Orzeczenie Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt SK 10/17

Wyrok Trybunału Konstytucyjnegoz dnia 4 grudnia 2018 r.

Treść wyroku

Trybunał Konstytucyjny w składzie

Leon Kieres - przewodniczący,

Julia Przyłębska,

Stanisław Rymar,

Piotr Tuleja,

Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz - sprawozdawca,

po rozpoznaniu w trybie art. 92 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania

przed Trybunałem Konstytucyjnym

(Dz. U. poz. 2072), na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2018 r., skargi konstytucyjnej Jolanty

Zabielskiej i Leszka Zabielskiego o zbadanie zgodności

1)

art. 47 § 1 i 2 w związku z art. 23 w związku z art. 40 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie

(Dz. U. z 2014 r. poz. 164, ze zm.) oraz art. 23 i art. 40 § 1 pkt 8 tej ustawy z art. 8 ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim wyłączają możliwość poddania incydentalnej kontroli zgodności

z prawem (Konstytucją lub ustawą) uchwały Krajowej Rady Notarialnej lub izby notarialnej, wydanych na podstawie

art. 23 i art. 40 § 1 pkt 8 tej ustawy, przez sąd powszechny lub sąd administracyjny

w toku postępowania innego niż wywołanego wnioskiem (skargą) Ministra Sprawiedliwości

o uchylenie sprzecznych z prawem uchwał organu samorządu notarialnego, a także przez

to, że dozwalają na wydanie orzeczenia o prawach i obowiązkach obywatela na podstawie

przepisu podustawowego w sytuacji, w której podstawą takiego rozstrzygnięcia może

być wyłącznie przepis ustawy,

2)

art. 23 i art. 40 § 1 pkt 8 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 47, art. 51 ust. 1, 2 i 5 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji w zakresie, w jakim stanowią podstawę dla Krajowej Rady Notarialnej do wydania uchwały,

mocą której organy izb notarialnych gromadzą informacje prywatne o konkretnym notariuszu,

stanowiące jednocześnie jego dane osobowe, tj. dane o wysokości przychodu i dochodu

osiągniętego w danym miesiącu, bez wyraźnego upoważnienia ustawowego, a także w zakresie,

w jakim stanowi podstawę do wydania przez Krajową Radę Notarialną uchwały naruszającej

zasadę proporcjonalności w ograniczeniu praw i wolności poprzez ustalenie wysokości

składki miesięcznej na potrzeby samorządu notarialnego powiązanej z wysokością przychodu

notariusza,

3)

art. 23 oraz art. 40 § 1 pkt 8 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 7 i art. 92 ust. 1 Konstytucji, poprzez brak upoważnienia ustawowego określającego kompletnie zakres spraw przekazanych

do uregulowania oraz wytycznych co do treści uchwały Krajowej Rady Notarialnej określającej

wysokość składek miesięcznych na potrzeby samorządu notarialnego,

4)

art. 23 oraz art. 40 § 1 pkt 8 ustawy powołanej w punkcie 1 z art. 7, art. 17 ust.

1 i 2 oraz art. 93 ust. 2 w związku z art. 7 Konstytucji

a)

w przypadku, w którym uchwałę Krajowej Rady Notarialnej należy uznać za źródło prawa

wewnętrznie obowiązującego, i w zakresie, w jakim normy te zezwalają na wydawanie

aktu wewnętrznie obowiązującego stanowiącego podstawę do decyzji wobec obywateli -

członków samorządu notarialnego,

b)

w zakresie, w jakim Krajowa Rada Notarialna staje się wyłącznym podmiotem do określenia

w sposób dowolny i niekontrolowany zasad, wysokości i charakteru składki płaconej

przez notariuszy, co sprzeczne jest z zasadą demokratycznego państwa prawnego, oraz

przez to, że umożliwiają Krajowej Radzie Notarialnej uchwalenie składek na poziomie

przekraczającym rażąco potrzeby organów samorządu zawodowego utworzonego w drodze

ustawy i tym samym umożliwiają Krajowej Radzie Notarialnej podejmowanie decyzji w

sferze, która jest zastrzeżona do wyłącznej kompetencji walnego zgromadzenia notariuszy

danej izby notarialnej, co stanowi przejaw działania bez podstawy prawa i poza granicami

prawa,

c)

przez to, że nie określają one granic pojęcia „potrzeba samorządu zawodowego”, zasad

określania wysokości (w tym górnej granicy) składki na potrzeby samorządu notarialnego,

a co uniemożliwia organom samorządu zawodowego utworzonego w drodze ustawy wykonywania

obowiązku konstytucyjnego polegającego na sprawowaniu pieczy nad należytym wykonywaniem

zawodu w celu ochrony zawodu albo co dozwala na takie działanie, które wykonywaniem

tego obowiązku nie jest, bowiem sprzeczne jest ono z interesem samych notariuszy,

d)

przez to, że naruszają istotę samorządu zawodowego ustanowionego na podstawie art. 17 ust. 1 Konstytucji dozwalając na - z pozoru - nieograniczony zakres regulacji przez Krajową Radę Notarialną

kwestii sposobu poboru i wysokości składki na potrzeby samorządu notarialnego na zasadach

określonych dla „innych rodzajów samorządów”, o których mowa w art. 17 ust. 2 Konstytucji w sytuacji, w której przymusowość członkostwa w samorządzie utworzonym zgodnie z

art. 17 ust. 1 Konstytucji warunkująca możliwość wykonywania zawodu stanowi przyczynę, dla której nie sposób

odmówić możliwości kontroli działalności jego organów, w tym kontroli sądowej, oraz

istnienia wymogu ustawowej limitacji ich działalności,

5)

art. 23 i art. 40 § 1 pkt 8 ustawy powołanej w punkcie 1 oraz § 1 ust. 1 i 2 uchwały

składkowej z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim powoduje ich stosowanie powstanie sytuacji, w której uiszczając

faktycznie różną kwotę składki (ponad kwotę 700,00 zł) notariusze otrzymują takie

same „świadczenia” ze strony samorządu notarialnego, przez co naruszona zostaje zasada

równości wobec prawa oraz zasada sprawiedliwości społecznej, a także w zakresie, w

jakim nie uwzględniają one zasad udziału w zysku lub stracie wspólnika spółki partnerskiej

określonych w umowie spółki przyjmując apriorycznie, że udział taki zawsze jest równy,

6)

art. 23 oraz art. 40 § 1 pkt 8 ustawy powołanej w punkcie 1 oraz § 1 ust. 2 uchwały

składkowej z art. 17 ust. 1, art. 20, art. 22, art. 47 w związku z art. 51 ust. 1 i 5 Konstytucji w zakresie, w jakim dozwalają na uzależnienie lub uzależniają wysokość składki na

potrzeby samorządu notarialnego od przychodu podmiotu niebędącego notariuszem (spółki

partnerskiej), a przez to umożliwiają organom samorządu notarialnego kontrolę wysokości

przychodów spółki partnerskiej w celu weryfikacji prawidłowości odprowadzonej lub

przeznaczonej do odprowadzenia składki, co stanowi ograniczenie wolności gospodarczej

dla takiego podmiotu oraz naruszenie jego prawa do prywatności niewynikające wprost

z ustawy oraz nieuzasadnione ochroną interesu publicznego, a także w zakresie, w jakim

dają możliwość faktycznego obciążenia podmiotu niebędącego notariuszem obowiązkiem

opłacania składek na potrzeby samorządu notarialnego, co stanowi nałożenie obowiązku

opłacania tychże składek na podmiot, który nie jest adresatem norm zawartych w rozdziale

3 działu I prawa notarialnego, to jest na spółkę partnerską będącą podmiotem prawa

handlowego, podczas gdy jedynym adresatem norm zawartych w powołanych przepisach może

być wyłącznie notariusz jako członek samorządu zawodowego utworzonego w drodze ustawy,

7)

art. 23 i art. 40 § 1 pkt 8 ustawy powołanej w punkcie 1 oraz § 1 ust. 1 i 2 uchwały

składkowej z art. 20 w związku z art. 31 ust. 3, art. 22, art. 84 w związku z art. 64 ust. 3 w związku z art. 217 Konstytucji w zakresie, w jakim nakładają one na notariuszy (w tym wykonujących zawód w formie

spółki partnerskiej) osobiste, bezzwrotne, przymusowe świadczenie na rzecz samorządu,

przyjmujące charakter podatku obrotowego (lub daniny publicznej) bez jakiegokolwiek

upoważnienia ustawowego i z naruszeniem zasady proporcjonalności,

8)

art. 23 i art. 40 § 1 pkt 8 ustawy powołanej w punkcie 1 w związku z art. 26 § 1 tej

ustawy z art. 65 ust. 1 Konstytucji przez to, że umożliwia pozbawienie członka samorządu

zawodowego utworzonego w drodze ustawy prawa wykonywania zawodu w oparciu o przepis

rangi podustawowej w sytuacji, gdy wyjątki od zagwarantowanej konstytucyjnie wolności

wyboru i wykonywania zawodu może określać wyłącznie ustawa,

orzeka

Art. 47 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie

(Dz. U. z 2017 r. poz. 2291 oraz z 2018 r. poz. 398, 723, 1496, 1629 i 1669) rozumiany w ten sposób, że przewidziany w nim nadzór judykacyjny Sądu Najwyższego

nad uchwałami organu samorządu notarialnego wyklucza uwzględnienie przez sąd sprzeczności

z prawem uchwał organu samorządu notarialnego w postępowaniu w sprawie przysługujących

notariuszowi praw lub wolności, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Ponadto postanawia

na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania

przed Trybunałem Konstytucyjnym

(Dz. U. poz. 2072) umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.

Orzeczenie zapadło większością głosów.

Pokaż całość