Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lipca 2020 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o rencie socjalnej

Ustawa określa zasady i tryb przyznawania oraz wypłaty renty socjalnej.

Prawo do renty socjalnej przysługuje

1)

osobom posiadającym obywatelstwo polskie zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej;

2)

cudzoziemcom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia

na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej,

zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa

w art. 127 lub art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

(Dz. U. z 2020 r. poz. 35), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy albo ochrony

uzupełniającej;

3)

cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją „dostęp do rynku pracy”, z wyłączeniem

obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa

członkowskiego na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych

w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy

mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy;

4)

mającym miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelom państw

członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o

Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji

Szwajcarskiej oraz członkom ich rodzin w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich

Unii Europejskiej i członków ich rodzin

(Dz. U. z 2019 r. poz. 293), posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej.

Użyte w ustawie określenia oznaczają

1)

renta rodzinna - rentę rodzinną oraz uposażenie rodzinne przyznane na podstawie odrębnych

przepisów;

2)

organ emerytalno-rentowy - organ wypłacający rentę rodzinną inny niż Zakład Ubezpieczeń

Społecznych.

1.

Renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej całkowicie niezdolnej do pracy z powodu

naruszenia sprawności organizmu, które powstało

1)

przed ukończeniem 18. roku życia;

2)

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia;

3)

w trakcie kształcenia w szkole doktorskiej, studiów doktoranckich lub aspirantury

naukowej.

2.

Osobie, która spełnia warunki określone w ust. 1, przysługuje

1)

renta socjalna stała - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest trwała;

2)

renta socjalna okresowa - jeżeli całkowita niezdolność do pracy jest okresowa.

3.

Renta socjalna okresowa przysługuje przez okres wskazany w decyzji jednostki organizacyjnej

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej „Zakładem”.

1

Ustalenia całkowitej niezdolności do pracy dokonuje lekarz orzecznik Zakładu, zwany

dalej „lekarzem orzecznikiem”, na zasadach i w trybie określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

(Dz. U. z 2020 r. poz. 53, 252, 568 i 1222), zwanej dalej „ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych”.

2

Ustalając całkowitą niezdolność do pracy, lekarz orzecznik, za zgodą osoby ubiegającej

się o rentę socjalną lub jej przedstawiciela ustawowego, zgłoszoną nie później niż

w trakcie badania tej osoby, ustala niezdolność tej osoby do samodzielnej egzystencji,

na zasadach i w trybie określonym ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń

Społecznych, w celu uzyskania świadczenia, o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 lipca 2019 r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób

niezdolnych do samodzielnej egzystencji

(Dz. U. poz. 1622 i 2473 oraz z 2020 r. poz. 252).

1.

Renta socjalna wynosi 100% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności

do pracy ustalonej i podwyższonej zgodnie z ustawą o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

2.

Podwyższenia renty socjalnej dokonuje jednostka organizacyjna Zakładu lub organ emerytalno-rentowy.

3.

Podwyższenie renty socjalnej następuje z urzędu, a jeżeli wypłata renty została wstrzymana

- po jej wznowieniu.

1.

Renta socjalna nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury, uposażenia w stanie

spoczynku, renty z tytułu niezdolności do pracy, renty inwalidzkiej lub pobierającej

świadczenie o charakterze rentowym z instytucji zagranicznych, renty strukturalnej,

a także osobie uprawnionej do zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego

lub nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego.

2.

Renta socjalna nie przysługuje osobie będącej właścicielem lub posiadaczem (samoistnym

lub zależnym) nieruchomości rolnej w rozumieniu Kodeksu cywilnego o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 5 ha przeliczeniowych. Osobie będącej

współwłaścicielem nieruchomości rolnej nie przysługuje renta socjalna, jeśli udział

tej osoby przekracza 5 ha przeliczeniowych.

1.

Renta socjalna nie przysługuje za okres tymczasowego aresztowania lub odbywania kary

pozbawienia wolności, z zastrzeżeniem ust. 1a.

1a.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie

dozoru elektronicznego.

2.

Osoba tymczasowo aresztowana lub odbywająca karę pozbawienia wolności jest obowiązana

niezwłocznie powiadomić właściwy organ wypłacający rentę socjalną o tymczasowym aresztowaniu

lub o odbywaniu kary pozbawienia wolności. Obowiązek ten spoczywa również na dyrektorze

aresztu lub zakładu karnego.

3.

Osobie, o której mowa w ust. 2, samotnie gospodarującej, nieposiadającej innego przychodu

i niemającej prawa do renty rodzinnej, która jest właścicielem lokalu mieszkalnego

(domu jednorodzinnego), której przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu lub która

jest najemcą lokalu mieszkalnego wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy,

innych jednostek samorządu terytorialnego albo stanowiącego własność Skarbu Państwa

lub państwowych osób prawnych, może być wypłacane 50% kwoty renty socjalnej, jeżeli

zobowiąże się pisemnie, że z kwoty tej będzie dokonywała opłat z tytułu czynszu lub

innych należności za lokal mieszkalny (dom jednorodzinny), a w lokalu (domu jednorodzinnym)

nie przebywają inne osoby.

4.

Z kwoty określonej w ust. 3 nie dokonuje się potrąceń i egzekucji.

1.

W przypadku zbiegu uprawnień do renty socjalnej z uprawnieniem do renty rodzinnej

kwota renty socjalnej ulega takiemu obniżeniu, aby łączna kwota obu świadczeń nie

przekraczała 200% kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Kwota obniżonej renty socjalnej nie może być niższa niż 10% kwoty najniższej renty

z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

2.

Renta socjalna nie przysługuje, jeżeli kwota renty rodzinnej przekracza 200% kwoty

najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

3.

Osoba ubiegająca się o rentę socjalną bądź ją pobierająca jest obowiązana powiadomić

jednostkę organizacyjną Zakładu przyjmującą wniosek bądź wypłacającą rentę socjalną

o posiadaniu uprawnień do renty rodzinnej oraz organ emerytalno-rentowy wypłacający

rentę rodzinną o posiadaniu uprawnień do renty socjalnej.

1.

Prawo do renty socjalnej zawiesza się w razie osiągania przychodu z tytułu działalności

podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.

2.

Za działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, o której mowa w

ust. 1, uważa się zatrudnienie, służbę, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, lub inną pracę zarobkową albo prowadzenie działalności pozarolniczej.

3.

Za przychód, o którym mowa w ust. 1, w przypadku prowadzenia działalności pozarolniczej

uważa się przychód stanowiący zadeklarowaną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia

społeczne w rozumieniu ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695 i 875), zwanej dalej „ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych”.

4.

Za przychód, o którym mowa w ust. 1, uważa się również kwoty pobranych zasiłków: chorobowego,

macierzyńskiego i opiekuńczego oraz wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, kwoty

świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego.

5.

Prawo do renty socjalnej ulega zawieszeniu w razie osiągania przychodu innego niż

wymieniony w ust. 1-4, zaliczonego do źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu

na zasadach określonych w art. 27 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

(Dz. U. z 2019 r. poz. 1387, z późn. zm., z zastrzeżeniem art. 9 ust. 1 i 2, lub osiągania przychodów z tytułu umowy najmu,

podnajmu, dzierżawy, poddzierżawy lub innych umów o podobnym charakterze, opodatkowanych

na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów

osiąganych przez osoby fizyczne.

5a.

Prawo do renty socjalnej ulega zawieszeniu również w razie osiągania przychodu za

granicą z tytułów wymienionych w ust. 1, 2, 4 i 5.

5b.

Do celów stosowania przepisu ust. 5a przy ustalaniu równowartości w polskich złotych

kwoty przychodu wyrażonej w walucie obcej zastosowanie ma średni kurs złotego do waluty

obcej, ogłoszony przez Narodowy Bank Polski, z ostatniego dnia roboczego miesiąca,

w którym przychód został osiągnięty.

6.

Prawo do renty socjalnej zawiesza się za miesiąc, w którym zostały osiągnięte przychody,

o których mowa w ust. 1-5a, w łącznej kwocie wyższej niż 70% przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego

Urzędu Statystycznego do celów emerytalnych.

7.

Osoba pobierająca rentę socjalną lub jej przedstawiciel ustawowy są obowiązani niezwłocznie

powiadomić organ wypłacający rentę socjalną o osiąganiu przychodu w kwocie powodującej

zawieszenie prawa do renty socjalnej. Powiadomienie następuje w formie pisemnego oświadczenia.

W przypadku gdy składki na ubezpieczenia społeczne są odprowadzane przez płatnika

składek, osoba pobierająca rentę socjalną jest obowiązana do przedstawienia zaświadczenia

albo oświadczenia określającego kwotę przychodu.

7a.

Oświadczenia, o których mowa w ust. 7, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej

za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia

w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie

fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności

karnej za składanie fałszywych zeznań.

8.

Organ wypłacający rentę socjalną może wystąpić do urzędu skarbowego o przekazanie

informacji o wysokości przychodów objętych podatkiem dochodowym od osób fizycznych

lub zryczałtowanym podatkiem dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez

osoby fizyczne lub informacji o opodatkowaniu działalności na zasadzie karty podatkowej

w celu dokonania weryfikacji oświadczenia złożonego przez osobę pobierającą rentę.

9.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ogłasza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej

Polskiej „Monitor Polski”, w terminie do 14. dnia roboczego drugiego miesiąca każdego

kwartału kalendarzowego, kwotę przychodu, o której mowa w ust. 6, z zaokrągleniem

w górę do pełnych dziesiątek groszy.

1.

Postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej wszczyna się na podstawie wniosku

osoby ubiegającej się o rentę socjalną lub jej przedstawiciela ustawowego.

2

Postępowanie w sprawie przyznania renty socjalnej wszczyna się również na wniosek

innej osoby albo kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia

ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług

społecznych

(Dz. U. poz. 1818) - dyrektora centrum usług społecznych, działających za zgodą osób, o których mowa

w ust. 1.

3.

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia,

wzór wniosku o przyznanie renty socjalnej, uwzględniając instrukcję jego wypełnienia,

wykaz dokumentów, które należy dołączyć do wniosku, szczegółowy tryb postępowania

w sprawach o przyznanie renty socjalnej, tryb powiadamiania Zakładu oraz organów emerytalno-rentowych

o tymczasowym aresztowaniu i odbywaniu kary pozbawienia wolności, wykaz dokumentów

potwierdzających prawo do 50% kwoty renty socjalnej, uwzględniając współdziałanie

osoby aresztowanej lub odbywającej karę pozbawienia wolności z dyrektorem aresztu

śledczego lub zakładu karnego.

1.

Decyzję w sprawie przyznania renty socjalnej wydaje i świadczenie to wypłaca jednostka

organizacyjna Zakładu właściwa ze względu na miejsce zamieszkania lub pobytu osoby

ubiegającej się o rentę socjalną.

2.

W przypadku gdy rentę rodzinną wypłaca jednostka organizacyjna Zakładu wskazana przez

Prezesa Zakładu, rentę socjalną przyznaje i wypłaca ta jednostka.

3.

W przypadku gdy uprawnienia do renty rodzinnej zostały ustalone przez organ emerytalno-rentowy,

organ ten ustala, w drodze decyzji, wysokość renty socjalnej, wypłaca tę rentę, a

w przypadku określonym w art. 9 ust. 2 odmawia wypłaty renty socjalnej lub wstrzymuje

wypłatę tej renty.

4.

Organ emerytalno-rentowy wypłacający rentę socjalną wydaje decyzję o wstrzymaniu wypłaty

renty socjalnej w razie wystąpienia okoliczności powodujących zawieszenie prawa lub

wstrzymanie wypłaty renty socjalnej.

5.

W przypadku gdy organ emerytalno-rentowy ustali prawo do renty rodzinnej, jest obowiązany

do powiadomienia Zakładu o przyznaniu tej renty osobom pobierającym rentę socjalną.

6.

Od decyzji w sprawie renty socjalnej wydanej przez jednostkę organizacyjną Zakładu

lub przez organ emerytalno-rentowy osobie ubiegającej się o rentę socjalną przysługują

środki odwoławcze przewidziane dla decyzji w sprawach emerytur i rent w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych.

1.

W razie śmierci osoby pobierającej rentę socjalną przysługuje zasiłek pogrzebowy,

na zasadach i w wysokości określonych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu

Ubezpieczeń Społecznych, o ile zasiłek pogrzebowy lub świadczenie w wysokości zasiłku

pogrzebowego nie przysługuje z innego tytułu.

2.

Decyzję w sprawie przyznania zasiłku pogrzebowego wydaje oraz zasiłek wypłaca jednostka

organizacyjna Zakładu albo Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

1.

Jeżeli dla osoby uprawnionej do renty socjalnej ustanowiono opiekę prawną, świadczenie

to wypłaca się osobie sprawującej tę opiekę.

2.

Jeżeli do renty socjalnej uprawniona jest osoba, która wymaga opieki innej osoby oraz

nad którą nie została ustanowiona opieka prawna, w przypadku gdy osoba uprawniona

do renty socjalnej nie może odebrać jej samodzielnie, świadczenie to jest wypłacane

osobie sprawującej nad nią opiekę faktyczną, na podstawie oświadczenia o sprawowaniu

tej opieki. Sprawowanie opieki faktycznej nad osobą uprawnioną do renty socjalnej

potwierdza wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania

lub pobytu osoby uprawnionej.

3.

Rentę socjalną wypłaca się osobom sprawującym opiekę prawną lub opiekę faktyczną nad

osobami uprawnionymi do renty socjalnej, po uprzednim pouczeniu o konieczności poinformowania

organu rentowego o zajściu okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa

do świadczenia albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części oraz o

obowiązku zwrotu świadczenia przez te osoby w przypadku, gdy zostało pobrane nienależnie.

1.

Rentę socjalną wypłaca się osobie uprawnionej za pośrednictwem osoby prawnej prowadzącej

działalność w zakresie doręczania świadczeń albo, na wniosek osoby uprawnionej, na

jej rachunek w banku lub w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej lub na jej

instrument płatniczy, na którym jest przechowywany pieniądz elektroniczny.

2.

Osobie odbywającej karę pozbawienia wolności, karę aresztu wojskowego albo karę aresztu

za wykroczenie oraz osobie tymczasowo aresztowanej rentę socjalną wypłaca się za pośrednictwem

osoby prawnej prowadzącej działalność w zakresie doręczania świadczeń pod adresem

zakładu karnego lub aresztu.

3.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do osób sprawujących opiekę prawną nad osobami

uprawnionymi do renty socjalnej.

4.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę prawną nad

osobą uprawnioną do renty socjalnej odbywa karę pozbawienia wolności, karę aresztu

wojskowego albo karę aresztu za wykroczenie lub jest tymczasowo aresztowana.

Ustawa wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia, z wyjątkiem

1)

art. 1 pkt 3 w zakresie art. 3 ust. 1a pkt 3, art. 1 pkt 4 w zakresie art. 6b ust.

1 pkt 3 oraz art. 6, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2020 r.;

2)

art. 12 pkt 3, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2021 r.

1.

Zakład jest uprawniony do przetwarzania danych osobowych w zakresie niezbędnym do

przyznawania i wypłacania renty socjalnej oraz zasiłku pogrzebowego, zapewniając rzetelność

tych danych.

2.

(uchylony)

3.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do organu emerytalno-rentowego.

1.

Renta socjalna, zasiłek pogrzebowy oraz koszty ich obsługi wypłacane przez Zakład

i Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego są finansowane ze środków Funduszu Solidarnościowego,

o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym

(Dz. U. poz. 2192, z 2019 r. poz. 1622, 1696 i 2473 oraz z 2020 r. poz. 321).

2.

Koszty obsługi, o których mowa w ust. 1, wynoszą łącznie 2,5% kwoty przeznaczonej

na wypłatę renty socjalnej i zasiłku pogrzebowego.

3.

Renta socjalna, zasiłek pogrzebowy oraz koszty ich obsługi wypłacane przez organy

emerytalno-rentowe, z wyłączeniem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, są finansowane

ze środków budżetu państwa.

W sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio

1)

art. 12-14, art. 61, art. 78-81, art. 93 ust. 2, art. 98, art. 100 ust. 1 i 2, art.

101, art. 102 ust. 1, art. 104 ust. 4, art. 107, art. 114, art. 116 ust. 1b i 2, art.

118 ust. 1-5, art. 119 ust. 1, art. 121, art. 122 ust. 1, art. 126, art. 128, art.

129 ust. 1, art. 130 ust. 1, art. 133-135, art. 136a i art. 138-144 ustawy o emeryturach

i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przepisy wydane na podstawie art. 128a tej ustawy;

2)

art. 80-82 i 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W postępowaniu w sprawach o rentę socjalną stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej.

(pominięte)

(pominięty)

(pominięty)

(pominięty)

(pominięty)

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 października 2003 r., z wyjątkiem

1)

art. 13 ust. 1 i 2 oraz art. 26 ust. 4 i 5, które wchodzą w życie z dniem 1 sierpnia

2003 r.;

2)

art. 2 pkt 3, który wchodzi w życie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską

członkostwa w Unii Europejskiej

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 października 2019 r., z wyjątkiem art. 21 oraz art.

24 pkt 2 lit. a i c, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 2021 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2020 r.