Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2016 r. w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących planowania, prowadzenia, monitorowania i dokumentowania badania klinicznego wyrobu medycznego

Rozporządzenie określa

1)

szczegółowe wymagania dotyczące sposobu planowania, prowadzenia, monitorowania i dokumentowania

badania klinicznego oraz sposób przechowywania podstawowej dokumentacji badania klinicznego;

2)

tryb działania sponsora, badacza klinicznego i monitorującego badanie kliniczne -

w zakresie określonym w pkt 1;

3)

informacje, jakie powinno zawierać sprawozdanie końcowe z wykonania badania klinicznego,

o którym mowa w art. 54 ust. 4 ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych, zwanej dalej „ustawą”.

1.

Podstawowa dokumentacja badania klinicznego obejmuje

1)

dokumenty dołączane do wniosku o wydanie pozwolenia na prowadzenie badania klinicznego,

określone w art. 44 ust. 3 ustawy;

2)

dokumenty dotyczące zmian wprowadzonych w badaniu klinicznym, o których mowa w art.

44 ust. 4 i 5 oraz w art. 45 ustawy;

3)

pozwolenie na prowadzenie badania klinicznego i pozwolenie na wprowadzenie zmian w

badaniu klinicznym, o których mowa w art. 46 ust. 1 ustawy;

4)

korespondencję z Prezesem Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych

i Produktów Biobójczych i z innymi właściwymi organami, dotyczącą prowadzonego badania

klinicznego;

5)

uzgodnienia dotyczące prowadzenia badania klinicznego pomiędzy głównymi badaczami

klinicznymi, koordynatorem badania klinicznego i sponsorem;

6)

dane kontaktowe monitorującego badanie kliniczne i kopie sporządzonych przez niego

sprawozdań;

7)

sprawozdanie końcowe z wykonania badania klinicznego.

2.

Dokumentacja, o której mowa w ust. 1, powinna umożliwiać weryfikację sposobu prowadzenia

badania klinicznego, a także ocenę jakości uzyskanych danych klinicznych.

3.

Dokumentację, o której mowa w ust. 1, przechowuje się w sposób uporządkowany i uniemożliwiający

dostęp do niej osobom nieupoważnionym.

1.

Planując badanie kliniczne, sponsor przygotowuje protokół badania klinicznego, o którym

mowa w art. 44 ust. 3 pkt 2 ustawy, w którym zamieszcza wszystkie informacje mogące

mieć wpływ na prowadzenie badania klinicznego, w tym

1)

informacje ogólne

a)

tytuł badania klinicznego, oznakowanie kodowe protokołu, wersję i jej datę oraz oznakowanie

każdej zmienionej wersji,

b)

imię i nazwisko głównego badacza klinicznego lub głównych badaczy klinicznych oraz

koordynatora badania klinicznego, jeżeli dotyczy,

c)

adres ośrodka badawczego lub adresy ośrodków badawczych,

d)

imię i nazwisko albo nazwę oraz adres sponsora,

e)

streszczenie protokołu;

2)

dane identyfikujące i ogólny opis właściwości oraz warunków użycia wyrobu medycznego

albo aktywnego wyrobu medycznego do implantacji, zwanego dalej „badanym wyrobem”

a)

imię i nazwisko albo nazwę oraz adres wytwórcy badanego wyrobu,

b)

nazwę lub numer modelu lub typu badanego wyrobu pozwalające na jego jednoznaczną identyfikację,

w tym wersję oprogramowania, jeżeli dotyczy,

c)

przewidziane użycie, wskazania i przeciwwskazania użycia badanego wyrobu w planowanym

badaniu klinicznym,

d)

populację, dla której badany wyrób jest przeznaczony,

e)

materiały badanego wyrobu, które mogą wejść w kontakt z tkankami lub płynami ustrojowymi

uczestnika badania, w szczególności produkty lecznicze, ludzkie i zwierzęce tkanki

oraz ich pochodne,

f)

wymagane szkolenie i doświadczenie niezbędne do właściwego użycia badanego wyrobu,

g)

wskazanie procedur medycznych lub zabiegów chirurgicznych, w których przewidziano

użycie badanego wyrobu,

h)

instrukcje instalowania, używania i specjalne wskazania;

3)

opis badań wstępnych i uzasadnienie celowości badania klinicznego

a)

przegląd piśmiennictwa naukowego związanego z badanym wyrobem wraz z wnioskami uzasadniającymi

przeprowadzenie badania klinicznego,

b)

opis przeprowadzonych badań przedklinicznych, wraz z oceną wyników badań in vitro,

mechanicznych, elektrycznych lub na zwierzętach, która uzasadnia użycie badanego wyrobu

u ludzi,

c)

opis wcześniejszych badań klinicznych dotyczących badanego wyrobu, o ile takie miały

miejsce, lub innych wyrobów o podobnych właściwościach, z uwzględnieniem analizy działań

niepożądanych i wszystkich wprowadzonych modyfikacji,

d)

informacje o alternatywnych metodach leczenia lub procedurach medycznych łącznie z

oceną ich potencjalnych korzyści i zagrożeń,

e)

opis założeń i celów badania klinicznego, w szczególności

-

przewidziane do zweryfikowania działanie i skuteczność badanego wyrobu,

-

ocenę przewidywanych korzyści i ryzyka, wraz z opisem dających się przewidzieć działań

niepożądanych badanego wyrobu;

4)

analizę i ocenę ryzyka związanego z badanym wyrobem

a)

opis spodziewanych korzyści klinicznych i ryzyka związanego z procedurami użycia badanego

wyrobu,

b)

analizę niepożądanych działań badanego wyrobu oraz opis wszystkich modyfikacji i przypadków

wycofania tego wyrobu z obrotu lub z używania, które są związane z bezpieczeństwem

lub działaniem badanego wyrobu oraz wyrobów do niego podobnych,

c)

opis ryzyka resztkowego na podstawie przeprowadzonej analizy ryzyka,

d)

wskazanie utrudnień związanych z prowadzeniem badania klinicznego,

e)

możliwe interakcje ze współistniejącym leczeniem,

f)

środki, które należy podjąć w celu kontroli lub zmniejszenia ryzyka,

g)

uzasadnienie oceny stosunku przewidywanych korzyści do ryzyka;

5)

projekt badania, w szczególności

a)

opis wybranego typu badania klinicznego wraz z uzasadnieniem,

b)

opis metody prowadzenia badania klinicznego i mierzonych zmiennych oraz działań, które

należy podjąć, aby wyeliminować albo zminimalizować błędy,

c)

przewidywane punkty końcowe wyznaczające etapy badania klinicznego,

d)

charakterystykę i liczbę uczestników badania, z uwzględnieniem kryteriów włączenia

i kryteriów wyłączenia,

e)

opis procedur, którym zostaną poddani uczestnicy badania, oraz wykaz wyposażenia do

badań i produktów leczniczych przewidzianych w badaniu klinicznym,

f)

opis kryteriów i procedur wycofywania uczestników badania albo przerwania ich udziału

oraz sposobu ewidencjonowania, łącznie z procedurami dalszej obserwacji kontrolnej

uczestników badania,

g)

czas trwania badania klinicznego,

h)

opis metod statystycznych i obliczeń zastosowanych w badaniu klinicznym,

i)

opis zagadnień etycznych dotyczących badania klinicznego, w tym sposobu uzyskiwania

świadomej zgody uczestnika badania,

j)

opis sposobu zapewnienia i kontroli jakości badania klinicznego,

k)

opis postępowania dotyczącego zmian w protokole badania klinicznego,

l)

opis sposobu zgłaszania wszelkich odstępstw od protokołu badania klinicznego, wraz

z wyjaśnieniem ich przyczyn i oceną ich znaczenia,

m)

opis procedur zgłaszania ciężkich niepożądanych zdarzeń i działań niepożądanych badanego

wyrobu oraz procedury zapisywania i oceny innych zdarzeń niepożądanych, które wystąpiły

w trakcie badania klinicznego,

n)

opis trybu notowania uszkodzeń badanego wyrobu i sposobu przekazywania informacji

o tym sponsorowi,

o)

informacje, które będą zapisane w karcie obserwacji klinicznej (CRF),

p)

opis sposobu postępowania w przypadku przedwczesnego zakończenia badania klinicznego

i w przypadku zawieszenia badania klinicznego,

q)

opis zasad publikowania danych i wyników badania klinicznego, jeżeli nie zostały wcześniej

określone w innym dokumencie,

r)

opis zasad finansowania i ubezpieczenia badania klinicznego,

s)

określenie okresu przechowywania dokumentacji badania klinicznego,

t)

wykaz piśmiennictwa naukowego zawierającego istotne dane, które stanowią podstawę

przygotowania protokołu.

2.

W przypadku wieloośrodkowego badania klinicznego dane, o których mowa w ust. 1 pkt

1 lit. b i c, mogą być zawarte w odrębnym dokumencie.

3.

Protokół badania klinicznego i każdą jego zmianę podpisuje sponsor oraz akceptują

badacze kliniczni.

1.

Sponsor dokłada należytej staranności przy wyborze głównego badacza, ośrodka badawczego

i monitorującego badanie kliniczne, a także koordynatora badania klinicznego, jeżeli

dotyczy.

2.

Sponsor podejmuje działania mające na celu zapewnienie właściwej organizacji i przebiegu

badania klinicznego, w tym

1)

zawiera z badaczem klinicznym i z ośrodkiem badawczym umowy dotyczące prowadzenia

badania klinicznego, a także umowy z innymi podmiotami biorącymi udział w badaniu

klinicznym;

2)

dostarcza badaczowi klinicznemu i ośrodkowi badawczemu protokół badania klinicznego

oraz aktualną broszurę badacza klinicznego;

3)

dostarcza w pełni scharakteryzowane egzemplarze badanych wyrobów;

4)

zapewnia badaczowi klinicznemu odpowiednie informacje lub szkolenie, jeżeli jest to

potrzebne, w zakresie stosowania badanego wyrobu;

5)

gromadzi i przechowuje podstawową dokumentację badania klinicznego z wyłączeniem

a)

świadomej zgody,

b)

dokumentów zawierających informacje dostarczone uczestnikowi badania,

c)

listy numerów kodowych identyfikujących uczestników badania;

6)

uzgadnia z badaczami klinicznymi zmiany w protokole badania klinicznego.

3.

W umowie, o której mowa w ust. 2 pkt 1, sponsor może zawrzeć klauzulę upoważniającą

go lub osobę przez niego wyznaczoną do przeprowadzenia inspekcji badania klinicznego,

w szczególności w celu monitorowania zgodności badania klinicznego z protokołem badania

klinicznego.

1.

Badacz kliniczny, aby zapewnić właściwy przebieg, bezpieczeństwo i odpowiednią opiekę

medyczną uczestnikom badania

1)

zapoznaje się z działaniem i właściwym stosowaniem badanego wyrobu opisanym w protokole,

broszurze i innych dokumentach dostarczonych przez sponsora;

2)

zapewnia środki do prowadzenia badania klinicznego, w szczególności weryfikuje, czy

ośrodek badawczy posiada dostateczne warunki lokalowe, sprzęt i wykwalifikowany personel,

oraz przygotowuje, zgodnie z protokołem badania klinicznego, uczestników badania do

udziału w badaniu klinicznym;

3)

udziela uczestnikom badania wyjaśnień dotyczących badania klinicznego, w szczególności

związanych z

a)

celem i warunkami, w jakich jest lub będzie prowadzone badanie kliniczne,

b)

uzyskaniem świadomej zgody uczestnika badania,

c)

prawami, jakie przysługują uczestnikowi badania,

d)

przedwczesnym zakończeniem lub zawieszeniem badania klinicznego;

4)

zapewnia, że w ośrodku badawczym protokół badania klinicznego jest przestrzegany przez

wszystkie osoby biorące udział w badaniu klinicznym;

5)

zapewnia, że nie dochodzi do konfliktu interesów personelu biorącego udział w badaniu

klinicznym; jeżeli w trakcie prowadzenia badania klinicznego wystąpi konflikt interesów,

badacz natychmiast powiadamia o tym sponsora;

6)

umożliwia monitorowanie i kontrolę badania klinicznego sponsorowi oraz przeprowadzającemu

kontrolę zgodnie z art. 57 ustawy;

7)

zapewnia rozliczenie wszystkich badanych wyrobów.

2.

Badacz kliniczny przechowuje dokumentację, o której mowa w § 2 ust. 1, w sposób zapewniający

1)

zachowanie ochrony danych osobowych i danych klinicznych uczestników badania;

2)

możliwość przeprowadzenia kontroli tej dokumentacji;

3)

identyfikowalność każdego z przechowywanych dokumentów.

3.

Karty obserwacji klinicznej pacjentów i listę numerów kodowych identyfikujących uczestników

badania przechowuje się w sposób uniemożliwiający nieuprawnione przypisanie wyników

badania klinicznego do danego uczestnika tego badania.

1.

Monitorujący badanie kliniczne weryfikuje i sprawdza, czy

1)

badanie kliniczne jest prowadzone zgodnie z protokołem i każde odstępstwo od protokołu

zostało udokumentowane i zgłoszone sponsorowi;

2)

badany wyrób jest używany zgodnie z protokołem i wszystkie dokonane modyfikacje w

tym zakresie zostały zgłoszone sponsorowi;

3)

badacz kliniczny ma zapewnione środki do prowadzenia badania klinicznego;

4)

od każdego uczestnika badania w czasie rekrutacji i przed rozpoczęciem jakichkolwiek

procedur uzyskano podpisaną i właściwie datowaną świadomą zgodę;

5)

dokumenty źródłowe i inne zapisy pochodzące z badania klinicznego są dokładne, kompletne,

aktualne i właściwie przechowywane;

6)

dane w karcie obserwacji klinicznej są kompletne, wpisane we właściwym czasie oraz

zgodne z dokumentami źródłowymi;

7)

są przestrzegane procedury rejestrowania oraz powiadamiania sponsora o niepożądanych

zdarzeniach i działaniach niepożądanych badanego wyrobu;

8)

jest prowadzona ewidencja pozwalająca na identyfikację badanego wyrobu;

9)

są prowadzone i dokumentowane czynności związane z utrzymywaniem i wzorcowaniem wyposażenia

do prowadzenia badania klinicznego;

10)

wycofanie lub nieprzydatność uczestnika badania udokumentowano, przedyskutowano z

badaczem klinicznym i zgłoszono sponsorowi do oceny;

11)

wnioski dotyczące braku zgodności lub potrzebnych modyfikacji zostały omówione z badaczem

klinicznym i przedstawione sponsorowi w pisemnym sprawozdaniu monitorującego badanie

kliniczne.

2.

Po wykonaniu czynności prowadzonych w ramach monitorowania podczas wizyty w ośrodku

badawczym monitorujący badanie kliniczne sporządza sprawozdanie, które przedkłada

sponsorowi.

3.

W sprawozdaniu, o którym mowa w ust. 2, monitorujący badanie kliniczne podaje

1)

datę wizyty, oznaczenie ośrodka badawczego, swoje imię i nazwisko, imię i nazwisko

badacza klinicznego oraz innych osób, z którymi się kontaktował;

2)

opis wykonanych czynności, stwierdzone błędy, niedociągnięcia oraz wnioski i opis

działań podjętych, planowanych lub zaleconych dla zapewnienia właściwego prowadzenia

badania klinicznego.

4.

Kopia sprawozdania jest przekazywana badaczowi klinicznemu.

Sprawozdanie końcowe z wykonania badania klinicznego składa się z następujących części

1)

streszczenia prezentującego podstawowe informacje o badaniu klinicznym, w tym

a)

tytuł badania klinicznego,

b)

identyfikację badanego wyrobu medycznego albo aktywnego wyrobu medycznego do implantacji,

zwanych dalej „wyrobem”, w szczególności nazwy, typy, modele i nadane im numery,

c)

nazwę i adres sponsora oraz autoryzowanego przedstawiciela, jeżeli dotyczy,

d)

zestawienie aktów prawnych i norm zharmonizowanych, zgodnie z którymi było prowadzone

badanie kliniczne,

e)

przedmiot i cele badania klinicznego,

f)

informacje dotyczące uczestników badania,

g)

metodologię badania klinicznego,

h)

daty rozpoczęcia i zakończenia badania klinicznego albo datę i przyczynę wstrzymania

badania klinicznego, jeżeli miało miejsce,

i)

wyniki badania klinicznego,

j)

wnioski z badania klinicznego,

k)

datę sporządzenia sprawozdania końcowego oraz nazwiska i podpisy jego autorów;

2)

wprowadzenia zawierającego uzasadnienie przeprowadzenia badania klinicznego, jego

założenia, opis badanej populacji, czas trwania badania klinicznego, mierniki, a także

podstawy opracowania protokołu badania klinicznego;

3)

opisu materiału i metod

a)

danych wyrobu,

b)

opisu badanego wyrobu i jego przewidzianych zastosowań oraz opisu wprowadzonych modyfikacji

wyrobu, jakie miały miejsce w trakcie prowadzonego badania klinicznego,

c)

streszczenia protokołu badania klinicznego wraz z opisem wszystkich zmian, jakie miały

miejsce w trakcie prowadzonego badania klinicznego, w tym informacji dotyczących

-

celów badania klinicznego,

-

projektu badania klinicznego (typ, punkty końcowe, względy etyczne),

-

populacji uczestników badania (kryteria włączania i wyłączania, liczebność),

-

czasu trwania badania klinicznego,

-

leczenia towarzyszącego i stosowanych produktów leczniczych, - zmiennych losowych

przyjętych w badaniu klinicznym,

-

analizy statystycznej (hipoteza badawcza, poziomy istotności, kryteria przyjęcia,

kryteria odrzucenia wyników, liczebność próby, metody analizy);

4)

zestawienia wyników obejmującego

a)

daty rozpoczęcia i zakończenia lub wstrzymania badania klinicznego,

b)

liczbę i charakterystykę demograficzną uczestników badania,

c)

liczbę użytych wyrobów w odniesieniu do uczestników badania oraz ośrodków, jeżeli

jest to istotne,

d)

potwierdzenie zgodności z protokołem badania klinicznego,

e)

analizę bezpieczeństwa zawierającą

-

ocenę bezpieczeństwa stosowania wyrobu,

-

zestawienie zdarzeń niepożądanych związanych z badaniem klinicznym wyrobu,

-

oszacowanie wagi i konsekwencji zdarzeń niepożądanych, w tym niezbędnego leczenia

i dodatkowych badań diagnostycznych, laboratoryjnych i podobnych,

-

ocenę związku zdarzeń niepożądanych ze stosowanym w badaniu klinicznym wyrobem i z

zastosowaną procedurą,

f)

analizę działania i skuteczności badanego wyrobu,

g)

analizy cząstkowe odniesione do wydzielonych podgrup uczestników badania, wyrobów,

przyrządów, jeżeli mają zastosowanie,

h)

analizę wyników badania klinicznego pozwalającą stwierdzić, że

-

kryteria przyjęcia albo odrzucenia osoby z uczestnictwa w badaniu klinicznym spełniła

określona część kandydatów w stanie zdrowia uzasadniającym kwalifikację na uczestnika

badania,

-

wyniki dowodzą zgodności z określonymi wymaganiami zasadniczymi,

-

informacje dołączone do wyrobu odpowiadają danym klinicznym i danym zebranym przed

badaniem klinicznym,

-

ryzyko związane z użyciem wyrobu jest akceptowalne w świetle korzyści, jakie mógł

odnieść uczestnik badania,

i)

omówienie dalszego postępowania z danymi odrzuconymi;

5)

omówienia (dyskusji) oraz wniosków obejmujących

a)

działanie i bezpieczeństwo wyrobu,

b)

stosunek korzyści do ryzyka,

c)

wagę i istotność kliniczną wyników w świetle innych istniejących danych,

d)

szczególne korzyści oraz specjalne środki ostrożności w stosunku do pojedynczych uczestników

badania lub grup ryzyka,

e)

wskazania do dalszych badań lub zmian konstrukcyjnych wyrobu;

6)

omówienia zagadnień etycznych;

7)

zestawienia badaczy klinicznych i ośrodków badawczych, a także danych laboratoriów,

konsultantów oraz osób, które wzięły udział w badaniu klinicznym.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 20 lutego 2016 r.