartościami i zasadami dotyczącymi zdrowia.

Współpraca dotyczy zapobiegania i kontroli chorób zakaźnych i niezakaźnych, w tym

w drodze wymiany informacji dotyczących zdrowia, propagowania podejścia uwzględniającego

zdrowie we wszystkich dziedzinach polityki, współpracy z organizacjami międzynarodowymi,

a zwłaszcza Światową Organizacją Zdrowia, a także propagowania wdrażania międzynarodowych

umów w dziedzinie zdrowia, takich jak Ramowa konwencja Światowej Organizacji Zdrowia

o ograniczeniu użycia tytoniu z 2003 r. oraz Międzynarodowe przepisy zdrowotne.

Strony współpracują w obszarze edukacji i szkolenia w celu zacieśniania współpracy

i rozwijania dialogu politycznego z myślą o zbliżaniu systemów kształcenia i szkolenia

w Republice Armenii z politykami i praktykami Unii Europejskiej. Strony współpracują

w celu promowania uczenia się przez całe życie i wspierają współpracę i przejrzystość

na wszystkich poziomach kształcenia i szkolenia ze szczególnym uwzględnieniem kształcenia

zawodowego i szkolnictwa wyższego.

Współpraca w dziedzinie kształcenia i szkolenia koncentruje się między innymi na

a)

propagowaniu uczenia się przez całe życie, które jest niezwykle istotne dla wzrostu

i zatrudnienia i umożliwia obywatelom pełny udział w życiu społecznym;

b)

modernizacji systemów kształcenia i szkolenia, w tym systemów szkolenia dla urzędników

służby publicznej /cywilnej, oraz poprawie jakości, przydatności i dostępu na wszystkich

szczeblach edukacji, od wczesnej edukacji i opieki do szkolnictwa wyższego;

c)

wspieraniu zbieżności szkolnictwa wyższego i jego skoordynowanych reform zgodnie z

planem działania Unii Europejskiej na rzecz szkolnictwa wyższego i w ramach europejskiego

obszaru szkolnictwa wyższego (proces boloński);

d)

wzmocnieniu międzynarodowej współpracy akademickiej, zwiększeniu uczestnictwa w programach

współpracy Unii Europejskiej oraz zwiększeniu mobilności studentów i nauczycieli;

e)

zachęcaniu do nauki języków obcych;

f)

opracowaniu krajowych ram kwalifikacji w celu poprawy przejrzystości i uznawania kwalifikacji

i kompetencji w ramach europejskiej sieci ośrodków informacyjnych i sieci krajowych

ośrodków ds. uznawalności akademickiej i informacji (ENIC-NARIC), spójnych z europejskimi

ramami kwalifikacji;

g)

pogłębianiu współpracy na rzecz dalszego rozwijania kształcenia i szkolenia zawodowego,

z uwzględnieniem dobrych praktyk stosowanych w Unii Europejskiej, oraz

h)

zwiększeniu zrozumienia procesu integracji europejskiej i wiedzy na jego temat, zacieśnieniu

dialogu akademickiego na temat stosunków z UE w ramach Partnerstwa Wschodniego oraz

zwiększeniu udziału w stosownych programach Unii Europejskiej, w tym w dziedzinie

służby cywilnej.

Strony zgodnie postanawiają współpracować w dziedzinie młodzieży, aby

a)

wzmocnić współpracę i kontakty w obszarach polityki dotyczących młodzieży i kształcenia

pozaformalnego dla młodzieży i młodych pracowników;

b)

ułatwić aktywny udział wszystkich młodych ludzi w społeczeństwie;

c)

wspierać mobilność młodzieży i młodych pracowników, gdyż przyczynia się ona do wspierania

dialogu międzykulturowego i zdobywania wiedzy, umiejętności i kompetencji poza systemami

kształcenia formalnego, w tym poprzez wolontariat; oraz

d)

propagować współpracę między organizacjami zrzeszającymi młodzież w celu wspierania

społeczeństwa obywatelskiego.

Strony będą promowały współpracę kulturalną zgodnie z zasadami zawartymi w Konwencji

w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego Organizacji Narodów

Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO) z 2005 r. Strony będą dążyć

do regularnego dialogu politycznego w obszarach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania,

w tym do rozwoju sektora kultury w Unii Europejskiej i Republice Armenii. Współpraca

między Stronami sprzyjać będzie dialogowi międzykulturowemu, między innymi dzięki

zaangażowaniu sektora kultury i społeczeństwa obywatelskiego w Unii Europejskiej i

w Republice Armenii.

Współpraca koncentruje się między innymi na

a)

współpracy kulturalnej i wymianie kulturalnej;

b)

mobilności sztuki i artystów i wzmacnianiu zdolności sektora kultury;

c)

dialogu międzykulturowym;

d)

dialogu na temat polityki kulturalnej;

e)

programie Kreatywna Europa; oraz

f)

współpracy na forach międzynarodowych, takich jak UNESCO i Rada Europy w celu wspierania

różnorodności kulturowej oraz zachowania i podkreślenia wartości dziedzictwa kulturowego

i historycznego.

Strony będą promować współpracę w sektorze audiowizualnym i mediów. Współpraca służy

wzmocnieniu przemysłu audiowizualnego w Unii Europejskiej i Republice Armenii, w szczególności

poprzez szkolenia zawodowe i wymianę informacji.

1.

Strony rozwijają regularny dialog w zakresie polityki audiowizualnej i polityki dotyczącej

mediów oraz współpracują na rzecz zwiększenia niezależności i profesjonalizmu mediów,

a także zacieśnienia związków z mediami w Unii Europejskiej zgodnie ze standardami

europejskimi, w tym standardami wyznaczonymi przez Radę Europy oraz Konwencję UNESCO

z 2005 r. w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego.

2.

Współpraca może obejmować między innymi kwestię szkolenia dziennikarzy i innych osób

zajmujących się zawodowo mediami, jak również wsparcie mediów.

Współpraca koncentruje się między innymi na

a)

dialogu politycznym na temat polityki audiowizualnej i polityki dotyczącej mediów;

b)

współpracy na forach międzynarodowych (takich jak UNESCO i WTO); oraz

c)

współpracy audiowizualnej i współpracy w zakresie mediów, w tym w zakresie kina.

Strony promują współpracę w dziedzinie sportu i aktywności fizycznej, w szczególności

poprzez wymianę informacji i dobrych praktyk, w celu propagowania zdrowego trybu życia,

dobrego zarządzania sportem oraz społecznych i edukacyjnych walorów sportu oraz w

celu zwalczania zagrożeń dla sportu, takich jak stosowanie środków dopingujących,

ustawianie wyników zawodów sportowych, rasizm i przemoc, zarówno w Unii Europejskiej,

jak i Republice Armenii.

Strony nawiązują dialog na temat współpracy w zakresie społeczeństwa obywatelskiego,

którego cele są następujące

a)

intensyfikacja kontaktów oraz wymiany informacji i doświadczeń między wszystkimi sektorami

społeczeństwa obywatelskiego w Unii Europejskiej i w Republice Armenii;

b)

zapewnienie szerszej wiedzy na temat Republiki Armenii i lepszego zrozumienia tego

państwa, w tym jego historii i kultury w Unii Europejskiej, zwłaszcza wśród organizacji

społeczeństwa obywatelskiego mających siedziby w państwach członkowskich, co pozwoli

na lepszą świadomość możliwości i wyzwań w ramach przyszłych stosunków; oraz

c)

zapewnienie szerszej wiedzy na temat Unii Europejskiej i lepszego jej zrozumienia

w Republice Armenii, zwłaszcza wśród organizacji społeczeństwa obywatelskiego Republiki

Armenii, z naciskiem między innymi na wartości, na których oparta jest Unia Europejska,

jej polityki i jej funkcjonowanie.

1.

Strony wspierają dwustronny dialog i współpracę podmiotów społeczeństwa obywatelskiego

jako integralną część stosunków między Unią Europejską a Republiką Armenii.

2.

Cele takiego dialogu i współpracy są następujące

a)

zapewnienie udziału społeczeństwa obywatelskiego w stosunkach między Unią Europejską

a Republiką Armenii;

b)

zwiększenie udziału społeczeństwa obywatelskiego w publicznym procesie podejmowania

decyzji, szczególnie poprzez ustanowienie otwartego, przejrzystego i regularnego dialogu

między instytucjami publicznymi z jednej strony a stowarzyszeniami przedstawicielskimi

i społeczeństwem obywatelskim z drugiej;

c)

ułatwienie procesu tworzenia instytucji i umocnienia organizacji społeczeństwa obywatelskiego

na różne sposoby, w tym poprzez: rzecznictwo, tworzenie nieformalnych i formalnych

sieci kontaktów, wzajemne wizyty i warsztaty, zwłaszcza w celu poprawy ram prawnych

dla funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego; oraz

d)

umożliwienie przedstawicielom społeczeństwa obywatelskiego z każdej ze Stron zaznajomienia

się z procesami konsultacji i dialogu między partnerami obywatelskimi i społecznymi

z drugiej strony, w szczególności w celu włączenia społeczeństwa obywatelskiego w

publiczny proces podejmowania decyzji w Republice Armenii.

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu.

1.

Strony promują wzajemne zrozumienie i współpracę dwustronną w dziedzinie polityki

rozwoju regionalnego, z uwzględnieniem metod opracowywania i wdrażania polityk regionalnych,

wielopoziomowego sprawowania rządów oraz partnerstwa, ze szczególnym naciskiem na

rozwój obszarów będących w niekorzystnej sytuacji oraz współpracę terytorialną, z

myślą o stworzeniu kanałów komunikacji i o zwiększeniu wymiany informacji i doświadczeń

między organami władz krajowych, regionalnych i lokalnych oraz podmiotami społeczno-gospodarczymi

i społeczeństwem obywatelskim.

2.

Strony współpracują przede wszystkim w celu dostosowania praktyki stosowanej przez

Republikę Armenii do następujących zasad

a)

poprawa wielopoziomowego sprawowania rządów, w zakresie, w jakim wpływa ono na poziom

centralny, regionalny i lokalny, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów większego

zaangażowania zainteresowanych podmiotów na szczeblu regionalnym i lokalnym;

b)

konsolidacja partnerstwa wszystkich zainteresowanych podmiotów zaangażowanych w rozwój

regionalny; oraz

c)

współfinansowanie poprzez wkład finansowy Stron zaangażowanych w wykonanie programów

i projektów rozwoju regionalnego.

1.

Strony wspierają i wzmacniają zaangażowanie organów władz lokalnych i regionalnych

we współpracę w zakresie polityki regionalnej, w tym we współpracę transgraniczna

oraz w powiązane struktury zarządzania, zacieśniają współpracę poprzez ustanowienie

sprzyjających ram prawnych, podtrzymują i rozwijają środki budowania zdolności oraz

promują wzmacnianie transgranicznych i regionalnych sieci gospodarczych i biznesowych.

2.

Strony będą współpracować na rzecz konsolidacji instytucjonalnego i operacyjnego potencjału

instytucji Republiki Armenii w dziedzinach rozwoju regionalnego i planowania przestrzennego,

między innymi poprzez

a)

poprawę koordynacji międzyinstytucjonalnej, w szczególności mechanizmu kontaktów pionowych

i poziomych organów administracji centralnej i lokalnej w procesie rozwijania i wdrażania

polityki regionalnej;

b)

rozwijanie zdolności władz regionalnych i lokalnych w zakresie promowania współpracy

transgranicznej, z uwzględnieniem przepisów i praktyk Unii Europejskiej; oraz

c)

wymianę wiedzy, informacji i najlepszych praktyk w zakresie polityki rozwoju regionalnego,

aby wspierać dobrobyt gospodarczy społeczności lokalnych i jednolity rozwój regionów

1.

Strony wspierają i stymulują rozwój współpracy transgranicznej w innych obszarach

objętych niniejszą Umową, między innymi takich jak transport, energia, środowisko,

sieci komunikacyjne, kultura, kształcenie, turystyka i zdrowie.

2.

Strony wzmacniają współpracę między swoimi regionami w formie ponadnarodowych i międzyregionalnych

programów, sprzyjając udziałowi regionów Republiki Armenii w europejskich strukturach

i organizacjach regionalnych oraz wspierając ich rozwój gospodarczy i instytucjonalny

poprzez realizację projektów stanowiących przedmiot wspólnego zainteresowania.

3.

Działania, o których mowa w ust. 2, będą prowadzone w kontekście

a)

kontynuowania współpracy terytorialnej z regionami europejskimi, w tym w ramach programów

współpracy ponadnarodowej i transgranicznej;

b)

współpracy w ramach Partnerstwa Wschodniego i współpracy z organami Unii Europejskiej,

w tym z Komitetem Regionów, a także udziału w różnych europejskich projektach i inicjatywach

regionalnych; oraz

c)

współpracy między innymi z Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym (EKES) i Europejską

Siecią Obserwacyjną Planowania Przestrzennego (ESPON).

Kwestie ujęte w niniejszym rozdziale będą omawiane w ramach regularnego dialogu.

Strony rozwijają i wzmacniają współpracę w zakresie katastrof naturalnych i katastrof

spowodowanych przez człowieka. Współpraca prowadzona jest z uwzględnieniem interesów

Stron na zasadach równości i wzajemnej korzyści, jak również wzajemnych zależności

między Stronami i wielostronnych działań w tym obszarze.

Celem współpracy jest poprawa zapobiegania katastrofom naturalnym i katastrofom spowodowanym

przez człowieka, a także gotowości i reakcji na nie.

Strony między innymi wymieniają się informacjami i wiedzą specjalistyczną oraz wdrażają

wspólne działania na zasadach dwustronnych lub w ramach programów wielostronnych.

Współpraca może odbywać się między innymi poprzez wykonanie konkretnych umów lub porozumień

administracyjnych zawartych między Stronami w dziedzinie ochrony ludności. Strony

mogą wspólnie decydować o konkretnych wytycznych lub planach działania dotyczących

działań rozważanych lub planowanych na podstawie niniejszej Umowy.

Współpraca może obejmować następujące cele

a)

wymianę i regularną aktualizację danych kontaktowych w celu zapewnienia ciągłości

dialogu oraz całodobowej możliwości wzajemnego kontaktu;

b)

ułatwienie wzajemnej pomocy w przypadku poważnych sytuacji nadzwyczajnych, w stosownych

przypadkach oraz z zastrzeżeniem dostępności wystarczających zasobów;

c)

całodobową wymianę wczesnych ostrzeżeń i zaktualizowanych informacji dotyczących sytuacji

wyjątkowych o dużej skali dotykających Unię Europejską lub Republikę Armenii, w tym

prośby o pomoc i oferty pomocy;

d)

wymianę informacji na temat pomocy niesionej przez Strony państwom trzecim w sytuacjach

wyjątkowych, w których uruchamiany jest unijny mechanizm ochrony ludności;

e)

współpracę w zakresie wsparcia ze strony państwa przyjmującego przy wnoszeniu o pomoc

lub udzielaniu pomocy;

f)

wymianę najlepszych praktyk i wytycznych w zakresie zapobiegania katastrofom, a także

gotowości i reakcji na nie;

g)

współpracę w zakresie zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi, między

innymi w drodze: powiązań międzyinstytucjonalnych i rzecznictwa, informowania, kształcenia

i komunikacji oraz stosowania najlepszych praktyk mających na celu zapobieganie zagrożeniom

naturalnym lub łagodzenie ich skutków;

h)

współpracę mającą na celu poprawę bazy wiedzy na temat katastrof i zagrożeń oraz oceny

ryzyka na potrzeby zarządzania katastrofami;

i)

współpracę w zakresie oceny wpływu katastrof na środowisko i zdrowie publiczne;

j)

zapraszanie ekspertów na specjalne warsztaty techniczne i sympozja poświęcone kwestiom

ochrony ludności;

k)

zapraszanie w konkretnych przypadkach obserwatorów na specjalne ćwiczenia i szkolenia

organizowane przez Unię Europejską lub Republikę Armenii; oraz

l)

wzmacnianie współpracy w zakresie jak najskuteczniejszego wykorzystania dostępnych

zdolności w zakresie ochrony ludności.

1.

Każda ze Stron przyznaje towarom drugiej Strony traktowanie zgodne z zasadą największego

uprzywilejowania zgodnie z art. I GATT 1994, zawartego w załączniku 1A do Porozumienia

z Marrakeszu ustanawiającego Światową Organizację Handlu, sporządzonego 15 kwietnia

1994 r. („porozumienie WTO”), wraz z jego uwagami interpretacyjnymi, które zostają

włączone do niniejszej Umowy i stanowią jej część, z uwzględnieniem niezbędnych zmian.

2.

Postanowienia ust. 1 nie mają zastosowania do traktowania preferencyjnego udzielanego

przez jedną ze Stron w stosunku do towarów innego państwa zgodnie z GATT 1994.

Każda ze Stron przyznaje towarom drugiej Strony traktowanie narodowe zgodnie z art.

III GATT 1994, wraz z jego uwagami interpretacyjnymi, które zostają włączone do niniejszej

Umowy i stanowią jej część, z uwzględnieniem niezbędnych zmian.

Każda ze Stron stosuje cła i opłaty przywozowe zgodnie ze swoimi zobowiązaniami ustanowionymi

w porozumieniu WTO.

Żadna ze Stron nie przyjmuje ani nie utrzymuje żadnych ceł, podatków ani innych opłat

względem wywozu ani w związku z wywozem towarów z przeznaczeniem na terytorium drugiej

Strony wykraczających poza te nałożone na towary podobne przeznaczone na rynek krajowy.

1.

Żadna ze Stron nie przyjmuje ani nie utrzymuje żadnych zakazów ani ograniczeń innych

niż cła, podatki lub inne opłaty, wprowadzonych w postaci kontyngentów, licencji importowych

lub eksportowych lub innych środków na przywóz towarów drugiej Strony lub na wywóz

lub sprzedaż eksportową towarów z przeznaczeniem na terytorium drugiej Strony, zgodnie

z art. XI GATT 1994 i jego uwagami interpretacyjnymi. W tym celu art. XI GATT 1994,

wraz z jego uwagami interpretacyjnymi, zostaje włączony do niniejszej Umowy i stanowi

jej część, z uwzględnieniem niezbędnych zmian.

2.

Strony wymieniają się informacjami i dobrymi praktykami w zakresie kontroli wywozu

produktów podwójnego zastosowania w celu wspierania spójności kontroli wywozu Unii

Europejskiej i Republiki Armenii.

1.

Strony zapewniają produktom przerobionym takie samo traktowanie, jak nowym produktom

podobnym. Strona może wymagać określonego etykietowania produktów przerobionych w

celu uniknięcia wprowadzania konsumentów w błąd.

2.

Dla większej pewności należy zaznaczyć, że art. 117 ust. 1 odnosi się do zakazów i

ograniczeń dotyczących produktów przerobionych.

3.

Zgodnie ze swoimi zobowiązaniami wynikającymi z niniejszej Umowy i z porozumieniami

WTO Strona może wymagać, by produkty przerobione

a)

były określone jako takie do celów dystrybucji lub sprzedaży na jej terytorium; oraz

b)

spełniały wszystkie obowiązujące wymogi techniczne, które odnoszą się do ekwiwalentnych

nowych towarów.

4.

Jeżeli jedna ze Stron przyjmuje lub utrzymuje zakazy lub ograniczenia dotyczące towarów

używanych, środki te nie mają zastosowania do produktów przerobionych.

5.

Do celów niniejszego artykułu „produkt przerobiony” oznacza produkt, który

a)

całkowicie lub częściowo składa się z części uzyskanych z towarów wcześniej używanych;

oraz

b)

charakteryzuje się podobnym działaniem i warunkami pracy, jak pierwotny nowy produkt,

i otrzymuje taką samą gwarancję, co nowy produkt.

Każda ze Stron udziela drugiej Stronie zwolnień z opłat i ceł przywozowych na towary

odprawiane czasowo w okolicznościach i zgodnie z procedurami, które określono w wiążących

Stronę umowach międzynarodowych dotyczących odprawy czasowej towarów. Zwolnienie to

jest stosowane zgodnie z przepisami ustawowymi i wykonawczymi każdej ze Stron.

Strony zgodnie postanawiają, że zasada swobodnego tranzytu jest zasadniczym warunkiem

realizacji celów niniejszej Umowy. W związku z powyższym każda ze Stron zapewnia swobodny

tranzyt przez swoje terytorium towarów wysyłanych z obszaru celnego drugiej ze Stron

lub przeznaczonych na obszar celny drugiej ze Stron zgodnie z art. V GATT 1994, wraz

z jego uwagami interpretacyjnymi, które zostają włączone do niniejszej Umowy i stanowią

jej część, z uwzględnieniem niezbędnych zmian.

1.

Żadne z postanowień niniejszej Umowy nie narusza praw i obowiązków Stron ani nie ma

wpływu na ich prawa i obowiązki wynikające z

a)

art. XIX GATT 1994 oraz Porozumienia w sprawie środków ochronnych, zawartego w załączniku

1A do porozumienia WTO;

b)

art. 5 Porozumienia w sprawie rolnictwa, zawartego w załączniku 1A do porozumienia

WTO, który dotyczy specjalnych środków ochronnych; oraz

c)

art. VI GATT 1994, Porozumienia o stosowaniu artykułu VI Układu ogólnego w sprawie

taryf celnych i handlu 1994, zawartego w załączniku 1A do porozumienia WTO oraz Porozumienia

w sprawie subsydiów i środków wyrównawczych, zawartego w załączniku 1A do porozumienia

WTO.

2.

Istniejące prawa i obowiązki, o których mowa w ust. 1, oraz wynikające z nich środki

nie podlegają postanowieniom niniejszej Umowy dotyczącym rozstrzygania sporów.

1.

Strony potwierdzają, że ich istniejące prawa i obowiązki w ramach art. XX GATT 1994

i jego uwag interpretacyjnych mają zastosowanie do handlu towarami objętego niniejszą

Umową. W tym celu art. XX GATT 1994, wraz z jego uwagami interpretacyjnymi, zostaje

włączony do niniejszej Umowy i stanowi jej część, z uwzględnieniem niezbędnych zmian.

2.

Strony przyjmują do wiadomości, że przed podjęciem jakichkolwiek działań przewidzianych

w art. XX lit. i) i j) GATT 1994 Strona zamierzająca podjąć takie działania przedstawia

drugiej Stronie wszystkie odpowiednie informacje w celu znalezienia rozwiązania możliwego

do przyjęcia przez Strony. Strony mogą uzgodnić wszelkie środki niezbędne do zaradzenia

problemom. Jeżeli w ciągu 30 dni od przekazania takich informacji nie zostanie osiągnięte

porozumienie, na mocy niniejszego artykułu Strona może zastosować środki względem

danego towaru. W przypadku gdy wyjątkowe i krytyczne okoliczności wymagające natychmiastowego

działania uniemożliwiają wcześniejsze dostarczenie informacji lub zbadanie sprawy,

Strona zamierzająca wprowadzić środki może zastosować bezzwłocznie środki zabezpieczające

niezbędne do zaradzenia sytuacji i informuje o tym niezwłocznie drugą Stronę.

1.

Strony wzmacniają współpracę w obszarze ceł, aby ułatwiać handel, zapewnić przejrzyste

środowisko handlowe, zwiększyć bezpieczeństwo łańcucha dostaw, promować bezpieczeństwo

konsumentów, hamować napływ towarów naruszających prawa własności intelektualnej oraz

zwalczać nadużycia finansowe i przemyt.

2.

Aby zrealizować cele, o których mowa w ust. 1, oraz w granicach dostępnych zasobów

Strony współpracują między innymi na rzecz

a)

poprawy przepisów celnych, uregulowań, praktyk i powiązanych wiążących decyzji oraz

uproszczenia procedur celnych, zgodnie z konwencjami międzynarodowymi i normami mającymi

zastosowanie w obszarze ceł i ułatwień handlowych, w tym tymi opracowanymi przez Światową

Organizację Handlu, Światową Organizację Celną, w szczególności ze zmienioną Międzynarodową

konwencją dotyczącą uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego („zmieniona konwencja

z Kioto”) oraz z uwzględnieniem instrumentów i najlepszych praktyk opracowanych przez

Unię Europejską, w tym strategii celnej;

b)

opracowania nowoczesnych systemów celnych, w tym nowoczesnych technologii w zakresie

odprawy celnej, przepisów dotyczących upoważnionych przedsiębiorców, zautomatyzowanej

analizy i kontroli ryzyka, uproszczonych procedur zwolnienia towarów, kontroli po

odprawie celnej, przejrzystego ustalania wartości celnej oraz przepisów dotyczących

partnerstw biznesowo-celnych;

c)

zachęcania do stosowania najwyższych norm etycznych w obszarze ceł, w szczególności

na granicy, poprzez stosowanie środków odzwierciedlających zasady określone w deklaracji

Rady Współpracy Celnej dotyczącej dobrego rządzenia i uczciwości w sprawach celnych,

ostatnio zmienionej w czerwcu 2003 r. (zmieniona deklaracja Światowej Organizacji

Celnej z Aruszy);

d)

wymiany najlepszych praktyk oraz zapewnienia szkoleń i pomocy technicznej w dziedzinie

planowania i budowania zdolności oraz zapewnienia najwyższych norm etycznych;

e)

wymiany, w stosownych przypadkach, odnośnych informacji i danych z zastrzeżeniem wymogów

prawnych każdej ze Stron dotyczących poufności danych wrażliwych oraz ochrony danych

osobowych;

f)

podjęcia, stosownie do potrzeb, skoordynowanych działań celnych między organami celnymi

Stron;

g)

ustanawiania, stosownie do potrzeb, wzajemnego uznawania programów upoważnionych przedsiębiorców

i kontroli celnych, w tym równoważnych środków ułatwiających wymianę handlową;

h)

podejmowania, stosownie do potrzeb, działań zmierzających do wzajemnego połączenia

swoich systemów tranzytu celnego; oraz

i)

poprawy realizacji zobowiązań dotyczących ceł w stosunkach handlowych między Unią

Europejską a Republiką Armenii, w tym współpracy w dziedzinie pochodzenia towarów

Bez uszczerbku dla innych form współpracy przewidzianych w niniejszej Umowie, w szczególności

w jej art. 123, Strony udzielają sobie wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach

celnych zgodnie z postanowieniami protokołu II do niniejszej Umowy dotyczącego wzajemnej

pomocy administracyjnej w sprawach celnych.

1.

Do ustalania wartości celnej towarów w wymianie handlowej między Stronami Strony stosują

postanowienia porozumienia w sprawie wykonania art. VII GATT 1994 wraz ze wszelkimi

późniejszymi zmianami. Postanowienia te zostają niniejszym włączone do niniejszej

Umowy i stanowią jej część, z uwzględnieniem niezbędnych zmian.

2.

Strony współpracują w celu wypracowania wspólnego podejścia do kwestii dotyczących

ustalania wartości celnej.

1.

Niniejszym powołuje się Podkomitet ds. Ceł.

2.

Podkomitet ds. Ceł odbywa regularne posiedzenia i monitoruje wykonanie postanowień

niniejszego rozdziału, między innymi w kwestiach dotyczących współpracy celnej, ułatwień

w handlu, transgranicznej współpracy celnej i zarządzania w tej dziedzinie, związanej

z tym pomocy technicznej, reguł pochodzenia, egzekwowania praw własności intelektualnej

przez organy celne, a także wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych.

3.

Podkomitet ds. Ceł między innymi

a)

nadzoruje prawidłowe wykonywanie niniejszego rozdziału oraz protokołu II do niniejszej

Umowy dotyczącego wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach celnych;

b)

przyjmuje ustalenia praktyczne i środki w celu wykonania niniejszego rozdziału oraz

protokołu II do niniejszej Umowy dotyczącego wzajemnej pomocy administracyjnej w sprawach

celnych, w tym w zakresie wymiany informacji i danych, wzajemnego uznawania kontroli

celnych i programów partnerstwa handlowego oraz wzajemnie uzgodnionych korzyści;

c)

wymienia poglądy na wszelkie tematy będące przedmiotem wspólnego zainteresowania,

w tym przyszłe środki i zasoby na ich wdrożenie i stosowanie; oraz

d)

w stosownych przypadkach przedstawia zalecenia Komitetowi Partnerstwa.

Celem niniejszego rozdziału jest ułatwienie handlu towarami między Stronami przez

zapewnienie ram umożliwiających zapobieganie zbędnym barierom w handlu, ich identyfikację

i usuwanie w ramach Porozumienia w sprawie barier technicznych w handlu, stanowiącego

załącznik 1A do porozumienia WTO („porozumienie TBT”).

1.

Niniejszy rozdział odnosi się do opracowania, przyjęcia i stosowania przez każdą ze

Stron norm, przepisów technicznych i procedur oceny zgodności określonych w porozumieniu

TBT, które mogą mieć wpływ na handel towarami między Stronami.

2.

Niezależnie od przepisów ust. 1 niniejszy rozdział nie ma zastosowania do środków

sanitarnych i fitosanitarnych określonych w załączniku A do Porozumienia w sprawie

stosowania środków sanitarnych i fitosanitarnych zawartego w załączniku 1 A do porozumienia

WTO („porozumienie SPS”) ani do specyfikacji zakupów opracowanych przez organy władz

publicznych, dotyczących ich własnych wymogów w zakresie produkcji lub konsumpcji.

3.

Do celów niniejszego rozdziału mają zastosowanie definicje zawarte w załączniku 1

do porozumienia TBT.

Strony potwierdzają istniejące prawa i obowiązki wobec siebie nawzajem, wynikające

z porozumienia TBT, które zostaje niniejszym włączone do niniejszej Umowy i stanowi

jego część.

1.

Strony wzmacniają współpracę dotyczącą norm, przepisów technicznych, metrologii, nadzoru

rynku, akredytacji i procedur oceny zgodności w celu poszerzenia wzajemnego zrozumienia

swoich systemów oraz ułatwienia dostępu do swoich rynków. W tym celu Strony starają

się zidentyfikować i opracować mechanizmy i inicjatywy w zakresie współpracy regulacyjnej

właściwe dla szczególnych kwestii lub sektorów, które mogą obejmować między innymi

a)

wymianę informacji i doświadczeń w zakresie opracowywania i stosowania przepisów technicznych

oraz procedur oceny zgodności;

b)

działanie na rzecz możliwości uspójnienia lub dostosowania przepisów technicznych

oraz procedur oceny zgodności;

c)

stymulowanie współpracy między swoimi organami odpowiedzialnymi za metrologię, normalizację,

ocenę zgodności i akredytację; oraz

d)

wymianę informacji dotyczących rozwoju sytuacji na odpowiednich forach regionalnych

i wielostronnych w zakresie norm, przepisów technicznych, procedur oceny zgodności

i akredytacji.

2.

W celu wspierania wzajemnej wymiany handlowej Strony

a)

starają się zmniejszać różnice istniejące między nimi w obszarze przepisów technicznych,

metrologii, normalizacji, nadzoru rynku, akredytacji i procedur oceny zgodności, w

tym poprzez zachęcanie do korzystania z odpowiednich międzynarodowych aktów prawnych;

b)

promują, zgodnie z przepisami międzynarodowymi, wykorzystanie akredytacji do wspierania

oceny kompetencji technicznych organów odpowiedzialnych za ocenę zgodności oraz ich

działań; oraz

c)

wspierają uczestnictwo, a w miarę możliwości członkostwo Republiki Armenii i jej właściwych

organów krajowych w organizacjach europejskich i międzynarodowych, których działalność

dotyczy norm, oceny zgodności, akredytacji, metrologii i powiązanych funkcji.

3.

Strony dążą do wszczęcia i utrzymania procesu, w ramach którego może zostać osiągnięte

stopniowe zbliżenie przepisów technicznych, norm i procedur oceny zgodności Republiki

Armenii i Unii Europejskiej.

4.

W dziedzinach, w których osiągnięto dostosowanie, Strony mogą rozważyć wynegocjowanie

umów dotyczących procedur oceny zgodności i zatwierdzania wyrobów przemysłowych.

1.

Bez uszczerbku dla art. 129 niniejszej Umowy, w odniesieniu do przepisów technicznych

dotyczących wymogów w zakresie etykietowania lub oznakowania, Strony potwierdzają

zasady określone w art. 2.2 porozumienia TBT, stanowiące, że wymogi takie nie mogą

być opracowywane, przyjmowane ani stosowane w celu tworzenia niepotrzebnych przeszkód

w handlu międzynarodowym ani nie mogą mieć takiego skutku. Z tego względu wymogi dotyczące

etykietowania lub oznakowania nie mogą ograniczać handlu w stopniu większym niż to

konieczne do osiągnięcia uzasadnionego celu, biorąc pod uwagę zagrożenia, jakie mogłoby

wywołać nieosiągnięcie tego celu. Strony wspierają stosowanie zharmonizowanych na

poziomie międzynarodowym wymogów dotyczących oznaczeń. W stosownych przypadkach Strony

dokładają starań, by akceptować etykiety usuwalne lub nietrwałe.

2.

W szczególności, w odniesieniu do obowiązkowego oznakowania lub etykietowania, Strony

a)

podejmują wysiłki na rzecz minimalizacji wymogów dotyczących etykietowania lub oznakowania

we wzajemnej wymianie handlowej, z wyjątkiem wymogów niezbędnych do ochrony zdrowia,

bezpieczeństwa lub środowiska bądź z uwagi na inne uzasadnione cele polityki publicznej;

oraz

b)

zachowują prawo do wymagania, aby informacje umieszczane na etykietach lub oznaczeniach

były podawane w języku określonym przez Stronę.

1.

Bez uszczerbku dla postanowień rozdziału 12 każda ze Stron zapewnia, aby jej procedury

opracowywania przepisów technicznych i procedury oceny zgodności przewidywały przeprowadzanie

konsultacji społecznych z zainteresowanymi stronami na odpowiednio wczesnym etapie,

kiedy uwagi przesłane w ramach konsultacji publicznych można jeszcze wprowadzić i

uwzględnić, z wyjątkiem przypadków, gdy nie jest to możliwe z powodu sytuacji nadzwyczajnej

lub w przypadku zagrożenia wystąpieniem sytuacji nadzwyczajnej dotyczącej bezpieczeństwa,

zdrowia, ochrony środowiska lub bezpieczeństwa narodowego.

2.

Zgodnie z art. 2.9 porozumienia TBT każda ze Stron pozostawia czas na przedstawienie

uwag na odpowiednio wczesnym etapie po zgłoszeniu projektu przepisów technicznych

lub procedur oceny zgodności. W przypadku gdy proces konsultacji dotyczący proponowanych

przepisów technicznych lub procedur oceny zgodności ma charakter otwarty każda ze

Stron zezwala drugiej Stronie lub osobom fizycznym lub prawnym drugiej Strony na udział

w konsultacjach społecznych na warunkach nie mniej korzystnych niż te przyznane jej

własnym osobom fizycznym lub prawnym.

3.

Każda ze Stron zapewnia publiczną dostępność przyjętych przez nią przepisów technicznych

i procedur oceny zgodności.

Celem niniejszego rozdziału jest określenie zasad mających zastosowanie do środków

sanitarnych i fitosanitarnych („środki SPS”) w wymianie handlowej między Stronami

oraz do współpracy w zakresie dobrostanu zwierząt. Strony stosują te zasady w sposób,

który ułatwia handel, przy równoczesnym zachowaniu stosowanego przez każdą ze Stron

poziomu ochrony życia lub zdrowia ludzi, zwierząt i roślin.

Strony potwierdzają swoje prawa i obowiązki wynikające z porozumienia SPS.

1.

Strony zapewniają, aby środki SPS były opracowywane i realizowane w oparciu o zasadę

proporcjonalności, przejrzystości, niedyskryminacji i naukowego uzasadnienia, z uwzględnieniem

standardów międzynarodowych, takich jak te ustanowione w Międzynarodowej konwencji

ochrony roślin z 1951 r. („IPPC”), a także przez Światową Organizację Zdrowia Zwierząt

(„OIE”) i przez Komisję Kodeksu Żywnościowego („Codex”).

2.

Każda ze Stron zapewnia, aby jej środki SPS nie powodowały arbitralnej lub nieuzasadnionej

dyskryminacji między jej własnym terytorium a terytorium drugiej Strony w zakresie,

w jakim panują w nich identyczne lub podobne warunki. Środki SPS nie mogą być stosowane

w sposób, który stanowiłby ukryte ograniczenie w handlu.

3.

Każda ze Stron zapewnia wdrożenie środków, procedur i kontroli SPS.

4.

Każda ze Stron udziela odpowiedzi na wezwanie do udzielenia informacji otrzymane od

właściwego organu drugiej Strony nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od otrzymania

wezwania i w sposób nie mniej korzystny w odniesieniu do produktów przywożonych niż

w odniesieniu do krajowych produktów podobnych.

1.

Wymogi dotyczące przywozu Strony dokonującej przywozu mają zastosowanie do całego

terytorium Strony dokonującej wywozu, z zastrzeżeniem art. 137.

2.

Wymogi dotyczące przywozu określone w świadectwie muszą być oparte na zasadach Codex,

OIE i IPPC, chyba że wymogi te są uzasadnione naukową oceną ryzyka przeprowadzoną

zgodnie z postanowieniami porozumienia SPS.

3.

Wymogi określone w pozwoleniach na przywóz nie mogą zawierać bardziej rygorystycznych

warunków sanitarnych i weterynaryjnych niż warunki ustanowione w świadectwach, o których

mowa w ust. 2.

1.

Strony uznają pojęcie obszarów wolnych od chorób lub szkodników oraz obszarów niewielkiego

rozpowszechnienia chorób lub szkodników, zgodnie z porozumieniem SPS oraz właściwymi

normami, wytycznymi i zaleceniami Codex Alimentarius, OIE i IPPC.

2.

Określając obszary wolne od chorób lub szkodników oraz obszary niewielkiego rozpowszechnienia

chorób lub szkodników, Strony uwzględniają takie czynniki jak umiejscowienie geograficzne,

ekosystemy, nadzór epidemiologiczny i skuteczność kontroli sanitarnych i fitosanitarnych

na tych obszarach.

Strona dokonująca przywozu może przeprowadzić własne kontrole kosztów i audyty na

terytorium Strony dokonującej wywozu, aby ocenić systemy jej kontroli i certyfikacji.

Te kontrole i audyty przeprowadza się zgodnie z odpowiednimi normami, wytycznymi i

zaleceniami międzynarodowymi.

1.

Strony prowadzą dyskusje i wymieniają się informacjami na temat istniejących środków

SPS i środków dotyczących dobrostanu zwierząt oraz opracowywania i wdrażania tych

środków. Takie dyskusje i wymiany informacji uwzględniają, w stosownych przypadkach,

porozumienie SPS oraz normy, wytyczne i zalecenia Codex, OIE oraz IPPC.

2.

Strony współpracują w kwestiach dotyczących zdrowia zwierząt, dobrostanu zwierząt

i zdrowia roślin poprzez wymianę informacji, wiedzy fachowej i doświadczeń w celu

budowania zdolności w tych dziedzinach.

3.

Strony w odpowiednim czasie nawiązują dialog w kwestiach sanitarnych i fitosanitarnych

na wniosek jednej ze Stron w celu rozważenia zagadnień sanitarnych i fitosanitarnych

oraz innych pilnych kwestii objętych niniejszym rozdziałem. Komitet Partnerstwa może

przyjąć regulamin prowadzenia takich dialogów.

4.

Strony wskazują i regularnie aktualizują punkty kontaktowe na użytek porozumiewania

się w sprawach objętych niniejszym rozdziałem.

Każda ze Stron

a)

dąży do zachowania przejrzystości w zakresie środków SPS mających zastosowanie do

handlu, a w szczególności w zakresie wymogów sanitarnych i fitosanitarnych stosowanych

w odniesieniu do przywozu towarów pochodzących z drugiej Strony;

b)

informuje, na wniosek drugiej Strony, w ciągu dwóch miesięcy od daty takiego wniosku,

o wymogach sanitarnych i fitosanitarnych mających zastosowanie do przywozu konkretnych

produktów, w tym o tym, czy konieczne jest dokonanie oceny ryzyka; oraz

c)

powiadamia drugą Stronę o wszelkich poważnych lub istotnych zagrożeniach dla zdrowia

publicznego, zdrowia zwierząt lub roślin, w tym o wszelkich sytuacjach wyjątkowych

dotyczących żywności. Powiadomienie takie przekazuje się na piśmie w ciągu dwóch dni

roboczych od dnia, w którym ryzyko się ujawniło.

1.

Strony, potwierdzając swoje poszczególne zobowiązania w ramach porozumienia WTO, ustanawiają

niniejszym niezbędne uzgodnienia dotyczące stopniowej wzajemnej liberalizacji prowadzenia

przedsiębiorstw i handlu usługami oraz współpracy w zakresie handlu elektronicznego.

2.

Żadne z postanowień niniejszego rozdziału nie może być interpretowane jako nakładające

na Strony jakiekolwiek zobowiązania w zakresie zamówień publicznych, z zastrzeżeniem

postanowień rozdziału 8.

3.

Niniejszy rozdział nie ma zastosowania do dotacji przyznanych przez Stronę, które

podlegają postanowieniom rozdziału 10.

4.

Zgodnie z postanowieniami niniejszego rozdziału każda ze Stron zachowuje prawo do

wprowadzania i utrzymywania środków służących realizacji uzasadnionych celów politycznych.

5.

Niniejszy rozdział nie ma zastosowania do środków odnoszących się do osób fizycznych

starających się o dostęp do rynku pracy Strony ani do środków dotyczących obywatelstwa,

stałego pobytu, czy też stałego zatrudnienia.

6.

Żadne z postanowień niniejszego rozdziału nie uniemożliwia Stronie stosowania środków

regulujących wjazd lub czasowy pobyt osób fizycznych na jej terytorium, łącznie ze

środkami niezbędnymi dla ochrony integralności granic i zapewnienia zorganizowanego

przemieszczania się osób fizycznych przez ich granice, pod warunkiem że środki takie

nie są stosowane w sposób niweczący lub naruszający korzyści przypadające którejkolwiek

ze Stron zgodnie z warunkami szczegółowego zobowiązania w niniejszym rozdziale i załącznikami

do niniejszej Umowy.

Do celów niniejszego rozdziału

a)

„środek” oznacza każdy środek przyjęty przez Stronę w formie ustawy, rozporządzenia,

zasady, procedury, decyzji, działania administracyjnego lub w jakiejkolwiek innej

formie;

b)

„środki wprowadzone lub utrzymywane przez Stronę” oznaczają środki wprowadzone przez

(i)

administrację i organy Strony stopnia centralnego, regionalnego lub lokalnego; oraz

(ii)

organy pozarządowe Strony wykonujące uprawnienia delegowane przez administrację lub

organy Strony stopnia centralnego, regionalnego lub lokalnego;

c)

„osoba fizyczna pochodząca ze Strony” oznacza obywatela państwa członkowskiego zgodnie

z jego ustawodawstwem lub obywatela Republiki Armenii zgodnie z jej ustawodawstwem;

d)

„osoba prawna” oznacza każdy podmiot prawny właściwie ustanowiony lub w inny sposób

utworzony na podstawie właściwego prawa, do celów komercyjnych lub innych, prywatny

lub państwowy, włączając w to spółkę kapitałową, fundusz powierniczy, spółkę osobową,

wspólne przedsięwzięcie, spółkę jednoosobową lub stowarzyszenie;

e)

„osoba prawna pochodząca ze Strony” oznacza osobę prawną ustanowioną zgodnie z przepisami

jednego z państw członkowskich i Unii Europejskiej lub z przepisami Republiki Armenii

i mającą siedzibę statutową, zarząd lub główne miejsce prowadzenia działalności na

terytorium, do którego zastosowanie ma Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

lub na terytorium Republiki Armenii.

Osoba prawna mająca jedynie swoją siedzibę statutową lub zarząd odpowiednio na terytorium,

do którego ma zastosowanie Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, lub na terytorium

Republiki Armenii nie jest uznawana odpowiednio za osobę prawną pochodzącą z Unii

Europejskiej lub za osobę prawną pochodzącą z Republiki Armenii, chyba że jej działalność

ma rzeczywisty i ciągły związek z gospodarką odpowiednio Unii Europejskiej lub Republiki

Armenii;

f)

niezależnie od postanowień poprzednich liter postanowieniami niniejszej Umowy objęte

są również przedsiębiorstwa żeglugowe mające siedzibę poza terytorium Unii Europejskiej

lub Republiki Armenii i kontrolowane odpowiednio przez obywateli państw członkowskich

lub Republiki Armenii, o ile ich statki są zarejestrowane zgodnie z właściwym ustawodawstwem

w państwie członkowskim lub w Republice Armenii i pływają pod banderą państwa członkowskiego

lub Republiki Armenii;

g)

„jednostka zależna osoby prawnej pochodzącej z jednej ze Stron” oznacza osobę prawną,

która jest faktycznie kontrolowana przez inną osobę prawną pochodzącą z tej Strony

(

h)

„oddział” osoby prawnej oznacza jednostkę nieposiadającą osobowości prawnej, o charakterze

stałym, powstałą na przykład w wyniku rozszerzenia działalności podmiotu macierzystego,

posiadającą strukturę kierowniczą i wyposażoną materialnie do prowadzenia negocjacji

handlowych z osobami trzecimi, aby osoby te, wiedząc, że w razie konieczności istnieje

związek prawny z podmiotem macierzystym, którego siedziba zarządu znajduje się za

granicą, nie były zobowiązane negocjować bezpośrednio z takim podmiotem macierzystym,

lecz mogły dokonywać transakcji handlowych w miejscu prowadzenia działalności stanowiącej

rozszerzenie działalności tego podmiotu;

i)

„prowadzenie przedsiębiorstwa” oznacza

(i)

w odniesieniu do osób prawnych pochodzących z jednej ze Stron - osoby prawne podejmujące

i prowadzące działalność gospodarczą poprzez ustanowienie, w tym nabycie, osoby prawnej

albo założenie oddziału lub przedstawicielstwa odpowiednio w Unii Europejskiej lub

w Republice Armenii;

(ii)

w odniesieniu do osób fizycznych pochodzących z jednej ze Stron - osoby fizyczne podejmujące

i prowadzące działalność gospodarczą na zasadzie samozatrudnienia lub zakładające

przedsiębiorstwa, w szczególności spółki, które faktycznie kontrolują;

j)

„działalność gospodarcza” obejmuje działalność o charakterze przemysłowym, handlowym

i zawodowym oraz działalność rzemieślniczą, a nie obejmuje działalności prowadzonej

w ramach wykonywania władzy publicznej;

k)

„prowadzenie działalności” oznacza prowadzenie działalności gospodarczej;

l)

„usługi” oznaczają wszelkie usługi w jakichkolwiek sektorach z wyjątkiem usług świadczonych

w ramach wykonywania władzy publicznej;

m)

„usługi świadczone i inne działania prowadzone w ramach wykonywania władzy publicznej”

oznaczają wszelkie usługi lub działania, które nie są wykonywane na zasadach handlowych

ani w ramach konkurencji z jednym podmiotem gospodarczym lub większą ich liczbą;

n)

„transgraniczne świadczenie usług” oznacza świadczenie usług

(i)

z terytorium Strony na terytorium drugiej Strony; lub

(ii)

na terytorium Strony dla usługobiorcy pochodzącego z drugiej Strony;

o)

„usługodawca” Strony oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną jednej ze Stron, która

świadczy lub zamierza świadczyć usługi; oraz

p)

„przedsiębiorca” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną Strony, która prowadzi lub

zamierza prowadzić działalność gospodarczą poprzez utworzenie przedsiębiorstwa.

Niniejsza sekcja ma zastosowanie do środków wprowadzonych lub utrzymywanych przez

Strony wpływających na prowadzenie wszelkiego rodzaju przedsiębiorstw z wyjątkiem

a)

wydobywania, wytwarzania i przetwarzania (

b)

produkcji broni, amunicji i materiałów wojskowych oraz handlu nimi;

c)

usług audiowizualnych;

d)

krajowego kabotażu morskiego (

e)

krajowych i międzynarodowych usług transportu lotniczego (

(i)

usługi naprawcze i konserwacyjne, podczas których statek powietrzny jest wycofany

z użytku;

(ii)

sprzedaż i marketing usług transportu lotniczego;

(iii)

usługi związane z komputerowym systemem rezerwacji (CRS);

(iv)

usługi obsługi naziemnej; oraz

(v)

usługi obsługi portów lotniczych.

1.

Z uwzględnieniem zastrzeżeń wymienionych w załączniku VIII-E do niniejszej Umowy z

datą wejścia w życie niniejszej Umowy Republika Armenii przyznaje

a)

w odniesieniu do zakładania jednostek zależnych, oddziałów i przedstawicielstw osób

fizycznych lub prawnych pochodzących z Unii Europejskiej traktowanie nie mniej korzystne

niż traktowanie przyznawane przez Republikę Armenii jej własnym osobom prawnym, oddziałom

i przedstawicielstwom lub jakimkolwiek osobom prawnym, oddziałom i przedstawicielstwom

osób prawnych pochodzących z państwa trzeciego w zależności od tego, które z nich

jest korzystniejsze; oraz

b)

w odniesieniu do działalności założonych w Republice Armenii jednostek zależnych,

oddziałów i przedstawicielstw osób prawnych pochodzących z Unii Europejskiej traktowanie

nie mniej korzystne niż traktowanie przyznawane przez Republikę Armenii jej własnym

osobom prawnym, ich oddziałom i przedstawicielstwom lub jednostkom zależnym, oddziałom

i przedstawicielstwom jakichkolwiek osób prawnych pochodzących z państwa trzeciego,

w zależności od tego, które jest korzystniejsze (

2.

Z uwzględnieniem zastrzeżeń wymienionych w załączniku VIII-A do niniejszej Umowy z

datą wejścia w życie niniejszej Umowy Unia Europejska przyznaje

a)

w odniesieniu do zakładania jednostek zależnych, oddziałów i przedstawicielstw osób

fizycznych lub prawnych pochodzących z Republiki Armenii, traktowanie nie mniej korzystne

niż traktowanie przyznawane przez Unię Europejską jej własnym osobom prawnym, oddziałom

i przedstawicielstwom lub jakimkolwiek osobom prawnym, oddziałom i przedstawicielstwom

osób prawnych pochodzących z państwa trzeciego w zależności od tego, które z nich

jest korzystniejsze; oraz

b)

w odniesieniu do działalności założonych w Unii Europejskiej jednostek zależnych,

oddziałów i przedstawicielstw osób fizycznych lub prawnych pochodzących z Republiki

Armenii, traktowanie nie mniej korzystne niż traktowanie przyznawane własnym osobom

prawnym, ich oddziałom i przedstawicielstwom lub jakimkolwiek osobom prawnym, oddziałom

i przedstawicielstwom osób prawnych pochodzących z państwa trzeciego, w zależności

od tego, które jest korzystniejsze (.

3.

Z uwzględnieniem zastrzeżeń wymienionych w załącznikach VIII-A i VIII-E Strony nie

przyjmują żadnych nowych środków, które powodują dyskryminację w odniesieniu do zakładania

na ich terytorium osób prawnych pochodzących z drugiej Strony ani w odniesieniu do

prowadzenia działalności przez takie założone osoby prawne w porównaniu z ich własnymi

osobami prawnymi.

Mając na uwadze stopniową liberalizację warunków prowadzenia działalności, Komitet

Partnerstwa w składzie odpowiedzialnym za handel dokonuje regularnie przeglądu ram

prawnych (

Żadne z postanowień niniejszego rozdziału nie może być interpretowane jako ograniczające

prawa inwestorów Stron do korzystania z korzystniejszego traktowania przewidzianego

w jakichkolwiek istniejących lub przyszłych umowach międzynarodowych odnoszących się

do inwestycji, których stronami są państwa członkowskie i Republika Armenii.

1.

Postanowienia art. 144 nie stanowią przeszkody dla stosowania przez Stronę szczególnych

środków dotyczących zakładania i działalności na jej terytorium oddziałów i przedstawicielstw

osób prawnych drugiej Strony, niezarejestrowa-nych na terytorium pierwszej Strony,

o ile środki te są uzasadnione prawnymi lub technicznymi różnicami pomiędzy tymi oddziałami

i przedstawicielstwami w porównaniu z oddziałami i przedstawicielstwami osób prawnych

zarejestrowanych na terytorium pierwszej Strony lub, w odniesieniu do usług finansowych,

ze względów ostrożnościowych.

2.

Różnica w traktowaniu nie może wykraczać poza to, co jest ściśle konieczne w związku

z istnieniem takich różnic prawnych lub technicznych lub, w odniesieniu do usług finansowych,

ze względów ostrożnościowych.

Niniejsza sekcja ma zastosowanie do środków wprowadzanych przez Strony, które mają

wpływ na transgraniczne świadczenie usług we wszystkich sektorach, z wyjątkiem

a)

usług audiowizualnych;

b)

krajowego kabotażu morskiego (; oraz

c)

krajowych i międzynarodowych usług transportu lotniczego (

(i)

usługi naprawcze i konserwacyjne, podczas których statek powietrzny jest wycofany

z użytku;

(ii)

sprzedaż i marketing usług transportu lotniczego;

(iii)

usługi związane z komputerowym systemem rezerwacji (CRS);

(iv)

usługi obsługi naziemnej; oraz

(v)

usługi obsługi portów lotniczych.

1.

W zakresie dostępu do rynku poprzez transgraniczne świadczenie usług każda ze Stron

przyznaje usługom i usługodawcom drugiej Strony traktowanie nie mniej korzystne niż

traktowanie zapewniane na podstawie szczegółowych zobowiązań zawartych w załącznikach

VIII-B i VIII-F.

2.

W sektorach, w których podejmowane są zobowiązania związane z dostępem do rynku, środki,

których żadna ze Stron nie może przyjmować ani utrzymywać na obszarze całego terytorium

bądź w jednostkach podziału administracyjnego, o ile w załącznikach VIII-B i VIII-F

nie postanowiono inaczej, są zdefiniowane jako

a)

ograniczenia liczby usługodawców, czy to w postaci kontyngentów określonych liczbowo,

monopolów, wyłącznych usługodawców lub wymogów wykonania testu potrzeb ekonomicznych;

b)

ograniczenia całkowitej wartości transakcji usługowych lub aktywów w postaci kontyngentów

określonych liczbowo lub wymogu wykonania testu potrzeb ekonomicznych; lub

c)

ograniczenia całkowitej liczby transakcji usługowych lub całkowitej wielkości produktu

wyrażonego w formie określonych liczbowo jednostek, kontyngentów lub wymogu wykonania

testu potrzeb ekonomicznych.

1.

W sektorach, w przypadku których zobowiązania dotyczące dostępu do rynku są zawarte

w załącznikach VIII-B i VIII-F, oraz z zastrzeżeniem wszelkich określonych tam warunków

i kwalifikacji, w odniesieniu do wszystkich środków wpływających na transgraniczne

świadczenie usług, każda ze Stron przyznaje takim usługom i usługodawcom drugiej Strony

traktowanie nie mniej korzystne niż to, które przyznaje własnym podobnym usługom i

usługodawcom.

2.

Strona może spełniać wymóg określony w ust. 1 przez przyznanie usługom i usługodawcom

drugiej Strony traktowania identycznego albo różnego z formalnego punktu widzenia

niż to, które przyznaje własnym podobnym usługom i usługodawcom.

3.

Identyczne lub różne z formalnego punktu widzenia traktowanie uważane jest za mniej

korzystne, jeżeli zmienia ono warunki konkurencji na korzyść usług lub usługodawców

danej Strony w porównaniu z podobnymi usługami lub usługodawcami drugiej Strony.

4.

Szczególne zobowiązania podjęte na podstawie niniejszego artykułu nie mogą być interpretowane

jako wymagające od którejkolwiek ze Stron rekompensaty za nieodłączne niekorzystne

czynniki konkurencji, które wynikają z faktu, że odnośne usługi lub usługodawcy pochodzą

z zagranicy.

1.

Sektory zliberalizowane przez każdą ze Stron zgodnie z niniejszym rozdziałem oraz,

w drodze zastrzeżeń, ograniczenia dotyczące dostępu do rynku i traktowania narodowego

mające zastosowanie do usług i usługodawców drugiej Strony w tych sektorach są określone

w wykazach zobowiązań zawartych w załącznikach VIII-B i VIII-F.

2.

Bez uszczerbku dla praw i obowiązków Stron istniejących lub mogących pojawić się na

mocy Europejskiej konwencji o telewizji ponadgranicznej z 1989 r. oraz Europejskiej

konwencji o koprodukcji filmowej z 1992 r. wykazy zobowiązań zawarte w załącznikach

VIII-B i VIII-F nie obejmują zobowiązań w zakresie usług audiowizualnych.

Mając na uwadze stopniową liberalizację transgranicznego świadczenia usług pomiędzy

Stronami, Komitet Partnerstwa w składzie odpowiedzialnym za handel dokonuje regularnie

przeglądu wykazów zobowiązań, o którym mowa w art. 149-151. W przeglądzie tym uwzględniany

jest między innymi proces stopniowego zbliżenia, o którym mowa w art. 169, 180 i 192,

oraz jego wpływ na wyeliminowanie pozostałych przeszkód dla transgranicznego świadczenia

usług między Stronami.

1.

Niniejsza sekcja ma zastosowanie do środków wprowadzanych przez Strony dotyczących

wjazdu oraz tymczasowego pobytu na ich terytorium personelu kluczowego, absolwentów

odbywających staż, sprzedawców biznesowych, usługodawców kontraktowych i osób wykonujących

wolne zawody, bez uszczerbku dla art. 141 ust. 5.

2.

Do celów niniejszej sekcji

a)

„personel kluczowy” oznacza osoby fizyczne zatrudnione przez osobę prawną pochodzącą

z jednej ze Stron, inną niż organizacja niedochodowa (, które są odpowiedzialne za założenie przedsiębiorstwa lub faktyczną kontrolę nad nim,

zarządzanie nim i jego działalność i które są „osobami odbywającymi wizyty służbowe

do celów prowadzenia przedsiębiorstwa” albo „osobami przeniesionymi wewnątrz przedsiębiorstwa”;

b)

„osoby odbywające wizyty służbowe do celów prowadzenia przedsiębiorstwa” oznaczają

osoby fizyczne pracujące na wyższych stanowiskach, które są odpowiedzialne za założenie

przedsiębiorstwa, które nie oferują ani nie świadczą usług, ani nie prowadzą działalności

gospodarczej innej niż działalność wymagana do celów prowadzenia przedsiębiorstwa

i które nie otrzymują wynagrodzenia ze źródła znajdującego się na terytorium Strony

przyjmującej;

c)

„osoby przeniesione wewnątrz przedsiębiorstwa” oznaczają osoby fizyczne, które zostały

zatrudnione przez osobę prawną Strony lub są jej partnerami co najmniej od roku, które

są czasowo przeniesione do przedsiębiorstwa, które może być jednostką zależną, oddziałem

lub jednostką dominującą osoby prawnej ustanowionej na terytorium drugiej Strony i

które nie są „kierownikami” ani „specjalistami”;

d)

„kierownicy” oznaczają osoby fizyczne pracujące na wyższych stanowiskach w ramach

osoby prawnej, które przede wszystkim kierują zarządzaniem przedsiębiorstwem, a przy

tym podlegają ogólnemu nadzorowi lub otrzymują wytyczne głównie od rady dyrektorów

lub udziałowców przedsiębiorstwa, bądź osób im równoważnych, w tym co najmniej

(i)

kierują przedsiębiorstwem lub jego departamentem lub działem;

(ii)

nadzorują i kontrolują pracę innych pracowników nadzoru i kierownictwa lub sprawują

funkcje specjalistyczne; oraz

(iii)

są upoważnione do osobistego naboru i zwalniania pracowników lub do wydawania zaleceń

w kwestii naboru, zwalniania pracowników lub innych działań dotyczących personelu;

e)

„specjaliści” oznaczają osoby pracujące w ramach osoby prawnej Strony, posiadające

rzadko spotykaną wiedzę niezbędną do produkcji prowadzonej przez przedsiębiorstwo,

obsługi sprzętu badawczego, technik, procesów, procedur lub zarządzania.

Przy ocenie takiej wiedzy brana będzie pod uwagę nie tylko wiedza specyficzna dla

przedsiębiorstwa, ale również to, czy dana osoba posiada wysoki poziom kwalifikacji,

w tym stosowne doświadczenie zawodowe związane z rodzajem pracy lub branżą, które

wymagają określonej wiedzy technicznej, łącznie z akredytacją w zawodzie regulowanym;

f)

„absolwenci odbywający staż” oznaczają osoby fizyczne, które przez co najmniej rok

były zatrudnione przez osobę prawną jednej ze Stron lub jej oddział, posiadają dyplom

ukończenia studiów wyższych oraz są czasowo przeniesione do przedsiębiorstwa założonego

przez osobę prawną na terytorium drugiej Strony w celu rozwoju kariery lub odbycia

szkolenia w zakresie technik lub metod biznesowych (

g)

„sprzedawcy biznesowi” (

h)

„usługodawcy kontraktowi” oznaczają osoby fizyczne zatrudnione przez osobę prawną

pochodzącą z jednej ze Stron, która nie jest agencją zajmującą się rekrutacją i pośrednictwem

w zatrudnieniu pracowników ani nie działa za pośrednictwem takiej agencji, nie posiada

przedsiębiorstwa na terytorium drugiej Strony oraz zawarła umowę w dobrej wierze o

świadczenie usług z końcowym usługobiorcą pochodzącym z tej Strony, wymagającą czasowej

obecności pracowników na terytorium tej Strony w celu wykonania umowy o świadczenie

usług (

i)

„osoby wykonujące wolny zawód” oznaczają osoby fizyczne świadczące usługi i prowadzące

działalność na własny rachunek na terytorium Strony, które nie posiadają przedsiębiorstwa

na terytorium drugiej Strony oraz które zawarły umowę w dobrej wierze o świadczenie

usług (bez udziału agencji zajmującej się rekrutacją i pośrednictwem w zatrudnieniu

pracowników) z końcowym usługobiorcą pochodzącym z tej Strony, wymagającą czasowej

obecności pracowników na terytorium tej Strony w celu wykonania umowy o świadczenie

usług (

j)

„kwalifikacje” oznaczają dyplomy, świadectwa i inne dowody formalnych kwalifikacji

wydane przez organ wyznaczony zgodnie z przepisami ustawowymi, wykonawczymi lub administracyjnymi

oraz poświadczające pomyślne ukończenie szkolenia zawodowego.

1.

W przypadku każdego sektora zaangażowanego zgodnie z sekcją B oraz z uwzględnieniem

wszelkich zastrzeżeń wymienionych w załączniku VIII-C każda ze Stron umożliwia przedsiębiorcom

drugiej Strony zatrudnianie w ich przedsiębiorstwach osób fizycznych drugiej Strony,

pod warunkiem że tacy pracownicy są personelem kluczowym lub absolwentami odbywającymi

staż, zdefiniowanymi w art. 153. Wjazd i czasowy pobyt personelu kluczowego i absolwentów

odbywających staż wynosi maksymalnie trzy lata w przypadku przeniesień wewnątrz przedsiębiorstwa,

90 dni w każdym dwunastomiesięcznym okresie dla osób odbywających wizyty służbowe

do celów prowadzenia przedsiębiorstwa i jeden rok dla absolwentów odbywających staż.

2.

W przypadku każdego sektora zaangażowanego zgodnie z sekcją B środki, których Strony

nie utrzymują ani nie wprowadzają na obszarze całego terytorium bądź w jednostkach

podziału administracyjnego, o ile w załączniku VIII-C nie określono inaczej, są zdefiniowane

jako ograniczenia całkowitej liczby osób fizycznych, które przedsiębiorca może zatrudnić

w charakterze personelu kluczowego i absolwentów odbywających staż w konkretnym sektorze,

w formie kontyngentów określonych liczbowo lub wymogu wykonania testu potrzeb ekonomicznych,

oraz jako ograniczenia dyskryminujące.

W przypadku każdego sektora zaangażowanego zgodnie z sekcjami B lub C oraz z uwzględnieniem

wszelkich zastrzeżeń wymienionych w załączniku VIII-C każda ze Stron zezwala na wjazd

i czasowy pobyt sprzedawców biznesowych przez maksymalnie 90 dni w każdym dwunastomiesięcznym

okresie.

1.

Strony potwierdzają swoje obowiązki wynikające ze zobowiązań w ramach Układu ogólnego

WTO w sprawie handlu usługami w odniesieniu do wjazdu i czasowego pobytu usługodawców

kontraktowych.

2.

Zgodnie z załącznikami VIII-D i VIII-G każda ze Stron zezwala na świadczenie usług

na swoim terytorium przez usługodawców kontraktowych pochodzących z drugiej Strony,

z uwzględnieniem następujących warunków

a)

osoby fizyczne są czasowo zaangażowane w świadczenie usług jako pracownicy osoby prawnej,

która zawarła umowę o świadczenie usług na okres nieprzekraczający 12 miesięcy;

b)

osoby fizyczne wjeżdżające na terytorium drugiej Strony oferują usługi jako pracownicy

osoby prawnej świadczącej usługi przez co najmniej rok bezpośrednio poprzedzający

datę złożenia wniosku o wjazd na terytorium drugiej Strony, a ponadto posiadają, w

momencie złożenia wniosku o wjazd na terytorium drugiej Strony, co najmniej trzyletnie

doświadczenie zawodowe (

c)

osoby fizyczne wjeżdżające na terytorium drugiej Strony posiadają

(i)

wykształcenie wyższe lub kwalifikacje potwierdzające wiedzę na równoważnym poziomie

(

(ii)

kwalifikacje zawodowe wymagane do wykonywania działalności zgodnie z przepisami ustawowymi

lub wykonawczymi bądź innymi środkami Strony, na terytorium której świadczona jest

dana usługa;

d)

z tytułu świadczenia usług na terytorium drugiej Strony osoby fizyczne nie otrzymują

innego wynagrodzenia niż wynagrodzenie płacone przez osobę prawną zatrudniającą osobę

fizyczną;

e)

osoba fizyczna wjeżdża na terytorium zainteresowanej Strony w celu przebywania na

nim czasowo przez łączny okres nieprzekraczajacy sześciu miesięcy a w przypadku Luksemburga

-25 tygodni, w każdym dwunastomiesięcznym okresie bądź przez okres trwania umowy,

w zależności od tego, który z tych okresów jest krótszy;

f)

dostęp przyznany na mocy niniejszego artykułu odnosi się wyłącznie do działalności

usługowej, która jest przedmiotem umowy, i nie uprawnia do posługiwania się tytułem

zawodowym uznawanym na terytorium Strony, na którym świadczona jest usługa; oraz

g)

liczba osób objętych umową o świadczenie usług nie jest większa, niż wynika to z konieczności

zapewnienia wykonania umowy, zgodnie z przepisami ustawowymi i wykonawczymi lub innymi

środkami Strony, na terytorium której świadczona jest usługa.

Zgodnie z załącznikami VIII-D i VIII-G każda ze Stron zezwala na świadczenie usług

na swoim terytorium przez osoby wykonujące wolny zawód pochodzące z drugiej Strony,

z uwzględnieniem następujących warunków

a)

osoby fizyczne są czasowo zaangażowane w świadczenie usług jako osoby prowadzące działalność

na własny rachunek zarejestrowane na terytorium drugiej Strony i otrzymały zamówienie

na świadczenie usług na okres nieprzekraczajacy 12 miesięcy;

b)

osoby fizyczne wjeżdżające na terytorium drugiej Strony posiadają, w momencie złożenia

wniosku o wjazd na terytorium drugiej Strony, co najmniej sześcioletnie doświadczenie

zawodowe w sektorze działalności, który jest przedmiotem umowy;

c)

osoby fizyczne wjeżdżające na terytorium drugiej Strony posiadają

(i)

wykształcenie wyższe lub kwalifikacje potwierdzające wiedzę na równoważnym poziomie

(

(ii)

kwalifikacje zawodowe wymagane do wykonywania działalności zgodnie z przepisami ustawowymi

lub wykonawczymi bądź innymi środkami Strony, na terytorium której świadczona jest

dana usługa;

d)

osoba fizyczna wjeżdża na terytorium zainteresowanej Strony w celu przebywania na

nim czasowo przez łączny okres nieprzekraczajacy sześciu miesięcy, a w przypadku Luksemburga

- 25 tygodni, w każdym dwunastomiesięcznym okresie bądź przez okres trwania umowy,

w zależności od tego, który z tych okresów jest krótszy; oraz

e)

dostęp przyznany na mocy niniejszego artykułu odnosi się wyłącznie do działalności

usługowej, która jest przedmiotem umowy, i nie uprawnia do posługiwania się tytułem

zawodowym uznawanym na terytorium Strony, na którym świadczona jest usługa.

1.

Niniejsza sekcja ma zastosowanie do środków Stron dotyczących wymogów i procedur licencyjnych

oraz wymogów i procedur kwalifikacyjnych wpływających na

a)

transgraniczne świadczenie usług;

b)

ustanowienie na ich terytorium osób prawnych i fizycznych drugiej Strony; oraz

c)

tymczasowy pobyt na ich terytorium kategorii osób fizycznych, o których mowa w art.

153.

2.

W przypadku transgranicznego świadczenia usług niniejsza sekcja ma zastosowanie wyłącznie

do sektorów, w odniesieniu do których Strona podjęła określone zobowiązania i tylko

w zakresie, w jakim te konkretne zobowiązania mają zastosowanie. W przypadku prowadzenia

przedsiębiorstw niniejsza sekcja nie ma zastosowania do niektórych sektorów w zakresie,

w jakim obowiązują zastrzeżenia ustanowione w załącznikach VIII-A i VIII-E. W przypadku

tymczasowego pobytu osób fizycznych niniejsza sekcja nie ma zastosowania do niektórych

sektorów w zakresie, w jakim obowiązują zastrzeżenia ustanowione w załącznikach VIII-C,

VIII-D i VIII-G.

3.

Niniejsza sekcja nie ma zastosowania do środków w zakresie, w jakim stanowią zastrzeżenia

objęte planowaniem.

4.

Do celów niniejszej sekcji

a)

„wymogi licencyjne” oznaczają wymogi merytoryczne inne niż wymogi kwalifikacyjne,

które musi spełnić osoba fizyczna lub prawna, aby uzyskać, zmienić lub przedłużyć

zezwolenie na prowadzenie działalności, o której mowa w ust. 1;

b)

„procedury licencyjne” oznaczają zasady administracyjne lub proceduralne, których

osoba fizyczna lub prawna starająca się o zezwolenie na prowadzenie działalności,

o której mowa w ust. 1, w tym o zmianę lub przedłużenie licencji, musi przestrzegać,

aby wykazać spełnienie wymogów licencyjnych;

c)

„wymogi kwalifikacyjne” oznaczają wymogi merytoryczne dotyczące kwalifikacji osoby

fizycznej do świadczenia usługi, których spełnienie należy wykazać w celu uzyskania

zezwolenia na świadczenie danej usługi;

d)

„procedury kwalifikacyjne” oznaczają zasady administracyjne lub proceduralne, których

osoba fizyczna musi przestrzegać, aby wykazać wypełnienie wymogów kwalifikacyjnych

w celu uzyskania zezwolenia na świadczenie danej usługi; oraz

e)

„właściwy organ” oznacza każdą instytucję rządową lub organ na szczeblu centralnym,

regionalnym lub lokalnym i organ pozarządowy wykonujący uprawnienia delegowane mu

przez instytucje rządowe lub organy na szczeblu centralnym, regionalnym lub lokalnym,

podejmujący decyzję o udzieleniu zezwolenia na świadczenie usług, w tym poprzez ustanowienie

nieusługowej działalności gospodarczej lub w odniesieniu do zezwolenia na ustanowienie

takiej działalności.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby środki dotyczące wymogów i procedur licencyjnych oraz

wymogów i procedur kwalifikacyjnych oparte były na kryteriach uniemożliwiających właściwym

organom wykonywanie prawa do oceny w sposób uznaniowy.

2.

Kryteria, o których mowa w ust. 1, są

a)

proporcjonalne do celu z zakresu porządku publicznego;

b)

jasne i jednoznaczne;

c)

obiektywne;

d)

określone z góry;

e)

publikowane z wyprzedzeniem; oraz

f)

przejrzyste i dostępne.

3.

Zezwolenie lub licencja przyznawane są natychmiast po ich wydaniu w świetle wyników

stosownego badania stwierdzającego, że warunki ich uzyskania zostały spełnione.

4.

Każda ze Stron utrzymuje lub ustanawia organy lub procedury sądowe, arbitrażowe lub

administracyjne, które zapewniają, na żądanie poszkodowanego przedsiębiorcy lub usługodawcy,

szybkie rozpatrzenie sprawy, a w uzasadnionych przypadkach także odpowiednie środki

zaradcze dotyczące decyzji administracyjnych mających wpływ na prowadzenie przedsiębiorstw,

transgraniczne świadczenie usług lub tymczasowy pobyt osób fizycznych w celach biznesowych.

W przypadku gdy takie procedury nie są niezależne od agencji, której powierzono wydawanie

odnośnych decyzji administracyjnych, każda ze Stron zapewnia rzeczywisty obiektywizm

i bezstronność przy rozpatrywaniu odwołania.

5.

W przypadku gdy liczba dostępnych licencji na dany rodzaj działalności jest ograniczona

z powodu niedostatecznych zasobów naturalnych lub możliwości technicznych, każda ze

Stron stosuje taką procedurę wyboru potencjalnych kandydatów, która w pełni gwarantuje

bezstronność, przejrzystość, w tym między innymi wystarczające informowanie o uruchomieniu,

przeprowadzeniu i ukończeniu procedury.

6.

Z zastrzeżeniem wymogów określonych w niniejszym artykule, określając regulamin procedury

kwalifikacji, każda ze Stron może uwzględniać uzasadnione cele związane z porządkiem

publicznym, w tym względy zdrowia, bezpieczeństwa, ochrony środowiska i zachowania

dziedzictwa kulturowego.

1.

Procedury i formalności licencyjne i kwalifikacyjne muszą być jasne, publikowane z

wyprzedzeniem oraz stanowić dla wnioskodawców gwarancję, że ich wniosek zostanie rozpatrzony

w sposób obiektywny i bezstronny.

2.

Procedury i formalności licencyjne i kwalifikacyjne muszą być tak proste, jak to możliwe,

oraz nie mogą komplikować niepotrzebnie ani opóźniać świadczenia usługi. Wszelkie

opłaty licencyjne (, które wnioskodawcy ponoszą w związku ze złożeniem wniosku, muszą być uzasadnione i

proporcjonalne do kosztów odnośnych procedur udzielania zezwoleń.

3.

Każda ze Stron zapewnia, aby procedury stosowane przez właściwe organy i decyzje podejmowane

przez nie w ramach procesu udzielania licencji lub zezwolenia były bezstronne w odniesieniu

do wszystkich wnioskodawców. Właściwy organ podejmuje decyzje w sposób niezależny

i nie odpowiada przed jakimkolwiek podmiotem świadczącym usługi, które wymagają licencji

lub zezwolenia.

4.

W przypadku gdy istnieją określone terminy składania wniosków, wnioskodawca jest uprawniony

do złożenia wniosku w rozsądnym terminie. Właściwy organ bez zbędnej zwłoki przystępuje

do rozpatrzenia wniosku. W miarę możliwości wnioski są przyjmowane w formacie elektronicznym

na tych samych warunkach w zakresie autentyczności co wnioski papierowe.

5.

Każda ze Stron zapewnia, aby rozpatrzenie wniosku, w tym podjęcie ostatecznej decyzji,

następowało w rozsądnym terminie od złożenia kompletnego wniosku. Każda ze Stron stara

się ustanowić zwykłe ramy czasowe dla rozpatrywania wniosków.

6.

W przypadku gdy właściwy organ otrzyma wniosek, który uzna za niekompletny, w rozsądnym

terminie od jego otrzymania informuje o tym wnioskodawcę, dając mu możliwość naprawienia

niedociągnięć i w miarę możliwości wskazując dodatkowe informacje potrzebne do uzupełnienia

wniosku.

7.

W miarę możliwości zamiast oryginalnych dokumentów przyjmowane są uwierzytelnione

kopie.

8.

Właściwy organ bez zbędnej zwłoki informuje wnioskodawcę na piśmie o odrzuceniu wniosku.

Co do zasady wnioskodawca jest też informowany, na wniosek, o powodach odrzucenia

wniosku i o terminach odwołania od decyzji.

9.

Każda ze Stron zapewnia, aby udzielona licencja lub zezwolenie wchodziły w życie bez

zbędnej zwłoki zgodnie z określonymi w nich warunkami.

1.

Żadne z postanowień niniejszego rozdziału nie uniemożliwia którejkolwiek ze Stron

nakładania na osoby fizyczne obowiązku posiadania niezbędnych kwalifikacji i doświadczenia

zawodowego wymaganego na terytorium, na którym świadczona jest usługa, w danym sektorze

działalności.

2.

Każda ze Stron zachęca właściwe organizacje zawodowe na swoim terytorium do przekazania

Komitetowi Partnerstwa w składzie rozstrzygającym kwestie dotyczące handlu zaleceń

dotyczących wzajemnego uznawania kwalifikacji i doświadczenia zawodowego w celu wypełnienia

przez inwestorów i usługodawców, w całości lub w części, kryteriów stosowanych przez

każdą ze Stron do wydawania zezwoleń, licencji, prowadzenia działalności i certyfikacji

inwestorów i usługodawców, w szczególności w zakresie usług świadczonych w ramach

wolnych zawodów

3.

Po otrzymaniu zalecenia, o którym mowa w ust. 2, Komitet Partnerstwa w składzie rozstrzygającym

kwestie dotyczące handlu dokonuje w rozsądnym czasie przeglądu tego zalecenia w celu

stwierdzenia, czy jest ono spójne z niniejszą Umową i na podstawie informacji w nim

zawartych ocenia przede wszystkim

a)

zakres, w jakim są ze sobą zbieżne standardy i kryteria stosowane przez każdą ze Stron

w celu wydawania zezwoleń, licencji, prowadzenia działalności i certyfikacji usługodawców

i przedsiębiorców; oraz

b)

potencjalną wartość ekonomiczną umowy o wzajemnym uznawaniu kwalifikacji i doświadczenia

zawodowego.

4.

Jeśli spełnione są wymogi określone w ust. 3, Komitet Partnerstwa w składzie rozstrzygającym

kwestie dotyczące handlu określa działania niezbędne do rozpoczęcia negocjacji umowy

o wzajemnym uznawaniu, a następnie zaleca, by właściwe organy Stron przystąpiły do

negocjacji.

5.

Każda taka umowa musi być zgodna z odpowiednimi postanowieniami porozumienia WTO,

a w szczególności z art. VII Układu ogólnego w sprawie handlu usługami stanowiącego

załącznik 1B do porozumienia WTO (GATS).

1.

Każda ze Stron bezzwłocznie odpowiada na wszystkie wnioski drugiej Strony o szczegółowe

informacje dotyczące wszelkich podejmowanych przez nią środków o zasięgu ogólnym lub

umów międzynarodowych odnoszących się do niniejszej Umowy lub wpływających na nią.

Każda ze Stron ustanawia także co najmniej jeden punkt informacyjny, który na wniosek

udziela inwestorom i usługodawcom drugiej Strony szczegółowych informacji na temat

tych kwestii. Strony powiadamiają się nawzajem o punktach informacyjnych w ciągu trzech

miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej Umowy. Punkty informacyjne nie muszą być

depozytariuszami przepisów ustawowych i wykonawczych.

2.

Żadne z postanowień niniejszej Umowy nie wymaga od którejkolwiek ze Stron dostarczenia

informacji poufnych, których ujawnienie utrudniłoby egzekwowanie prawa lub w inny

sposób byłoby sprzeczne z interesem publicznym, czy też naruszałoby uzasadnione interesy

handlowe poszczególnych przedsiębiorstw publicznych lub prywatnych.

1.

Liberalizując handel usługami informatycznymi zgodnie z sekcjami B, C i D, Strony

stosują się do postanowień ust. 2-4.

2.

Kod Centralnej Klasyfikacji Produktów (CPC (

3.

Usługi informatyczne i usługi powiązane, niezależnie od tego, czy są świadczone poprzez

sieć, w tym Internet, obejmują wszystkie usługi zapewniające

a)

doradztwo, strategię, analizę, planowanie, specyfikację, projektowanie, opracowanie,

instalację, wdrożenie, integrowanie, testowanie, usuwanie błędów, aktualizowanie,

wsparcie, pomoc techniczną lub zarządzanie komputerami lub systemami komputerowymi;

b)

oprogramowanie określone jako zestaw instrukcji wymaganych do pracy i komunikacji

komputerów (zewnętrznej i wewnętrznej) oraz doradztwo, strategię, analizę, planowanie,

specyfikację, projektowanie, opracowanie, instalację, wdrożenie, integrowanie, testowanie,

usuwanie błędów, aktualizowanie, dostosowanie, konserwację, wsparcie, pomoc techniczną,

zarządzanie oprogramowaniem lub jego użytkowanie;

c)

przetwarzanie danych, przechowywanie danych, składowanie danych lub usługi w zakresie

baz danych;

d)

usługi konserwacji i naprawy maszyn biurowych oraz sprzętu, w tym komputerów; lub

e)

usługi w zakresie szkolenia pracowników klienta, związane z oprogramowaniem, komputerami

lub systemami komputerowymi, gdzie indziej niesklasyfikowane.

4.

Usługi informatyczne i usługi powiązane umożliwiają świadczenie pozostałych usług,

na przykład usług bankowych, drogą elektroniczną i w inny sposób. W takich przypadkach

istotne jest rozróżnienie między usługami wspierającymi, na przykład hostingiem stron

internetowych lub aplikacji, a usługami podstawowymi lub usługami w zakresie treści,

takimi jak usługi bankowe, które są świadczone elektronicznie. W takich przypadkach

usługi podstawowe lub w zakresie treści nie są objęte CPC 84.

1.

W niniejszej podsekcji określa się zasady dotyczące ram regulacyjnych dla wszystkich

usług pocztowych.

2.

Do celów niniejszej podsekcji oraz podsekcji B, C i D

a)

„zezwolenie” oznacza zezwolenie przyznane indywidualnemu usługodawcy przez organ regulacyjny,

które jest wymagane przed rozpoczęciem wykonywania działalności polegającej na świadczeniu

danej usługi; oraz

b)

„usługa powszechna” oznacza ciągłe świadczenie minimalnego zestawu usług pocztowych

o określonej jakości we wszystkich punktach na terytorium Strony

Każda ze Stron zapewnia, aby żaden usługodawca pocztowy podlegający obowiązkowi świadczenia

usługi powszechnej lub mający monopol pocztowy nie stosował praktyk szkodliwych dla

rynku, takich jak

a)

wykorzystanie przychodów z tytułu świadczenia takiej usługi do subsydiowania skrośnego

usługi przesyłki ekspresowej lub jakiejkolwiek innej usługi niebędącej usługą powszechną;

oraz

b)

stosowanie nieuzasadnionego rozróżnienia między klientami, takimi jak przedsiębiorstwa,

podmioty wysyłające przesyłki masowe czy konsolidatorzy w zakresie opłat lub innych

warunków świadczenia usług wchodzących w zakres obowiązku świadczenia usługi powszechnej

lub monopolu pocztowego.

1.

Każda ze Stron ma prawo do określenia rodzaju obowiązku świadczenia usługi powszechnej,

jaki zamierza utrzymać. Takie obowiązki nie będą uważane za antykonkurencyjne jako

takie, pod warunkiem że będą wprowadzane w sposób przejrzysty, niedyskryminacyjny

i będą konkurencyjnie neutralne oraz że nie będą bardziej uciążliwe, niż to jest konieczne

dla rodzaju usługi powszechnej określonej przez Stronę.

2.

Opłaty za usługę powszechną muszą być przystępne i spełniać potrzeby użytkowników.

1.

Każda ze Stron powinna dążyć do zastąpienia zezwoleń na usługi nieobjęte zakresem

usługi powszechnej zwykłą rejestracją.

2.

Jeżeli wymagane jest zezwolenie

a)

warunki wydawania zezwoleń, które nie mogą być bardziej uciążliwe, niż to konieczne

do osiągnięcia ich celu, są podawane do publicznej wiadomości;

b)

wnioskodawca otrzymuje, na wniosek, uzasadnienie odmowy wydania zezwolenia; oraz

c)

każda ze Stron przewiduje procedurę odwołania do niezależnego organu, która jest przejrzysta,

niedyskryminacyjna i oparta na obiektywnych kryteriach.

Organ regulacyjny musi być prawnie odrębny od podmiotów świadczących usługi pocztowe

i kurierskie i nie ponosi przed nimi odpowiedzialności. Decyzje organu regulacyjnego

i stosowane przezeń procedury muszą być bezstronne w odniesieniu do wszystkich uczestników

rynku.

Strony uznają znaczenie stopniowego zbliżania ustawodawstwa Republiki Armenii w dziedzinie

usług pocztowych do przepisów Unii Europejskiej.

1.

W niniejszej podsekcji określa się zasady dotyczące ram regulacyjnych dla zapewniania

sieci komunikacji elektronicznej i świadczenia usług komunikacji elektronicznej, które

są liberalizowane na mocy postanowień sekcji B, C i D.

2.

Do celów niniejszej podsekcji

a)

„sieć łączności elektronicznej” oznacza systemy transmisyjne oraz, w stosownych przypadkach,

urządzenia przełączające lub routingowe oraz inne zasoby, w tym nieaktywne elementy

sieci, które umożliwiają przekazywanie sygnałów przewodowo, za pomocą radia, środków

optycznych lub innych środków elektromagnetycznych;

b)

„usługa łączności elektronicznej” oznacza usługę, która w całości lub w dużej części

polega na przekazywaniu sygnałów za pomocą sieci łączności elektronicznej, w tym usługi

telekomunikacyjne i usługi transmisji w sieciach używanych do nadawania; usługi te

nie obejmują usług dostarczania treści przekazywanych za pomocą sieci lub usług łączności

elektronicznej lub sprawowania kontroli edytorskiej nad tymi treściami;

c)

„publiczna usługa łączności elektronicznej” oznacza usługę łączności elektronicznej,

co do której Strona wymaga, wprost lub w praktyce, aby była publicznie dostępna;

d)

„publiczna sieć łączności elektronicznej” oznacza sieć łączności elektronicznej wykorzystywaną

całkowicie lub głównie do świadczenia publicznie dostępnych usług łączności elektronicznej

i wspierającą przekazywanie informacji pomiędzy urządzeniami końcowymi sieci;

e)

„publiczna usługa telekomunikacyjna” oznacza usługę przekazu telekomunikacyjnego,

co do której Strona wymaga, wprost lub w praktyce, aby była publicznie dostępna; usługi

takie mogą obejmować między innymi telegraf, telefon, teleks oraz przekazywanie danych,

które obejmuje przeważnie transmisję w czasie rzeczywistym informacji dostarczanych

przez klienta pomiędzy co najmniej dwoma punktami, bez żadnej zmiany formy lub treści

informacji klienta;

f)

„organ regulacyjny w sektorze łączności elektronicznej” oznacza organ lub organy,

którym Strona powierzyła regulowanie łączności elektronicznej, o której mowa w niniejszej

podsekcji;

g)

„infrastruktura podstawowa” oznacza infrastrukturę publicznej sieci łączności elektronicznej

oraz usługi

(i)

które są wyłącznie lub w większości dostarczane przez jednego dostawcę lub ograniczoną

liczbę dostawców; oraz

(ii)

których z przyczyn ekonomicznych lub technicznych nie można łatwo zastąpić w celu

świadczenia usługi;

h)

„urządzenia towarzyszące” oznaczają takie usługi towarzyszące, infrastrukturę fizyczną

oraz inne urządzenia lub elementy związane z siecią łączności elektronicznej lub usługą

łączności elektronicznej, które umożliwiają lub wspierają świadczenie usług za pośrednictwem

tej sieci lub usługi lub które mogą służyć do tego celu, i obejmują między innymi

budynki lub wejścia do budynków, okablowanie budynków, anteny, wieże i inne konstrukcje

nośne, kanały, przewody, maszty, studzienki i szafki;

i)

„główny dostawca” (

j)

„dostęp” oznacza udostępnienie obiektów lub usług innemu usługodawcy na określonych

warunkach w celu świadczenia usług łączności elektronicznej i obejmuje między innymi

dostęp do

(i)

elementów sieci i urządzeń towarzyszących, co może się wiązać z podłączeniem urządzeń

za pomocą środków stacjonarnych lub niestacjonarnych, w szczególności obejmuje to

dostęp do lokalnej pętli abonenckiej oraz urządzeń i usług niezbędnych do świadczenia

usług w lokalnej pętli abonenckiej;

(ii)

infrastruktury fizycznej, w tym budynków, kanałów i masztów;

(iii)

odpowiednich systemów oprogramowania, w tym systemów wsparcia operacyjnego;

(iv)

systemów informacyjnych lub baz danych na potrzeby przygotowywania zamówień, dostaw,

zamawiania, konserwacji i napraw oraz fakturowania;

(v)

translacji numerów lub systemów zapewniających analogiczne funkcje;

(vi)

stacjonarnych i ruchomych sieci, w szczególności do celów roamingu; oraz

(vii)

usług sieci wirtualnych;

k)

„wzajemne połączenie” oznacza fizyczne i logiczne połączenie publicznych sieci łączności

elektronicznej wykorzystywanych przez tego samego usługodawcę lub przez różnych usługodawców,

aby umożliwić użytkownikom jednego usługodawcy komunikowanie się z użytkownikami tego

samego lub innego usługodawcy bądź uzyskiwanie dostępu do usług świadczonych przez

innego usługodawcę, usług, które mogą być świadczone przez zaangażowane podmioty lub

inne podmioty, które mają dostęp do tej sieci;

l)

„usługa powszechna” oznacza minimalny zestaw usług o określonej jakości, które mają

być dostępne dla wszystkich użytkowników na terytorium Strony, niezależnie od ich

geograficznej lokalizacji i po przystępnych cenach; jej zakres i zasady wdrażania

ustala każda ze Stron;

m)

„przenoszenie numerów” oznacza dostępną dla wszystkich użytkowników publicznych usług

łączności elektronicznej, którzy sobie tego zażyczą, możliwość zachowania w tym samym

miejscu tych samych numerów telefonu bez pogorszenia jakości, niezawodności oraz łatwości

korzystania przy zmianie pomiędzy tymi samymi kategoriami dostawców publicznych usług

łączności elektronicznej.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby jej organy regulacyjne ds. usług i sieci łączności elektronicznej

były prawnie odrębne i funkcjonalnie niezależne od jakichkolwiek dostawców sieci łączności

elektronicznej, usług łączności elektronicznej i urządzeń łączności elektronicznej.

2.

Strona, która zachowa własność lub kontrolę nad dostawcą sieci lub usług łączności

elektronicznej, zapewnia skuteczne oddzielenie strukturalne funkcji regulacyjnych

od działalności związanej z własnością lub kontrolą. Organ regulacyjny działa w sposób

niezależny i nie zwraca się do żadnego innego organu z prośbą o instrukcje dotyczące

wykonywania obowiązków przypisanych mu na mocy prawa krajowego ani nie przyjmuje takich

instrukcji.

3.

Każda ze Stron zapewnia, by jej organy regulacyjne posiadały wystarczające uprawnienia

do regulacji danego sektora oraz dysponowały środkami finansowymi i zasobami ludzkimi

wystarczającymi do wypełniania przypisanych im zadań. Uprawnienia do zawieszenia lub

uchylenia decyzji krajowych organów regulacyjnych mają wyłącznie organy odwoławcze,

o których mowa w ust. 7.

Zadania powierzone organowi regulacyjnemu są podawane do wiadomości publicznej w łatwo

dostępny i zrozumiały sposób, zwłaszcza gdy takie zadania są powierzone większej liczbie

organów. Każda ze Stron zapewnia, by jej organy regulacyjne dysponowały osobnymi budżetami

rocznymi. Budżety te udostępnia się publicznie.

4.

Decyzje organu regulacyjnego i stosowane przez niego procedury muszą być bezstronne

w odniesieniu do wszystkich uczestników rynku.

5.

Kompetencje organów regulacyjnych muszą być wykonywane z zachowaniem przejrzystości

i w odpowiednim czasie.

6.

Organy regulacyjne mają uprawnienia niezbędne do zapewnienia, aby dostawcy sieci i

usług łączności elektronicznej udzielali im niezwłocznie na wniosek wszelkich informacji,

w tym informacji finansowych, niezbędnych organom regulacyjnym do wypełniania ich

zadań zgodnie z postanowieniami niniejszej podsekcji. Informacje, o których mowa powyżej,

muszą być proporcjonalne do wykonywanych przez organy regulacyjne zadań oraz przetwarzane

zgodnie z wymogami poufności.

7.

Użytkownik lub dostawca, którego dotyczy decyzja organu regulacyjnego, ma prawo odwołać

się od niej do organu odwoławczego niezależnego od zainteresowanych stron. Organ taki,

który może być sądem, musi dysponować odpowiednią wiedzą fachową pozwalającą mu na

skuteczne wypełnianie jego funkcji. Musi być przy tym odpowiednio uwzględniona istota

sprawy, a mechanizm odwoławczy musi być skuteczny. W przypadku gdy organ odpowiedzialny

za procedurę odwoławczą nie ma charakteru sądowego, każda ze Stron zapewnia, aby jego

decyzje były zawsze uzasadniane na piśmie oraz aby decyzje takie podlegały przeglądowi

przeprowadzanemu przez bezstronny i niezależny organ sądowy. Decyzje podejmowane przez

organy odwoławcze muszą być skutecznie egzekwowane. Do czasu rozpatrzenia odwołania

decyzja organu regulacyjnego pozostaje w mocy, chyba że zgodnie z prawem krajowym

zostaną zastosowane środki przejściowe.

8.

Każda ze Stron zapewnia, by szef organu regulacyjnego lub, w stosownych przypadkach,

członkowie organu kolegialnego pełniący tę funkcję w ramach organu regulacyjnego,

lub osoby je zastępujące mogli być zwolnieni, wyłącznie jeśli nie spełniają warunków

niezbędnych do wykonywania ich obowiązków, określonych z góry w prawie krajowym. Decyzja

o zwolnieniu zostaje podana do publicznej wiadomości w chwili zwolnienia. Zwolniony

szef organu regulacyjnego lub, w stosownych przypadkach, członkowie organu kolegialnego

pełniący tę funkcję, otrzymują uzasadnienie i mają prawo do żądania jego publikacji

w przypadkach, w których w przeciwnym razie tak by się nie stało, w wyniku czego uzasadnienie

musi zostać opublikowane.

1.

Każda ze Stron w miarę możliwości zezwala na udostępnianie sieci łączności elektronicznej

lub świadczenie usług łączności elektronicznej na podstawie zwykłego powiadomienia.

Po otrzymaniu takiego powiadomienia od usługodawcy nie wymaga się uzyskania jednoznacznej

decyzji ani innego aktu administracyjnego wydanego przez krajowy organ regulacyjny

przed rozpoczęciem wykonywania uprawnień wynikających z zezwolenia. Prawa i obowiązki

wynikające z takiego zezwolenia podawane są do wiadomości publicznej w łatwo dostępnej

formie. Obowiązki te powinny być proporcjonalne do danej usługi.

2.

W razie potrzeby Strona może wymagać licencji na użytkowanie częstotliwości radiowych

i numerów w celu

a)

uniknięcia szkodliwych zakłóceń;

b)

zapewnienia jakości technicznej usługi;

c)

zagwarantowania efektywnego wykorzystania widma; lub

d)

osiągnięcia innych celów interesu ogólnego.

3.

Jeżeli Strona wymaga licencji, zobowiązana jest zapewnić, aby

a)

wszystkie kryteria udzielania licencji i rozsądny termin, w jakim zwykle należy podjąć

decyzję w sprawie wniosku o licencję, były podawane do wiadomości publicznej;

b)

wnioskodawca otrzymywał, na wniosek, pisemne uzasadnienie odmowy wydania licencji;

c)

wnioskodawca miał możliwość odwołania się do organu odwoławczego w przypadku odmowy

wydania licencji.

4.

Wszelkie koszty administracyjne są nakładane na usługodawców w sposób obiektywny,

przejrzysty, proporcjonalny i minimalizujący koszty. Wszelkie koszty administracyjne

nałożone przez Stronę na usługodawców udostępniających sieć lub świadczących usługę

na podstawie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, lub licencji, o której mowa w ust.

2, ograniczają się do rzeczywistych kosztów administracyjnych zwykle ponoszonych w

związku z zarządzaniem, kontrolą i egzekwowaniem obowiązujących zezwoleń i licencji.

Takie koszty administracyjne mogą obejmować koszty współpracy międzynarodowej, harmonizacji

i normalizacji, analizy rynkowej, monitorowania zgodności i pozostałych kontroli rynku,

jak również prac normatywnych związanych z przygotowaniem i egzekwowaniem ustawodawstwa

i decyzji administracyjnych, takich jak decyzje w sprawie dostępu i wzajemnych połączeń.

Koszty administracyjne, o których mowa w akapicie pierwszym, nie obejmują płatności

aukcyjnych, przetargowych ani innych niedyskryminacyjnych sposobów przyznawania koncesji

ani obowiązkowych składek za świadczenie usługi powszechnej.

1.

Wszelkie procedury dotyczące rozmieszczenia i wykorzystania rzadkich zasobów, w tym

widma radiowego, numerów i pierwszeństwa, przeprowadza się w sposób jawny, obiektywny,

terminowy, przejrzysty, niedyskryminacyjny i proporcjonalny. Każda ze Stron opiera

swoje procedury na obiektywnych, przejrzystych, niedyskryminacyjnych i proporcjonalnych

kryteriach.

2.

Aktualny stan przyznanych częstotliwości podaje się do wiadomości publicznej, jednakże

nie wymaga się szczegółowej identyfikacji widma radiowego przyznanego na realizację

określonych zadań rządowych.

3.

Każda ze Stron zachowuje prawo do ustanowienia i stosowania środków zarządzania widmem

i częstotliwościami, które mogą spowodować ograniczenie liczby dostawców usług łączności

elektronicznej, o ile robi to w sposób zgodny z niniejszą Umową. Prawo to obejmuje

możliwość przyznawania częstotliwości przy uwzględnieniu bieżących i przyszłych potrzeb

oraz dostępności widma radiowego. Środków wprowadzonych przez Stronę przyznającą i

przypisującą widmo i zarządzającą częstotliwością nie uznaje się za środki same w

sobie niezgodne z art. 144, 149 i 150.

1.

Dostęp i wzajemne połączenia są co do zasady uzgadniane w ramach negocjacji handlowych

między zainteresowanymi usługodawcami.

2.

Każda ze Stron zapewnia, aby każdy dostawca usług łączności elektronicznej miał prawo,

a w przypadku żądania ze strony innego usługodawcy - obowiązek, negocjowania wzajemnych

połączeń z innymi usługodawcami do celów udostępniania publicznych sieci i usług łączności

elektronicznej. Żadna ze Stron nie utrzymuje żadnych środków prawnych ani administracyjnych,

które zobowiązywałyby dostawców zapewniających dostęp lub wzajemne połączenia do oferowania

różnych warunków różnym usługodawcom za równoważne usługi lub nakładających na nich

obowiązki niezwiązane ze świadczoną usługą.

3.

Każda ze Stron zapewnia, aby usługodawcy uzyskujący informacje od innego usługodawcy

podczas negocjowania dostępu lub uzgodnień o wzajemnych połączeniach mogli wykorzystać

takie informacje wyłącznie do celów, dla których zostały one przekazane, i zawsze

z poszanowaniem poufności przekazanych lub przechowywanych informacji.

4.

Każda ze Stron zapewnia, by główny dostawca na jej terytorium zapewniał dostawcom

usług łączności elektronicznej dostęp do infrastruktury podstawowej, w tym między

innymi do elementów sieci, urządzeń towarzyszących i usług towarzyszących, na rozsądnych

i niedyskryminacyjnych (

5.

W przypadku publicznych usług telekomunikacyjnych zapewnia się wzajemne połączenie

z głównym dostawcą w dowolnym punkcie sieci, w którym taki dostęp jest technicznie

możliwy. Takie wzajemne połączenia są zapewniane

a)

na niedyskryminacyjnych warunkach (włączając w to normy i specyfikacje techniczne,

jakość i konserwację) i po niedyskryminacyjnych stawkach, a ich jakość musi być nie

mniej korzystna niż ta oferowana w przypadku własnych usług podobnych takiego głównego

dostawcy lub podobnych usług niezrzeszonych usługodawców, ich spółek zależnych lub

innych podmiotów zrzeszonych;

b)

bez zbędnych opóźnień, na warunkach (włączając w to normy i specyfikacje techniczne,

jakość i konserwację) i po cenach uwzględniających koszty, które są przejrzyste, rozsądne,

uwzględniają wydajność ekonomiczną oraz są w wystarczającym stopniu wyodrębnione,

tak że usługodawca nie musi płacić za elementy sieci ani infrastrukturę, których nie

potrzebuje do świadczenia usługi; oraz

c)

na wniosek, w punktach innych niż punkty zakończenia sieci oferowane większości użytkowników,

z zastrzeżeniem opłat odzwierciedlających koszty budowy niezbędnej dodatkowej infrastruktury.

6.

Każda ze Stron zapewnia, aby procedury stosowane do wzajemnych połączeń z głównym

dostawcą były udostępnione do wiadomości publicznej i by główni dostawcy podawali

do wiadomości publicznej swoje umowy o wzajemnych połączeniach albo, w stosownych

przypadkach, oferty dotyczące wzajemnych połączeń.

Każda ze Stron wprowadza lub utrzymuje właściwe środki do celów zapobiegania sytuacjom,

w których usługodawcy, którzy pojedynczo lub wspólnie są głównymi dostawcami, rozpoczynają

lub kontynuują stosowanie praktyk antykonkurencyjnych. Takie praktyki antykonkurencyjne

obejmują w szczególności

a)

uczestniczenie w antykonkurencyjnym subsydiowaniu skrośnym;

b)

wykorzystywanie informacji uzyskanych od konkurentów w antykonkurencyjnych celach;

oraz

c)

nieudostępnianie w odpowiednim czasie innym usługodawcom informacji technicznych dotyczących

podstawowej infrastruktury oraz informacji handlowych niezbędnych do świadczenia przez

nich usług.

1.

Każda ze Stron ma prawo do określenia rodzaju obowiązków świadczenia usługi powszechnej,

jakie zamierza utrzymać.

2.

Takie obowiązki świadczenia usługi powszechnej nie są uważane za antykonkurencyjne

same w sobie, pod warunkiem że są nakładane w sposób przejrzysty, obiektywny i niedyskryminacyjny.

Nakładanie takich obowiązków musi być również neutralne w odniesieniu do konkurencji

i nie może być bardziej uciążliwe, niż jest to konieczne dla rodzaju usługi powszechnej

określonego przez Stronę.

3.

Do świadczenia usługi powszechnej powinni kwalifikować się wszyscy dostawcy sieci

lub usług łączności elektronicznej. Wyznaczanie dostawców usługi powszechnej odbywa

się za pomocą wydajnego, przejrzystego i niedyskryminacyjnego mechanizmu. Każda ze

Stron ocenia, w miarę potrzeby, czy świadczenie usługi powszechnej stanowi niesprawiedliwe

obciążenie dla usługodawcy wyznaczonego do świadczenia takiej usługi. W przypadkach

uzasadnionych taką oceną i biorąc pod uwagę korzyści rynkowe dla usługodawcy świadczącego

usługę powszechną, organy regulacyjne określają, czy wymagany jest mechanizm służący

wyrównaniu kosztów ponoszonych przez danego usługodawcę lub podziałowi kosztów netto

wynikających z obowiązku świadczenia usługi powszechnej.

Każda ze Stron zapewnia, aby dostawcy publicznych usług łączności elektronicznej umożliwiali

przenoszenie numerów na rozsądnych warunkach.

Każda ze Stron zapewnia poufność łączności elektronicznej i związanych z nią danych

o przekazie za pośrednictwem publicznej sieci łączności elektronicznej i publicznie

dostępnych usług takiej łączności, w sposób nieograniczający handlu usługami.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby w przypadku sporu pomiędzy dostawcami sieci lub usług

łączności elektronicznej w związku z prawami i obowiązkami na mocy niniejszej podsekcji

dany organ regulacyjny na wniosek jednej ze stron wydawał wiążącą decyzję w celu rozstrzygnięcia

sporu w najkrótszym możliwym terminie, a w każdym przypadku w ciągu czterech miesięcy,

z wyjątkiem szczególnych okoliczności.

2.

Jeżeli spór dotyczy transgranicznego świadczenia usług, zainteresowane organy regulacyjne

koordynują swoje działania, aby umożliwić rozstrzygnięcie sporu.

3.

Decyzja organu regulacyjnego jest podawana do wiadomości publicznej z uwzględnieniem

wymogów tajemnicy handlowej. Zainteresowane strony otrzymują pełne uzasadnienie decyzji

i mają prawo do wniesienia odwołania od niej zgodnie z art. 171 ust. 7.

4.

Procedura określona w niniejszym artykule nie wyklucza wniesienia przez którąkolwiek

z zainteresowanych stron pozwu do sądu.

Strony uznają znaczenie stopniowego zbliżenia ustawodawstwa Republiki Armenii w dziedzinie

sieci łączności elektronicznej do przepisów Unii Europejskiej.

1.

Niniejsza podsekcja ma zastosowanie do środków wpływających na usługi finansowe, w

zakresie, w jakim usługi finansowe są liberalizowane na mocy postanowień sekcji B,

C i D.

2.

Do celów niniejszego rozdziału „usługa finansowa” oznacza dowolną usługę o charakterze

finansowym oferowaną przez podmiot Strony świadczący usługi finansowe. Usługi finansowe

obejmują usługi ubezpieczeniowe i związane z ubezpieczeniami, jak również usługi bankowe

i inne usługi finansowe.

3.

Usługi ubezpieczeniowe i związane z ubezpieczeniami, o których mowa w ust. 2, obejmują

następujące rodzaje usług

a)

ubezpieczenia bezpośrednie (w tym koasekuracja)

(i)

na życie; oraz

(ii)

pozostałe ubezpieczenia osobowe i majątkowe;

b)

reasekuracja i retrocesja;

c)

pośrednictwo ubezpieczeniowe, takie jak usługi brokerskie i agencyjne; oraz

d)

pomocnicze usługi ubezpieczeniowe, takie jak doradztwo ubezpieczeniowe, usługi aktuarialne,

ocena ryzyka oraz likwidacja szkód.

4.

Usługi bankowe i inne usługi finansowe (z wyjątkiem usług ubezpieczeniowych i związanych

z ubezpieczeniami), o których mowa w ust. 2, obejmują

a)

przyjmowanie depozytów i innych funduszy zwrotnych od ludności;

b)

udzielanie wszelkiego rodzaju pożyczek i kredytów, w tym kredytów konsumenckich i

kredytów hipotecznych, faktoring oraz finansowanie transakcji handlowych;

c)

leasing finansowy;

d)

wszelkie usługi w sferze płatności i transferu środków pieniężnych, w tym kart kredytowych,

obciążeniowych, debetowych, czeków podróżnych oraz czeków bankierskich;

e)

gwarancje i zobowiązania;

f)

operacje przeprowadzane na własny rachunek lub na zlecenie klientów, zarówno na giełdzie,

jak i poza giełdą, bądź w inny sposób za pomocą

(i)

instrumentów rynku pieniężnego (w tym czeków, weksli, certyfikatów depozytowych);

(ii)

walut obcych;

(iii)

instrumentów pochodnych, w tym, ale nie wyłącznie, transakcji typu futures i opcji;

(iv)

instrumentów kursu walutowego i stóp procentowych, włączając w to produkty takie jak

swapy, kontrakty terminowe na stopę procentową;

(v)

zbywalnych papierów wartościowych; oraz

(iv)

innych zbywalnych instrumentów i aktywów finansowych, w tym kruszców w sztabach;

g)

uczestnictwo w emisji wszelkiego rodzaju papierów wartościowych, w tym w gwarantowaniu

emisji i inwestycjach (publicznych lub prywatnych) w charakterze agenta oraz świadczenie

usług z tym związanych;

h)

pośrednictwo na rynku pieniężnym;

i)

zarządzanie majątkiem, a szczególnie zarządzanie środkami pieniężnymi i portfelem

aktywów, wszelkie formy zarządzania inwestycjami zbiorowymi, zarządzanie funduszem

emerytalnym oraz usługi w zakresie przechowywania, deponowania i powiernictwa;

j)

usługi rozrachunkowe i rozliczeniowe w odniesieniu do aktywów finansowych, takich

jak papiery wartościowe, instrumenty pochodne i inne instrumenty zbywalne;

k)

dostarczanie i przekazywanie informacji finansowych, przetwarzanie danych finansowych

i udostępnianie związanego z nimi oprogramowania; oraz

l)

doradztwo, pośrednictwo i inne pomocnicze usługi finansowe w odniesieniu do wszystkich

rodzajów działalności wymienionych w niniejszym ustępie, w tym badanie zdolności kredytowej

i analiza kredytowa, badania i doradztwo w odniesieniu do inwestycji i tworzenia portfela

aktywów, doradztwo w zakresie nabywania oraz restrukturyzacji i strategii przedsiębiorstw.

5.

Do celów niniejszej podsekcji

a)

„podmiot świadczący usługi finansowe” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną Strony,

która zamierza świadczyć lub świadczy usługi finansowe, a nie jest podmiotem publicznym;

b)

„podmiot publiczny” oznacza

(i)

rząd, bank centralny lub organ kształtujący politykę pieniężną Strony lub podmiot

będący własnością Strony lub kontrolowany przez Stronę, który jest głównie zaangażowany

w realizowanie funkcji publicznych lub działań do celów publicznych, wyłączając podmioty

głównie zaangażowane w świadczenie usług finansowych na warunkach komercyjnych; lub

(ii)

podmiot prywatny realizujący zadania wykonywane zwykle przez bank centralny lub organ

kształtujący politykę pieniężną - w zakresie wykonywania tych zadań;

c)

„nowa usługa finansowa” oznacza usługę o charakterze finansowym, w tym usługi związane

z istniejącymi i nowymi produktami lub sposób, w jaki produkt jest dostarczany, która

nie jest świadczona przez jakikolwiek podmiot świadczący usługi finansowe na terytorium

Strony, ale która świadczona jest na terytorium drugiej Strony.

1.

Żadne z postanowień niniejszej Umowy nie stanowi przeszkody dla przyjęcia lub utrzymywania

przez Stronę środków ze względów ostrożnościowych, takich jak

a)

ochrona inwestorów, deponentów, ubezpieczonych lub osób, względem których podmioty

świadczące usługi finansowe mają obowiązek powierniczy;

b)

zapewnienie integralności i stabilności jej systemu finansowego.

2.

Środki te nie mogą być bardziej uciążliwe, niż to konieczne do osiągnięcia ich celu.

3.

Żadne z postanowień niniejszej Umowy nie może być interpretowane jako nakładające

na Stronę obowiązek ujawnienia informacji odnoszących się do interesów i rachunków

indywidualnych klientów, ani jakiejkolwiek informacji poufnej lub informacji zastrzeżonej

będącej w posiadaniu podmiotów publicznych.

1.

Każda ze Stron dokłada wszelkich starań, aby udostępniać z wyprzedzeniem wszystkim

zainteresowanym osobom treść wszystkich aktów o zasięgu ogólnym, które Strona ta zamierza

przyjąć, w celu umożliwienia takim osobom zgłoszenia uwag do tych aktów. Proponowane

akty są udostępniane

a)

poprzez publikację urzędową; lub

b)

w innej formie pisemnej lub elektronicznej.

2.

Każda ze Stron udostępnia zainteresowanym osobom swoje wymogi dotyczące wypełniania

wniosków odnoszących się do świadczenia usług finansowych.

Na wniosek wnioskodawcy zainteresowana Strona informuje wnioskodawcę o statusie jego

wniosku. Zainteresowana Strona bez zbędnej zwłoki powiadamia wnioskodawcę o konieczności

przekazania przez niego dodatkowych informacji.

3.

Każda ze Stron dokłada wszelkich starań, aby zapewnić wdrażanie i stosowanie na jej

terytorium międzynarodowych norm dotyczących regulacji i nadzoru nad sektorem usług

finansowych oraz dotyczących przeciwdziałania unikaniu zobowiązań podatkowych i uchylaniu

się od nich. Do takich międzynarodowych norm należą między innymi

a)

„Podstawowe zasady efektywnego nadzoru bankowego” przyjęte przez komitet bazylejski;

b)

„Podstawowe Zasady Ubezpieczeń” Międzynarodowego Stowarzyszenia Organów Nadzoru Ubezpieczeniowego;

c)

„Cele i zasady regulacji papierów wartościowych” Międzynarodowej Organizacji Komisji

Papierów Wartościowych;

d)

Umowa OECD o wymianie informacji w sprawach podatkowych;

e)

Deklaracja w sprawie przejrzystości i wymiany informacji w sprawach podatkowych przyjęta

w ramach G-20; oraz

f)

„Czterdzieści zaleceń w sprawie prania pieniędzy” i „Dziewięć specjalnych zaleceń

w sprawie finansowania terroryzmu” Grupy Specjalnej ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy.

4.

Strony biorą pod uwagę „Dziesięć głównych zasad wymiany informacji” opublikowanych

przez Ministrów Finansów państw G7 i dokładają wszelkich starań, by stosować te zasady

we wzajemnych stosunkach.

Każda ze Stron zezwala podmiotom świadczącym usługi finansowe pochodzącym z drugiej

Strony na świadczenie wszelkich nowych usług finansowych podobnych do tych, na które

Strona pozwoliłaby swoim własnym podmiotom świadczącym usługi finansowe w ramach swojego

ustawodawstwa krajowego w podobnych okolicznościach. Strona może określić formę prawną

świadczonej usługi i może wymagać uzyskania zezwolenia na świadczenie danej usługi.

W przypadkach, w których wymagane jest takie zezwolenie, decyzja w sprawie jego przyznania

powinna zostać wydana w rozsądnym terminie, a odmowa może nastąpić wyłącznie ze względów

ostrożności zgodnych z postanowieniami art. 182.

1.

Każda ze Stron zezwala podmiotom świadczącym usługi finansowe pochodzącym z drugiej

Strony na przekazywanie informacji w formie elektronicznej lub w innej formie, na

i z jej terytorium, na potrzeby przetwarzania danych, w przypadku gdy takie przetwarzanie

jest wymagane do zwykłego prowadzenia działalności przez taki podmiot świadczący usługi

finansowe.

2.

Żadne z postanowień ust. 1 nie ogranicza prawa żadnej ze Stron do ochrony danych osobowych

i prywatności, o ile takie prawo nie jest wykorzystywane do obejścia postanowień niniejszej

Umowy.

3.

Każda ze Stron przyjmuje lub utrzymuje odpowiednie zabezpieczenia w celu ochrony prywatności

oraz podstawowych praw i wolności osób, w szczególności w odniesieniu do przekazywania

danych osobowych.

1.

Żadne z postanowień niniejszego rozdziału nie może być rozumiane jako uniemożliwiające

którejkolwiek ze Stron, w tym ich podmiotom publicznym, wyłączne prowadzenie działalności

lub świadczenie na jej terytorium usług w ramach powszechnego programu emerytalnego

lub ustawowego systemu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem sytuacji, gdy działalność

taka może być, w świetle przepisów krajowych Strony, realizowana przez podmioty świadczące

usługi finansowe konkurujące z podmiotami publicznymi lub prywatnymi.

2.

Żadne z postanowień niniejszej Umowy nie ma zastosowania do działalności banku centralnego

ani władz monetarnych bądź innego podmiotu publicznego w wykonywaniu polityki pieniężnej

lub kursowej.

3.

Żadne z postanowień niniejszego rozdziału nie może być rozumiane jako uniemożliwiające

którejkolwiek ze Stron, w tym ich podmiotom publicznym, realizowanie działań lub świadczenie

usług na swoim terytorium na zasadzie wyłączności na rachunek Strony lub jej podmiotów

publicznych, z wykorzystaniem gwarancji przez nie udzielonych lub z użyciem ich zasobów

finansowych.

W przypadku gdy Strona wymaga członkostwa lub uczestnictwa w jakimkolwiek organie

samoregulacyjnym, giełdzie lub rynkach papierów wartościowych lub transakcji typu

futures, instytucji dokonującej rozliczeń lub jakiejkolwiek innej organizacji lub

stowarzyszeniu bądź dostępu do nich w celu umożliwienia podmiotom świadczącym usługi

finansowe pochodzącym z drugiej Strony świadczenia usług finansowych na zasadach równorzędnych

z zasadami dotyczącymi podmiotów świadczących usługi finansowe pochodzących z danej

Strony lub jeżeli bezpośrednio lub pośrednio Strona zapewnia takim podmiotom przywileje

lub korzyści w zakresie świadczenia usług finansowych, Strona ta zapewnia przestrzeganie

zobowiązań określonych w art. 144 i 150.

Zgodnie z warunkami traktowania narodowego określonymi w art. 144 i 150 każda ze Stron

przyznaje podmiotom świadczącym usługi finansowe pochodzącym z drugiej Strony, z siedzibą

na jej terytorium, dostęp do systemów płatności i rozliczeń obsługiwanych przez podmioty

publiczne oraz do możliwości związanych z urzędową konsolidacją długu i refinansowaniem,

dostępnych w ramach zwykłego prowadzenia działalności. Niniejszy ustęp nie ma na celu

przyznania dostępu do narzędzi kredytodawcy ostatniego stopnia Strony.

Strony uznają znaczenie odpowiedniej regulacji usług finansowych dla zapewnienia stabilności

finansowej, uczciwych i wydajnych rynków oraz ochrony inwestorów, deponentów, ubezpieczonych

i osób, względem których podmioty świadczące usługi finansowe mają obowiązek powierniczy

Punktem odniesienia dla takiej regulacji usług finansowych są międzynarodowe normy

dotyczące najlepszych praktyk, w szczególności jeśli chodzi o sposób ich wdrażania

w Unii Europejskiej. W tym kontekście Republika Armenii w stosownych przypadkach zbliża

swoje przepisy regulujące usługi finansowe do prawodawstwa Unii Europejskiej.

W niniejszej podsekcji określa się zasady dotyczące liberalizacji międzynarodowych

usług transportowych na podstawie sekcji B, C i D.

1.

Do celów niniejszej podsekcji oraz podsekcji B, C i D

a)

„międzynarodowy transport morski” obejmuje multimodalny transport „od drzwi do drzwi”,

wykorzystujący do transportu towarów więcej niż jeden rodzaj środków transportu, obejmujący

odcinek morski, odbywający się na podstawie jednolitego dokumentu przewozowego i w

związku z tym obejmuje prawo do bezpośredniego zawierania umów z podmiotami świadczącymi

usługi transportowe innego rodzaju;

b)

„morskie usługi w zakresie obsługi ładunku” oznaczają działania wykonywane przez przedsiębiorstwa

zajmujące się załadunkiem i rozładunkiem, w tym przez operatorów terminali portowych,

jednak nieobejmujące działalności pracowników portowych w przypadkach, kiedy nie są

oni pracownikami przedsiębiorstw zajmujących się załadunkiem i rozładunkiem lub operatorów

terminali portowych. Do działań objętych powyższą definicją zalicza się organizacja

i nadzór

(i)

załadunku ładunku na statek lub jego rozładunku ze statku;

(ii)

przycumowywania lub odcumowywania ładunku;

(iii)

odbioru lub dostawy i przechowywania ładunków przed załadunkiem lub po rozładunku;

c)

„usługi w zakresie odprawy celnej” lub wymiennie „usługi pośredników urzędów celnych”

oznaczają działalność polegającą na przeprowadzaniu w imieniu innego podmiotu formalności

celnych dotyczących przywozu, wywozu lub przewozu ładunków, bez względu na to, czy

usługa ta stanowi główny przedmiot działalności usługodawcy czy zwyczajowe uzupełnienie

głównego przedmiotu jego działalności;

d)

„usługi w zakresie obsługi stacji kontenerowej i magazynowania” oznaczają działalność

polegającą na przechowywaniu kontenerów, na terenie portu lub na lądzie, w celu ich

zapełnienia lub opróżnienia, napraw i udostępniania do załadunku;

e)

„usługi agencji morskich” oznaczają działalność polegającą na reprezentowaniu, w ramach

danego obszaru geograficznego, w charakterze agenta, interesów jednej lub większej

liczby linii żeglugi morskiej lub przedsiębiorstw żeglugowych, do następujących celów

(i)

marketing i sprzedaż usług w zakresie transportu morskiego i usług pokrewnych, począwszy

od podania ceny po fakturowanie oraz wystawianie listów przewozowych w imieniu spółek,

nabywanie i odsprzedaż niezbędnych usług pokrewnych, przygotowanie dokumentów i dostarczanie

informacji handlowych; oraz

(ii)

działanie w imieniu spółek organizujących zawinięcie statku do portu lub przejęcie

ładunków, w razie potrzeby;

f)

„usługi spedycyjne” oznaczają usługi polegające na organizowaniu i monitorowaniu operacji

przewozu w imieniu przewoźników, poprzez nabywanie usług transportowych i pokrewnych,

przygotowanie dokumentacji i dostarczenie informacji handlowych; oraz

g)

„usługi dowozowe” oznaczają morski przewóz ładunków, szczególnie w kontenerach, pomiędzy

portami danej Strony przed ich przewozem międzynarodowym lub po nim.

2.

W odniesieniu do międzynarodowego transportu morskiego każda ze Stron zapewnia skuteczne

stosowanie zasady nieograniczonego dostępu do ładunków na zasadach komercyjnych, swobodę

świadczenia międzynarodowych usług morskich, a także traktowania narodowego w odniesieniu

do świadczenia takich usług.

3.

Mając na uwadze obecny poziom liberalizacji między Stronami usług międzynarodowego

transportu morskiego, każda ze Stron

a)

skutecznie stosuje zasadę nieograniczonego dostępu do międzynarodowego rynku i handlu

morskiego na zasadach handlowych i na zasadzie braku dyskryminacji; oraz

b)

przyznaje statkom pływającym pod banderą drugiej Strony lub obsługiwanym przez usługodawców

pochodzących z drugiej Strony traktowanie nie mniej korzystne niż traktowanie przyznane

jej własnym statkom lub statkom jakiegokolwiek państwa trzeciego, zależnie od tego,

które jest korzystniejsze, w zakresie między innymi dostępu do portów, korzystania

z infrastruktury i usług portowych oraz korzystania z morskich usług pomocniczych,

a także w zakresie związanych z tym prowizji i opłat, infrastruktury celnej oraz wyznaczania

miejsca do cumowania statku w porcie oraz sprzętu do załadunku i rozładunku.

4.

Stosując zasady określone w ust. 3, Strony

a)

nie wprowadzają uzgodnień dotyczących dzielenia ładunku w przyszłych umowach z państwami

trzecimi dotyczących usług międzynarodowego transportu morskiego, w tym handlu towarami

masowymi w postaci płynnej i stałej i ładunków przewożonych liniowcami, oraz zakończą

w rozsądnym terminie obowiązywanie takich uzgodnień zawartych we wcześniej podpisanych

umowach; oraz

b)

wraz z wejściem w życie niniejszej Umowy znoszą wszelkie jednostronne środki oraz

przeszkody administracyjne, techniczne i inne, które mogłyby stanowić ukryte ograniczenie

lub mieć dyskryminujący skutek w stosunku do swobodnego świadczenia usług w międzynarodowym

transporcie morskim, oraz wstrzymują się od wprowadzania takich środków i przeszkód.

5.

Każda ze Stron zezwala podmiotom drugiej Strony świadczącym usługi międzynarodowego

transportu morskiego na posiadanie przedsiębiorstw na jej terytorium na warunkach

prowadzenia i funkcjonowania przedsiębiorstw nie mniej korzystnych niż przyznane usługodawcom

pochodzącym z tej Strony lub z państwa trzeciego, w zależności od tego, które są bardziej

korzystne.

6.

Każda ze Stron udostępnia podmiotom drugiej Strony świadczącym usługi międzynarodowego

transportu morskiego, na rozsądnych i niedyskryminujących warunkach, następujące usługi

w porcie: pilotaż, holowanie i pomoc holowniczą, zaopatrzenie, uzupełnianie paliwa

i wody, odbiór odpadów i utylizację odpadów balastowych, usługi kapitanatu portu,

pomoc nawigacyjną, usługi naprawcze w przypadku nagłych awarii, kotwiczenie, cumowanie

i usługi związane z cumowaniem, jak również usługi operacyjne na nabrzeżu niezbędne

dla funkcjonowania statku, włączając w to usługi komunikacyjne, dostawę wody i energii

elektrycznej.

7.

Każda ze Stron zezwala na przemieszczanie sprzętu takiego jak puste kontenery, nieprzewożonego

odpłatnie jako ładunek, pomiędzy portami Republiki Armenii lub pomiędzy portami państwa

członkowskiego.

8.

Każda ze Stron, pod warunkiem zgody właściwego organu, zezwala podmiotom drugiej Strony

świadczącym usługi międzynarodowego transportu morskiego na świadczenie usług dowozowych

pomiędzy ich portami krajowymi.

Strony uznają znaczenie stopniowego zbliżania ustawodawstwa Republiki Armenii w dziedzinie

usług transportowych do przepisów Unii Europejskiej.

1.

Uznając, że handel elektroniczny zwiększa możliwości handlowe w wielu sektorach, Strony

stawiają sobie za cel propagowanie rozwoju wzajemnego handlu elektronicznego, w szczególności

poprzez współpracę w kwestiach z zakresu handlu elektronicznego, w odniesieniu do

postanowień niniejszego rozdziału.

2.

Strony zgadzają się, że rozwój handlu elektronicznego musi być w pełni zgodny z najwyższymi

międzynarodowymi standardami w zakresie ochrony danych, aby zdobyć zaufanie użytkowników

handlu elektronicznego.

3.

Strony uznają przekaz elektroniczny za świadczenie usług w rozumieniu sekcji C, które

nie może być objęte należnościami celnymi.

1.

Strony prowadzą dialog dotyczący kwestii regulacyjnych związanych z handlem elektronicznym.

Dialog ten obejmuje między innymi następujące kwestie

a)

uznanie certyfikatów podpisów elektronicznych wydawanych użytkownikom oraz ułatwianie

świadczenia transgranicznym usług certyfikacyjnych;

b)

odpowiedzialność usługodawców będących pośrednikami w zakresie transmisji lub przechowywania

informacji

(i)

traktowanie niezamówionych komercyjnych wiadomości elektronicznych; oraz

(ii)

ochrona konsumentów w dziedzinie handlu elektronicznego; oraz

c)

wszelkie inne kwestie mające związek z rozwojem handlu elektronicznego.

2.

Dialog ten może obejmować wymianę informacji dotyczących ustawodawstwa każdej ze Stron

dotyczącego kwestii, o których mowa w ust. 1, jak również wdrażania tego ustawodawstwa.

Strony uznają, że usługi pośredników mogą być wykorzystywane przez osoby trzecie w

celu prowadzenia działalności naruszającej właściwe prawo krajowe. Aby uwzględnić

tę możliwość, każda ze Stron przyjmuje lub utrzymuje dla usługodawców pośredniczących

środki odpowiedzialności, o których mowa w niniejszej podsekcji.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby w przypadku świadczenia usługi społeczeństwa informacyjnego

polegającej na transmisji w sieci łączności informacji przekazanych przez usługobiorcę

lub na zapewnianiu dostępu do sieci łączności usługodawca nie był odpowiedzialny za

przekazywane informacje, pod warunkiem że

a)

nie jest inicjatorem transmisji;

b)

nie wybiera odbiorcy transmisji; oraz

c)

nie wybiera ani nie modyfikuje informacji zawartych w transmisji.

2.

Czynności polegające na transmisji oraz zapewnianiu dostępu, o których mowa w ust.

1, obejmują automatyczne, pośrednie i krótkotrwałe przechowywanie przekazywanych informacji

w zakresie, w jakim służy to wyłącznie wykonywaniu transmisji w sieci łączności, oraz

pod warunkiem że okres przechowywania nie przekracza czasu rozsądnie koniecznego do

transmisji.

3.

Niniejszy artykuł nie ma wpływu na możliwość wymagania od usługodawcy przez sądy lub

organy administracyjne, zgodnie z systemem prawnym każdej ze Stron, aby przerwał on

naruszanie prawa lub mu zapobiegł.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby w przypadku świadczenia usługi społeczeństwa informacyjnego

polegającej na transmisji w sieci łączności informacji przekazanych przez usługobiorcę

usługodawca nie był odpowiedzialny z tytułu automatycznego, pośredniego i krótkotrwałego

przechowywania tej informacji, dokonywanego wyłącznie w celu usprawnienia późniejszej

transmisji informacji na wniosek innych usługobiorców, pod warunkiem że usługodawca

a)

nie modyfikuje informacji;

b)

przestrzega warunków dostępu do informacji;

c)

przestrzega zasad dotyczących aktualizowania informacji, określonych w sposób szeroko

uznany i używany w branży;

d)

nie zakłóca zgodnego z prawem posługiwania się technologią, szeroko uznaną i używaną

w branży w celu uzyskania danych o korzystaniu z informacji; oraz

e)

podejmuje bezzwłocznie odpowiednie działania w celu usunięcia przechowywanych przez

siebie informacji lub uniemożliwienia dostępu do nich, gdy uzyska wiarygodną wiadomość,

że informacje zostały usunięte z początkowego źródła transmisji lub dostęp do nich

został uniemożliwiony bądź gdy sąd lub organ administracyjny nakazał usunięcie informacji

lub uniemożliwienie dostępu do niej.

2.

Postanowienia niniejszego artykułu pozostają bez wpływu na możliwość wymagania od

usługodawcy przez sądy lub organy administracyjne, aby przerwał naruszanie prawa lub

mu zapobiegł, zgodnie z systemem prawnym każdej ze Stron.

1.

Strony zapewniają, aby w przypadku świadczenia usługi społeczeństwa informacyjnego

polegającej na przechowywaniu informacji przekazanych przez usługobiorcę, usługodawca

nie był odpowiedzialny za informacje przechowywane na wniosek usługobiorcy, pod warunkiem

że usługodawca

a)

nie ma wiarygodnych wiadomości o czynach o charakterze bezprawnym lub informacji,

a w odniesieniu do roszczeń odszkodowawczych - nie wie o stanie faktycznym lub okolicznościach,

które w sposób oczywisty świadczą o bezprawności; lub

b)

podejmuje bezzwłocznie odpowiednie działania w celu usunięcia lub uniemożliwienia

dostępu do informacji, gdy uzyska takie wiadomości lub zostanie o nich powiadomiony.

2.

Ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli usługobiorca działa z upoważnienia lub pod kontrolą

usługodawcy.

3.

Niniejszy artykuł pozostaje bez wpływu na możliwość wymagania od usługodawcy przez

sądy lub organy administracyjne, zgodnie z systemem prawnym każdej ze Stron, aby przerwał

naruszanie prawa lub mu zapobiegł, ani na możliwość ustanowienia przez Stronę procedur

regulujących usuwanie lub uniemożliwianie dostępu do informacji.

1.

Strony nie nakładają na usługodawców świadczących usługi objęte art. 196, 197 i 198

niniejszej Umowy ani ogólnego obowiązku nadzorowania informacji, które przekazują

lub przechowują, ani ogólnego obowiązku aktywnego poszukiwania faktów lub okoliczności

wskazujących na czyny bezprawne.

2.

Każda ze Stron może ustanowić w stosunku do usługodawców świadczących usługi społeczeństwa

informacyjnego obowiązek bezzwłocznego informowania właściwych organów publicznych

o domniemanych bezprawnych działaniach ich usługobiorców lub o przekazanych przez

nich informacjach o charakterze bezprawnym lub obowiązek przekazywania właściwym organom

na ich wniosek informacji umożliwiających identyfikację usługobiorców, z którymi zawarli

umowy dotyczące przechowywania.

1.

Bez uszczerbku dla wyjątków ogólnych określonych w niniejszej Umowie postanowienia

niniejszego rozdziału podlegają wyjątkom określonym w ust. 2 i 3.

2.

Z zastrzeżeniem, że takie środki nie mogą być stosowane w sposób, który stanowiłby

środek arbitralnej lub nieuzasadnionej dyskryminacji między państwami, w przypadku

gdy obowiązują podobne warunki, lub ukryte ograniczenia dla prowadzenia przedsiębiorstwa

lub transgranicznego świadczenia usług, żadne z postanowień niniejszego rozdziału

nie może być interpretowane jako zapobiegające przyjmowaniu lub stosowaniu przez którąś

ze Stron środków

a)

niezbędnych do ochrony bezpieczeństwa publicznego lub moralności publicznej bądź do

utrzymania porządku publicznego;

b)

niezbędnych do ochrony życia lub zdrowia ludzi, zwierząt lub roślin;

c)

odnoszących się do zachowania wyczerpywalnych zasobów naturalnych, jeżeli środki te

stosowane są w połączeniu z ograniczeniami dotyczącymi krajowych przedsiębiorców lub

krajowej podaży i konsumpcji usług;

d)

niezbędnych do ochrony narodowych dóbr kultury o wartości artystycznej, historycznej

lub archeologicznej;

e)

niezbędnych dla zapewnienia przestrzegania przepisów ustawowych lub wykonawczych,

które nie są sprzeczne z niniejszym rozdziałem, łącznie z przepisami odnoszącymi się

do

(i)

zapobiegania działaniom o charakterze oszukańczym i podstępnym lub postępowania ze

skutkami niewykonania umów;

(ii)

ochrony prywatności osób w odniesieniu do przetwarzania i rozpowszechniania danych

osobowych i ochrony poufności akt i rachunków osobistych; lub

(iii)

bezpieczeństwa; lub

f)

niezgodnych z art. 144 i 150, pod warunkiem że zróżnicowane traktowanie ma na celu

zapewnienie skutecznego lub sprawiedliwego opodatkowania lub poboru podatków bezpośrednich

w odniesieniu do działalności gospodarczej, przedsiębiorców lub usługodawców drugiej

Strony (

3.

Postanowień niniejszego rozdziału oraz załącznika VIII do niniejszej Umowy nie stosuje

się do odpowiednich systemów zabezpieczenia społecznego Stron ani do działań prowadzonych

na terytorium każdej ze Stron, które związane są, nawet jeżeli tylko sporadycznie,

z wykonywaniem władzy publicznej.

Uprzywilejowane traktowanie przyznane zgodnie z niniejszym rozdziałem nie ma zastosowania

do traktowania w zakresie opodatkowania, którego Strony udzielają lub udzielą w przyszłości

na podstawie zawartych między sobą umów mających na celu unikanie podwójnego opodatkowania.

Żadne z postanowień niniejszej Umowy nie może być interpretowane jako

a)

wymagające od Stron dostarczenia jakichkolwiek informacji, których ujawnienie uważa

się za sprzeczne z ich podstawowymi interesami bezpieczeństwa;

b)

uniemożliwiające którejkolwiek ze Stron przeprowadzenie jakiegokolwiek działania uznanego

przez nią za niezbędne dla ochrony jej podstawowych interesów bezpieczeństwa

(i)

związanego z produkcją broni, amunicji lub materiałów wojskowych lub handlem nimi;

(ii)

odnoszącego się do działalności gospodarczej prowadzonej bezpośrednio lub pośrednio

dla celów zaopatrzenia sił zbrojnych;

(iii)

odnoszącego się do materiałów rozszczepialnych i materiałów do syntezy jądrowej lub

materiałów służących do ich uzyskania; lub

(iv)

podjętego w czasie wojny lub w obliczu innego zagrożenia w stosunkach międzynarodowych;

lub

c)

uniemożliwiające którejkolwiek ze Stron przeprowadzenie jakiegokolwiek działania w

celu wywiązania się z zobowiązań podjętych w celu utrzymania pokoju i bezpieczeństwa

międzynarodowego.

(i)

mają zastosowanie do przedsiębiorców i podmiotów świadczących usługi, niebędących

rezydentami, z uwzględnieniem faktu, że obowiązek podatkowy nierezydentów określony

jest na podstawie pozycji podlegających opodatkowaniu pochodzących z terytorium Strony

lub tam się znajdujących;

(ii)

mają zastosowanie do nierezydentów w celu zapewnienia opodatkowania lub poboru podatków

na terytorium Strony;

(iii)

mają zastosowanie do nierezydentów lub rezydentów w celu zapobiegania unikaniu zobowiązań

podatkowych i uchylaniu się od nich, łącznie ze środkami zgodności;

(iv)

mają zastosowanie do konsumentów usług dostarczonych na terytorium lub z terytorium

drugiej Strony w celu zapewnienia opodatkowania takich konsumentów lub poboru od nich

podatków pochodzących ze źródeł znajdujących się na terytorium Strony;

(v)

dokonują rozróżnienia między przedsiębiorcami i podmiotami świadczącymi usługi podlegającymi

zobowiązaniom podatkowym od pozycji opodatkowanych na poziomie światowym a innymi

przedsiębiorcami i podmiotami świadczącymi usługi ze względu na różnice w podstawie

ich opodatkowania lub

(vi)

określają i przyznają dochody, zyski, korzyści, straty, odliczenia lub ulgi osobom

i oddziałom będącym rezydentami bądź powiązanym osobom lub oddziałom należącym do

tej samej osoby w celu zagwarantowania podstawy opodatkowania obowiązującej na terytorium

Strony.

Terminologia podatkowa lub założenia systemu opisane w lit. f) i niniejszym przypisie

są określane zgodnie z definicjami podatkowymi i założeniami systemowymi albo definicjami

i założeniami systemowymi równorzędnymi, czy też podobnymi przyjętymi zgodnie z przepisami

Strony stosującej dany środek.

W celu ułatwienia dwustronnych inwestycji Strony wspólnie dokonują przeglądu otoczenia

i ram prawnych inwestycji najpóźniej po trzech latach od wejścia w życie niniejszej

Umowy, a następnie w regularnych odstępach czasu. Na podstawie tego przeglądu Strony

analizują możliwość podjęcia rokowań w celu uzupełnienia niniejszej Umowy o postanowienia

dotyczące inwestycji, w tym ochrony inwestycji.

Strony nie nakładają jakichkolwiek ograniczeń i zezwalają na dokonywanie, w walucie

w pełni wymienialnej, zgodnie z postanowieniami Umowy o Międzynarodowym Funduszu Walutowym,

wszelkich płatności i transferów na rachunku bieżącym w ramach bilansu płatniczego

między Unią Europejską a Republiką Armenii.

1.

W odniesieniu do transakcji na rachunku kapitałowym i finansowym bilansu płatniczego,

od daty wejścia w życie niniejszej Umowy Strony zapewniają swobodny przepływ kapitału

związany z inwestycjami bezpośrednimi (

2.

W odniesieniu do transakcji na rachunku kapitałowym i finansowym bilansu płatniczego

nieobjętych ust. 1, od dnia wejścia w życie niniejszej Umowy i bez uszczerbku dla

innych jej postanowień każda ze Stron zapewnia swobodny przepływ kapitału w zakresie

a)

kredytów związanych z transakcjami handlowymi, łącznie ze świadczeniem usług, w których

udział ma rezydent jednej ze Stron;

b)

pożyczek i kredytów finansowych udzielanych przez inwestorów drugiej Strony; oraz

c)

udziałów kapitałowych w osobie prawnej, zdefiniowanej w art. 142, bez zamiaru ustanowienia

lub utrzymania trwałych więzi gospodarczych.

3.

Bez uszczerbku dla innych postanowień niniejszej Umowy Strony nie wprowadzają żadnych

nowych ograniczeń w zakresie przepływu kapitału ani płatności bieżących między rezydentami

Unii Europejskiej i Republiki Armenii ani nie nadają istniejącym regulacjom bardziej

restrykcyjnego charakteru.

Z zastrzeżeniem wymogu, zgodnie z którym takie środki nie mogą być stosowane w sposób,

który stanowiłby środek arbitralnej lub nieuzasadnionej dyskryminacji między państwami,

w przypadku gdy obowiązują podobne warunki lub ukryte ograniczenia dla przepływu kapitału,

żadne z postanowień niniejszego rozdziału nie może być interpretowane jako zapobiegające

przyjmowaniu lub egzekwowaniu przez którąkolwiek ze Stron środków

a)

niezbędnych do ochrony bezpieczeństwa publicznego lub moralności publicznej bądź do

utrzymania porządku publicznego; lub

b)

niezbędnych dla zapewnienia przestrzegania przepisów ustawowych i wykonawczych, które

nie są sprzeczne z postanowieniami niniejszego tytułu, łącznie z przepisami odnoszącymi

się do

(i)

zapobiegania przestępstwom, działaniom o charakterze oszukańczym i podstępnym lub

niezbędnych w celu naprawiania skutków niewykonania umów, takich jak upadłość, niewypłacalność

oraz ochrona praw wierzycieli;

(ii)

środków przyjętych lub utrzymywanych w celu zapewnienia integralności i stabilności

systemu finansowego Strony;

(iii)

emisji, handlu lub obrotu papierami wartościowymi, opcjami, transakcjami typu futures

i innymi pochodnymi;

(iv)

sprawozdań finansowych lub przechowywania dokumentacji dotyczącej transferów, w przypadku

gdy są one konieczne w celu wspierania egzekwowania prawa lub organów regulacyjnych

w dziedzinie finansów; lub

(v)

zapewnienia zgodności z nakazami lub orzeczeniami lub decyzjami wydanymi w postępowaniach

sądowych lub administracyjnych.

W szczególnych okolicznościach, jeżeli występują poważne trudności - w przypadku Republiki

Armenii -w funkcjonowaniu polityki kursowej lub polityki pieniężnej lub - w przypadku

Unii Europejskiej - w funkcjonowaniu polityki gospodarczej i pieniężnej, lub jeżeli

Strona doświadcza poważnych trudności w zrównoważeniu bilansu płatniczego lub pozyskaniu

finansowania zewnętrznego bądź gdy istnieje zagrożenie takimi trudnościami, dana Strona

może wprowadzić absolutnie niezbędne środki ochronne związane z przepływami finansowymi,

płatnościami lub transferami między Unią Europejską a Republiką Armenii na okres nieprzekraczający

jednego roku. Strona przyjmująca lub utrzymująca w mocy środki ochronne bezzwłocznie

informuje drugą Stronę o ich przyjęciu oraz przedstawia, najwcześniej jak to możliwe,

harmonogram ich zniesienia.

Strony konsultują się ze sobą w celu ułatwienia przepływu kapitału między nimi, mając

na uwadze wspieranie celów niniejszej Umowy.

Celami niniejszego rozdziału są

a)

ułatwianie produkcji i komercjalizacji produktów innowacyjnych i twórczych między

Stronami, przyczyniających się do powstania bardziej zrównoważonej i integracyjnej

gospodarki w przypadku każdej ze Stron; oraz

b)

osiągnięcie odpowiedniego i skutecznego poziomu ochrony oraz egzekwowania praw własności

intelektualnej.

1.

Strony zapewniają odpowiednie i skuteczne wykonanie umów międzynarodowych dotyczących

własności intelektualnej, których są stronami, w tym Porozumienia WTO w sprawie handlowych

aspektów praw własności intelektualnej, stanowiącego załącznik 1C do Porozumienia

ustanawiającego Światową Organizację Handlu („porozumienie TRIPS”). Niniejszy rozdział

uzupełnia i szczegółowo określa prawa i obowiązki Stron wynikające z porozumienia

TRIPS i innych umów międzynarodowych w dziedzinie własności intelektualnej.

2.

Do celów niniejszej Umowy pojęcie „własności intelektualnej” obejmuje co najmniej

wszystkie rodzaje własności intelektualnej, o których mowa w sekcji B niniejszego

rozdziału.

3.

Ochrona własności intelektualnej obejmuje ochronę przed nieuczciwą konkurencją, o

której mowa w art. 10bis Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowej z 1883 r., ostatnio zmienionej

aktem sztokholmskim z 1967 r. („konwencja paryska (1967)”).

Każda ze Stron ustanawia krajowy lub regionalny system wyczerpania praw własności

intelektualnej.

1.

Strony przestrzegają praw i obowiązków określonych w

a)

Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych („konwencja berneńska”);

b)

Konwencji rzymskiej o ochronie wykonawców, producentów fonogramów oraz organizacji

nadawczych („konwencja rzymska”);

c)

porozumieniu TRIPS;

d)

traktacie WIPO o prawie autorskim; oraz

e)

Traktacie WIPO o artystycznych wykonaniach i fonogramach.

2.

Strony dokładają wszelkich rozsądnych starań, aby przystąpić do traktatu pekińskiego

o artystycznych wykonaniach audiowizualnych.

Każda ze Stron nadaje autorom prawo wyłączne do zezwolenia lub zakazu

a)

bezpośredniego lub pośredniego, czasowego lub trwałego zwielokrotniania ich utworów,

w jakikolwiek sposób i w jakiejkolwiek formie, w całości lub w części;

b)

jakiejkolwiek formy publicznej dystrybucji poprzez sprzedaż lub w inny sposób oryginalnego

utworu lub jego kopii;

c)

jakiegokolwiek publicznego przekazu ich utworów, drogą przewodową lub bezprzewodową,

w tym publicznego udostępniania ich utworów w taki sposób, że osoby postronne mają

do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie; oraz

d)

wynajmu i wypożyczania oryginałów i kopii ich utworów.

Każda ze Stron nadaje wykonawcom prawo wyłączne do zezwolenia lub zakazu

a)

utrwalania (

b)

bezpośredniego lub pośredniego, czasowego lub trwałego zwielokrotniania ich utrwalonych

wykonań, w jakikolwiek sposób i w jakiejkolwiek formie, w całości lub w części;

c)

publicznego udostępnienia, poprzez sprzedaż lub w inny sposób, utrwalonych wykonań;

d)

publicznego udostępniania ich utrwalonych wykonań, drogą przewodową lub bezprzewodową,

w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu

i czasie;

e)

bezprzewodowego nadawania oraz publicznego przekazu ich wykonań artystycznych, chyba

że wykonania te stanowią same w sobie nadawane wykonanie lub oparte są na utrwaleniu;

f)

wynajmu i wypożyczania ich utrwalonych wykonań.

Każda ze Stron nadaje producentom fonogramów prawo wyłączne do zezwolenia lub zakazu

a)

bezpośredniego lub pośredniego, czasowego lub trwałego zwielokrotniania ich fonogramów,

w jakikolwiek sposób i w jakiejkolwiek formie, w całości lub w części;

b)

publicznego udostępnienia, poprzez sprzedaż lub w inny sposób, fonogramów lub ich

kopii;

c)

publicznego udostępniania ich fonogramów, drogą przewodową lub bezprzewodową, w taki

sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu i czasie;

oraz

d)

wynajmu i wypożyczania ich fonogramów.

Każda ze Stron nadaje organizacjom nadawczym prawo wyłączne do zezwolenia lub zakazu

a)

utrwalania ich audycji, niezależnie od tego, czy audycje te są emitowane przewodowo

czy bezprzewodowo, w tym za pośrednictwem przekazu kablowego lub satelitarnego;

b)

bezpośredniego lub pośredniego, tymczasowego lub trwałego zwielokrotniania ich utrwalonych

audycji, w jakikolwiek sposób i w jakiejkolwiek formie, w całości lub w części, niezależnie

od tego, czy audycje te są emitowane przewodowo czy bezprzewodowo, w tym za pośrednictwem

przekazu kablowego lub satelitarnego;

c)

publicznego udostępniania utrwalonych audycji, drogą przewodową lub bezprzewodową,

w taki sposób, że osoby postronne mają do nich dostęp w wybranym przez siebie miejscu

i czasie;

d)

publicznego udostępnienia ich utrwalonych audycji, poprzez sprzedaż lub w inny sposób;

oraz

e)

bezprzewodowej retransmisji ich audycji oraz przekazu publicznego ich audycji, jeśli

ten przekaz następuje w miejscach dostępnych publicznie za opłatą wstępu.

Każda ze Stron zapewnia wykonawcom i producentom prawo do jednorazowego godziwego

wynagrodzenia płatnego przez użytkownika, jeżeli fonogram opublikowany w celach handlowych

lub zwielokrotniony egzemplarz takiego fonogramu zostaną użyte do nadania drogą bezprzewodową

lub w jakikolwiek sposób odtworzone publicznie. Każda ze Stron zapewnia podział takiego

wynagrodzenia między właściwych wykonawców i producentów fonogramów. W przypadku braku

porozumienia w tej sprawie między wykonawcami i producentami fonogramów każda ze Stron

może określić warunki podziału wynagrodzenia między nimi.

1.

Prawa majątkowe autora utworu literackiego lub artystycznego w rozumieniu art. 2 konwencji

berneńskiej podlegają ochronie w okresie życia autora i przez okres nie krótszy niż

70 latod dnia jego śmierci, niezależnie od daty zgodnego z prawem publicznego udostępnienia

utworu.

2.

W przypadku utworu współautorskiego okres ochrony, o którym mowa w ust. 1, liczy się

od dnia śmierci ostatniego z autorów.

3.

W przypadku utworów anonimowych lub utworów, przy których posłużono się pseudonimem,

okres ochrony wynosi nie mniej niż 70 lat od dnia zgodnego z prawem publicznego udostępnienia

utworu. Jeżeli jednak pseudonim, którym posłużył się autor, nie pozostawia wątpliwości

co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnia swoją tożsamość w okresie, o którym

mowa w zdaniu pierwszym, czasem ochrony jest czas określony w ust. 1.

4.

Jeżeli Strona przewiduje indywidualne prawa w odniesieniu do utworów zbiorowych lub

wyznaczenie osoby prawnej jako posiadacza prawa, czas ochrony jest liczony zgodnie

z ust. 3, z wyjątkiem sytuacji, gdy osoby fizyczne, które stworzyły utwór, są zidentyfikowane

jako takie w wersjach utworu, które zostały publicznie udostępnione. Niniejszy ustęp

pozostaje bez uszczerbku dla praw zidentyfikowanych autorów, których możliwe do zidentyfikowania

wkłady są włączone do takich utworów, do których to wkładów stosuje się ust. 1 i 2.

5.

Jeżeli utwór publikowany jest w tomach, częściach, odcinkach, fragmentach lub wkładkach,

a okres ochrony biegnie od dnia, w którym utwór został zgodnie z prawem publicznie

udostępniony, czas ochrony rozpoczyna swój bieg dla każdej z wymienionych części oddzielnie.

6.

W przypadku utworów, których okres ochrony nie jest liczony od dnia śmierci autora

lub autorów i które nie były zgodnie z prawem publicznie udostępnione w okresie 70

lat po ich stworzeniu, ochrona wygasa.

7.

Okres ochrony utworu filmowego lub audiowizualnego wygasa po upływie co najmniej 70

lat od dnia śmierci ostatniej spośród niżej wymienionych osób, bez względu na to,

czy zostały one wskazane jako współautorzy: głównego reżysera, autora scenariusza,

autora dialogów i kompozytora muzyki skomponowanej specjalnie dla utworu filmowego

lub audiowizualnego.

8.

Każda ze Stron zapewnia, aby osoba, która po wygaśnięciu okresu ochrony prawa autorskiego

po raz pierwszy zgodnie z prawem publikuje lub zgodnie z prawem publicznie udostępnia

utwór uprzednio nieopublikowany, korzystała z ochrony równoważnej ochronie praw majątkowych

autora. Okres ochrony takich praw wynosi 25 lat, licząc od dnia pierwszego zgodnego

z prawem opublikowania lub pierwszego zgodnego z prawem publicznego udostępnienia

utworu.

9.

Prawa majątkowe artystów wykonawców utworów audiowizualnych wygasają po upływie co

najmniej 50 lat od dnia wykonania utworu. Jeżeli jednak utrwalenie wykonania zostanie

zgodnie z prawem opublikowane lub zgodnie z prawem publicznie udostępnione w tym okresie,

prawa te wygasają po upływie co najmniej 50 lat od dnia pierwszej takiej publikacji

lub pierwszego takiego publicznego udostępnienia, w zależności od tego, które z tych

wydarzeń miało miejsce wcześniej.

10.

Prawa majątkowe artystów wykonawców i producentów fonogramów wygasają po upływie 70

lat, licząc od daty pierwszej publikacji lub pierwszego publicznego udostępnienia,

w zależności od tego, które z tych wydarzeń miało miejsce wcześniej. Strona może zastosować

skuteczne środki w celu zapewnienia, aby zyski wygenerowane w trakcie 20-letniego

okresu ochrony następującego po upływie okresu 50 lat były dzielone sprawiedliwie

pomiędzy artystów wykonawców i producentów.

11.

Prawa majątkowe producentów pierwszego utrwalenia filmu wygasają po upływie co najmniej

50 lat od sporządzenia utrwalenia. Jeżeli jednak film zostaje zgodnie z prawem opublikowany

lub zgodnie z prawem publicznie udostępniony w tym okresie, prawa te wygasają po upływie

co najmniej 50 lat od dnia pierwszej takiej publikacji lub pierwszego takiego publicznego

udostępnienia, w zależności od tego, które z tych wydarzeń miało miejsce wcześniej.

12.

Prawa majątkowe organizacji nadawczych wygasają po upływie co najmniej 50 lat od dnia

pierwszej emisji audycji, niezależnie od tego, czy audycja emitowana jest przewodowo

czy bezprzewodowo, w tym za pośrednictwem przekazu kablowego lub satelitarnego.

13.

Okresy ochrony ustanowione w niniejszym artykule liczone są od dnia pierwszego stycznia

roku następującego po zdarzeniu, które powoduje rozpoczęcie biegu okresu ochrony.

1.

Każda ze Stron zapewnia odpowiednią ochronę prawną zapobiegającą obchodzeniu wszelkich

skutecznych środków technologicznych, którego dana osoba dokonuje, wiedząc, lub mając

uzasadnione podstawy, by wiedzieć, że dąży do osiągnięcia tego celu.

2.

Każda ze Stron zapewnia odpowiednią ochronę prawną zapobiegającą wytwarzaniu, przywozowi,

dystrybucji, sprzedaży, wypożyczaniu, reklamowaniu sprzedaży lub wypożyczania lub

posiadaniu w celach handlowych urządzeń, produktów lub części składowych, lub świadczeniu

usług, które

a)

stanowią przedmiot promocji, reklamy lub sprzedaży w celu obejścia jakichkolwiek skutecznych

środków technologicznych;

b)

mają jedynie ograniczony cel handlowy lub zastosowanie inne niż w celu obejścia jakichkolwiek

skutecznych środków technologicznych; lub

c)

są zaprojektowane, produkowane, dostosowane lub świadczone głównie w celu umożliwienia

lub ułatwienia obejścia skutecznych środków technologicznych.

3.

Do celów niniejszego rozdziału pojęcie „środki technologiczne” oznacza wszelkiego

rodzaju technologie, urządzenia lub części składowe, które, przy normalnym funkcjonowaniu,

są przeznaczone do udaremnienia lub ograniczenia czynności w odniesieniu do utworów

lub innych przedmiotów, które nie zostały dopuszczone przez posiadacza prawa autorskiego

lub praw pokrewnych prawu autorskiemu zgodnie z prawodawstwem krajowym. Środki technologiczne

uważa się za skuteczne w przypadku, gdy korzystanie z objętego ochroną utworu lub

innego przedmiotu objętego ochroną jest kontrolowane przez posiadaczy prawa autorskiego

poprzez zastosowanie kodu dostępu lub mechanizmu zabezpieczenia, takiego jak szyfrowanie,

kodowanie lub inna transformacja utworu lub innego przedmiotu objętego ochroną, lub

mechanizmu kontroli kopiowania, które spełniają cel ochronny.

1.

Każda ze Stron zapewnia odpowiednią ochronę prawną zapobiegającą podejmowaniu przez

kogokolwiek bez odpowiedniego zezwolenia któregokolwiek z następujących działań

a)

usunięcia lub zmiany jakichkolwiek elektronicznych informacji o zarządzaniu prawami;

b)

dystrybucji, przywozu w celu dystrybucji, nadawania, przekazywania lub upublicznienia

dzieł lub innych przedmiotów ochrony zgodnie z niniejszym rozdziałem, z których usunięto

lub zmieniono bez odpowiedniego zezwolenia elektroniczne informacje o zarządzaniu

prawami,

jeżeli taka osoba wie lub ma uzasadnione podstawy, by wiedzieć, że poprzez to powoduje,

umożliwia, ułatwia lub ukrywa naruszenie praw autorskich lub praw pokrewnych prawu

autorskiemu przewidziane w ustawodawstwie krajowym.

2.

Do celów niniejszego rozdziału „informacje o zarządzaniu prawami” oznaczają wszelkie

informacje dostarczone przez posiadaczy praw, które identyfikują utwór lub inne przedmioty

ochrony o których mowa w niniejszym rozdziale, autora lub innego posiadacza praw lub

informacje na temat warunków dotyczących wykorzystania utworu lub innego przedmiotu

objętego ochroną oraz wszelkie numery i kody, poprzez które takie informacje są wyrażane.

3.

Ust. 1 stosuje się w przypadku, gdy którekolwiek z takich informacji są powiązane

z kopią utworu lub innego przedmiotu ochrony, o którym mowa w niniejszym rozdziale,

lub gdy informacje te pojawiają się w związku z ich publicznym udostępnieniem.

1.

Każda ze Stron może ustanowić ograniczenia lub wyjątki od praw ustanowionych w art.

213-218 wyłącznie w niektórych szczególnych przypadkach, które nie stoją w sprzeczności

ze zwykłym wykorzystaniem przedmiotu ochrony i nie przynoszą nieuzasadnionego uszczerbku

dla prawnie uzasadnionego interesu posiadaczy praw, zgodnie z konwencjami i traktatami

międzynarodowymi, do których Strony przystąpiły.

2.

Każda ze Stron zapewnia, aby tymczasowe czynności zwielokrotniania, o których mowa

w art. 213-217, które mają charakter przejściowy lub przypadkowy, stanowią integralną

i zasadniczą część procesu technologicznego, których jedynym celem jest umożliwienie

a) emisji w ramach sieci łączącej osoby trzecie poprzez pośrednika lub b) zgodnego

z prawem korzystania z utworu lub innego przedmiotu ochrony i które nie mają odrębnego

znaczenia ekonomicznego, były wyłączone z prawa do zwielokrotniania ustanowionego

w art. 213-217 niniejszej Umowy.

1.

Każda ze Stron nadaje autorowi oryginalnego dzieła sztuki prawo do odsprzedaży tego

dzieła, określone jako niezbywalne prawo, którego nie można się zrzec, nawet z góry,

do otrzymania opłaty licencyjnej opartej na cenie sprzedaży uzyskanej z każdej odsprzedaży

dzieła następującej po pierwszym rozporządzeniu dziełem przez autora.

2.

Prawo, o którym mowa w ust. 1, ma zastosowanie do wszystkich czynności odsprzedaży,

w których w charakterze sprzedawców, kupujących lub pośredników uczestniczą podmioty

zawodowo działające na rynku dzieł sztuki, takie jak salony sprzedaży, galerie sztuki

oraz wszelkie podmioty zajmujące się handlem dziełami sztuki.

3.

Każda ze Stron może postanowić, że prawo, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania

do czynności odsprzedaży, w przypadku gdy sprzedawca nabył dzieło bezpośrednio od

autora mniej niż trzy lata przed tą odsprzedażą oraz w przypadku gdy cena odsprzedaży

nie przekracza określonej kwoty minimalnej.

4.

Opłata licencyjna jest wypłacana przez sprzedawcę. Każda ze Stron może postanowić,

że jedna z osób fizycznych lub prawnych, o których mowa w ust. 2, inna niż sprzedawca,

jest wyłącznie odpowiedzialna lub odpowiedzialna wspólnie ze sprzedawcą za wypłatę

opłat licencyjnych.

5.

Procedurę pobierania opłat licencyjnych oraz ich wysokość określa prawo krajowe.

1.

Strony promują wzajemną współpracę między ich odpowiednimi organizacjami zbiorowego

zarządzania prawami w celu ułatwiania dostępu do utworów i innych przedmiotów objętych

ochroną na terytorium Stron oraz przekazywania opłat licencyjnych za wykorzystanie

tych utworów lub innych przedmiotów objętych ochroną.

2.

Strony wspierają przejrzystość w ramach organizacji zbiorowego zarządzania, szczególnie

pod względem pobierania opłat licencyjnych, odliczeń od pobranych opłat, ich wykorzystania,

polityki dystrybucji oraz repertuaru.

3.

Strony zobowiązują się do zapewnienia, aby w przypadku gdy organizacja zbiorowego

zarządzania mająca siedzibę na terytorium jednej Strony reprezentuje inną organizację

zbiorowego zarządzania mającą siedzibę na terytorium drugiej Strony na mocy umowy

o reprezentacji, organizacja reprezentująca nie dyskryminowała posiadaczy praw zrzeszonych

w organizacji reprezentowanej.

4.

Reprezentująca organizacja zbiorowego zarządzania prawidłowo, regularnie i rzetelnie

wpłaca kwoty należne reprezentowanej organizacji zbiorowego zarządzania, a także udziela

reprezentowanej organizacji zbiorowego zarządzania informacje o kwocie opłat licencyjnych

pobranych w jej imieniu oraz o ewentualnych odliczeniach od wysokości tych opłat.

Każda ze Stron

a)

przystępuje Protokołu do Porozumienia madryckiego o międzynarodowej rejestracji znaków;

b)

przestrzega postanowień Traktatu o prawie znaków towarowych oraz Porozumienia nicejskiego

dotyczącego międzynarodowej klasyfikacji towarów i usług dla celów rejestracji znaków;

oraz

c)

podejmuje wszystkie możliwe starania na rzecz przystąpienia do Traktatu singapurskiego

o prawie znaków towarowych.

Rejestracja znaku towarowego pociąga za sobą przyznanie właścicielowi wyłącznych praw

do tego znaku. Właściciel jest uprawniony do zakazania wszelkim osobom trzecim, które

nie posiadają jego zgody, używania w obrocie handlowym

a)

jakiegokolwiek oznaczenia identycznego ze znakiem towarowym dla towarów lub usług

identycznych z tymi, dla których znak towarowy jest zarejestrowany; oraz

b)

jakiegokolwiek oznaczenia identycznego ze znakiem towarowym lub do niego podobnego

dla towarów lub usług identycznych z tymi, dla których zarejestrowano znak towarowy,

lub do nich podobnych, w przypadku gdy takie wykorzystanie skutkowałoby prawdopodobieństwem

wprowadzenia w błąd odbiorców, w tym prawdopodobieństwem skojarzenia oznaczenia ze

znakiem towarowym.

1.

Każda ze Stron przewiduje system rejestracji znaków towarowych, w którym ostateczne

decyzje odmowne odpowiednich organów właściwych w obszarze znaków towarowych są przekazywane

na piśmie wraz z należytym uzasadnieniem.

2.

Każda ze Stron przewiduje możliwość złożenia sprzeciwu w odniesieniu do wniosku o

rejestrację znaku towarowego oraz możliwość ustosunkowania się przez wnioskodawcę

do takiego sprzeciwu.

3.

Każda ze Stron przewiduje publiczną elektroniczną bazę wniosków o rejestrację i zarejestrowanych

znaków towarowych. Baza wniosków o rejestrację jest dostępna co najmniej w okresie

przewidzianym na złożenie sprzeciwu.

W celu nadania skuteczności ochronie znaków towarowych powszechnie znanych, o których

mowa w art. 6bis konwencji paryskiej (1967) oraz art. 16 ust. 2 i 3 porozumienia TRIPS, każda ze Stron

stosuje wspólne zalecenie dotyczące przepisów o ochronie znaków towarowych powszechnie

znanych, przyjęte przez Zgromadzenie Unii paryskiej o ochronie własności przemysłowej

oraz Zgromadzenie Ogólne Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO) na

34. serii spotkań zgromadzeń państw członkowskich WIPO w dniach 20-29 września 1999 r.

Każda ze Stron

a)

przewiduje uczciwe używanie terminów opisowych, w tym uczciwe używanie oznaczeń geograficznych,

jako ograniczony wyjątek od praw wynikających ze znaku towarowego; oraz

b)

może przewidzieć inne ograniczone wyjątki od praw wynikających ze znaku towarowego.

Przewidując takie wyjątki, każda ze Stron bierze pod uwagę uzasadniony interes właściciela

znaku towarowego i osób trzecich.

1.

Każda ze Stron przewiduje, że znak towarowy ulega wygaśnięciu, jeżeli w nieprzerwanym

okresie co najmniej trzech lat znak ten nie został wprowadzony do rzeczywistego używania

na danym terytorium w powiązaniu z towarami lub usługami, dla których jest zarejestrowany,

i nie istnieją żadne uzasadnione powody jego nieużywania.

Nikt nie może żądać stwierdzenia wygaśnięcia praw właściciela znaku towarowego, jeżeli

w przedziale czasu pomiędzy upływem minimalnego trzyletniego okresu i złożeniem wniosku

o wygaśnięcie rozpoczęło się lub zostało wznowione rzeczywiste używanie znaku towarowego.

Rozpoczęcie lub wznowienie używania w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie

wniosku o stwierdzenie wygaśnięcia i które nastąpiło najwcześniej w momencie upływu

co najmniej trzyletniego nieprzerwanego okresu nieużywania, nie jest jednak brane

pod uwagę, w przypadku gdy przygotowania do rozpoczęcia lub wznowienia używania podjęte

zostały dopiero wówczas, gdy właściciel dowiedział się o możliwości złożenia wniosku

o stwierdzenie wygaśnięcia.

2.

Znak towarowy podlega również wygaśnięciu, jeżeli po dacie rejestracji

a)

w wyniku działania lub zaniechania właściciela stał się nazwą powszechnie używaną

w odniesieniu do towarów lub usług, dla których został zarejestrowany; lub

b)

w wyniku używania znaku towarowego przez właściciela lub za jego zgodą, w odniesieniu

do towarów lub usług, dla których został on zarejestrowany, zachodzi możliwość wprowadzenia

odbiorców w błąd, w szczególności co do natury, jakości lub pochodzenia geograficznego

towarów lub usług.

1.

Niniejsza podsekcja ma zastosowanie do ochrony oznaczeń geograficznych pochodzących

z terytoriów Stron.

2.

Oznaczenia geograficzne jednej Strony objęte ochroną drugiej Strony podlegają postanowieniom

niniejszej podsekcji, wyłącznie jeżeli są objęte zakresem stosowania prawodawstwa,

o którym mowa w art. 231.

1.

Po przeanalizowaniu prawodawstwa Republiki Armenii wymienionego w załączniku IX część

A Unia Europejska stwierdza, że jest ono zgodne z elementami określonymi w części

B tego załącznika.

2.

Po przeanalizowaniu prawodawstwa Unii Europejskiej wymienionego w załączniku IX część

A Republika Armenii stwierdza, że jest ono zgodne z elementami określonymi w części

B tego załącznika.

3.

Po zakończeniu procedury sprzeciwu i przeanalizowaniu oznaczeń geograficznych Unii

Europejskiej wymienionych w załączniku X, zarejestrowanych przez Unię Europejską na

mocy prawodawstwa wymienionego w załączniku IX część A, Republika Armenii zapewnia

ochronę tych oznaczeń zgodnie z poziomem ochrony określonym w niniejszej Umowie.

4.

Po zakończeniu procedury sprzeciwu i przeanalizowaniu oznaczeń geograficznych Republiki

Armenii wymienionych w załączniku X, zarejestrowanych przez Republikę Armenii na mocy

prawodawstwa wymienionego w załączniku IX część A, Unia Europejska zapewnia ochronę

tych oznaczeń zgodnie z poziomem ochrony określonym w niniejszej Umowie.

1.

Zgodnie z procedurą określoną w art. 240 ust. 3 Strony mogą dodawać nowe oznaczenia

geograficzne do wykazu chronionych oznaczeń geograficznych stanowiącego załącznik

X. Nowe oznaczenia geograficzne można dodawać do wykazu po zakończeniu procedury sprzeciwu

i zadowalającym obie Strony przeanalizowaniu nowych oznaczeń geograficznych zgodnie

z art. 231 ust. 3 i 4.

2.

Strony nie mają obowiązku dodawania nowych oznaczeń geograficznych do wykazu, o którym

mowa w ust. 1, w przypadku gdy

a)

oznaczenie geograficzne byłoby sprzeczne z nazwą odmiany roślin lub rasy zwierząt

i może z tego powodu wprowadzić w błąd konsumenta co do prawdziwego pochodzenia danego

produktu;

b)

w świetle istniejącego renomowanego lub powszechnie znanego znaku towarowego ochrona

takiego oznaczenia geograficznego mogłaby wprowadzić konsumenta w błąd co do prawdziwej

tożsamości produktu lub

c)

nazwa ma charakter rodzajowy.

1.

Oznaczenia geograficzne wymienione w załączniku X są chronione przez każdą ze Stron

przed

a)

wszelkim bezpośrednim lub pośrednim wykorzystaniem chronionej nazwy w celach handlowych

w odniesieniu do porównywalnych produktów niezgodnych ze specyfikacją produktu objętego

nazwą chronioną, lub w zakresie, w jakim takie użycie wykorzystuje renomę oznaczenia

geograficznego;

b)

wszelkim niewłaściwym stosowaniem, naśladowaniem bądź przywołaniem, nawet jeśli podane

jest prawdziwe pochodzenie produktu lub chroniona nazwa jest podana w tłumaczeniu,

w formie transkrypcji lub transliteracji, lub z dodaniem takiego określenia jak: „w

stylu”, „typu”, „zgodnie z metodą”, „jak produkowane w”, „imitacja”, „o smaku”, „podobne

do” itp.;

c)

wszelkim innym nieprawdziwym lub wprowadzającym w błąd określeniem miejsca pochodzenia

lub wytwarzania, właściwości lub podstawowych cech produktu, mogącym stworzyć mylne

wrażenie co do jego pochodzenia, znajdującym się na opakowaniu wewnętrznym lub zewnętrznym,

w materiale reklamowym lub w dokumentach odnoszących się do danego produktu bądź na

opakowaniu produktu w pojemniku; oraz

d)

wszelkimi innymi praktykami, które mogłyby wprowadzać konsumenta w błąd co do prawdziwego

pochodzenia produktu.

2.

Chronione oznaczenia geograficzne nie mogą stać się nazwami rodzajowymi na terytorium

Stron.

3.

W przypadku całkowicie lub częściowo homonimicznych oznaczeń geograficznych ochronę

przyznaje się każdemu takiemu oznaczeniu geograficznemu, pod warunkiem że było ono

użyte w dobrej wierze i z należytym uwzględnieniem zastosowań lokalnych i tradycyjnych

oraz rzeczywistego ryzyka pomyłki.

Bez uszczerbku dla art. 23 porozumienia TRIPS Strony wspólnie uzgadniają praktyczne

warunki zastosowania, na podstawie których homonimiczne oznaczenia geograficzne będą

rozróżniane, uwzględniając przy tym konieczność zapewnienia sprawiedliwego traktowania

producentów i uniknięcia sytuacji, w której konsumenci mogliby zostać wprowadzeni

w błąd.

Nazwa homonimiczna prowadząca do błędnego przekonania konsumentów, że produkt pochodzi

z innego terytorium, nie może być zarejestrowana nawet w przypadku, gdy nazwa ta odpowiada

nazwie faktycznego terytorium, regionu lub miejsca pochodzenia danego produktu.

4.

W przypadku gdy Strona, w kontekście negocjacji z państwem trzecim, proponuje ochronę

oznaczenia geograficznego tego państwa trzeciego homonimicznego z oznaczeniem geograficznym

drugiej Strony chronionym na mocy niniejszej podsekcji, Strona ta jest o tym informowana

i otrzymuje możliwość wyrażenia uwag na ten temat, zanim oznaczenie geograficzne państwa

trzeciego zostanie objęte ochroną.

5.

Żadne postanowienia niniejszej podsekcji nie zobowiązują Stron do ochrony oznaczenia

geograficznego, które nie jest lub przestało być chronione w jego państwie pochodzenia.

Strony powiadamiają się wzajemnie, jeżeli oznaczenie geograficzne przestaje być chronione

w swoim państwie pochodzenia. Takie powiadomienie przedkłada się zgodnie z procedurami

określonymi w art. 240 ust. 3.

6.

Żadne postanowienia niniejszej Umowy nie naruszają prawa jakiejkolwiek osoby do stosowania

w handlu jej nazwiska lub nazwiska jej poprzedników w celach komercyjnych, z wyjątkiem

przypadków stosowania takiego nazwiska w sposób wprowadzający konsumentów w błąd.

1.

Oznaczenie geograficzne chronione na mocy niniejszej podsekcji może być wykorzystywane

przez każdy podmiot wprowadzający do obrotu produkty rolne, środki spożywcze, wina,

wina aromatyzowane lub napoje spirytusowe zgodne z odpowiednią specyfikacją.

2.

Jeżeli oznaczenie geograficzne jest chronione na mocy niniejszej podsekcji, wykorzystanie

tej nazwy chronionej nie podlega jakiejkolwiek rejestracji użytkowników ani dodatkowym

kosztom.

1.

W przypadku gdy znak towarowy odpowiada którejkolwiek z sytuacji, o których mowa w

art. 233 ust. 1 w odniesieniu do chronionego oznaczenia geograficznego dla produktów

podobnych, dana Strona odmawia rejestracji takiego znaku towarowego lub unieważnia

go, pod warunkiem że wniosek o rejestrację tego znaku towarowego został złożony po

dacie złożenia wniosku o ochronę oznaczenia geograficznego na danym terytorium.

2.

W odniesieniu do oznaczeń geograficznych, o których mowa w art. 231, data złożenia

wniosku o ochronę odpowiada dacie wejścia w życie niniejszej Umowy.

3.

W odniesieniu do oznaczeń geograficznych, o których mowa w art. 232, data złożenia

wniosku o objęcie ochroną odpowiada dacie przekazania drugiej Stronie wniosku o ochronę

oznaczenia geograficznego.

4.

Bez uszczerbku dla art. 232 ust. 2 lit. b) każda ze Stron chroni oznaczenia geograficzne

wymienione w załączniku X również wtedy, gdy istnieje wcześniejszy znak towarowy.

Przez wcześniejszy znak towarowy rozumie się znak towarowy, którego wykorzystanie

odpowiada jednej z sytuacji, o których mowa w art. 233 ust. 1 i w odniesieniu do którego

złożono wniosek bądź który został zarejestrowany lub ustanowiony poprzez użycie -

jeżeli prawodawstwo danej Strony przewiduje taką możliwość - w dobrej wierze na terytorium

jednej ze Stron przed datą złożenia przez drugą Stronę wniosku o ochronę oznaczenia

geograficznego na mocy niniejszej Umowy. Taki znak towarowy może nadal być używany

i wznawiany pomimo ochrony oznaczenia geograficznego, pod warunkiem że w przepisach

Stron dotyczących znaków towarowych nie istnieje żaden powód nieważności lub cofnięcia

znaku towarowego.

5.

W drodze odstępstwa od ust. 4 wcześniejsze znaki towarowe Republiki Armenii, które

składają się z oznaczeń geograficznych Unii Europejskiej „Cognac” lub „Champagne”

bądź je zawierają, w tym w postaci transkrypcji lub tłumaczenia, są zarejestrowane

dla produktów podobnych i nie spełniają wymogów odnośnej specyfikacji, podlegają unieważnieniu,

wygaśnięciu lub zmianie w celu wyeliminowania tej nazwy jako elementu całego znaku

towarowego najpóźniej w ciągu 14 lat w przypadku oznaczenia „Cognac” oraz dwóch lat

w przypadku oznaczenia „Champagne”, licząc od wejścia w życie niniejszej Umowy.

Każda ze stron egzekwuje ochronę oznaczeń geograficznych zgodnie z art. 233-235 za

pomocą odpowiednich działań administracyjnych ze strony organów publicznych. Strony

egzekwują taką ochronę także na wniosek osoby zainteresowanej.

1.

Towary wyprodukowane i oznakowane zgodnie z przepisami prawa krajowego przed dniem

wejścia w życie niniejszej Umowy, które nie spełniają zawartych w niej wymogów, mogą

być sprzedawane po dniu wejścia w życie Umowy do czasu wyczerpania zapasów.

2.

W okresie przejściowym wynoszącym 24 lata, licząc od dnia upływu pierwszego roku po

dniu wejścia w życie niniejszej Umowy w przypadku oznaczenia „Cognac” oraz w okresie

przejściowym wynoszącym trzy lata po dniu wejścia w życie niniejszej Umowy w przypadku

oznaczenia „Champagne”, ochrona tych oznaczeń geograficznych Unii Europejskiej na

mocy niniejszej Umowy nie uniemożliwia używania tych nazw w odniesieniu do produktów

pochodzących z Republiki Armenii i wywożonych do państw trzecich, jeżeli umożliwiają

to przepisy ustawowe i wykonawcze danego państwa trzeciego, w celu oznaczenia i zaprezentowania

niektórych porównywalnych produktów pochodzących z Republiki Armenii pod warunkiem,

że

a)

nazwa na etykiecie jest podana wyłącznie w alfabecie innym niż łaciński;

b)

prawdziwe pochodzenie produktu jest wyraźnie oznakowane w tym samym polu; oraz

c)

sposób prezentacji nie wprowadza konsumenta w błąd co do prawdziwego pochodzenia produktu.

3.

W okresie przejściowym wynoszącym 13 lat, licząc od upływu pierwszego roku po wejściu

w życie niniejszej Umowy w przypadku oznaczenia „Cognac” oraz w okresie przejściowym

wynoszącym dwa lata po wejściu w życie niniejszej Umowy w przypadku oznaczenia „Champagne”,

ochrona tych oznaczeń geograficznych Unii Europejskiej na mocy niniejszej Umowy nie

uniemożliwia używania tych nazw w Republice Armenii pod warunkiem, że

a)

nazwa na etykiecie jest podana wyłącznie w alfabecie innym niż łaciński;

b)

prawdziwe pochodzenie produktu jest wyraźnie oznakowane w tym samym polu oraz

c)

sposób prezentacji nie wprowadza konsumenta w błąd co do prawdziwego pochodzenia produktu.

4.

Unia Europejska zapewnia Republice Armenii pomoc techniczną i finansową do celów ułatwienia

sprawnego i skutecznego zakończenia stosowania oznaczenia geograficznego Unii Europejskiej

„Cognac” w odniesieniu do produktów pochodzących z Republiki Armenii, a także wsparcia

przemysłu Republiki Armenii w utrzymaniu pozycji konkurencyjnej na rynkach eksportowych.

Pomoc ta, zapewniana zgodnie z przepisami prawa UE, obejmuje w szczególności działania

na rzecz opracowania nowej nazwy i promocji, reklamy i marketingu nowej nazwy na rynkach

krajowych i tradycyjnych rynkach eksportowych.

5.

Konkretne kwoty, rodzaje, mechanizmy i harmonogramy unijnej pomocy, o której mowa

w ust. 4, określone są w pakiecie pomocy finansowo-technicznej, który zostanie ostatecznie

uzgodniony przez Strony w ciągu roku od wejścia w życie niniejszej Umowy. Strony wspólnie

opracowują zakres zadań dla takiego pakietu pomocy na podstawie dokładnej oceny potrzeb,

które pomoc miałaby zaspokoić. Ocena ta zostaje sporządzona przez międzynarodową firmę

konsultingową wybraną wspólnie przez Strony.

6.

W przypadku gdy Unia Europejska nie udzieli pomocy finansowo-technicznej, o której

mowa w ust. 4, Republika Armenii może skorzystać z mechanizmu rozstrzygania sporów

ustanowionego w rozdziale 13 i w razie wygranej może zawiesić wykonanie zobowiązań

wynikających z ust. 2 i 3.

7.

Unia Europejska udziela pomocy finansowo-technicznej najpóźniej po ośmiu latach od

dnia wejścia w życie niniejszej Umowy.

1.

Przywóz, wywóz i komercjalizacja produktów, o których mowa w art. 231 i 232, odbywa

się zgodnie z przepisami ustawowymi i wykonawczymi obowiązującymi na terytorium Strony,

na którym wprowadza się produkty do obrotu.

2.

Podkomitet ds. Oznaczeń Geograficznych ustanowiony na mocy art. 240 zajmuje się wszelkimi

kwestiami dotyczącymi specyfikacji produktu zarejestrowanego oznaczenia geograficznego,

zatwierdzonego przez organy Strony, z której terytorium dany produkt pochodzi, w tym

wszelkimi zmianami do tej specyfikacji.

3.

Oznaczenia geograficzne chronione na mocy niniejszej podsekcji mogą być anulowane

jedynie przez Stronę, z której pochodzi produkt.

1.

Strony pozostają w kontakcie bezpośrednim albo za pośrednictwem Podkomitetu ds. Oznaczeń

Geograficznych ustanowionego na podstawie art. 240 we wszelkich kwestiach dotyczących

wykonania i funkcjonowania niniejszej podsekcji. W szczególności Strona może zwrócić

się do drugiej Strony o informacje dotyczące specyfikacji produktów i zmian do nich

oraz punktów kontaktowych krajowych organów ds. kontroli.

2.

Każda ze Stron może udostępnić publicznie specyfikacje oznaczeń geograficznych chronionych

na mocy niniejszej podsekcji lub ich skrócone wersje oraz informacje na temat punktów

kontaktowych krajowych organów ds. kontroli odpowiadające oznaczeniom geograficznym

drugiej Strony chronionym na mocy niniejszej podsekcji.

1.

Strony niniejszym ustanawiają Podkomitet ds. Oznaczeń Geograficznych składający się

z przedstawicieli Unii Europejskiej i Republiki Armenii, powierzając mu monitorowanie

wykonania niniejszej podsekcji oraz zacieśnienie współpracy i dialogu między Stronami

w zakresie oznaczeń geograficznych.

2.

Podkomitet ds. Oznaczeń Geograficznych przyjmuje decyzje w drodze konsensusu. Podkomitet

przyjmuje swój regulamin wewnętrzny. Podkomitet zbiera się na wniosek którejkolwiek

ze Stron, na przemian w Unii Europejskiej i Republice Armenii, w terminie, w miejscu

oraz w sposób (może to być również wideokonferencja) ustalony przez Strony, lecz nie

później niż 90 dni od dnia przedstawienia wniosku.

3.

Podkomitet ds. Oznaczeń Geograficznych dba również o prawidłowe funkcjonowanie niniejszej

podsekcji i może rozpatrywać wszelkie sprawy związane z jej wdrożeniem i wykonaniem.

Odpowiada on w szczególności za

a)

zmiany załącznika IX część A w zakresie odniesień do przepisów mających zastosowanie

na terytorium każdej ze Stron;

b)

zmiany załącznika IX część B w zakresie elementów dotyczących rejestracji i kontroli

oznaczeń geograficznych;

c)

zmiany załącznika X w zakresie wykazu oznaczeń geograficznych;

d)

wymianę informacji na temat zmian w przepisach i polityce w zakresie oznaczeń geograficznych

oraz wszelkich innych kwestii będących przedmiotem wspólnego zainteresowania w obszarze

oznaczeń geograficznych;

e)

wymianę informacji na temat oznaczeń geograficznych w celu rozpatrzenia kwestii ich

ochrony zgodnie z niniejszą podsekcją.

Strony przestrzegają Aktu genewskiego Porozumienia haskiego w sprawie międzynarodowej

rejestracji wzorów przemysłowych z 1999 r.

1.

Strony zapewniają ochronę niezależnie stworzonym wzorom, które są nowe i oryginalne.

Taka ochrona zapewniana jest w drodze rejestracji i przyznaje wyłączne prawo posiadaczom

wzorów zgodnie z niniejszą podsekcją.

Do celów niniejszej podsekcji Strona może uznać, że wzór posiadający indywidualny

charakter jest oryginalny.

2.

Wzór naniesiony na produkt lub zawarty w produkcie, który stanowi część składową produktu

złożonego, jest uważany za nowy i oryginalny wyłącznie

a)

jeżeli dana część składowa po włączeniu do produktu złożonego pozostaje widoczna podczas

normalnego użytku tego produktu; oraz

b)

w stopniu, w jakim te widoczne cechy danej części składowej spełniają wymogi co do

nowości i oryginalności.

3.

„Normalny użytek”, o którym mowa w ust. 2 lit. a), oznacza stosowanie przez użytkownika

końcowego, wyłączając konserwację, obsługę i naprawę.

4.

Posiadacz zarejestrowanego wzoru ma prawo do uniemożliwienia osobom trzecim nieposiadającym

jego zgody co najmniej wytwarzania, oferowania do sprzedaży, sprzedaży, przywozu,

wywozu, przechowywania lub używania produktów noszących bądź reprezentujących chroniony

wzór, jeżeli takie działania podejmowane są w celach handlowych, w sposób nieuzasadniony

naruszają normalne wykorzystywanie wzoru lub są niezgodne z praktykami sprawiedliwego

handlu.

5.

Dostępny okres ochrony wynosi 25 lat.

1.

Unia Europejska i Republika Armenii zapewniają środki prawne, które zapobiegają wykorzystywaniu

niezarejes-trowanego wyglądu produktu, lecz wyłącznie wówczas, gdy zakwestionowane

użycie jest rezultatem powielenia niezarejestrowanego wyglądu produktu. Takie wykorzystywanie

obejmuje co najmniej oferowanie do sprzedaży, wprowadzanie do obrotu, przywóz oraz

wywóz produktu.

2.

Okres ochrony przyznanej w odniesieniu do wzorów niezarejestrowanych wynosi co najmniej

trzy lata od dnia, w którym wzór został udostępniony publicznie na terytorium jednej

ze Stron.

1.

Każda ze Stron może ustanowić ograniczone wyjątki od ochrony wzorów, pod warunkiem

że takie wyjątki nie będą bezzasadnie sprzeczne z normalnym wykorzystaniem chronionych

wzorów i nie będą bezzasadnie naruszały uzasadnionych interesów właściciela chronionego

wzoru, biorąc pod uwagę uzasadnione interesy stron trzecich.

2.

Ochrona wzoru nie obejmuje wzorów podyktowanych głównie względami technicznymi lub

funkcjonalnymi. W szczególności prawo do wzoru nie obejmuje cech wyglądu produktu,

które muszą być odtworzone w dokładnej formie i wymiarach, aby produkt, w który włączono

wzór lub na którym jest on naniesiony, mógł zostać mechanicznie złożony lub połączony

z innym produktem lub mógł zostać umieszczony w nim, na nim lub dookoła niego, tak

aby oba produkty mogły spełniać swoje funkcje.

Wzór może zostać również objęty ochroną na mocy prawa autorskiego danej Strony od

dnia stworzenia wzoru lub jego utrwalenia w jakiejkolwiek formie. Zakres i warunki,

zgodnie z którymi tego rodzaju ochrona jest przyznawana, łącznie z wymaganym stopniem

oryginalności, są ustalane przez każdą ze Stron zgodnie z odnośnymi krajowymi przepisami

ustawowymi i wykonawczymi.

Strony przystępują do Układu o współpracy patentowej oraz podejmują wszystkie rozsądne

wysiłki w celu osiągnięcia zgodności z Traktatem o prawie patentowym.

1.

Strony uznają znaczenie Deklaracji w sprawie porozumienia TRIPS i zdrowia publicznego,

przyjętej przez konferencję ministerialną WTO w dniu 14 listopada 2001 r. Interpretując

i wdrażając prawa i obowiązki wynikające z niniejszej podsekcji, Strony zapewniają

zgodność z tą deklaracją.

2.

Strony przestrzegają decyzji Rady Generalnej WTO z dnia 30 sierpnia 2003 r. w sprawie

wykonania ustępu 6 dauhańskiej Deklaracji w sprawie porozumienia TRIPS i zdrowia publicznego

oraz wnoszą wkład w jej wdrażanie.

1.

Strony uznają, że produkty lecznicze oraz środki ochrony roślin chronione patentami

na ich terytoriach mogą podlegać administracyjnej procedurze wydawania pozwolenia

przed wprowadzeniem ich do obrotu. Strony uznają, że okres, który upływa między złożeniem

wniosku o patent a wydaniem pierwszego pozwolenia na wprowadzenie produktu do obrotu

na odpowiednim rynku, zdefiniowanego w tym celu w ich odnośnym prawodawstwie, może

spowodować skrócenie okresu rzeczywistej ochrony w ramach patentu.

2.

Każda ze Stron ustanawia dalszy okres ochrony produktu leczniczego lub środka ochrony

roślin, który jest chroniony patentem i podlega administracyjnej procedurze wydawania

pozwolenia, który to okres jest równy okresowi, o którym mowa w ust. 1 zdanie drugie,

skróconemu o okres pięciu lat.

3.

Niezależnie od ust. 2 kolejny okres ochrony nie może przekraczać pięciu lat.

W Unii możliwe jest przedłużenie o kolejnych sześć miesięcy w przypadku produktów

leczniczych, w odniesieniu do których przeprowadzono badania pediatryczne, oraz pod

warunkiem, że wyniki tych badań uwzględniono w informacjach o produkcie.

1.

Strony potwierdzają swoje zobowiązania na mocy art. 39 ust. 1 i 2 porozumienia TRIPS.

Każda ze Stron ustanawia odpowiednie sądowe postępowania cywilne i środki zaradcze

umożliwiające każdemu posiadaczowi tajemnicy przedsiębiorstwa uniemożliwienie nabycia,

wykorzystania lub ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa bądź uzyskanie rekompensaty

z tego tytułu, w przypadku gdy doszło do niego w sposób niezgodny z uczciwą praktyką

handlową.

2.

Do celów niniejszej podsekcji

a)

„tajemnica przedsiębiorstwa” oznacza informacje, które

(i)

są poufne w tym sensie, że jako całość lub w szczególnym zestawie i zbiorze ich elementów

nie są ogólnie znane ani łatwo dostępne dla osób z kręgów, które na ogół mają do czynienia

z tym rodzajem informacji;

(ii)

mają wartość handlową dlatego, że są poufne; oraz

(iii)

poddane zostały przez osobę, pod której legalną kontrolą się znajdują, rozsądnym,

w danych okolicznościach, działaniom dla utrzymania ich w tajemnicy;

b)

„posiadacz tajemnicy przedsiębiorstwa” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która

w sposób zgodny z prawem sprawuje kontrolę nad tajemnicą przedsiębiorstwa.

3.

Do celów niniejszej podsekcji za niezgodne z uczciwą praktyką handlową uznaje się

co najmniej następujące sposoby postępowania

a)

pozyskanie tajemnicy przedsiębiorstwa bez zgody posiadacza tajemnicy przedsiębiorstwa,

dokonane przez nieuprawniony dostęp do dokumentów, przedmiotów, materiałów, substancji

lub plików elektronicznych znajdujących się zgodnie z prawem pod kontrolą posiadacza

tajemnicy przedsiębiorstwa i zawierających tę tajemnicę lub umożliwiających jej odkrycie,

a także ich przywłaszczenie lub powielenie;

b)

wykorzystanie lub ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa dokonane bez zgody posiadacza

tej tajemnicy przez osobę, która

(i)

pozyskała tajemnicę przedsiębiorstwa w sposób, o którym mowa w lit. a);

(ii)

naruszyła umowę o poufności lub inny obowiązek nieujawniania tajemnicy przedsiębiorstwa;

lub

(iii)

naruszyła przewidziany w umowie lub inny obowiązek ograniczenia korzystania z tajemnicy

przedsiębiorstwa;

c)

pozyskanie, wykorzystanie lub ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa dokonane przez

osobę, która w momencie tego pozyskania, wykorzystania lub ujawnienia wiedziała lub

w danych okolicznościach powinna była wiedzieć, że tajemnica ta pochodzi bezpośrednio

lub pośrednio od osoby, która wykorzystała lub ujawniła tajemnicę niezgodnie z prawem

w rozumieniu lit. b), w tym w przypadku gdy osoba taka została nakłoniona do działań,

o których mowa w tej literze.

4.

Żadne z postanowień niniejszej podsekcji nie jest rozumiane jako wymóg, aby Strony

uznawały którykolwiek z poniższych sposobów postępowania za niezgodny z uczciwą praktyką

handlową

a)

samodzielne odkrycie lub stworzenie odnośnych informacji przez inną osobę;

b)

dokonanie inżynierii odwrotnej produktu przez osobę, która go zgodnie z prawem posiada

i na której nie spoczywa żaden prawny obowiązek ograniczania dostępu do odnośnych

informacji;

c)

pozyskanie, wykorzystanie lub ujawnienie informacji wymaganych lub dopuszczonych właściwym

prawem krajowym;

d)

wykorzystanie przez pracowników doświadczenia i umiejętności zdobytych uczciwie w

trakcie zwykłego przebiegu ich zatrudnienia.

5.

Żadne z postanowień niniejszej podsekcji nie jest rozumiane jako ograniczające wolność

wypowiedzi i informacji, w tym wolność mediów podlegającą ochronie w prawodawstwie

obu Stron.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby uczestnicy sądowego postępowania cywilnego, o którym

mowa w art. 249, lub osoby mające dostęp do dokumentów uwzględnionych w tym postępowaniu

podlegały zakazowi wykorzystania lub ujawnienia jakiejkolwiek rzeczywistej lub domniemanej

tajemnicy przedsiębiorstwa, którą właściwe organy sądowe - w odpowiedzi na należycie

uzasadniony wniosek zainteresowanej strony - oznaczyły jako poufną, a z którą wymienione

osoby zapoznały się na skutek wspomnianego uczestnictwa lub dostępu.

2.

Każda ze Stron stanowi, że w cywilnym postępowaniu sądowym, o którym mowa w art. 249,

uprawnienia jej organów sądowych obejmują co najmniej

a)

nakładanie środków tymczasowych uniemożliwiających pozyskanie, użycie lub ujawnienie

tajemnicy przedsiębiorstwa w sposób niezgodny z uczciwą praktyką handlową;

b)

wydawanie nakazów sądowych uniemożliwiających pozyskanie, użycie lub ujawnienie tajemnicy

przedsiębiorstwa w sposób niezgodny z uczciwą praktyką handlową;

c)

nakazywanie osobie, która wiedziała lub powinna była wiedzieć, że nabywa, wykorzystuje

lub ujawnia tajemnicę przedsiębiorstwa w sposób niezgodny z uczciwą praktyką handlową,

aby zapłaciła posiadaczowi tajemnicy przedsiębiorstwa odszkodowanie odpowiadające

szkodzie poniesionej w wyniku takiego pozyskania, użycia lub ujawnienia tajemnicy

przedsiębiorstwa;

d)

stosowanie szczególnych środków w celu ochrony poufności rzeczywistej lub domniemanej

tajemnicy przedsiębiorstwa powstałej w trakcie postępowania cywilnego dotyczącego

domniemanego pozyskania, wykorzystania i ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa w sposób

niezgodny z uczciwą praktyką handlową; takie szczególne środki mogą obejmować, zgodnie

z prawem krajowym właściwej Strony, możliwość

(i)

ograniczenia dostępu do całości lub części niektórych dokumentów;

(ii)

ograniczenia dostępu do przesłuchań oraz ich zapisów lub protokołów; oraz

(iii)

udostępnienia nieobjętej klauzulą poufności wersji orzeczenia sądowego, z której usunięto

lub zredagowano fragmenty zawierające tajemnice przedsiębiorstwa; oraz

e)

nałożenia kar na strony postępowania lub inne osoby podlegające właściwości sądu za

naruszenie środków zaradczych lub środków zastosowanych przez sąd na podstawie ust.

1 lub lit. d) niniejszego ustępu dotyczących ochrony rzeczywistej lub domniemanej

tajemnicy przedsiębiorstwa powstałej w trakcie danego postępowania.

3.

Strony nie mają obowiązku przeprowadzenia postępowania sądowego ani zastosowania środków

zaradczych, o których mowa w art. 249, w razie zachowania sprzecznego z uczciwą praktyką

handlową- zgodnie z ich odpowiednimi przepisami prawa krajowego - w celu ujawnienia

naruszenia przepisów, nadużycia lub nielegalnego działania bądź w celu ochrony prawnie

uzasadnionego interesu.

1.

Każda ze Stron chroni poufne informacje handlowe przekazane w celu uzyskania pozwolenia

na dopuszczenie produktu leczniczego do obrotu („pozwolenie na dopuszczenie do obrotu”)

przed ujawnieniem osobom trzecim, chyba że nadrzędny interes zdrowotny wymaga takiego

ujawnienia. Wszelkie poufne informacje handlowe są również objęte ochroną przed nieuczciwą

praktyką handlową.

2.

Każda ze Stron zapewnia, aby przez okres ośmiu lat od pierwszego pozwolenia na dopuszczenie

do obrotu na terytorium danej Strony organ publiczny odpowiedzialny za udzielenie

takiego pozwolenia nie brał pod uwagę poufnych informacji handlowych ani wyników badań

przedklinicznych i badań klinicznych przekazanych w pierwszym wniosku o wydanie pozwolenia

na dopuszczenie do obrotu, a następnie przedłożonych przez osobę lub podmiot -publiczny

lub prywatny - w załączeniu do innego wniosku o wydanie pozwolenia na wprowadzenie

produktu leczniczego do obrotu, bez wyraźnej zgody osoby lub podmiotu, który te dane

przedłożył, chyba że umowy międzynarodowe uznane przez obie Strony stanowią inaczej.

3.

W okresie dziesięciu lat, licząc od dnia udzielenia pierwszego pozwolenia na dopuszczenie

do obrotu na terytorium danej Strony, pozwolenie na dopuszczenie do obrotu udzielone

na każdy następny wniosek na podstawie wyników badań przedklinicznych lub badań klinicznych

przedłożonych w pierwszym pozwoleniu na dopuszczenie do obrotu nie umożliwia wprowadzenia

produktu leczniczego do obrotu, chyba że kolejny wnioskodawca przedstawi własne wyniki

badań przedklinicznych lub badań klinicznych (bądź wyniki takich badań wykorzystane

za zgodą strony, która przekazała informacje), spełniając w ten sposób te same wymogi

co pierwszy wnioskodawca.

Produkty niespełniające wymogów określonych w niniejszym ustępie nie są dopuszczane

do obrotu.

4.

Oprócz tego okres dziesięciu lat, o którym mowa w ust. 3, zostaje przedłużony do maksymalnie

11 lat, jeżeli podczas pierwszych ośmiu lat od uzyskania początkowego pozwolenia posiadacz

uzyskał pozwolenie na jedno lub kilka nowych wskazań terapeutycznych uznanych za przynoszące

znaczące korzyści kliniczne w porównaniu z istniejącymi metodami leczenia.

1.

Każda ze Stron uznaje tymczasowe prawo właściciela badania lub sprawozdania z badania

złożonego po raz pierwszy w celu uzyskania pozwolenia na dopuszczenie środka ochrony

roślin do obrotu. Podczas takiego okresu badanie lub sprawozdanie z badania nie może

być wykorzystywane na korzyść jakichkolwiek innych osób ubiegających się o uzyskanie

pozwolenia na dopuszczenie do obrotu środka ochrony roślin, z wyjątkiem przypadków,

gdy pierwszy właściciel wyraził na to wyraźną zgodę. W niniejszej podsekcji takie

tymczasowe prawo określa się mianem „ochrony danych”.

2.

Badanie lub sprawozdanie z badania, o którym mowa w ust. 1, musi spełniać następujące

wymogi

a)

być niezbędne do udzielenia pozwolenia lub zmiany pozwolenia w celu dopuszczenia stosowania

w odniesieniu do innej uprawy; oraz

b)

uzyskać certyfikat zgodności z zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej lub zasadami

dobrej praktyki doświadczalnej.

3.

Okres ochrony danych wynosi co najmniej dziesięć lat od udzielenia pierwszego pozwolenia

przez właściwy organ na terytorium zainteresowanej Strony. W przypadku środków ochrony

roślin charakteryzujących się niskim poziomem ryzyka okres ten może być przedłużony

do 13 lat.

4.

Okresy, o których mowa w ust. 3, przedłuża się o trzy miesiące dla każdego rozszerzenia

pozwolenia na zastosowania małoobszarowe, jeżeli posiadacz pozwolenia złoży wniosek

co najmniej pięć lat po dacie udzielenia pierwszego pozwolenia przez właściwy organ.

Całkowity okres ochrony danych nie może w żadnej sytuacji przekroczyć 13 lat. W przypadku

środków ochrony roślin charakteryzujących się niskim poziomem ryzyka całkowity okres

ochrony nie może w żadnej sytuacji przekroczyć 15 lat.

Pojęcie „zastosowanie małoobszarowe” oznacza wykorzystanie środka ochrony roślin na

terytorium danej Strony w odniesieniu do roślin lub produktów roślinnych, które nie

są powszechnie uprawiane na tym terytorium lub są powszechnie uprawiane, aby sprostać

wyjątkowym potrzebom związanym z ochroną roślin.

5.

Badanie podlega ochronie również, jeżeli jest ono niezbędne do odnowienia lub przeglądu

pozwolenia. W takich przypadkach okres ochrony danych wynosi 30 miesięcy.

6.

Każda ze Stron określa środki zobowiązujące wnioskodawcę i posiadaczy poprzednich

pozwoleń, mających siedzibę na terytorium Stron, do dzielenia się informacjami zastrzeżonymi,

tak aby uniknąć duplikowania testów na kręgowcach.

1.

Każda ze Stron chroni prawa do ochrony odmian roślin zgodnie z Międzynarodową konwencją

o ochronie nowych odmian roślin, łącznie z fakultatywnym wyjątkiem od prawa hodowcy,

o którym mowa w art. 15 wspomnianej konwencji, oraz współpracują w celu promowania

i egzekwowania tych praw.

2.

W odniesieniu do Republiki Armenii niniejszy artykuł stosuje się najpóźniej trzy lata

po dniu wejścia w życie niniejszej Umowy.

1.

Strony potwierdzają swoje zobowiązania wynikające z porozumienia TRIPS, a w szczególności

z jego części III. Każda ze Stron ustanawia określone w niniejszej sekcji środki uzupełniające,

procedury i środki zaradcze niezbędne, aby zapewnić egzekwowanie praw własności intelektualnej.

Te środki, procedury i środki zaradcze muszą być sprawiedliwe i słuszne, nie mogą

być nadmiernie skomplikowane czy kosztowne ani też pociągać za sobą nierozsądnych

ograniczeń czasowych czy nieuzasadnionych opóźnień.

2.

Środki, procedury i środki zaradcze, o których mowa w ust. 1, muszą być skuteczne,

proporcjonalne i odstraszające oraz muszą być stosowane w taki sposób, aby uniknąć

tworzenia przeszkód dla handlu legalnego oraz zapewnić ochronę przed ich naruszeniem.

3.

Do celów podsekcji II pojęcie „prawa własności intelektualnej” obejmuje co najmniej

następujące elementy

a)

prawo autorskie,

b)

prawa pokrewne prawu autorskiemu,

c)

prawo sui generis autora bazy danych,

d)

prawa autora topografii układu scalonego,

e)

prawa ze znaku towarowego,

f)

prawa ze wzoru,

g)

prawa z patentu łącznie z prawami wynikającymi z dodatkowych świadectw ochronnych,

h)

oznaczenia geograficzne,

i)

prawa ze wzoru użytkowego,

j)

prawa wynikające z systemu ochrony odmian roślin oraz

k)

nazwy handlowe, jeżeli są one chronione jako wyłączne prawa w danym prawie krajowym.

Tajemnica przedsiębiorstwa jest wyłączona z zakresu stosowania niniejszej sekcji.

Egzekwowanie ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa omówiono w art. 250.

Każda ze Stron za osoby uprawnione do występowania o zastosowanie środków, procedur

i środków zaradczych, o których mowa w niniejszej sekcji oraz w części III porozumienia

TRIPS, uznaje

a)

posiadaczy praw własności intelektualnej zgodnie z przepisami prawa właściwego;

b)

wszystkie inne osoby uprawnione do korzystania z tych praw, w szczególności licencjobiorców,

w zakresie dozwolonym przez prawo właściwe i zgodnie z nim;

c)

organizacje zbiorowego zarządzania prawami własności intelektualnej, które są prawnie

uznane za uprawnione do reprezentowania posiadaczy praw własności intelektualnej,

w zakresie dozwolonym przez prawo właściwe i zgodnie z nim;

d)

profesjonalne organizacje zrzeszające pełnomocników, prawnie uznane za uprawnione

do reprezentowania posiadaczy praw własności intelektualnej, w zakresie dozwolonym

przez prawo właściwe i zgodnie z nim.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby nawet przed rozpoczęciem postępowania dotyczącego istoty

sprawy, na wniosek podmiotu, który przedstawił rozsądnie dostępne dowody uzasadniające

zarzut naruszenia jego prawa własności intelektualnej lub zagrożenie naruszenia tego

prawa, właściwe organy sądowe mogły nakazać wprowadzenie natychmiastowych i skutecznych

środków tymczasowych w celu zabezpieczenia odpowiednich dowodów dotyczących domniemanego

naruszenia, z zastrzeżeniem ochrony informacji poufnych.

2.

Środki tymczasowe, o których mowa w ust. 1, mogą obejmować szczegółowy opis z pobieraniem

próbek lub bez lub zajęcie fizyczne domniemanych towarów naruszających prawo, a także,

w stosownych przypadkach, materiałów i narzędzi użytych do produkcji lub dystrybucji

takich towarów oraz związanych z nimi dokumentów. W razie konieczności środki tymczasowe

podejmuje się bez wysłuchania drugiej strony, w szczególności w przypadku gdy jakakolwiek

zwłoka może spowodować dla posiadacza praw nieodwracalną szkodę lub gdy istnieje wyraźne

ryzyko, że dowody zostaną zniszczone. Druga strona ma prawo do bycia wysłuchaną w

rozsądnym terminie.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby w postępowaniach cywilnych w sprawie naruszenia prawa

własności intelektualnej oraz w odpowiedzi na uzasadniony i odpowiedni wniosek strony

skarżącej właściwe organy sądowe mogły nakazać, by informacje dotyczące pochodzenia

i sieci dystrybucyjnych towarów i usług naruszających prawo własności intelektualnej

zostały dostarczone przez sprawcę naruszenia, każdą inną osobę będącą stroną sporu

lub świadka w takiej sprawie.

Do celów niniejszego ustępu termin „każda inna osoba” oznacza osobę, która

a)

znajdowała się w posiadaniu towarów naruszających prawo na skalę handlową;

b)

korzystała z usług naruszających prawo na skalę handlową;

c)

świadczyła na skalę handlową usługi wykorzystywane w działaniach naruszających prawo

lub

d)

została wskazana przez osobę, o której mowa w niniejszym ustępie, jako zaangażowana

w produkcję, wytwarzanie lub dystrybucję towarów lub świadczenie usług.

W stosownych przypadkach, informacja, o której mowa w niniejszym ustępie, zawiera

a)

nazwy i adresy producentów, wytwórców, dystrybutorów, dostawców oraz innych poprzednich

posiadaczy towarów lub usług, jak również przewidywanych hurtowników i detalistów

oraz

b)

informacje o produkowanych, wytworzonych, dostarczonych, otrzymanych lub zamówionych

ilościach, jak również o cenie uzyskanej za dane towary lub usługi.

2.

Niniejszy artykuł stosuje się bez uszczerbku dla innych przepisów, które

a)

przyznają podmiotowi uprawnionemu prawa do otrzymania pełniejszej informacji;

b)

regulują wykorzystanie informacji przekazanej na podstawie niniejszego artykułu w

postępowaniach cywilnych i karnych;

c)

regulują odpowiedzialność za niewłaściwe skorzystanie z prawa do informacji;

d)

umożliwiają odmowę przekazania informacji, które zmusiłyby osobę, o której mowa w

ust. 1, do przyznania się do udziału lub udziału jej bliskich krewnych w naruszeniu

prawa własności intelektualnej, lub

e)

regulują ochronę poufności źródeł informacji lub przetwarzania danych osobowych.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby organy sądowe mogły - na wniosek wnioskodawcy - wydać

przeciwko domniemanemu sprawcy naruszenia tymczasowy nakaz sądowy mający zapobiec

jakiemukolwiek nieuchronnemu naruszeniu prawa własności intelektualnej. Organy sądowe

mogą również zabronić, tymczasowo, a w razie ustanowienia w prawie krajowym kary pieniężnej,

w stosownych przypadkach, pod rygorem jej okresowego uiszczania, , dalszego domniemanego

naruszania tego prawa, lub w przypadku kontynuowania naruszenia, nakazać złożenie

zabezpieczenia zapewniającego pokrycie strat poniesionych przez posiadacza prawa.

Tymczasowy nakaz sądowy może być także wydany na tych samych warunkach przeciwko pośrednikowi,

którego usługi są używane przez osobę trzecią do naruszania prawa własności intelektualnej.

2.

Tymczasowy nakaz sądowy może być także wydany w celu zajęcia lub przekazania towarów,

w stosunku do których istnieje podejrzenie, że naruszają prawo własności intelektualnej,

aby zapobiec wprowadzeniu ich do obrotu lub przepływowi w kanałach handlowych.

3.

W przypadku domniemanych naruszeń na skalę handlową każda ze Stron zapewnia, aby w

przypadku, gdy wnioskodawca wskaże okoliczności, które mogłyby zagrozić naprawieniu

szkód, organy sądowe mogły zarządzić tymczasowe zajęcie ruchomości i nieruchomości

domniemanego sprawcy naruszenia, łącznie z zablokowaniem jego konta bankowego i innych

aktywów. W tym celu właściwe organy mogą zarządzić przedłożenie dokumentów bankowych,

finansowych lub handlowych lub stosowny dostęp do odpowiednich informacji.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby właściwe organy sądowe mogły nakazać, - na wniosek wnioskodawcy

oraz bez uszczerbku dla jakichkolwiek odszkodowań należnych uprawnionemu z tytułu

naruszenia- oraz bez żadnego rodzaju rekompensaty, co najmniej ostateczne wycofanie

z kanałów handlowych lub zniszczenie towarów, w przypadku których stwierdzono naruszenie

prawa własności intelektualnej. W stosownych przypadkach właściwe organy sądowe mogą

również nakazać zniszczenie głównych materiałów i narzędzi wykorzystywanych do tworzenia

lub wytwarzania tych towarów.

2.

Organy sądowe Stron mogą nakazać, aby środki, o których mowa w ust. 1, były podejmowane

na koszt sprawcy naruszenia, chyba że istnieją szczególne powody przemawiające za

innym rozwiązaniem.

Każda ze Stron zapewnia, aby w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa własności intelektualnej

w orzeczeniu sądowym, organy sądowe mogły wydać przeciwko sprawcy naruszenia, a także

przeciwko pośrednikowi, z usług którego korzysta osoba trzecia celem naruszania prawa

własności intelektualnej, nakaz sądowy zakazujący dalszego naruszania.

Strona może postanowić, że w stosownych przypadkach i na wniosek osoby, która może

podlegać środkom określonym w art. 259 lub art. 260 właściwe organy sądowe, zamiast

zastosować środki ustanowione w wymienionych artykułach, mogą zasądzić odszkodowanie

pieniężne na rzecz strony poszkodowanej. Tego rodzaju odszkodowanie pieniężne wypłacane

jest, jeżeli osoba podlegająca takim środkom działała nieumyślnie i nie dopuściła

się niedbalstwa oraz jeżeli wykonanie środków, o których mowa w art. 259 i 260, spowodowałoby

dla niej niewspółmierną szkodę, a odszkodowanie pieniężne na rzecz strony poszkodowanej

wydaje się stosunkowo satysfakcjonujące.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby na wniosek poszkodowanej strony właściwe organy sądowe

nakazały sprawcy naruszenia, który świadomie lub mając rozsądne podstawy do posiadania

takiej wiedzy, zaangażował się w naruszającą działalność, wypłacenie uprawnionemu

odszkodowań odpowiednich do rzeczywistego uszczerbku, jaki poniósł on w wyniku naruszenia.

Ustanawiając odszkodowanie, organy sądowe

a)

uwzględniają wszystkie odpowiednie zagadnienia, takie jak negatywne skutki gospodarcze,

łącznie z utraconymi zyskami, poniesione przez stronę poszkodowaną, wszelki nieuczciwy

zysk osiągnięty przez sprawcę naruszenia oraz, w stosownych przypadkach, elementy

inne niż czynniki gospodarcze, takie jak szkoda moralna, jaką uprawniony odniósł wskutek

naruszenia; lub

b)

jako alternatywę do lit. a) mogą one, w stosownych przypadkach, ustanowić odszkodowanie

jako płatność ryczałtową na podstawie co najmniej takich elementów, jak wysokość opłat

licencyjnych lub opłat należnych w przypadku złożenia przez sprawcę naruszenia wniosku

o upoważnienie do wykorzystywania danych praw własności intelektualnej.

2.

W przypadku gdy sprawca naruszenia nie zaangażował się w naruszającą działalność świadomie

lub mając rozsądne podstawy do posiadania takiej wiedzy, Strona może postanowić, że

organy sądowe mogą wydać - na korzyść strony poszkodowanej - nakaz zwrotu zysku lub

zapłaty odszkodowań, których wysokość może być ustalona wcześniej.

Każda ze Stron zapewnia, aby rozsądne i proporcjonalne koszty sądowe oraz inne wydatki

poniesione przez stronę wygrywającą były co do zasady pokrywane przez stronę przegrywającą,

chyba że jest to sprzeczne z zasadą sprawiedliwości.

Każda ze Stron zapewnia, aby w ramach postępowania sądowego wszczętego w przypadku

naruszenia prawa własności intelektualnej organy sądowe mogły, na wniosek wnioskodawcy,

a na koszt sprawcy naruszenia, zarządzić odpowiednie środki w celu upowszechnienia

informacji dotyczącej orzeczenia, w tym również jego wyeksponowania i publikacji w

całości lub w części.

Strony uznają, że do celów stosowania środków, procedur i środków zaradczych ustanowionych

w niniejszej sekcji opatrzenie dzieła literackiego lub artystycznego imieniem i nazwiskiem

autora w zwykły sposób jest wystarczające dla utożsamienia autora z tym dziełem, chyba

że dostępne dowody wskazują inaczej, co w konsekwencji uprawnia go do wszczęcia postępowania

o naruszenie.

1.

Przy stosowaniu w ramach kontroli granicznej środków mających na celu egzekwowanie

praw własności intelektualnej każda ze Stron zapewnia spójność ze swoimi zobowiązaniami

wynikającymi z GATT z 1994 r. oraz porozumienia TRIPS.

2.

W celu zapewnienia skutecznej ochrony praw własności intelektualnej w obszarach celnych

Stron ich organy celne przyjmują szereg rozwiązań w celu wykrywania przesyłek zawierających

towary mogące naruszać prawa własności intelektualnej, o których mowa w ust. 3 i 4.

Rozwiązania te obejmują techniki oceny ryzyka oparte między innymi na informacjach

pochodzących z praw, danych wywiadowczych oraz kontroli ładunków.

3.

Na wniosek uprawnionego organy celne każdej ze Stron stosują odpowiednie środki pozwalające

zatrzymać lub zawiesić zwolnienie objętych kontrolą celną towarów, w odniesieniu do

których istnieje podejrzenie naruszenia znaków towarowych, praw autorskich i praw

pokrewnych, oznaczeń geograficznych, patentów, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych,

topografii układów scalonych i praw do ochrony odmian roślin.

4.

Nie później niż trzy lata od dnia wejścia w życie niniejszej Umowy Strony podejmą

dyskusje na temat uprawnień swoich organów celnych do utrzymania w mocy lub zawieszenia

- z własnej inicjatywy - zwolnienia objętych kontrolą celną towarów, w odniesieniu

do których istnieje podejrzenie naruszenia znaków towarowych, praw autorskich i praw

pokrewnych, oznaczeń geograficznych, patentów, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych,

topografii układów scalonych i praw do ochrony odmian roślin.

5.

Niezależnie od postanowień ust. 3 Strona może - choć nie musi - podjąć decyzję o zastosowaniu

takich środków do przywozu towarów wprowadzonych do obrotu w innym państwie przez

posiadacza praw lub za jego zgodą.

6.

Strony zgodnie postanawiają współpracować w odniesieniu do międzynarodowego handlu

towarami, które mogą naruszać prawa własności intelektualnej. W tym celu każda ze

Stron ustanawia punkt kontaktowy w ramach swojej administracji celnej i powiadamia

o tym drugą Stronę. Współpraca taka obejmuje wymianę informacji dotyczących mechanizmów

uzyskiwania danych od uprawnionych, najlepszych praktyk i doświadczeń w zakresie strategii

zarządzania ryzykiem, jak również informacji pomagających w identyfikowaniu przesyłek

zawierających towary, w przypadku których podejrzewa się naruszenie prawa własności

intelektualnej. Wszelkie informacje przekazuje się z pełnym poszanowaniem przepisów

o ochronie danych osobowych mających zastosowanie na terytorium każdej ze Stron.

7.

Bez uszczerbku dla innych form współpracy do celów egzekwowania praw własności intelektualnej

w kontroli granicznej stosuje się Protokół II dotyczący wzajemnej pomocy administracyjnej

w sprawach celnych.

8.

Bez uszczerbku dla ogólnych kompetencji Komitetu Partnerstwa Podkomitet ds. Celnych,

o którym mowa w art. 126, jest odpowiedzialny za zapewnienie należytego funkcjonowania

i wykonania niniejszej sekcji, ustalanie priorytetów i ustanawianie odpowiednich procedur

współpracy między właściwymi organami obu Stron.

1.

Każda ze Stron wspiera

a)

tworzenie przez stowarzyszenia bądź organizacje handlowe lub zawodowe kodeksów postępowania,

mających na celu poprawę egzekwowania praw własności intelektualnej; oraz

b)

przedkładanie właściwym organom każdej ze Stron projektów kodeksów postępowania oraz

wszelkich ocen stosowania kodeksów postępowania.

1.

Strony współpracują w celu wspierania wdrażania praw i obowiązków określonych w niniejszym

rozdziale.

2.

W ramach współpracy między Stronami podejmuje się między innymi następujące działania

a)

wymianę informacji na temat ram prawnych w dziedzinie praw własności intelektualnej

oraz stosownych przepisów dotyczących ich ochrony i egzekwowania, a także wymianę

doświadczeń w Unii Europejskiej i Republice Armenii w zakresie postępów w pracach

legislacyjnych w tych kwestiach;

b)

wymianę doświadczeń i informacji na temat egzekwowania praw własności intelektualnej;

c)

wymianę doświadczeń w zakresie egzekwowania praw własności intelektualnej na szczeblu

centralnym i niższym od centralnego przez organy celne, policję, organy administracyjne

i sądowe;

d)

koordynację działań w celu zapobiegania wywozowi podrobionych towarów, w tym również

z państwami trzecimi;

e)

budowanie zdolności oraz wymianę i szkolenie pracowników;

f)

promowanie i rozpowszechnianie informacji na temat praw własności intelektualnej,

między innymi w środowisku przedsiębiorców i w społeczeństwie obywatelskim, a także

zwiększanie świadomości społecznej dotyczącej tej problematyki wśród konsumentów i

posiadaczy praw;

g)

zacieśnianie współpracy instytucjonalnej, na przykład między urzędami ds. własności

intelektualnej obu Stron; oraz

h)

aktywne zwiększanie świadomości i inicjatywy edukacyjne wśród ogółu społeczeństwa

w zakresie polityki praw własności intelektualnej, m.in. przez formułowanie skutecznych

strategii w celu określenia kluczowych odbiorców oraz tworzenie programów komunikacyjnych

służących podniesieniu świadomości konsumentów i mediów na temat skutków naruszania

własności intelektualnej, w tym zagrożeń dla zdrowia i bezpieczeństwa oraz powiązań

z przestępczością zorganizowaną.

3.

Bez uszczerbku dla ust. 1 i 2 celem ich uzupełnienia Strony prowadzą - stosownie do

potrzeb - skuteczny dialog w kwestiach związanych z prawami własności intelektualnej,

w ramach którego rozpatrywane będą kwestie istotne z punktu widzenia ochrony i egzekwowania

praw własności intelektualnej będących przedmiotem niniejszego rozdziału oraz inne

znaczące kwestie.

Strony potwierdzają swoje wzajemne prawa i obowiązki wynikające ze zmienionego Porozumienia

w sprawie zamówień rządowych z 2012 r. (

1.

W odniesieniu do zamówień objętych załącznikiem XI do niniejszej Umowy Strony stosują

odpowiednio postanowienia art. I-IV, art. VI-XV, art. XVI.1-XVI.3, art. XVII i XVIII

Porozumienia WTO w sprawie zamówień rządowych.

2.

Komitet Partnerstwa może zdecydować o zmianie załącznika XI do niniejszej Umowy. Jeśli

chodzi o procedurę zmiany lub poprawienia wymienionego załącznika przez jedną ze Stron,

Strony stosują odpowiednio postanowienia art. XIX Porozumienia WTO w sprawie zamówień

rządowych, z zastrzeżeniem bezpośredniego powiadomienia drugiej Strony, zaś odniesienia

do mechanizmu rozstrzygania sporów rozumie się jako odniesienia do rozdziału 13.

W odniesieniu do zamówień objętych odpowiednimi załącznikami do dodatku I do Porozumienia

WTO w sprawie zamówień rządowych, a także do zamówień objętych załącznikiem XI do

niniejszej Umowy Strony stosują następujące ograniczenia dodatkowe

Elektroniczna publikacja ogłoszeń o zamówieniu

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby wszystkie ogłoszenia o planowanych zamówieniach były

udostępniane bezpośrednio i nieodpłatnie za pomocą środków elektronicznych za pośrednictwem

pojedynczego punktu dostępu w internecie. Ponadto ogłoszenia mogą być też publikowane

na łamach odpowiedniego medium papierowego. Tego rodzaju medium musi być szeroko rozpowszechnione,

a ogłoszenia muszą być łatwo dostępne dla odbiorców, co najmniej do upływu terminu

wskazanego w ogłoszeniu.

Wymogi dotyczące procedur odwoławczych

2.

Każda ze Stron zapewnia, aby zastosowane środki dotyczące procedur odwoławczych określonych

w art. XVIII Porozumienia WTO w sprawie zamówień rządowych zapewniały niezbędne uprawnienia

do

a)

wprowadzenia - w najwcześniejszym możliwym terminie, w drodze postępowania zabezpieczającego

- środków tymczasowych w celu naprawy domniemanego naruszenia lub zapobieżenia dalszym

szkodom wobec zainteresowanych podmiotów, w tym zawieszenia lub doprowadzenia do zawieszenia

procedury udzielania zamówienia publicznego lub wykonania decyzji podjętych przez

instytucję zamawiającą;

b)

uchylenia lub doprowadzenia do uchylenia bezprawnych decyzji, w tym usunięcia dyskryminujących

warunków technicznych, ekonomicznych lub finansowych zawartych w ogłoszeniu o planowanym

zamówieniu, dokumentach zamówienia lub we wszelkich innych dokumentach związanych

z procedurą udzielenia zamówienia; oraz

c)

przyznania odszkodowania podmiotom, które doznały uszczerbku w wyniku naruszenia.

3.

W przypadku odwołania od decyzji o udzieleniu zamówienia każda ze Stron zapewnia,

aby instytucja zamawiająca nie mogła zawrzeć umowy, dopóki organ odwoławczy nie rozpatrzy

wniosku o zastosowanie środków tymczasowych albo odwołania. Zawieszenie wygasa najwcześniej

wraz z upływem okresu zawieszenia, o którym mowa w ust. 6.

4.

Każda ze Stron zapewnia, aby decyzje podjęte przez organy odpowiedzialne za procedury

odwoławcze mogły być skutecznie egzekwowane.

5.

Członkowie niezależnych organów odwoławczych nie reprezentują żadnej instytucji zamawiającej.

Każda ze Stron zapewnia, aby organy odpowiedzialne za procedury odwoławcze o charakterze

innym niż sądowe

a)

zawsze uzasadniały one swoje decyzje na piśmie;

b)

wszelkie domniemane nielegalne środki zastosowane przez niezależny organ odwoławczy

oraz wszelkie domniemane uchybienia w wykonywaniu powierzonych mu uprawnień mogły

być przedmiotem kontroli sądowej lub kontroli ze strony innego niezależnego organu

będącego sądem lub trybunałem i niezależnego od instytucji zamawiającej i organu odwoławczego;

c)

członkowie takiego niezależnego organu byli powoływani i odwoływani na takich samych

warunkach jak sędziowie, jeżeli chodzi o organ odpowiedzialny za ich powołanie, okres

ich kadencji oraz ich odwołanie;

d)

co najmniej przewodniczący takiego niezależnego organu miał takie same kwalifikacje

prawne i zawodowe jak sędziowie; oraz

e)

niezależny organ podejmował decyzje po przeprowadzeniu postępowania, w którym wysłuchane

są obie strony, a decyzje te są prawnie wiążące w sposób określony przez każdą ze

Stron.

Okres zawieszenia

6.

Instytucja zamawiająca nie może zawrzeć umowy w wyniku decyzji o udzieleniu zamówienia

wchodzącego w zakres niniejszego rozdziału przed upływem

a)

okresu zawieszenia wynoszącego co najmniej 10 dni kalendarzowych ze skutkiem od dnia

następującego po dniu, w którym decyzja o udzieleniu zamówienia została wysłana do

zainteresowanych oferentów i kandydatów, za pomocą faksu lub środków elektronicznych;

lub

b)

okresu zawieszenia wynoszącego co najmniej 15 dni kalendarzowych ze skutkiem od dnia

następującego po dniu, w którym decyzja o udzieleniu zamówienia została wysłana do

zainteresowanych oferentów i kandydatów, lub co najmniej 10 dni kalendarzowych ze

skutkiem od dnia następującego po dniu otrzymania decyzji o udzieleniu zamówienia

w przypadku komunikacji za pomocą innych środków.

W innym wypadku Strona może postanowić, że bieg okresu zawieszenia rozpoczyna się

w momencie publikacji decyzji o udzieleniu zamówienia w nieodpłatnym medium elektronicznym

zgodnie z art. XVI. 2 Porozumienia WTO w sprawie zamówień rządowych.

Oferenci są uważani za zainteresowanych do czasu ich ostatecznego wykluczenia. Wykluczenie

ma charakter ostateczny, jeśli zainteresowani oferenci zostali o nim powiadomieni

i jeżeli zostało ono uznane za zgodne z prawem przez niezależny organ odwoławczy albo

nie może już podlegać procedurze odwołania. Kandydaci są uważani za zainteresowanych,

jeżeli przed zawiadomieniem o decyzji o udzieleniu zamówienia instytucja zamawiająca

nie przekazała informacji o odrzuceniu ich wniosku zainteresowanym oferentom.

7.

Strona może postanowić, że okresów zawieszenia, o których mowa w ust. 6 akapit pierwszy

lit. a) i b), nie stosuje się w następujących przypadkach

a)

jeżeli jedynym zainteresowanym oferentem w rozumieniu ust. 6 akapit trzeci jest ten,

któremu udzielono zamówienia, i nie ma innych zainteresowanych kandydatów;

b)

w przypadku zamówienia udzielonego na podstawie umowy ramowej; oraz

c)

w przypadku szczególnego zamówienia udzielonego na podstawie dynamicznego systemu

zakupów.

Nieskuteczność

8.

Każda ze Stron zapewnia - w przypadku gdy instytucja zamawiająca bezzasadnie udzieliła

zamówienia bez wcześniejszej publikacji - aby takie zamówienie było uznawane za nieskuteczne

przez organ odwoławczy niezależny od instytucji zamawiającej lub przez organ sądowy

lub by jego nieskuteczność była wynikiem decyzji takiego organu.

W przepisach prawa każdej ze Stron określa się konsekwencje uznania zamówienia za

nieskuteczne przez ustanowienie anulowania z mocą wsteczną wszelkich zobowiązań umownych

bądź anulowania zobowiązań jeszcze niezrealizowanych. W tym ostatnim przypadku Strona

przewiduje zastosowanie innego rodzaju sankcji.

9.

Strona może postanowić, że organ odwoławczy lub sądowy nie może uznać zamówienia za

nieskuteczne, mimo że zostało ono udzielone bezprawnie, jeżeli taki organ odwoławczy

lub sądowy stwierdzi, po przeanalizowaniu wszelkich istotnych aspektów, że nadrzędne

cele związane z interesem ogólnym wymagają utrzymania skutków zamówienia. W takim

wypadku Strona przewiduje zastosowanie innego rodzaju sankcji.

Niedyskryminacja istniejących przedsiębiorstw

10.

Każda ze Stron zapewnia, aby dostawcy drugiej Strony, którzy prowadzą już działalność

komercyjną na jej terytorium w wyniku ustanowienia, przejęcia lub utrzymania osoby

prawnej, korzystali z traktowania narodowego w zakresie udzielania jakichkolwiek zamówień

publicznych danej Strony na jej terytorium. Obowiązek ten stosuje się bez względu

na to, czy zamówienie jest objęte załącznikami Stron do dodatku I do Porozumienia

WTO w sprawie zamówień rządowych lub załącznikiem XI do niniejszej Umowy.

Zastosowanie mają przy tym wyjątki ogólne ustanowione w art. III Porozumienia WTO

w sprawie zamówień rządowych.

1.

Strony odwołują się do Agendy 21 Konferencji Narodów Zjednoczonych „Środowisko i Rozwój”

z 1992 r., Deklaracji Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) dotyczącej podstawowych

zasad i praw w pracy z 1998 r., Planu działań w sprawie zrównoważonego rozwoju przyjętego

w Johannesburgu w 2002 r., deklaracji ministerialnej Rady Gospodarczo-społecznej ONZ

zatytułowanej: „Tworzenie na poziomie krajowym i międzynarodowym środowiska sprzyjającego

generowaniu pełnego i produktywnego poziomu zatrudnienia i godnej pracy dla wszystkich

oraz jego wpływu na zrównoważony rozwój” z 2006 r., deklaracji MOP dotyczącej sprawiedliwości

społecznej na rzecz uczciwej globalizacji z 2008 r., dokumentu końcowego Konferencji

ONZ z 2012 r. w sprawie Zrównoważonego Rozwoju zatytułowanego „Przyszłość, jakiej

chcemy” oraz przyjętego w 2015 r. programu ONZ zatytułowanego: „Przekształcamy nasz

świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030”. Strony potwierdzają swoje zobowiązania

w zakresie promowania rozwoju handlu międzynarodowego w sposób przyczyniający się

do realizacji celu zrównoważonego rozwoju, dla dobra obecnych i przyszłych pokoleń,

oraz zapewniający uwzględnianie i odzwierciedlanie tego celu na wszystkich poziomach

swoich stosunków handlowych.

2.

Strony potwierdzają zaangażowanie w podejmowanie działań na rzecz zrównoważonego rozwoju,

którego filary, czyli rozwój gospodarczy, społeczny oraz ochrona środowiska, są ze

sobą powiązane i wzajemnie się uzupełniają. Podkreślają korzyści z uwzględnienia związanych

z handlem zagadnień dotyczących pracy i środowiska, jako części globalnego podejścia

do handlu i zrównoważonego rozwoju.

3.

W niniejszym rozdziale „praca” obejmuje zagadnienia odpowiadające strategicznym celom

MOP, wyrażonym w programie godnej pracy, uzgodnionym w deklaracji dotyczącej sprawiedliwości

społecznej na rzecz uczciwej globalizacji z 2008 r.

Uznając wzajemne prawo do określenia polityki i priorytetów zrównoważonego rozwoju,

ustanowienia własnych krajowych norm w zakresie ochrony środowiska i ochrony pracy

oraz do przyjęcia lub zmiany w związku z tym odpowiednich przepisów ustawowych i polityk,

zgodnie ze swoimi zobowiązaniami wynikającymi z uznanych na poziomie międzynarodowym

norm i umów, o których mowa w art. 274 i 275, każda ze Stron dąży do zapewnienia,

aby jej krajowe przepisy i polityki przewidywały wysoki poziom ochrony środowiska

i pracy oraz mu sprzyjały, i podejmują starania, aby wciąż ulepszać te przepisy i

polityki oraz podstawowe poziomy ochrony

1.

Strony uznają pełne i wydajne zatrudnienie oraz godną pracę dla wszystkich za kluczowe

elementy w kontekście globalizacji oraz potwierdzają swoje zobowiązanie do promowania

rozwoju handlu międzynarodowego w sposób sprzyjający pełnemu i wydajnemu zatrudnieniu

oraz godnej pracy dla wszystkich. W tym kontekście Strony zobowiązują się do wzajemnych

konsultacji i współpracy, w stosownych przypadkach, na temat związanych z handlem

zagadnień dotyczących pracy, będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

2.

Zgodnie ze swoimi zobowiązaniami wynikającymi z członkostwa w MOP oraz z Deklaracji

MOP dotyczącej Podstawowych Zasad i Praw w Pracy oraz działań uzupełniających z 1998 r.

Strony zobowiązują się do przestrzegania, promowania i stosowania w prawie i w praktyce,

na całym swoim terytorium uznanych na poziomie międzynarodowym podstawowych norm pracy,

zapisanych w najważniejszych konwencjach MOP i protokołach do tych konwencji, takich

jak w szczególności

a)

wolność zrzeszania się oraz skuteczne uznawanie prawa do negocjacji zbiorowych;

b)

likwidacja wszelkich form pracy przymusowej lub obowiązkowej;

c)

skuteczne zniesienie pracy dzieci; oraz

d)

likwidacja dyskryminacji w obszarze zatrudnienia i wykonywania zawodu.

3.

Strony potwierdzają swoje zobowiązanie do skutecznego wdrożenia w prawie i w praktyce

podstawowych, priorytetowych i innych konwencji MOP, jak również protokołów do tych

konwencji, ratyfikowanych odpowiednio przez państwa członkowskie oraz Republikę Armenii.

4.

Strony rozważają również ratyfikację pozostałych, priorytetowych i innych konwencji,

które MOP zaklasyfikowała jako aktualne. W tym kontekście Strony prowadzą regularną

wymianę informacji na temat swojej sytuacji i postępów w zakresie procesu ratyfikacyjnego.

5.

Strony uznają, że naruszenie fundamentalnych zasad i praw w pracy nie może stanowić

pretekstu ani być wykorzystane w jakikolwiek inny sposób jako uzasadniona przewaga

komparatywna, a standardy pracy nie mogą być wykorzystywane dla protekcjonistycznych

celów handlowych.

1.

Strony uznają znaczenie międzynarodowego zarządzania i umów dotyczących środowiska

jako odpowiedzi wspólnoty międzynarodowej na światowe lub regionalne problemy związane

ze środowiskiem oraz podkreślają konieczność wzmacniania wzajemnego wspierania polityk

w dziedzinie handlu oraz środowiska. W tym kontekście Strony zobowiązują się w stosownych

przypadkach do konsultacji i współpracy w zakresie negocjacji na temat związanych

z handlem zagadnień środowiskowych oraz innych zagadnień środowiskowych związanych

z handlem, będących przedmiotem wspólnego zainteresowania.

2.

Strony potwierdzają swoje zobowiązanie do skutecznego wdrożenia wielostronnych umów

dotyczących środowiska, których są stronami, w swoich przepisach ustawowych i praktyce.

3.

Strony prowadzą regularną wymianę informacji na temat sytuacji i postępów w zakresie

procesu ratyfikacyjnego wielostronnych umów dotyczących środowiska lub zmian do tych

umów

4.

Strony potwierdzają swoje zobowiązanie do osiągnięcia celów Ramowej konwencji Narodów

Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) z 1992 r., protokołu do tej konwencji

przyjętego w Kioto w 1998 r. oraz porozumienia paryskiego z 2015 r. Strony zobowiązują

się do współpracy w celu wzmocnienia wielostronnego, opartego na przepisach systemu

w ramach UNFCCC oraz do współpracy w zakresie dalszego rozwijania i wdrażania międzynarodowych

ram dotyczących zmian klimatu w ramach UNFCCC oraz związanych z nimi umów i decyzji.

5.

Żadne z postanowień niniejszej Umowy nie stanowi przeszkody dla podjęcia lub zachowania

przez Strony jakichkolwiek środków w celu wdrożenia wielostronnych umów dotyczących

środowiska, których są stronami, pod warunkiem że takie środki nie są stosowane w

sposób, który stanowiłby narzędzie służące arbitralnemu lub nieuzasadnionemu wprowadzaniu

różnic między Stronami lub ukryte ograniczenie handlu.

Strony potwierdzają zaangażowanie w intensywniejsze przyczynianie się handlu do celów

zrównoważonego rozwoju w wymiarze gospodarczym, społecznym i środowiskowym. W tym

celu Strony

a)

uznają korzystny wpływ, jaki podstawowe normy pracy i godna praca mogą wywierać na

efektywność gospodarczą, innowacyjność i wydajność, oraz dążą do większej spójności

między politykami handlowymi a politykami pracy;

b)

podejmują wszelkie działania w celu ułatwienia i promowania handlu i inwestycji w

przyjazne dla środowiska towary i usługi, w tym poprzez usuwanie związanych z nimi

barier pozataryfowych;

c)

starają się ułatwiać usuwanie przeszkód w handlu lub inwestycjach w odniesieniu do

towarów i usług mających szczególne znaczenie dla łagodzenia skutków zmiany klimatu

i przystosowania się do niej, takich jak zrównoważone i odnawialne źródła energii,

energooszczędne produkty i usługi, między innymi przez

(i)

przyjęcie ram politycznych sprzyjających wprowadzaniu najlepszych dostępnych technologii;

(ii)

promowanie standardów odpowiadających na problemy środowiskowe i gospodarcze; oraz

(iii)

minimalizowanie barier technicznych w handlu;

d)

zgodnie postanawiają promować handel towarami, które sprzyjają lepszym warunkom socjalnym

i praktykom przyjaznym dla środowiska, w tym towarami, które są objęte dobrowolnymi

systemami zapewniania zgodności ze zrównoważonym rozwojem, takimi jak sprawiedliwy

i etyczny handel oraz oznakowania ekologiczne; oraz

e)

zgodnie postanawiają współpracować w zakresie promowania społecznej odpowiedzialności

przedsiębiorstw, w tym poprzez wymianę informacji i najlepszych praktyk. W tym celu

Strony korzystają z uznanych na szczeblu międzynarodowym odpowiednich zasad i porozumień,

takich jak Wytyczne OECD dla przedsiębiorstw wielonarodowych, inicjatywa Global Compact

oraz Trójstronna deklaracja zasad dotyczących przedsiębiorstw wielonarodowych i polityki

społecznej MOP z 1977 r.

1.

Strony uznają wagę zapewnienia ochrony i zrównoważonego korzystania z różnorodności

biologicznej jako głównego elementu służącego osiągnięciu zrównoważonego rozwoju oraz

potwierdzają swoje zaangażowanie w ochronę i zrównoważone korzystanie z różnorodności

biologicznej, zgodnie z Konwencją o różnorodności biologicznej z 1992 r. i ratyfikowanymi

protokołami do tej konwencji, strategicznym planem na rzecz różnorodności biologicznej,

konwencją o międzynarodowym handlu dzikimi zwierzętami i roślinami gatunków zagrożonych

wyginięciem z 1973 r. (CITES) oraz innymi odpowiednimi instrumentami międzynarodowymi,

których są stronami.

2.

W tym celu Strony

a)

promują zrównoważone wykorzystanie zasobów naturalnych i przyczyniają się do ochrony

różnorodności biologicznej w ramach działalności handlowej;

b)

wymieniają informacje na temat działań w zakresie handlu produktami opartymi na zasobach

naturalnych, mając na celu zatrzymanie procesu utraty różnorodności biologicznej i

zmniejszenie presji na różnorodność biologiczną oraz, w stosownych przypadkach, współpracują

w celu zmaksymalizowania wpływu oraz zapewnienia wzajemnego wspierania się polityk;

c)

promują wpisywanie do dodatków do CITES gatunków, które spełniają określone w tej

konwencji kryteria wymagane do takiego włączenia;

d)

przyjmują i wdrażają skuteczne środki przeciwdziałające nielegalnemu handlowi produktami

pochodzącymi z dzikich zwierząt lub roślin, w tym gatunkami chronionymi na mocy CITES,

a także współpracują w ramach walki z nielegalnym handlem; oraz

e)

współpracują na poziomie regionalnym i globalnym w celu promowania

(i)

ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej w ekosystemach naturalnych

lub rolnych, w tym gatunków zagrożonych, ich siedlisk, obszarów naturalnych objętych

specjalną ochroną oraz różnorodności genetycznej;

(ii)

przywrócenia ekosystemów oraz wyeliminowania lub zmniejszenia negatywnego oddziaływania

na środowisko wynikającego z wykorzystywania żywych i nieożywionych zasobów naturalnych

lub ekosystemów; oraz

(iii)

dostępu do zasobów genetycznych oraz sprawiedliwego i równego podziału korzyści wynikających

z wykorzystania tych zasobów.

1.

Strony uznają wagę zapewnienia ochrony i zrównoważonego zarządzania lasami oraz przyczyniania

się lasów do osiągania przez Strony celów gospodarczych, środowiskowych i społecznych.

2.

W tym celu Strony

a)

wspierają handel produktami leśnymi pochodzącymi z lasów o zrównoważonej gospodarce

leśnej, pozyskanymi zgodnie z przepisami krajowymi kraju, w którym zostały pozyskane.

b)

wymieniają informacje na temat środków propagowania konsumpcji drewna i produktów

z drewna pochodzących z lasów o zrównoważonej gospodarce leśnej, a w stosownych przypadkach,

współpracują w rozwijaniu takich środków;

c)

przyjmują środki w celu promocji ochrony powierzchni terenów zalesionych i zwalczania

nielegalnego wyrębu drzew oraz związanego z tym handlu, w tym w stosownych przypadkach,

w odniesieniu do państw trzecich;

d)

wymieniają informacje na temat działań na rzecz poprawy gospodarki leśnej oraz, w

stosownych przypadkach, współpracują na rzecz zmaksymalizowania wpływu i zapewnienia

wzajemnego wspierania się ich odpowiednich polityk służących wykluczeniu nielegalnie

pozyskanego drewna i produktów z drewna z przepływów handlowych;

e)

promują wpisywanie do dodatków do CITES gatunków drewna, które spełniają określone

w tej konwencji kryteria wymagane do takiego włączenia; oraz

f)

współpracują na poziomie regionalnym i światowym w celu wspierania ochrony powierzchni

terenów zalesionych i zrównoważonego gospodarowania wszelkimi rodzajami lasów, z wykorzystaniem

systemu certyfikacji, promującego odpowiedzialne zarządzanie lasami.

Uwzględniając znaczenie odpowiedzialnego i zrównoważonego gospodarowania zasobami

rybnymi oraz promowania dobrego zarządzania w handlu, Strony

a)

promują najlepsze praktyki w zarządzaniu rybołówstwem w celu zapewnienia ochrony zasobów

rybnych i gospodarowania nimi w sposób zrównoważony, zgodnie z podejściem ekosystemowym;

b)

przyjmują skuteczne środki w celu monitorowania i kontroli działalności połowowej;

c)

wspierają skoordynowane systemy gromadzenia danych i dwustronnej współpracy naukowej

w celu ulepszenia opinii naukowych na potrzeby zarządzania rybołówstwem;

d)

współpracują w zwalczaniu za pomocą kompleksowych, skutecznych i przejrzystych środków

nielegalnych, nieraportowanych i nieuregulowanych połowów (NNN) oraz działań związanych

z połowami; oraz

e)

wdrażają strategie i środki w celu wykluczenia produktów NNN z przepływów handlowych

i swoich rynków, zgodnie z międzynarodowym planem działania na rzecz zapobiegania

nielegalnym, nieraportowanym i nieuregulowanym połowom oraz ich powstrzymywania i

eliminowania przyjętym przez Organizację Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa

(FAO).

1.

Strony uznają za niewłaściwe zachęcanie do handlu lub inwestycji przez obniżenie poziomu

ochrony przewidzianego w krajowym prawie dotyczącym środowiska lub pracy.

2.

Strony nie zaniechują ani nie odstępują od stosowania swoich przepisów w zakresie

środowiska lub pracy ani nie oferują możliwości takiego zaniechania lub odstąpienia,

jako zachęty do handlu lub ustanowienia, nabycia, rozwoju lub zachowania inwestycji

lub inwestora na swoim terytorium.

3.

Strona ciągłym lub powtarzającym się działaniem, ani zaniechaniem nie może uchylać

się od skutecznego egzekwowania swoich przepisów w zakresie środowiska i pracy jako

zachęty do handlu i inwestycji.

Podczas przygotowania i wdrażania środków służących ochronie środowiska lub warunków

pracy, które mogą mieć wpływ na handel lub inwestycje pomiędzy Stronami, każda ze

Stron uwzględnia dostępne informacje naukowe i techniczne oraz odpowiednie normy,

wytyczne i zalecenia międzynarodowe, o ile takie istnieją, włącznie z zasadą ostrożności.

Każda ze Stron, zgodnie ze swoimi krajowymi przepisami ustawowymi i wykonawczymi oraz

rozdziałem 12, zapewnia, aby wszelkie środki, których celem jest ochrona środowiska

i warunków pracy, które mogą mieć wpływ na handel lub inwestycje, były opracowywane,

wprowadzane i wdrażane w sposób przejrzysty, aby towarzyszyły im odpowiednie zawiadomienia

i konsultacje publiczne i aby były należycie i w odpowiednim czasie przekazywane podmiotom

niepaństwowym i konsultowane z nimi.

Strony zobowiązują się do przeprowadzania przeglądów, monitorowania i oceny wpływu

wdrożenia niniejszej Umowy na zrównoważony rozwój poprzez własne odpowiednie procesy

i instytucje partycypacyjne, a także procesy i instytucje ustanowione na mocy niniejszej

Umowy, na przykład przez związane z handlem oceny oddziaływania na zrównoważony rozwój.

1.

Strony uznają znaczenie współpracy w zakresie zagadnień związanych z handlem w polityce

ochrony środowiska i pracy w dążeniu do osiągnięcia celów niniejszej Umowy. Mogą one

współpracować między innymi w następujących dziedzinach

a)

aspekty handlu i zrównoważonego rozwoju związane z pracą lub ochroną środowiska na

forach międzynarodowych, w szczególności w ramach WTO, MOP, Programu Narodów Zjednoczonych

ds. Ochrony Środowiska (UNEP), Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju i wielostronnych

umów dotyczących środowiska;

b)

metodologia i wskaźniki dla związanych z handlem ocen oddziaływania na zrównoważony

rozwój;

c)

wpływ przepisów, norm i zasad w dziedzinie pracy i środowiska na handel, jak również

wpływ zasad w zakresie handlu i inwestycji na pracę i środowisko, w tym na rozwijanie

przepisów i polityki w dziedzinie pracy i ochrony środowiska;

d)

dodatni i ujemny wpływ niniejszej Umowy na zrównoważony rozwój i sposoby wzmocnienia

tego wpływu, zapobiegania mu lub łagodzenia jego skutków, z uwzględnieniem ocen oddziaływania

na zrównoważony rozwój, przeprowadzanych przez jedną albo obie Strony;

e)

promowanie ratyfikacji i skutecznego wdrażania podstawowych, priorytetowych i innych

aktualnych konwencji MOP oraz protokołów do tych konwencji, a także wielostronnych

porozumień dotyczących środowiska mających znaczenie z punktu widzenia handlu;

f)

wspieranie prywatnych i publicznych systemów certyfikacji, identyfikowalności i etykietowania,

w tym systemów oznakowania ekologicznego;

g)

promowanie społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw, na przykład poprzez działania

na rzecz podnoszenia świadomości, przestrzegania i wdrażania międzynarodowych wytycznych

i zasad oraz działań następczych z nimi związanych;

h)

związane z handlem aspekty programu godnej pracy opracowanego przez MOP, łącznie ze

wzajemnymi powiązaniami między handlem a pełnym i wydajnym zatrudnieniem, dostosowaniem

rynku pracy, podstawowymi normami pracy, systemami skutecznych środków odwoławczych

(w tym inspekcjami pracy) w celu zachowania praw pracowniczych, statystykami pracy,

rozwojem zarządzania zasobami ludzkimi i kształceniem przez całe życie, ochroną socjalną

i włączeniem społecznym, a także dialogiem społecznym i równouprawnieniem płci;

i)

związane z handlem aspekty wielostronnych umów dotyczących środowiska, w tym współpraca

celna;

j)

związane z handlem aspekty obecnej i przyszłej międzynarodowej strategii przeciwdziałania

zmianie klimatu, w tym środki na rzecz promocji technologii niskoemisyjnych i efektywności

energetycznej;

k)

związane z handlem środki promocji ochrony i zrównoważonego wykorzystania różnorodności

biologicznej, w tym zwalczanie nielegalnego handlu produktami pochodzącymi z dzikich

zwierząt lub roślin;

l)

związane z handlem środki mające na celu promocję ochrony lasów i zrównoważonej gospodarki

leśnej, a co za tym idzie - zmniejszenia wylesiania, w tym poprzez nielegalne pozyskiwanie

drewna; oraz

m)

związane z handlem środki promocji zrównoważonych praktyk połowowych oraz obrotu produktami

rybnymi zarządzanymi w zrównoważony sposób.

2.

Strony wymieniają informacje i doświadczenia zdobyte w ramach działań na rzecz promowania

spójności i wzajemnego wspierania celów handlowych, społecznych i środowiskowych.

Ponadto Strony zacieśniają współpracę i dialog w kwestiach dotyczących zrównoważonego

rozwoju pojawiających się w ramach ich stosunków handlowych.

3.

Tego rodzaju współpraca i dialog odbywają się z udziałem zainteresowanych stron, w

szczególności partnerów społecznych, a także innych organizacji społeczeństwa obywatelskiego,

w szczególności za pośrednictwem Platformy Społeczeństwa Obywatelskiego ustanowionej

na mocy art. 366.

4.

Komitet Partnerstwa może przyjmować przepisy na potrzeby takiej współpracy i dialogu.

Rozdział 13 sekcja C podsekcja II nie stosuje się do sporów objętych niniejszym rozdziałem.

W odniesieniu do każdego takiego sporu, po tym jak organ arbitrażowy przedstawi swoje

sprawozdanie końcowe na podstawie art. 325 i 326, Strony, uwzględniając wspomniane

sprawozdanie, omawiają odpowiednie środki, jakie mają zostać wdrożone. Komitet Partnerstwa

monitoruje wdrażanie takich środków i śledzi tę sprawę, w tym za pośrednictwem mechanizmu,

o którym mowa w art. 284 ust. 3.

Strony uznają znaczenie wolnej i niezakłóconej konkurencji w swoich stosunkach handlowych

i inwestycyjnych. Strony potwierdzają, że antykonkurencyjne praktyki gospodarcze oraz

interwencje rządowe mogą zakłócać właściwe funkcjonowanie rynków i osłabiać korzyści

płynące z liberalizacji handlu.

1.

Każda ze Stron przyjmuje lub utrzymuje w mocy swoje przepisy które dotyczą wszystkich

sektorów gospodarki (

a)

umowy horyzontalne i wertykalne między przedsiębiorstwami, decyzje zrzeszeń przedsiębiorstw

i praktyki uzgodnione, których celem lub skutkiem jest zapobieganie konkurencji, jej

ograniczanie lub zakłócanie;

b)

nadużywanie przez jedno lub więcej przedsiębiorstw pozycji dominującej; oraz

c)

koncentracje przedsiębiorstw w znacznym stopniu zakłócające efektywną konkurencję,

w szczególności w wyniku stworzenia lub wzmocnienia pozycji dominującej.

Do celów niniejszego rozdziału przepisy tego prawa będą w dalszej części zwane „prawem

konkurencji” (

2.

Wszystkie przedsiębiorstwa - zarówno prywatne, jak i publiczne - podlegają prawu konkurencji,

o którym mowa w ust. 1. Stosowanie prawa konkurencji nie może utrudniać wykonywania

- w wymiarze prawnym ani faktycznym -powierzonych tym przedsiębiorstwom szczególnych

zadań leżących w interesie publicznym. Przypadki zwolnienia z przestrzegania prawa

konkurencji przyjętego przez Strony są ograniczone do zadań, które leżą w interesie

publicznym, są proporcjonalne do założonych celów polityki publicznej i przejrzyste.

1.

Każda ze Stron utrzymuje operacyjnie niezależne organy, którym powierza obowiązki

i wyposaża je w odpowiednie uprawnienia i zasoby niezbędne do pełnego stosowania i

skutecznego egzekwowania prawa konkurencji, o którym mowa w art. 287.

2.

Strony stosują wzajemnie swoje przepisy w dziedzinie konkurencji w przejrzysty i niedyskryminacyjny

sposób, przy poszanowaniu zasady sprawiedliwości proceduralnej i prawa zaangażowanych

przedsiębiorstw do obrony, bez względu na ich przynależność państwową czy status własnościowy.

1.

Z myślą o zrealizowaniu celów niniejszej Umowy oraz poprawie egzekwowania efektywnej

konkurencji Strony uznają, że w ich wspólnym interesie leży zacieśnienie współpracy

w zakresie rozwoju polityki konkurencji oraz badania spraw dotyczących przeciwdziałania

praktykom monopolistycznym i łączenia przedsiębiorstw.

2.

W tym celu organy ochrony konkurencji Stron starają się koordynować, w razie potrzeby

i w stosownych przypadkach, swoje postępowania egzekucyjne w odniesieniu do tych samych

lub powiązanych spraw

3.

Dla ułatwienia współpracy, o której mowa w ust. 1, organy ochrony konkurencji Stron

mogą wymieniać się informacjami.

Strony zgodnie postanawiają, że Strona może udzielać dotacji, gdy są one niezbędne

do osiągnięcia celów polityki publicznej. Strony uznają jednak, że niektóre dotacje

mogą zakłócać właściwe funkcjonowanie rynków i osłabiać korzyści płynące z liberalizacji

handlu. Co do zasady Strona nie może przyznawać dotacji przedsiębiorstwom dostarczającym

towary lub usługi, jeżeli takie dotacje wpływają lub mogą wpływać negatywnie na konkurencję

lub handel.

1.

Do celów niniejszego rozdziału dotacja jest środkiem, który spełnia warunki określone

w art. 1.1 Porozumienia w sprawie subsydiów i środków wyrównawczych, stanowiącego

załącznik 1A do porozumienia WTO („porozumienie SCM”), bez względu na to, czy jest

on przyznany przedsiębiorstwu dostarczającemu towary czy usługi.

Ust. 1 nie ma wpływu na wynik przyszłych dyskusji w ramach WTO na temat definicji

dotacji na usługi. W zależności od postępów osiągniętych w tych dyskusjach na poziomie

WTO Strony mogą przyjąć na forum Komitetu Partnerstwa decyzję o zaktualizowaniu niniejszej

Umowy w tym zakresie.

2.

Dotacja podlega postanowieniom niniejszego rozdziału, wyłącznie gdy zostanie określona

jako szczególna zgodnie z art. 2 porozumienia SCM. Każdą dotację podlegającą postanowieniom

art. 295 niniejszej Umowy uznaje się za szczególną.

3.

Postanowieniom niniejszego rozdziału podlegają dotacje przyznawane wszystkim przedsiębiorstwom,

tak publicznym, jak i prywatnym. Stosowanie reguł określonych w niniejszej sekcji

nie może utrudniać wykonywania -w wymiarze prawnym ani faktycznym - szczególnych usług

użyteczności publicznej powierzonych tym przedsiębiorstwom. Przypadki zwolnienia ze

stosowania reguł określonych w niniejszej sekcji są ograniczone do zadań, które leżą

w interesie publicznym, są proporcjonalne do przypisanych im celów polityki publicznej

i przejrzyste.

4.

Art. 294 niniejszej Umowy nie ma zastosowania do dotacji powiązanych z handlem towarami

objętym Porozumieniem w sprawie rolnictwa, stanowiącym załącznik 1A do porozumienia

WTO („porozumienie w sprawie rolnictwa”).

5.

Art. 294 i 295 nie stosuje się do sektora audiowizualnego.

Postanowienia niniejszego rozdziału pozostają bez uszczerbku dla praw i obowiązków

każdej ze Stron wynikających z art. XV GATS, art. XVI GATT 1994, porozumienia SCM

oraz porozumienia w sprawie rolnictwa.

1.

Co dwa lata każda ze Stron zawiadamia drugą Stronę o podstawie prawnej, formie, kwocie

lub budżecie, a w miarę możliwości także i o odbiorcach dotacji udzielonych w okresie

sprawozdawczym.

2.

Takie powiadomienie uważa się za przedłożone, jeżeli odpowiednie informacje zostały

upublicznione przez Strony lub w ich imieniu na ogólnodostępnej stronie internetowej

do dnia 31 grudnia następnego roku kalendarzowego. Pierwsze powiadomienie zostaje

udostępnione nie później niż dwa lata od dnia wejścia w życie niniejszej Umowy.

3.

W przypadku dotacji zgłoszonych na podstawie porozumienia SCM takie powiadomienie

uważa się za zrealizowane, gdy tylko Strona wywiąże się z obowiązku powiadomienia

na podstawie art. 25 porozumienia SCM, pod warunkiem że powiadomienie zawiera wszystkie

informacje wymagane w ust. 1 niniejszego artykułu.

1.

Jeżeli Strona uzna, że dotacja udzielona przez drugą Stronę, niepodlegająca art. 295,

mogłaby negatywnie wpłynąć na jej interesy, może wyrazić swoje zastrzeżenia Stronie,

która udzieliła dotacji, i zwrócić się do niej z wnioskiem o przeprowadzenie konsultacji

w tej sprawie. Druga Strona rozpatruje ten wniosek uważnie i ze zrozumieniem dla stanowiska

Strony wnioskującej.

2.

Bez uszczerbku dla wymogów dotyczących przejrzystości określonych w art. 293 oraz

w celu rozstrzygnięcia danej kwestii konsultacje służą przede wszystkim określeniu

celu lub założenia politycznego, dla którego udzielono dotacji, kwoty danej dotacji

oraz danych umożliwiających ocenę negatywnych skutków dotacji dla handlu i inwestycji.

3.

Dla ułatwienia konsultacji Strona, która otrzymała wniosek, przekazuje informacje

o danej dotacji w ciągu 60 dni od dnia otrzymania wniosku.

4.

Jeżeli po otrzymaniu informacji dotyczących odnośnej dotacji Strona zwracająca się

z wnioskiem uzna, że dotacja ta negatywnie wpływa lub może w nieproporcjonalnym stopniu

negatywnie wpłynąć na jej interesy handlowe lub inwestycyjne, Strona, do której zwrócono

się z wnioskiem, dołoży wszelkich starań, aby wyeliminować lub zminimalizować negatywne

skutki tej dotacji dla interesów handlowych lub inwestycyjnych Strony zwracającej

się z wnioskiem.

Każda ze Stron stosuje odpowiednie warunki do następujących dotacji, jeżeli mają one

lub jest prawdopodobne, że będą miały negatywny wpływ na handel lub inwestycje drugiej

Strony

a)

dopuszcza się porozumienie prawne, zgodnie z którym rząd jest bezpośrednio lub pośrednio

odpowiedzialny za pokrycie długów lub innych zobowiązań niektórych przedsiębiorstw,

pod warunkiem że zakres takiej gwarancji jest ograniczony, jeśli chodzi o kwotę długu

lub zobowiązania bądź okres ważności gwarancji; oraz

b)

dopuszcza się dotacje dla niewypłacalnych lub niewydolnych przedsiębiorstw, w różnej

postaci (w tym pożyczek i gwarancji, wypłat gotówkowych, zastrzyków kapitałowych,

dostarczania aktywów poniżej cen rynkowych oraz ulg podatkowych) o okresie zapadalności

powyżej jednego roku, pod warunkiem sporządzenia wiarygodnego planu restrukturyzacji

opartego na realistycznych założeniach w celu przywrócenia długoterminowej rentowności

takiego niewypłacalnego lub niewydolnego przedsiębiorstwa w rozsądnym czasie i przy

jego udziale w kosztach restrukturyzacji (

Każda ze Stron zapewnia, aby przedsiębiorstwa wykorzystywały otrzymane dotacje wyłącznie

na realizację celów polityki publicznej, na jakie te dotacje zostały przyznane.

Żadna ze Stron nie korzysta z mechanizmu rozstrzygania sporów ustanowionego w rozdziale

13 niniejszej Umowy w odniesieniu do kwestii związanych z postanowieniami sekcji B

niniejszego rozdziału lub art. 294 ust. 4.

1.

Przy wymianie informacji w ramach niniejszego rozdziału Strony uwzględniają ograniczenia

wynikające z ich odnośnych przepisów dotyczących zachowania tajemnicy zawodowej i

handlowej oraz zapewniają ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa oraz innych informacji

poufnych.

2.

Wszelkie informacje przekazane na mocy niniejszego rozdziału są traktowane przez Stronę,

która je otrzymuje, jako poufne, chyba że druga Strona zgodnie ze swoim prawem krajowym

zezwoli na ujawnienie lub upublicznienie tych informacji.

Strony zapewniają stały przegląd zagadnień, o których mowa w niniejszym rozdziale.

Każda ze Stron może zwrócić się w takiej sprawie do Komitetu ds. Partnerstwa. Strony

dokonują przeglądu postępów we wdrażaniu niniejszego rozdziału co pięć lat od dnia

wejścia w życie niniejszej Umowy, chyba że wspólnie postanowią inaczej.

O ile nie stwierdzono inaczej, każda ze Stron zapewnia, aby każde przedsiębiorstwo

- w tym przedsiębiorstwo państwowe, przedsiębiorstwo posiadające szczególne uprawnienia

lub przywileje bądź wyznaczony monopolista - któremu Strona oddelegowała uprawnienia

regulacyjne, administracyjne lub inny rodzaj władzy publicznej któregokolwiek szczebla,

w trakcie wykonywania tych uprawnień działało zgodnie z obowiązkami Strony wynikającymi

z niniejszej Umowy.

Do celów niniejszego artykułu stosuje się następujące definicje

a)

„przedsiębiorstwo państwowe” oznacza przedsiębiorstwo, w tym jego jednostkę zależną,

w której Strona bezpośrednio lub pośrednio

(i)

posiada ponad 50% kapitału subskrybowanego bądź kontroluje ponad 50% głosów przypadających

na akcje emitowane przez to przedsiębiorstwo;

(ii)

może wyznaczać ponad połowę członków zarządu przedsiębiorstwa lub organu równoważnego;

lub

(iii)

może sprawować kontrolę nad przedsiębiorstwem;

b)

„przedsiębiorstwo posiadające szczególne uprawnienia lub przywileje” oznacza każde

przedsiębiorstwo, w tym jego jednostki zależne, publiczne lub prywatne, któremu Strona

przekazała, w wymiarze prawnym lub faktycznym, szczególne prawna lub przywileje. Strona

udziela szczególnych praw lub przywilejów, gdy wyznacza, lub ogranicza do co najmniej

dwóch, liczbę przedsiębiorstw upoważnionych do dostarczania towarów lub usług, nie

kierując się przy tym wyłącznie obiektywnymi, proporcjonalnymi i niedyskryminacyjnymi

kryteriami, znacząco ograniczając w ten sposób zdolność innych przedsiębiorstw do

dostarczania tych samych towarów lub usług na tym samym obszarze geograficznym na

zasadniczo równoważnych warunkach;

c)

„wyznaczony monopolista” oznacza jednostkę prowadzącą działalność handlową, w tym

grupę jednostek lub agencję rządową, a także ewentualną jednostkę zależną, która na

danym rynku na terytorium Strony została wyznaczona na wyłącznego dostawcę lub nabywcę

określonych towarów lub usług; nie dotyczy to jednak jednostki, której przyznane zostało

wyłączne prawo własności intelektualnej, wyłącznie ze względu na takie przyznanie;

d)

„działalność handlowa” oznacza działalność, której efektem końcowym jest wyprodukowanie

towaru lub dostarczenie usługi, które zostaną sprzedane na właściwym rynku w ilościach

i po cenach określonych przez przedsiębiorstwo, i którą podjęto w celu zarobkowym,

a która nie obejmuje działalności podjętej przez przedsiębiorstwo, które

(i)

jest nienastawione na zysk;

(ii)

prowadzi swoją działalność po kosztach; lub

(iii)

świadczy usługi publiczne;

e)

„względy handlowe” oznaczają cenę, jakość, dostępność, zbywalność, transport oraz

inne warunki zakupu lub sprzedaży bądź inne czynniki, które w zwykłych warunkach zostałyby

wzięte pod uwagę przy podejmowaniu decyzji handlowych przedsiębiorstwa prowadzącego

działalność zgodnie z zasadami gospodarki rynkowej obowiązującymi w odnośnej dziedzinie

lub branży; oraz

f)

„wyznaczać” oznacza ustanawiać monopol, udzielać nań zezwolenia bądź też rozszerzać

jego zakres, tak aby objąć nim dodatkowy towar lub usługę.

1.

Strony potwierdzają swoje prawa i obowiązki na podstawie art. XVII ust. 1-3 GATT 1994,

Uzgodnienia w sprawie interpretacji Artykułu XVII GATT 1994, a także na podstawie

art. VIII ust. 1, 2 i 5 GATS.

2.

Niniejszy rozdział stosuje się do wszelkich przedsiębiorstw określonych w art. 300,

prowadzących działalność handlową. W przypadku gdy przedsiębiorstwo łączy działalność

handlową z działalnością niekomercyjną (

3.

Niniejszy rozdział stosuje się do wszystkich przedsiębiorstw określonych w art. 300

na poziomie centralnym i niższym od centralnego.

4.

Niniejszego rozdziału nie stosuje się do zamówień składanych przez Strony lub ich

podmioty zamawiające w rozumieniu zamówień objętych art. 278 i 279.

5.

Niniejszego rozdziału nie stosuje się do jakichkolwiek usług świadczonych w związku

z wykonywaniem władzy publicznej w rozumieniu GATS.

6.

Art. 304

a)

nie stosuje się do sektorów określonych w art. 143 i 148;

b)

nie stosuje się do jakichkolwiek środków wdrażanych przez przedsiębiorstwa państwowe,

przedsiębiorstwa posiadające szczególne uprawnienia lub przywileje bądź przez wyznaczonych

monopolistów, gdyby - w razie przyjęcia lub utrzymania przez Stronę tego samego środka

- zastosowanie miało zastrzeżenie tej Strony zgłoszone wobec obowiązku zapewnienia

traktowania narodowego lub uprzywilejowanego traktowania na podstawie art. 144, określone

w harmonogramie danej Strony, stanowiącym załącznik VIII-A w przypadku Unii Europejskiej

lub załącznik VIII-E w przypadku Republiki Armenii, oraz

c)

stosuje się do działalności handlowej przedsiębiorstw państwowych, przedsiębiorstw

posiadających szczególne uprawnienia lub przywileje bądź wyznaczonych monopolistów,

jeżeli ta sama działalność miałaby wpływ na handel usługami, w odniesieniu do którego

Strona podjęła zobowiązanie na podstawie art. 149 i 150, z zastrzeżeniem warunków

lub ograniczeń określonych w harmonogramie danej Strony stanowiącym załącznik VIII-B

w przypadku Unii Europejskiej lub załącznik VIII-F w przypadku Republiki Armenii.

1.

Bez uszczerbku dla praw i obowiązków Stron wynikających z niniejszego rozdziału żadne

z jego postanowień nie uniemożliwia Stronom tworzenia lub utrzymywania przedsiębiorstw

państwowych, wyznaczonych monopolistów lub przyznawania przedsiębiorstwom szczególnych

uprawnień lub przywilejów.

2.

Żadna ze Stron nie wymaga od przedsiębiorstw wchodzących w zakres stosowania niniejszego

rozdziału ani ich nie zachęca, aby prowadziły działalność w sposób niezgodny z niniejszą

Umową.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby jej przedsiębiorstwa państwowe, wyznaczeni monopoliści

i przedsiębiorstwa posiadające szczególne uprawnienia lub przywileje, podczas prowadzenia

działalności handlowej

a)

kierowały się względami handlowymi w ramach zakupu lub sprzedaży towarów lub usług,

z wyjątkiem sytuacji, w których wykonują w jakimkolwiek aspekcie swoje obowiązki publiczne,

o ile nie są one niezgodne z lit. b);

b)

przy zakupie towarów lub usług

(i)

przyznawały towarom lub usługom dostarczonym przez przedsiębiorstwo drugiej Strony

traktowanie nie mniej korzystne niż w przypadku podobnych towarów lub usług dostarczanych

przez przedsiębiorstwa danej Strony; oraz

(ii)

przyznawały towarom lub usługom dostarczonym przez przedsiębiorstwa drugiej Strony

mającym siedzibę na jej terytorium traktowanie nie mniej korzystne niż w przypadku

podobnych towarów lub usług dostarczanych na danym rynku przez przedsiębiorstwa mające

siedzibę na terytorium danej Strony; oraz

c)

przy sprzedaży towarów lub usług

(i)

przyznawały przedsiębiorstwom drugiej Strony traktowanie nie mniej korzystne niż w

przypadku przedsiębiorstw danej Strony; oraz

(ii)

przyznawały przedsiębiorstwom drugiej Strony mającym siedzibę na jej terytorium traktowanie

nie mniej korzystne niż w przypadku przedsiębiorstw na danym rynku mającym siedzibę

na terytorium danej Strony.

2.

Postanowienia ust. 1 nie uniemożliwiają przedsiębiorstwom państwowym, przedsiębiorstwom

posiadającym szczególne uprawnienia lub przywileje bądź wyznaczonym monopolistom

a)

nabywania lub dostarczania towarów lub usług na różnych warunkach, w tym dotyczących

ceny, o ile takie różne warunki podyktowane są względami handlowymi; oraz

b)

odmowy nabywania lub dostarczania towarów lub usług, o ile taka odmowa podyktowana

jest względami handlowymi.

1.

Każda ze Stron stara się zapewnić, aby przedsiębiorstwa wymienione w art. 300 przestrzegały

międzynarodowych standardów ładu korporacyjnego.

2.

Każda ze Stron zapewnia, aby żaden organ regulacyjny ustanowiony lub utrzymany przez

Strony nie był zależny od przedsiębiorstw podlegających jego regulacjom, tak aby mógł

on pełnić swoje funkcje regulacyjne w sposób skuteczny i bezstronny w podobnych okolicznościach

w odniesieniu do wszystkich przedsiębiorstw podlegających jego regulacjom, w tym przedsiębiorstw

państwowych, przedsiębiorstw posiadających szczególne uprawnienia lub przywileje oraz

wyznaczonych monopolistów.

Bezstronność pełnienia powierzonych funkcji przez organ regulacyjny będzie oceniana

przez odniesienie do ogólnego modelu lub praktyki działania tego organu regulacyjnego.

W tych sektorach, w których Strony ustanowiły w innych rozdziałach określone obowiązki

organu regulacyjnego, zastosowanie mają odnośne postanowienia zawarte w innych rozdziałach.

3.

Każda ze Stron zapewnia spójne i niedyskryminacyjne egzekwowanie przepisów ustawowych

i wykonawczych, w tym ustanowionych przez siebie przepisów dotyczących przedsiębiorstw,

określonych w art. 300.

1.

W przypadku gdy Strona ma powody, by uważać, że jej interesy objęte niniejszym rozdziałem

są naruszane przez działalność handlową przedsiębiorstwa drugiej Strony wymienionego

w art. 300 oraz że są one objęte zakresem stosowania niniejszego rozdziału, może zwrócić

się z pisemnym wnioskiem do drugiej Strony o udzielenie informacji na temat działalności

tego przedsiębiorstwa powiązanej z działaniami objętymi niniejszym rozdziałem.

We wniosku o udzielenie takich informacji wskazuje się przedsiębiorstwo, produkty

lub usługi oraz rynki, których dotyczy, a także informację, że przedsiębiorstwo stosuje

praktyki, które utrudniają realizację wymiany handlowej lub inwestycji między Stronami.

2.

Informacje przekazane na podstawie ust. 1 obejmują

a)

strukturę własności i prawa głosu w przedsiębiorstwie określające odsetek udziałów

oraz praw głosu, które Strona lub przedsiębiorstwo określone w art. 300 posiadają

łącznie;

b)

opis wszelkich szczególnych udziałów lub szczególnych praw głosu bądź innych praw,

które posiada Strona lub przedsiębiorstwo określone w art. 300, w przypadku gdy prawa

te różnią się od praw wynikających ze zwykłych udziałów w takim przedsiębiorstwie;

c)

strukturę organizacyjną przedsiębiorstwa; skład jego zarządu lub równoważnego organu

sprawującego bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad takim przedsiębiorstwem; krzyżowe

powiązania kapitałowe oraz inne powiązania z różnymi przedsiębiorstwami lub grupami

przedsiębiorstw, wymienionymi w art. 300;

d)

opis jednostek administracji publicznej bądź organów publicznych, które regulują lub

monitorują dane przedsiębiorstwo, opis struktury raportowania (

e)

roczny dochód lub aktywa razem bądź obie te wartości; oraz

f)

zwolnienia, niezgodne środki, immunitety oraz wszelkie inne środki, w tym korzystniejsze

traktowanie, stosowane na terytorium Strony otrzymującej wniosek wobec jakiegokolwiek

przedsiębiorstwa wymienionego w art. 300.

3.

Ust. 2 lit. a)-e) nie stosuje się do MSP, zgodnie z definicją zawartą w przepisach

ustawowych i wykonawczych Strony.

4.

Żadne z postanowień ust. 1 i 2 nie zobowiązuje Strony do ujawnienia poufnych informacji

wbrew jej przepisom ustawowym i wykonawczym, zasadom egzekwowania prawa lub interesowi

publicznemu, czy też z naruszeniem uzasadnionych interesów handlowych odnośnych przedsiębiorstw.

Do celów niniejszego rozdziału

a)

„środki o zasięgu ogólnym” obejmują przepisy ustawowe i wykonawcze, orzeczenia sądowe

oraz procedury i decyzje administracyjne o zasięgu ogólnym, które mogą mieć wpływ

na jakiekolwiek kwestie objęte niniejszą Umową; oraz

b)

„zainteresowana osoba” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która może podlegać

środkom o zasięgu ogólnym.

Uznając wpływ, jaki otoczenia regulacyjne mogą mieć na handel i inwestycje między

nimi, Strony ustanawiają przewidywalne otoczenie regulacyjne oraz skuteczne procedury

dla podmiotów gospodarczych, w szczególności dla MSP.

1.

Każda ze Stron zapewnia, aby środki o zasięgu ogólnym przyjęte po dniu wejścia w życie

niniejszej Umowy

a)

były bezzwłocznie publikowane i łatwo dostępne za pośrednictwem urzędowo wyznaczonego

medium, w tym w wersji elektronicznej, tak aby zainteresowane osoby miały możliwość

zapoznać się z ich treścią;

b)

w miarę możliwości zawierały jasny opis celu i uzasadnienia takich środków; oraz

c)

przewidywały odpowiednio długi czas między publikacją a dniem wejścia w życie, z wyjątkiem

należycie uzasadnionych przypadków.

2.

Każda ze Stron

a)

dokłada starań w celu opublikowania z odpowiednim wyprzedzeniem wszelkich wniosków

zmierzających do przyjęcia lub zmiany środków o zasięgu ogólnym, wraz z wyjaśnieniem

celu oraz uzasadnieniem wniosku;

b)

zapewnia zainteresowanym osobom odpowiednią możliwość wyrażenia uwag na temat każdego

wniosku o przyjęcie lub zmianę środka o zasięgu ogólnym, a zwłaszcza zapewnia im odpowiednio

dużo czasu w tym celu; oraz

c)

dokłada starań w celu uwzględnienia uwag zainteresowanych osób na temat każdego takiego