Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 października 2018 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

1.

Uznaje się za nieważne orzeczenia wydane przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości

lub przez organy pozasądowe w okresie od rozpoczęcia ich działalności na ziemiach

polskich, począwszy od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1989 r., jeżeli czyn zarzucony

lub przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego

albo orzeczenie wydano z powodu takiej działalności, jak również orzeczenia wydane

za opór przeciwko kolektywizacji wsi oraz obowiązkowym dostawom.

2.

Przepis ust. 1 stosuje się również, jeżeli czyn został popełniony w celu uniknięcia

w stosunku do siebie lub innej osoby represji za działalność, o której mowa w tym

przepisie.

3.

Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się, jeżeli dobro poświęcone pozostawało w rażącej

dysproporcji do dobra, które uzyskano lub zamierzano uzyskać, albo sposób działania

lub zastosowany środek były rażąco niewspółmierne do zamierzonego lub osiągniętego

skutku.

4.

(uchylony)

W przypadku gdy nieważność orzeczenia stwierdzono przed dniem wejścia w życie ustawy,

żądanie odszkodowania lub zadośćuczynienia należy zgłosić w terminie trzech lat od

dnia wejścia w życie ustawy.

1.

Nieważność orzeczenia stwierdza sąd okręgowy albo wojskowy sąd okręgowy, jeżeli zgodnie

z obowiązującymi przepisami w dniu wejścia w życie ustawy właściwy do rozpoznania

sprawy o czyn będący przedmiotem tego orzeczenia jest sąd wojskowy. Stwierdzenie nieważności

orzeczenia uznaje się za równoznaczne z uniewinnieniem.

2.

Miejscowo właściwy do stwierdzenia nieważności jest sąd, w którego okręgu, określonym

przepisami obowiązującymi w dniu wejścia w życie ustawy, wydane zostało przez organ

I instancji orzeczenie będące przedmiotem postępowania o unieważnienie.

3.

Jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej sądu według przepisu ust. 2, sprawę

rozpoznaje odpowiednio Sąd Okręgowy Warszawa-Praga w Warszawie lub Wojskowy Sąd Okręgowy

w Warszawie.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

1.

Stwierdzenie nieważności orzeczenia następuje na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich,

Ministra Sprawiedliwości, prokuratora, osoby represjonowanej, osoby uprawnionej do

składania na jej korzyść środków odwoławczych, a w razie śmierci, nieobecności w kraju

lub choroby psychicznej osoby represjonowanej, także jej krewnego w linii prostej,

przysposabiającego lub przysposobionego, rodzeństwa oraz małżonka; jak również organizacji

zrzeszającej osoby represjonowane za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa

Polskiego.

2.

Sąd orzeka na posiedzeniu na podstawie akt postępowania organu, który wydał orzeczenie,

a w miarę potrzeby przeprowadza dalsze postępowanie dowodowe.

3.

Na postanowienie w przedmiocie nieważności orzeczenia przysługuje zażalenie podmiotom,

o których mowa w ust. 1.

4.

Jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu o stwierdzenie nieważności

orzeczenia mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania karnego, z tym że udział prokuratora w posiedzeniu o stwierdzenie nieważności jest obowiązkowy.

W posiedzeniu ma prawo wziąć udział osoba represjonowana, osoba uprawniona do składania

na jej korzyść środków odwoławczych, a w razie śmierci, nieobecności w kraju lub choroby

psychicznej osoby represjonowanej, także jej krewny w linii prostej, przysposabiający

lub przysposobiony, rodzeństwo oraz małżonek, a ponadto, za zgodą sądu, inne osoby.

Z przebiegu posiedzenia sporządza się protokół.

Stwierdzeniu nieważności orzeczenia nie stoi na przeszkodzie wykonanie kary, zastosowanie

amnestii lub abolicji, zatarcie skazania, akt łaski, przedawnienie, zadośćuczynienie,

śmierć osoby represjonowanej, której orzeczenie dotyczy, zawieszenie postępowania

lub jego umorzenie z innych powodów niż te, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego.

1.

Stwierdzając nieważność orzeczenia, sąd może orzec, na wniosek podmiotów, o których

mowa w art. 3 ust. 1, o podaniu treści postanowienia do publicznej wiadomości w szczególny

sposób.

2.

Na postanowienie przysługuje zażalenie podmiotom, o których mowa w art. 3 ust. 1.

Stwierdzając nieważność orzeczenia, sąd poucza osoby uprawnione o przysługujących

im uprawnieniach do żądania odszkodowania za poniesioną szkodę i zadośćuczynienia

za doznaną krzywdę.

1.

Sąd pozostawia bez rozpoznania wniosek, o którym mowa w art. 3 ust. 1, jeżeli oskarżonego

uniewinniono lub postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego.

2.

Na postanowienie przysługuje zażalenie podmiotom, o których mowa w art. 3 ust. 1.

1.

Osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu

w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje

od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną

krzywdę wynikłe z wykonania orzeczenia albo decyzji. W razie śmierci tej osoby uprawnienie

to przechodzi na małżonka, dzieci i rodziców.

1a.

(utracił moc)

1b.

(uchylony)

1c.

(uchylony)

1d.

(utracił moc)

2.

Żądanie odszkodowania lub zadośćuczynienia należy zgłosić odpowiednio w sądzie okręgowym

lub wojskowym sądzie okręgowym, który wydał postanowienie o stwierdzeniu nieważności

orzeczenia, w terminie roku od daty jego uprawomocnienia się.

2a.

Uprawnienia określone w ust. 1 przysługują również osobom, mieszkającym obecnie bądź

w chwili śmierci w Polsce, represjonowanym przez radzieckie organy ścigania i wymiaru

sprawiedliwości lub organy pozasądowe, działające na obecnym terytorium Polski w okresie

od dnia 1 lipca 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r. oraz na terytorium Polski w granicach

ustalonych w Traktacie Ryskim, w okresie od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia

1956 r., za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego lub z powodu

takiej działalności. Żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia należy zgłosić w sądzie

okręgowym, w którego okręgu zamieszkuje osoba składająca żądanie; sąd ten jest właściwy

do rozpoznania sprawy. Przepis art. 1 ust. 3 stosuje się odpowiednio, zaś przepisy

art. 9-11 nie mają zastosowania.

2b.

Przez działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, o której mowa w ust.

2a, w odniesieniu do osób represjonowanych na terytorium Polski w granicach ustalonych

w Traktacie Ryskim poza obecnym terytorium Polski, należy rozumieć działalność w okresie

od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r.

2c.

Żądanie odszkodowania i zadośćuczynienia za szkodę i krzywdę wynikłe z wykonania decyzji,

o której mowa w ust. 1, należy zgłosić w sądzie okręgowym, w którego okręgu zamieszkuje

osoba składająca żądanie.

2d.

Odpis żądania, o którym mowa w ust. 2, sąd doręcza prokuratorowi z urzędu.

3.

W postępowaniu o odszkodowanie i zadośćuczynienie mają odpowiednie zastosowanie przepisy

rozdziału 58 Kodeksu postępowania karnego, z wyjątkiem art. 555.

4.

Przepis ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli w wyniku rewizji nadzwyczajnej, kasacji

lub wznowienia postępowania prawomocnie zasądzono odszkodowanie, chyba że za jego

zastosowaniem przemawiają względy słuszności.

5.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób, których działalność, w okresie będącym podstawą

stwierdzenia nieważności orzeczenia albo uznania za nieważne decyzji określonej w

ust. 1, stanowiła zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

1.

Osobie, która w okresie od dnia 1 listopada 1982 r. do dnia 28 lutego 1983 r. pełniła

czynną służbę wojskową, do której odbycia została powołana za działalność na rzecz

niepodległego bytu Państwa Polskiego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie

za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę.

2.

Przepisy art. 8 ust. 1 zdanie drugie, ust. 2c i ust. 3-5 stosuje się odpowiednio.

1.

Dziecku matki pozbawionej wolności, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia,

które przebywało wraz z matką w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia lub którego

matka w okresie ciąży przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia, przysługuje

od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną

krzywdę.

2.

Przepisy art. 8 ust. 1 zdanie drugie, ust. 2 oraz ust. 2d-5 stosuje się odpowiednio.

3.

Stwierdzenie nieważności orzeczenia, z uwzględnieniem art. 3 ust. 1, może nastąpić

także na wniosek dziecka, o którym mowa w ust. 1, a w razie jego śmierci - także na

wniosek jego małżonka, dzieci i rodziców.

Niezależnie od odszkodowania i zadośćuczynienia sąd może zasądzić od Skarbu Państwa

pokrycie w całości lub w części kosztów symbolicznego upamiętnienia osoby niesłusznie

represjonowanej, jeżeli jej śmierć była skutkiem wykonania orzeczenia uznanego za

nieważne; przepisy art. 3 ust. 1 oraz art. 8 ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

1.

W przypadku stwierdzenia nieważności orzeczenia, osobie uprawnionej zwraca się mienie,

którego przepadek lub konfiskatę orzeczono na rzecz Skarbu Państwa, oraz przedmioty

zatrzymane w toku postępowania - z wyjątkiem przedmiotów, których posiadanie jest

zakazane lub wymaga zezwolenia - jeżeli znajdują się one w posiadaniu państwowej jednostki

organizacyjnej, a w razie niemożności zwrotu - ich równowartość wypłaca się ze środków

Funduszu Reprywatyzacji, o którym mowa w art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach

pracowników

(Dz. U. z 2017 r. poz. 1055 oraz z 2018 r. poz. 702).

2.

W sprawach, o których mowa w ust. 1, Skarb Państwa jest reprezentowany przez państwową

jednostkę organizacyjną, w której władaniu jest mienie podlegające zwrotowi lub mienie

zatrzymane w toku postępowania. W przypadku braku takiej jednostki Skarb Państwa jest

reprezentowany przez organ administracji rządowej, któremu przekazano do dysponowania

mienie w wyniku orzeczenia sądu, o którym mowa w art. 2 ust. 1. W przypadku braku

takiej jednostki Skarb Państwa jest reprezentowany przez ministra właściwego do spraw

finansów publicznych.

1

Przepisy art. 8, art. 9 i art. 10 mają odpowiednie zastosowanie również wobec osób,

co do których zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia, jeżeli oskarżonego

uniewinniono lub postępowanie umorzono z powodów, o których mowa w art. 17 § 1 pkt 1 i 2 Kodeksu postępowania karnego, i nie zostało prawomocnie zasądzone odszkodowanie i zadośćuczynienie, a osoby te

były zatrzymane lub tymczasowo aresztowane. Roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie

nie przedawniają się.

2.

Przepis ust. 1 ma odpowiednie zastosowanie wobec osób pozbawionych życia albo wolności

przez organy, o których mowa w art. 1 ust. 1, bez przeprowadzenia zakończonego orzeczeniem

postępowania.

3

Przepisy art. 8b mają odpowiednie zastosowanie wobec dzieci osób, o których mowa w

ust. 1 i 2. Roszczenia o odszkodowanie i zadośćuczynienie nie przedawniają się.

Sprawy o czyny lub z powodu działalności określonych w art. 1, w których do dnia wejścia

ustawy w życie nie rozpoznano wniesionej rewizji nadzwyczajnej lub złożonego wniosku

o wznowienie postępowania, przekazuje się sądowi właściwemu według przepisów niniejszej

ustawy.

Koszty postępowania w sprawach objętych ustawą ponosi Skarb Państwa.

Przepisy ustawy mają odpowiednie zastosowanie do orzeczeń w sprawach o czyny, o których

mowa w art. 1, wydanych przez organy Polskich Sił Zbrojnych w Związku Socjalistycznych

Republik Radzieckich niepodlegających rządowi Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie

od daty i miejsca ich wydania.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia