Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie zasad tworzenia rezerw na ryzyko związane z działalnością banków

Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają

1)

ustawa o rachunkowości - ustawę z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości;

2

ekspozycje kredytowe - bilansowe należności z tytułu kredytów i pożyczek, skupionych

wierzytelności, czeków i weksli, zrealizowanych gwarancji, innych wierzytelności o

podobnym charakterze oraz udzielone zobowiązania pozabilansowe o charakterze finansowym

i gwarancyjnym;

2a

odpisy aktualizujące należności związane z ekspozycjami kredytowymi - odpisy aktualizujące

odnoszące się do odsetek, także skapitalizowanych, od ekspozycji kredytowych;

3)

ekspozycje kredytowe wobec Skarbu Państwa - ekspozycje kredytowe wynikające z umów

zawartych przez osoby uprawnione do reprezentowania Skarbu Państwa;

4)

pożyczki i kredyty detaliczne - ekspozycje kredytowe wobec osób fizycznych, udzielone

na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą lub prowadzeniem gospodarstwa rolnego,

z wyłączeniem pożyczek i kredytów mieszkaniowych, pożyczek i kredytów hipotecznych

oraz zobowiązań pozabilansowych;

5)

pożyczki i kredyty mieszkaniowe - ekspozycje kredytowe wobec osób fizycznych wynikające

z finansowania niezwiązanego z działalnością gospodarczą lub prowadzeniem gospodarstwa

rolnego

a)

nabycia, budowy, przebudowy, rozbudowy lub nadbudowy domu albo lokalu mieszkalnego

stanowiącego odrębną nieruchomość,

b)

nabycia spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego lub prawa do domu jednorodzinnego

w spółdzielni mieszkaniowej albo prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego w spółdzielni

mieszkaniowej,

c)

remontu domu albo lokalu, o których mowa w lit. a i b,

d)

nabycia działki budowlanej lub jej części pod budowę domu jednorodzinnego lub budynku

mieszkalnego, w którym jest lub ma być położony lokal mieszkalny,

e)

innego celu związanego z zaspokajaniem potrzeb mieszkaniowych, w szczególności pokrycia

kosztów partycypacji w kosztach budowy mieszkań przez towarzystwa budownictwa społecznego;

6)

pożyczki i kredyty hipoteczne - ekspozycje kredytowe wobec osób fizycznych na cele

niezwiązane z działalnością gospodarczą lub prowadzeniem gospodarstwa rolnego, zabezpieczone

zabezpieczeniami wymienionymi w ust. 3 pkt 16 załącznika nr 2 do rozporządzenia, pod

warunkiem że zabezpieczenia te ustanowione są na nieruchomości mieszkalnej;

6a

rezerwy celowe - rezerwy na ryzyko związane z działalnością banków odnoszące się do

ekspozycji kredytowych, z wyłączeniem należności z tytułu odsetek, także skapitalizowanych;

7)

rezerwa na ryzyko ogólne - rezerwę utworzoną zgodnie z art. 130 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe

(Dz. U. z 2018 r. poz. 2187, 2243 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 326);

8)

pierwotna wysokość zabezpieczanej kwoty - wysokość ekspozycji kredytowej określoną

w umowie obowiązującej w dniu dokonywania klasyfikacji;

9)

fundusz poręczeniowy - osobę prawną, która nie działa w celu osiągnięcia zysku lub

przeznacza zysk na cele statutowe służące tworzeniu korzystnych warunków dla rozwoju

przedsiębiorczości, prowadzącą działalność polegającą na udzielaniu gwarancji lub

poręczeń za zobowiązania mikroprzedsiębiorców, małych lub średnich przedsiębiorców,

a także organizacji pożytku publicznego.

Przepisy rozporządzenia mają zastosowanie po raz pierwszy do sprawozdań finansowych

sporządzanych za rok obrotowy rozpoczynający się od dnia 1 stycznia 2017 r., z wyjątkiem

§ 1 pkt 10 lit. a tiret pierwsze i trzecie oraz § 1 pkt 10 lit. b tiret drugie i czwarte,

które mają zastosowanie po raz pierwszy do rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących

należności związanych z ekspozycjami kredytowymi tworzonych od dnia 1 stycznia 2018 r.

1.

Banki tworzą rezerwy celowe oraz odpisy aktualizujące należności związane z ekspozycjami

kredytowymi w odniesieniu do ekspozycji kredytowych zaklasyfikowanych do

1)

kategorii „normalne” - w zakresie ekspozycji kredytowych wynikających z pożyczek i

kredytów detalicznych;

2)

kategorii „pod obserwacją”;

3)

grupy „zagrożone” - w tym do kategorii „poniżej standardu”, „wątpliwe” lub „stracone”.

2.

Zasady klasyfikacji ekspozycji kredytowych określa załącznik nr 1 do rozporządzenia.

3.

Wykaz zabezpieczeń ekspozycji kredytowych określa załącznik nr 2 do rozporządzenia.

4

Obowiązek tworzenia rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących należności związanych

z ekspozycjami kredytowymi nie dotyczy ekspozycji kredytowych stanowiących udzielone

zobowiązania pozabilansowe w przypadku, gdy postanowienia umowy

1)

gwarantują bankowi swobodę w podjęciu decyzji o uruchomieniu środków w ramach zobowiązania

lub

2)

uzależniają uruchomienie środków w ramach zobowiązania od terminowej obsługi już wykorzystanej

części i niebudzącej obaw sytuacji ekonomiczno-finansowej dłużnika w przypadku, gdy

wymagane jest stosowanie tego kryterium, lub

3)

uzależniają uruchomienie środków w ramach zobowiązania od złożenia zabezpieczeń wymienionych

w załączniku nr 2 do rozporządzenia, umożliwiających pomniejszenie podstawy tworzenia

rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących należności związanych z ekspozycjami

kredytowymi o kwotę odpowiadającą uruchamianym środkom lub klasyfikowanie ekspozycji

kredytowej do kategorii „normalne”.

5.

Komisja Nadzoru Finansowego może, na wniosek banku, zezwolić na inną klasyfikację

ekspozycji kredytowych, w szczególności na podstawie wewnętrznych systemów ratingów

i metod szacowania oczekiwanych strat, zwanych dalej „modelami ryzyka kredytowego”,

informując ministra właściwego do spraw instytucji finansowych o udzielonym zezwoleniu.

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

1

Rezerwy celowe na ryzyko związane z ekspozycjami kredytowymi wynikającymi z pożyczek

i kredytów detalicznych, zaklasyfikowanymi do kategorii „normalne”, oraz odpisy aktualizujące

należności związane z tymi ekspozycjami kredytowymi tworzy się w wysokości co najmniej

wymaganego poziomu rezerw oraz odpisów, stanowiącego 1,5% podstawy tworzenia rezerw

celowych oraz odpisów aktualizujących należności związanych z ekspozycjami kredytowymi.

2

Rezerwy celowe na ryzyko związane z ekspozycjami kredytowymi, zaklasyfikowanymi do

kategorii „pod obserwacją”, „poniżej standardu”, „wątpliwe” i „stracone” oraz odpisy

aktualizujące należności związane z tymi ekspozycjami kredytowymi tworzy się na podstawie

indywidualnej oceny ryzyka obciążającego daną ekspozycję, jednak w wysokości co najmniej

wymaganego poziomu rezerw oraz odpisów, stanowiącego w relacji do podstawy tworzenia

rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących należności związanych z ekspozycjami

kredytowymi

1)

1,5% - w przypadku kategorii „pod obserwacją”;

2)

20% - w przypadku kategorii „poniżej standardu”;

3)

50% - w przypadku kategorii „wątpliwe”;

4)

100% - w przypadku kategorii „stracone”.

3

Komisja Nadzoru Finansowego, na wniosek banku, może zezwolić na utworzenie rezerw

celowych oraz odpisów aktualizujących należności związanych z ekspozycjami kredytowymi

w innej wysokości niż określona w ust. 1 i 2, w szczególności na podstawie modeli

ryzyka kredytowego, informując ministra właściwego do spraw instytucji finansowych

o udzielonym zezwoleniu.

4

Rezerwy celowe oraz odpisy aktualizujące należności związane z ekspozycjami kredytowymi

tworzy się, aktualizuje co do wysokości oraz rozwiązuje najpóźniej w ostatnim dniu

miesiąca kończącego kwartał, w którym dokonano przeglądu i klasyfikacji ekspozycji

kredytowych.

5.

(uchylony).

1

Podstawę tworzenia rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących należności związanych

z ekspozycjami kredytowymi stanowi wartość bilansowa ekspozycji kredytowej bez uwzględnienia

utworzonych rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących należności związanych z ekspozycjami

kredytowymi, ale z uwzględnieniem przewidywanej w związku z restrukturyzacją zadłużenia

kwoty umorzenia części ekspozycji kredytowej.

2

Podstawę tworzenia rezerw celowych na ryzyko związane z ekspozycjami kredytowymi,

zaklasyfikowanymi do kategorii „pod obserwacją” lub grupy „zagrożone”, oraz odpisów

aktualizujących należności związanych z tymi ekspozycjami kredytowymi można pomniejszyć,

z zastrzeżeniem § 5, o wartość zabezpieczeń wymienionych w

1)

ust. 3 pkt 3, 16-20 oraz w zakresie pojazdów samochodowych - pkt 23 i 24 załącznika

nr 2 do rozporządzenia - w przypadku ekspozycji kredytowych wynikających z pożyczek

i kredytów detalicznych;

2)

ust. 3 załącznika nr 2 do rozporządzenia - w przypadku pozostałych ekspozycji kredytowych.

3

Przeglądów i aktualizacji wartości zabezpieczeń, o które pomniejszono podstawę tworzenia

rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących należności związanych z ekspozycjami

kredytowymi, dokonuje się, z zastrzeżeniem ust. 4, w trybie obowiązującym dla przeglądów

i klasyfikacji ekspozycji kredytowych.

4.

W przypadku zabezpieczeń w postaci hipoteki, zastawu na statku morskim i zastawu na

statku powietrznym wartość zabezpieczenia ustala się na podstawie posiadanej wyceny

rzeczoznawcy lub - w określonych odrębnymi przepisami przypadkach - na podstawie wyceny

bankowo-hipotecznej. Bank w ramach przeglądów i aktualizacji wartości zabezpieczeń

dokonuje analizy rynkowych cen zabezpieczeń na podstawie własnych lub międzybankowych

baz danych, zgodnie z przyjętą pisemną procedurą. Jeśli wynikający z tej analizy spadek

rynkowych cen tych zabezpieczeń, w okresie od dokonania ostatniej wyceny przez rzeczoznawcę,

może mieć znaczący wpływ na wartość danego zabezpieczenia ekspozycji kredytowej, bank

powinien zlecić ponowną wycenę lub pisemnie uzasadnić odstąpienie od jej zlecenia.

1.

Pomniejszeń, o których mowa w § 4 ust. 2, można dokonać, jeżeli na dzień dokonywania

przeglądu, o którym mowa w § 4 ust. 3, spełnione są łącznie następujące warunki

1

wartość zabezpieczenia jest możliwa do uzyskania, w wysokości uwzględnianej do pomniejszenia

podstawy tworzenia rezerw oraz odpisów aktualizujących należności związanych z ekspozycjami

kredytowymi, podczas ewentualnego postępowania egzekucyjnego, biorąc pod uwagę ograniczenia

prawne, ekonomiczne i faktyczne, mogące wpływać na rzeczywistą możliwość zaspokojenia

się banku z przedmiotu zabezpieczenia;

2)

zabezpieczenie to nie jest lub nie było wykorzystane w trybie przewidzianym w części

I ust. 3 pkt 2 i ust. 4 załącznika nr 1 do rozporządzenia.

2.

Kwota, o którą można pomniejszyć podstawę tworzenia rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących

należności związanych z ekspozycjami kredytowymi, w przypadku zabezpieczeń w postaci

1)

hipoteki - nie może być wyższa niż wysokość dokonanego wpisu do księgi wieczystej

oraz

a)

50% wartości ustalonej na podstawie wyceny rzeczoznawcy. Jeżeli wycena rzeczoznawcy

nie uwzględnia wcześniej powstałych obciążeń, wartość tę pomniejsza się najpierw o

łączną kwotę tych obciążeń,

b)

60% bankowo-hipotecznej wartości nieruchomości, ustalonej zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o listach zastawnych i bankach hipotecznych

(Dz. U. z 2016 r. poz. 1771 oraz z 2018 r. poz. 2243);

2)

przeniesienia prawa własności rzeczy ruchomej - nie może być wyższa niż 50% wartości

sprzedaży netto danej rzeczy ruchomej i 50% pierwotnej wysokości zabezpieczanej kwoty;

3)

przeniesienia prawa własności papierów wartościowych, z wyjątkiem emitowanych przez

Skarb Państwa, Narodowy Bank Polski, banki centralne lub rządy państw będących członkiem

Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju oraz inne banki - nie może być wyższa

niż 50% ich wartości godziwej;

4)

zastawu na statku morskim lub powietrznym - nie może być wyższa niż 50% wyceny rzeczoznawcy

i 50% pierwotnej wysokości zabezpieczanej kwoty;

5)

zastawu rejestrowego na prawach z papierów wartościowych, o których mowa w pkt 3 -

nie może być wyższa niż 50% ich wartości godziwej;

6)

zastawu rejestrowego na rzeczy ruchomej - nie może być wyższa niż 50% wartości sprzedaży

netto danej rzeczy ruchomej i 50% pierwotnej wysokości zabezpieczanej kwoty;

7)

gwarancji lub poręczenia, o których mowa w ust. 2 pkt 7 i ust. 3 pkt 11 załącznika

nr 2 do rozporządzenia, oraz oświadczenia patronackiego, o którym mowa w ust. 3 pkt

25 załącznika nr 2 do rozporządzenia - łącznie w stosunku do jednego podmiotu, nie

może być wyższa niż 15% aktywów netto wystawcy zabezpieczenia, pomniejszonych o należne,

lecz niewniesione wkłady na poczet kapitałów (funduszy) podstawowych oraz o akcje

własne, według ich wartości godziwej.

3.

Limity pomniejszenia kwoty ekspozycji kredytowej określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.

4.

Z zastrzeżeniem ust. 5

1

w przypadku ekspozycji kredytowych zabezpieczonych zabezpieczeniami wymienionymi w

ust. 3 pkt 16 załącznika nr 2 do rozporządzenia, kwota, o którą można pomniejszyć

podstawę tworzenia rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących należności związanych

z ekspozycjami kredytowymi, nie może być większa niż limit pomniejszenia dla poszczególnych

okresów opóźnienia w spłacie, określony w tabeli nr 1 załącznika nr 3 do rozporządzenia;

2

w przypadku ekspozycji kredytowych zabezpieczonych zabezpieczeniami, wymienionymi

w ust. 3 załącznika nr 2 do rozporządzenia, z wyłączeniem określonych w pkt 1, kwota,

o którą można pomniejszyć podstawę tworzenia rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących

należności związanych z ekspozycjami kredytowymi, nie może być większa niż limit pomniejszenia

dla poszczególnych okresów opóźnienia w spłacie, określony w tabeli nr 2 załącznika

nr 3 do rozporządzenia.

5.

Jeżeli w przypadku ekspozycji kredytowej opóźnionej w spłacie, terminy (harmonogram)

spłaty zostały zmienione, to opóźnienie w spłacie ekspozycji kredytowej liczy się

dla celów określonych w ust. 4 według zmienionych terminów (zmienionego harmonogramu)

spłaty, pod warunkiem że zmiana ta została dokonana po raz pierwszy. W przypadku kolejnych

zmian terminów (harmonogramu) spłaty, opóźnienie w spłacie ekspozycji kredytowej liczy

się według terminów (harmonogramu) spłaty ustalonych w pierwszej zmianie.

W przypadku gdy bank posiada wobec dłużnika ekspozycje kredytowe stanowiące zarówno

należności bilansowe, jak i udzielone zobowiązania pozabilansowe, jeżeli warunki umowy

nie stanowią inaczej, posiadane zabezpieczenia uwzględnia się w pierwszej kolejności

w ustalaniu podstawy tworzenia rezerwy celowej na należności bilansowe oraz odpisów

aktualizujących należności związanych z ekspozycjami kredytowymi.

Wymagany poziom rezerw celowych na ryzyko związane z ekspozycjami kredytowymi oraz

odpisów aktualizujących należności związanych z tymi ekspozycjami kredytowymi

1)

wynikającymi z pożyczek i kredytów detalicznych, zaklasyfikowanymi do kategorii „normalne”

- pomniejsza się o kwotę równą 25% rezerwy na ryzyko ogólne;

2)

zaklasyfikowanymi do kategorii „pod obserwacją” - pomniejsza się o kwotę równą 25%

rezerwy na ryzyko ogólne.

Rezerwy celowe oraz odpisy aktualizujące należności związane z ekspozycjami kredytowymi

tworzy się w ciężar kosztów.

1.

Rezerwy celowe oraz odpisy aktualizujące należności związane z ekspozycjami kredytowymi

rozwiązuje się po wygaśnięciu przyczyn ich utworzenia.

2.

Rezerwę celową oraz odpisy aktualizujące należności związane z ekspozycjami kredytowymi

zmniejsza się odpowiednio do

1)

zmniejszenia się kwoty ekspozycji kredytowej;

2)

zmiany kategorii ekspozycji kredytowej na kategorię o niższym stopniu ryzyka w wyniku

dokonanej klasyfikacji;

3)

wzrostu wartości zabezpieczenia pomniejszającego podstawę tworzenia rezerw celowych

oraz odpisów aktualizujących należności związanych z ekspozycjami kredytowymi;

4)

wzrostu wartości rezerwy na ryzyko ogólne.

3.

Ekspozycje kredytowe stanowiące należności umorzone, przedawnione lub nieściągalne

odpisuje się w ciężar utworzonych na nie rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących

należności związanych z ekspozycjami kredytowymi.

1.

Wniosek, o którym mowa w § 2 ust. 5 oraz § 3 ust. 3, powinien w szczególności zawierać

1)

szczegółowy opis modelu ryzyka kredytowego, w tym w szczególności

a)

zasady określania portfela kredytowego objętego modelem ryzyka kredytowego oraz analizę

jego jednorodności,

b)

określenie rozkładu strat w portfelu kredytowym,

c)

zasady szacowania parametrów rozkładu strat na portfelu kredytowym,

d)

opis źródeł i metod aktualizacji danych (próba historyczna) wykorzystywanych do szacowania

parametrów modelu - prawdopodobieństwa przeklasyfikowania ekspozycji kredytowych i

ich zmienność,

e)

zasady uwzględniania zabezpieczeń dopuszczonych rozporządzeniem,

f)

specyfikację i weryfikację założeń modelu ryzyka kredytowego;

2)

założenia i opis przyjętych zasad weryfikacji historycznej;

3)

procedury zarządzania ryzykiem kredytowym w banku;

4)

procedury wewnętrznej kontroli w zarządzaniu ryzykiem kredytowym;

5

przykład zastosowania modelu ryzyka kredytowego do klasyfikacji ekspozycji kredytowych

oraz wyznaczania wymaganego poziomu rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących należności

związanych z ekspozycjami kredytowymi za okres poprzedniego kwartału wraz z wynikami

weryfikacji historycznej.

2.

Wycena wartości bilansowej ekspozycji kredytowych wynikająca z zastosowania przyjętego

modelu powinna być zgodna z wyceną wynikającą z zastosowania Międzynarodowych Standardów

Rachunkowości.

3.

Zezwolenia, o których mowa w § 2 ust. 5 oraz § 3 ust. 3, mogą

1)

być wydane bezterminowo lub na czas określony;

2

zostać cofnięte, jeśli bank nie zapewnia właściwego zarządzania ryzykiem kredytowym,

a w szczególności, jeśli na podstawie przeprowadzonej weryfikacji stwierdzono, że

w okresie ostatnich 12 miesięcy rzeczywiste straty są wyższe od rezerw celowych oraz

odpisów aktualizujących należności związanych z ekspozycjami kredytowymi obliczonych

na podstawie modelu ryzyka kredytowego.

W przypadku utworzenia rezerw celowych oraz odpisów aktualizujących należności związanych

z ekspozycjami kredytowymi w wysokości niższej niż wymagany poziom rezerw celowych

oraz odpisów aktualizujących należności związanych z ekspozycjami kredytowymi, z zastrzeżeniem

§ 2 ust. 5 oraz § 3 ust. 3, zarząd banku niezwłocznie zawiadamia Komisję Nadzoru Finansowego

o przyczynach takiego stanu i niezwłocznie uzupełnia brakujące rezerwy celowe oraz

odpisy aktualizujące należności związane z ekspozycjami kredytowymi, przy czym uzupełnienie

nie może nastąpić później niż do końca danego roku obrotowego.

1.

Przy dokonywaniu klasyfikacji ekspozycji kredytowych wobec Skarbu Państwa, powstałych

przed dniem 1 stycznia 2002 r., w przypadku których bank zawarł z reprezentantem Skarbu

Państwa, na podstawie dotychczasowych przepisów, umowy

1)

potwierdzające bezsporność i wymagalność ekspozycji kredytowej oraz

2)

określające terminy (harmonogramy) spłat

- okres opóźnienia w spłacie kapitału lub odsetek liczy się od terminów (harmonogramu)

spłat określonych w tych umowach.

2.

Jeżeli bank nie zawarł umów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, ekspozycje kredytowe wobec

Skarbu Państwa, powstałe przed dniem 1 stycznia 2002 r., klasyfikuje się jako „stracone”.

Decyzje Komisji Nadzoru Finansowego dotyczące rezerw celowych, wydane na podstawie

dotychczasowych przepisów, zachowują moc do czasu ich wygaśnięcia lub cofnięcia.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2009 r.