Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 11 grudnia 2020 r. w sprawie dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu

Rozporządzenie określa

1)

metody i zakres dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu;

2)

wymagania dotyczące jakości pomiarów i innych metod oceny jakości powietrza, w tym

modelowania matematycznego transportu i przemian substancji w powietrzu;

3)

górne i dolne progi oszacowania dla niektórych substancji w powietrzu oraz dopuszczalną

częstość ich przekraczania;

4)

zakresy wymaganych pomiarów, z podziałem na pomiary ciągłe oraz wskaźnikowe;

5)

kryteria lokalizacji punktów pomiarowych oraz wymagania dotyczące reprezentatywności

stanowisk pomiarowych;

6)

minimalną liczbę stałych stanowisk pomiarowych z uwzględnieniem źródeł emisji;

7)

przypadki, gdy ocena jakości powietrza

a)

powinna być dokonywana metodami pomiarowymi,

b)

może być dokonywana

-

przy zastosowaniu kombinacji metod pomiarowych i metod modelowania matematycznego

transportu i przemian substancji w powietrzu,

-

metodami modelowania matematycznego transportu i przemian substancji w powietrzu lub

innymi metodami szacowania;

8)

metodyki referencyjne;

9)

wymagania dotyczące dokumentacji dotyczącej uzasadnienia lokalizacji punktów pomiarowych,

w tym jej zakres;

10)

kryteria kontroli poprawności danych dotyczących substancji w powietrzu w trakcie

ich agregacji i obliczania parametrów statystycznych dla substancji w powietrzu;

11)

zakres i cel prowadzenia pomiarów wspomagających ocenę jakości powietrza, w szczególności

zakres prowadzenia analiz składu chemicznego pyłu.

1.

Oceny poziomów substancji w powietrzu, o której mowa w art. 89 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, zwanej dalej „ustawą”, dokonuje się w strefach, o których mowa w art. 87 ust. 2

ustawy, zwanych dalej „strefami”, w odniesieniu do

1)

dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu powiększonych o margines tolerancji;

2)

dopuszczalnych poziomów substancji w powietrzu;

3)

docelowych poziomów substancji w powietrzu;

4)

poziomów celów długoterminowych substancji w powietrzu.

2.

Oceny poziomów substancji w powietrzu dokonuje się ze względu na ochronę zdrowia ludzi

oraz ochronę roślin.

3.

Oceny poziomów substancji w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi dokonuje

się w zakresie dwutlenku siarki, dwutlenku azotu, tlenku węgla, pyłu zawieszonego

PM2,5, pyłu zawieszonego PM10, benzenu i ozonu w powietrzu oraz ołowiu, arsenu, kadmu,

niklu i benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10, w strefach na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej, z wyłączeniem

1)

terenów zamkniętych lub instalacji przemysłowych;

2)

miejsc niezamieszkałych, do których obowiązuje zakaz wstępu;

3)

jezdni dróg i pasów dzielących drogi, z wyjątkiem sytuacji, w której piesi mają dostęp

do pasa dzielącego drogę.

4.

Oceny poziomów substancji w powietrzu ze względu na ochronę roślin dokonuje się w

zakresie dwutlenku siarki, tlenków azotu i ozonu w strefach na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej, z wyłączeniem miejsc, o których mowa w ust. 3, oraz miast o liczbie mieszkańców

większej niż 100 tysięcy i aglomeracji o liczbie mieszkańców większej niż 250 tysięcy,

o których mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 87 ust. 3 ustawy.

1.

Metodami dokonywania oceny poziomów substancji w powietrzu są pomiary ciągłe, pomiary

wskaźnikowe oraz metody szacowania, w tym modelowanie matematyczne transportu i przemian

substancji w powietrzu.

2.

Dla strefy, w której ocena jakości powietrza, zgodnie z art. 89 ustawy, była wykonana

metodami innymi niż pomiary, gromadzi się

1)

opis czynności wykonywanych w związku z oceną jakości powietrza;

2)

opis zastosowanych metod w ocenie jakości powietrza;

3)

informacje o źródłach danych i informacje wykorzystane w ocenie jakości powietrza;

4)

opis wyników oceny jakości powietrza wraz z niepewnością;

5)

w przypadku strefy, w której stężenie substancji występujących w powietrzu przekracza

poziomy dopuszczalne, poziomy docelowe lub poziom celu długoterminowego - informacje

o

a)

zasięgu terytorialnym każdego z obszarów przekroczeń,

b)

długości drogi przebiegającej przez strefę - w przypadku przekroczeń spowodowanych

oddziaływaniem komunikacji;

6)

informacje dotyczące liczby ludności potencjalnie narażonej na działanie stężeń substancji

występujących w powietrzu, przekraczających poziomy dopuszczalne, poziomy docelowe

i poziomy celów długoterminowych, ustanowione dla ochrony zdrowia ludzi.

Metody, o których mowa w § 3 ust. 1, spełniają wymagania dotyczące jakości pomiarów

i innych metod oceny jakości powietrza i określa je załącznik nr 1 do rozporządzenia.

1.

W celu zagwarantowania dokładności pomiarów i zgodności z wymaganiami dotyczącymi

jakości pomiarów, o których mowa w załączniku nr 1 do rozporządzenia, należy spełnić

następujące warunki

1)

wszystkie pomiary w zakresie oceny jakości powietrza, ustanowione na podstawie górnych

i dolnych progów oszacowania, powinny mieć wykazaną spójność pomiarową, zgodnie z

wymogami określonymi w normie PN-EN ISO/IEC 17025 „Ogólne wymagania dotyczące laboratoriów

badawczych i wzorcujących”;

2)

instytucje obsługujące sieci i poszczególne punkty pomiarowe powinny posiadać wdrożone

systemy zapewniania i kontroli jakości, które gwarantują okresowe przeglądy zapewniające

dokładność urządzeń pomiarowych, a także mają ustalone procedury zapewniania i kontroli

jakości pomiarów w zakresie prowadzenia pomiarów, zbierania danych i przygotowywania

sprawozdań;

3)

krajowe laboratorium referencyjne do spraw jakości powietrza atmosferycznego, jako

organizator porównań międzylaboratoryjnych i badań biegłości na szczeblu krajowym,

powinno być akredytowane zgodnie z normą PN-EN ISO/ IEC 17043 „Ocena zgodności - Ogólne

wymagania dotyczące badania biegłości” oraz normą PN-EN ISO/IEC 17025 „Ogólne wymagania

dotyczące laboratoriów badawczych i wzorcujących” w zakresie metodyk referencyjnych

dla pomiarów zanieczyszczenia powietrza: dwutlenkiem siarki, dwutlenkiem azotu i tlenkami

azotu, ołowiem, pyłem zawieszonym PM2,5 i pyłem zawieszonym PM10, benzenem, tlenkiem

węgla i ozonem - przynajmniej w odniesieniu do tych zanieczyszczeń, dla których stężenia

przekraczają dolny próg oszacowania;

4)

urządzenia pomiarowe

a)

pracują w oparciu o metodyki referencyjne w zakresie pomiarów zanieczyszczenia powietrza

dwutlenkiem siarki, dwutlenkiem azotu i tlenkami azotu, ołowiem, pyłem zawieszonym

PM2,5 i pyłem zawieszonym PM10, benzenem, tlenkiem węgla i ozonem, określone w załączniku

nr 7 do rozporządzenia,

b)

spełniają wymagania dotyczące skuteczności w odniesieniu do warunków środowiskowych

i lokalizacji charakterystycznych dla terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

5)

jeżeli badania potwierdzające, że urządzenia pomiarowe spełniają wymagania określone

w pkt 4, zostały wykonane w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, sprawozdania

z tych badań muszą być wykonane przez laboratorium badawcze akredytowane w momencie

wykonywania tych badań, zgodnie z normą EN ISO/IEC 17025, w zakresie przeprowadzanych

badań;

6)

spełnienie warunków, o których mowa w pkt 4 i 5, zostało potwierdzone przez krajowe

laboratorium referencyjne do spraw jakości powietrza atmosferycznego;

7)

potwierdzenie, o którym mowa w pkt 6, zostało udostępnione przez krajowe laboratorium

referencyjne do spraw jakości powietrza atmosferycznego.

2.

Dopuszcza się stosowanie metodyk innych niż referencyjne pod warunkiem wykazania,

że metodyka taka daje równoważne wyniki w porównaniu z metodykami referencyjnymi.

3.

W przypadku pyłu zawieszonego PM10 i pyłu zawieszonego PM2,5, w celu wykazania odpowiedniego

poziomu porównywalności danych metodyki równoważnej do metodyki referencyjnej, należy

stosować normę PN-EN 16450:2017-05 „Powietrze atmosferyczne - Automatyczne systemy

pomiarowe do pomiarów stężenia pyłu zawieszonego (PM10; PM2,5)”. Wyniki uzyskane za

pomocą metodyki równoważnej do metodyki referencyjnej należy skorygować (wsteczna

korekta), aby uzyskane wyniki były równoważne z tymi, które otrzymano za pomocą metodyki

referencyjnej.

1.

Górne i dolne progi oszacowania dla benzenu, dwutlenku azotu, tlenków azotu, dwutlenku

siarki, ozonu, tlenku węgla, pyłu zawieszonego PM2,5, pyłu zawieszonego PM10 oraz

ołowiu, arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10 oraz dopuszczalne

częstości ich przekraczania na potrzeby ustalania metody oceny poziomów substancji

w powietrzu określa załącznik nr 2 do rozporządzenia.

2.

Dolny lub górny próg oszacowania uznaje się za przekroczony w przypadku

1)

benzenu, dwutlenku azotu, tlenków azotu, dwutlenku siarki, tlenku węgla, pyłu zawieszonego

PM2,5, pyłu zawieszonego PM10, ołowiu, arsenu, kadmu, niklu, benzo(a)pirenu w pyle

zawieszonym PM10, jeżeli podczas pięciu poprzednich lat był przekroczony w trzech

lub więcej odrębnych latach;

2)

ozonu, jeżeli podczas pięciu poprzednich lat był przekroczony przynajmniej w jednym

roku.

3.

W przypadku braku danych pomiarowych z okresu poprzednich pięciu lat do określenia,

czy progi, o których mowa w ust. 2, zostały przekroczone, wykorzystuje się dane z

krótszego okresu pomiarowego, jeżeli pomiary były prowadzone w czasie i w miejscach

o najwyższych poziomach substancji w powietrzu, w połączeniu z wynikami inwentaryzacji

emisji i modelowania matematycznego transportu i przemian substancji w powietrzu.

4.

Dla strefy, której klasyfikacji, zgodnie z art. 88 ust. 2 ustawy, dokonuje się metodami

innymi niż pomiary, gromadzi się

1)

opis czynności wykonywanych w związku z klasyfikacją;

2)

opis zastosowanych metod przy dokonywaniu klasyfikacji;

3)

informacje o źródłach danych i informacje wykorzystane przy dokonywaniu klasyfikacji;

4)

opis wyników klasyfikacji wraz z niepewnością;

5)

informacje o zasięgu terytorialnym każdego obszaru, na którym poziom substancji przekracza

górny lub dolny próg oszacowania.

1.

Kryteria lokalizacji punktów pomiarowych określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.

2.

Przy ocenie poziomów substancji w powietrzu ze względu na ochronę zdrowia ludzi oraz

ze względu na ochronę roślin wykorzystuje się wyniki pomiarów z punktów pomiarowych

substancji spełniających kryteria lokalizacji punktów pomiarowych.

3.

Jakość powietrza atmosferycznego jest oceniana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

z wyjątkiem miejsc wymienionych w § 2 ust. 3, według kryteriów określonych w ust.

1 i 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia. Przepisy ust. 1 i 2 załącznika nr 3 do rozporządzenia

mają również zastosowanie w stopniu, w jakim jest możliwa identyfikacja poszczególnych

miejsc, w których zostały określone stężenia danych zanieczyszczeń, w przypadku gdy

jakość powietrza atmosferycznego jest oceniana za pomocą pomiarów wskaźnikowych lub

modelowania matematycznego transportu i przemian substancji w powietrzu.

1.

Minimalną liczbę stałych stanowisk pomiarowych

1)

do pomiarów poziomów benzenu, dwutlenku azotu, tlenków azotu, dwutlenku siarki, pyłu

zawieszonego PM2,5, pyłu zawieszonego PM10 i tlenku węgla w powietrzu oraz ołowiu,

arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10,

2)

do pomiarów stężenia ozonu

- określa załącznik nr 4 do rozporządzenia.

2.

W przypadku pomiarów poziomów benzenu, dwutlenku azotu, tlenków azotu, dwutlenku siarki,

pyłu zawieszonego PM2,5, pyłu zawieszonego PM10 i tlenku węgla w powietrzu oraz ołowiu,

arsenu, kadmu, niklu i benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10 minimalna liczba stałych

stanowisk pomiarowych w strefach, w których są wymagane pomiary poziomów substancji

w powietrzu, może być zmniejszona do 50% w stosunku do minimalnej liczby stanowisk

pomiarowych w strefach określonej w załączniku nr 4 do rozporządzenia, jeżeli wyniki

pomiarów są uzupełniane danymi uzyskanymi z innych metod, takich jak modelowanie matematyczne

transportu i przemian substancji w powietrzu, inwentaryzacje emisji lub pomiary wskaźnikowe,

pod warunkiem że dane te umożliwią dokonanie rzetelnej oceny poziomów substancji w

powietrzu i zapewnią właściwą informację dla społeczeństwa.

1.

Oceny jakości powietrza w strefach, w których poziom substancji przekracza górny próg

oszacowania, dokonuje się na podstawie pomiarów ciągłych rozumianych jako pomiary

automatyczne lub jako pomiary manualne prowadzone w sposób systematyczny, w stałych

punktach pomiarowych, w których występowały wcześniej najwyższe stężenia substancji.

2.

Przy dokonywaniu ocen, o których mowa w ust. 1, można dodatkowo wykorzystać metody

modelowania matematycznego transportu i przemian substancji w powietrzu, którego wyniki

powinny być poddane sprawdzeniu poprawności (walidacji) w oparciu o wyniki pomiarów

ciągłych substancji w powietrzu.

3.

Oceny jakości powietrza w strefach, w których poziom substancji nie przekracza górnego

progu oszacowania, a przekracza dolny próg oszacowania, dokonuje się na podstawie

pomiarów w stałych punktach pomiarowych w połączeniu z metodami szacowania, w tym

metodą modelowania matematycznego transportu i przemian substancji w powietrzu, której

wyniki powinny być poddane walidacji w oparciu o wyniki pomiarów ciągłych substancji

w powietrzu.

4.

Oceny jakości powietrza w strefach, w których poziom substancji nie przekracza dolnego

progu oszacowania, można dokonać na podstawie modelowania matematycznego transportu

i przemian substancji w powietrzu, innych metod szacowania lub pomiarów wskaźnikowych.

5.

Pomiarów, o których mowa w ust. 1, 3 i 4, dokonuje się zgodnie z metodykami referencyjnymi,

o których mowa w § 13.

1.

Pomiary poziomów substancji, które przyczyniają się do tworzenia ozonu przyziemnego

w powietrzu, obejmujące co najmniej tlenki azotu, tlenek węgla i lotne związki organiczne,

prowadzi się w co najmniej jednym punkcie pomiarowym na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej.

2.

Głównym celem pomiarów, o których mowa w ust. 1, jest analiza zmian stężeń prekursorów

ozonu w czasie, sprawdzenie skuteczności strategii redukcji emisji, kontrola spójności

inwentaryzacji emisji oraz pomoc w identyfikacji źródeł emisji do zaobserwowanych

stężeń zanieczyszczeń. Celem dodatkowym jest lepsze zrozumienie procesów powstawania

ozonu i rozprzestrzeniania się jego prekursorów, jak również zastosowanie modeli matematycznych

transportu i przemian substancji w powietrzu, w tym modeli fotochemicznych.

3.

Wykaz substancji, które przyczyniają się do tworzenia ozonu przyziemnego w powietrzu,

określa załącznik nr 5 do rozporządzenia.

W celu określenia udziału benzo(a)pirenu w wielopierścieniowych węglowodorach aromatycznych

obecnych w powietrzu, oprócz pomiarów benzo(a)pirenu w pyle zawieszonym PM10, prowadzi

się pomiary zawartości benzo(a)antracenu, benzo(b)fluorantenu, benzo(j)fluorantenu,

benzo(k)fluorantenu, indeno(l,2,3-cd)pirenu, dibenzo(a,h)antracenu w pyle zawieszonym

PM10 w jednym punkcie pomiarowym w obszarze tła miejskiego w województwie.

1.

Pomiary

1)

składu chemicznego pyłu zawieszonego PM2,5 i pyłu zawieszonego PM10,

2)

rtęci całkowitej w stanie gazowym,

3)

depozycji całkowitej substancji rozumianej jako masa całkowita zanieczyszczeń, które

przedostają się z atmosfery na powierzchnię ziemi na określonym obszarze w danym czasie

- wspomagające ocenę jakości powietrza, prowadzi się na obszarze tła regionalnego

w co najmniej trzech punktach pomiarowych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

w oddaleniu od istotnych źródeł zanieczyszczeń.

2.

Pomiary, o których mowa w ust. 1, mogą być w uzasadnionych przypadkach skoordynowane

ze strategią monitorowania oraz programem pomiarów w ramach wspólnego programu monitoringu

i oceny przenoszenia zanieczyszczeń powietrza na dalekie odległości w Europie (EMEP)

3.

Pomiary, o których mowa w ust. 1, mogą być w uzasadnionych przypadkach prowadzone

wspólnie z sąsiadującymi z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej państwami członkowskimi

Unii Europejskiej, pod warunkiem że jeden punkt pomiarowy przypada na obszar 100 tysięcy

km

4.

Zakres pomiarów, o których mowa w ust. 1, określa załącznik nr 6 do rozporządzenia.

Metodyki referencyjne określa załącznik nr 7 do rozporządzenia.

1.

Przeglądu lokalizacji punktów pomiarowych pod kątem ich zgodności z kryteriami i warunkami

określonymi w załącznikach nr 3 i 4 do rozporządzenia dokonuje się co najmniej raz

na 2 lata.

2.

Dokumentację dotyczącą uzasadnienia lokalizacji punktów pomiarowych, w tym jej zakres,

określa załącznik nr 8 do rozporządzenia.

Kryteria kontroli poprawności danych dotyczących substancji w powietrzu w trakcie

ich agregacji i obliczania parametrów statystycznych dla substancji określa załącznik

nr 9 do rozporządzenia.

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.