Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 kwietnia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o społecznej inspekcji pracy

Społeczna inspekcja pracy jest służbą społeczną pełnioną przez pracowników, mającą

na celu zapewnienie przez zakłady pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy

oraz ochronę uprawnień pracowniczych, określonych w przepisach prawa pracy.

Społeczna inspekcja pracy reprezentuje interesy wszystkich pracowników w zakładach

pracy i jest kierowana przez zakładowe organizacje związkowe.

1.

Społeczną inspekcję pracy w zakładzie pracy tworzą

1)

zakładowy społeczny inspektor pracy - dla całego zakładu pracy;

2)

oddziałowi (wydziałowi) społeczni inspektorzy pracy - dla poszczególnych oddziałów

(wydziałów);

3)

grupowi społeczni inspektorzy pracy - dla komórek organizacyjnych oddziałów (wydziałów).

2.

Zakładowe organizacje związkowe dostosowują organizację społecznej inspekcji pracy

do potrzeb wynikających ze struktury zakładu pracy.

Społeczni inspektorzy pracy mają prawo

1)

kontrolować stan budynków, maszyn, urządzeń technicznych i sanitarnych oraz procesy

technologiczne z punktu widzenia bezpieczeństwa i higieny pracy;

2

kontrolować przestrzeganie przepisów prawa pracy, w tym postanowień układów zbiorowych

i regulaminów pracy, w szczególności w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, uprawnień

pracowników związanych z rodzicielstwem, młodocianych i osób niepełnosprawnych, urlopów

i czasu pracy, świadczeń z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych;

2a

uczestniczyć w kontroli przestrzegania w zakładzie pracy przepisów dotyczących ochrony

środowiska naturalnego;

3)

brać udział w ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy, zgodnie z przepisami

prawa pracy;

4)

brać udział w analizowaniu przyczyn powstawania wypadków przy pracy, zachorowań na

choroby zawodowe i inne schorzenia wywołane warunkami środowiska pracy oraz kontrolować

stosowanie przez zakłady pracy właściwych środków zapobiegawczych;

5)

uczestniczyć w przeprowadzaniu społecznych przeglądów warunków pracy;

6)

opiniować projekty planów poprawy warunków bezpieczeństwa i higieny pracy i planów

rehabilitacji zawodowej oraz kontrolować realizację tych planów;

7)

podejmować działania na rzecz aktywnego udziału pracowników zakładów pracy w kształtowaniu

właściwych warunków bezpieczeństwa i higieny pracy oraz oddziaływać na przestrzeganie

przez pracowników przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy;

8)

wykonywać inne zadania określone w ustawie i w przepisach szczególnych.

1.

Społecznym inspektorem pracy może być pracownik danego zakładu pracy, który jest członkiem

związku zawodowego i nie zajmuje stanowiska kierownika zakładu pracy lub stanowiska

kierowniczego bezpośrednio podległego kierownikowi zakładu.

2.

Zakładowe organizacje związkowe mogą postanowić, że społecznym inspektorem pracy może

być również pracownik zakładu niebędący członkiem związku zawodowego.

3.

Społeczny inspektor pracy powinien posiadać niezbędną znajomość zagadnień wchodzących

w zakres działania społecznej inspekcji pracy. Zakładowy społeczny inspektor pracy

powinien posiadać co najmniej pięcioletni staż pracy w branży, do której zakład należy,

i co najmniej dwuletni staż pracy w danym zakładzie, a oddziałowy lub grupowy społeczny

inspektor pracy - co najmniej dwuletni staż pracy w tej branży i co najmniej jeden

rok pracy w danym zakładzie.

1.

Społecznych inspektorów pracy wybierają i odwołują pracownicy zakładu pracy.

2.

Społecznych inspektorów pracy wybiera się na okres 4 lat.

3.

Zakładowych i oddziałowych (wydziałowych) społecznych inspektorów pracy wybiera

1)

w zakładach pracy lub oddziałach (wydziałach) liczących do 300 pracowników - ogólne

zebranie pracowników zakładu pracy lub oddziału (wydziału);

2)

w zakładach pracy lub oddziałach (wydziałach) liczących powyżej 300 pracowników

a)

zakładowego społecznego inspektora pracy - zebranie oddziałowych (wydziałowych) i

grupowych społecznych inspektorów pracy,

b)

oddziałowego (wydziałowego) społecznego inspektora pracy - zebranie grupowych społecznych

inspektorów pracy.

4.

Grupowych społecznych inspektorów pracy wybiera ogólne zebranie pracowników komórek

organizacyjnych oddziału (wydziału).

5.

W zakładach, w których nie wybrano grupowych społecznych inspektorów pracy, tryb wyborów

społecznych inspektorów pracy, o którym mowa w ust. 3 pkt 2, określają zakładowe organizacje

związkowe.

6.

Wybory społecznych inspektorów pracy przeprowadzają zakładowe organizacje związkowe

na podstawie uchwalonych przez siebie regulaminów wyborów.

7.

Ogólnokrajowe organizacje związkowe mogą ustalać ramowe wytyczne do regulaminów wyborów

społecznych inspektorów pracy.

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia.

1.

Społeczny inspektor pracy w razie niewywiązywania się ze swoich obowiązków może być,

na zasadach określonych w art. 6, odwołany przed upływem okresu, o którym mowa w art.

6 ust. 2.

2.

Odwołanie, w myśl ust. 1, następuje na wniosek

1)

zakładowych organizacji związkowych;

2)

co najmniej jednej piątej pracowników.

3.

Społeczny inspektor pracy przestaje pełnić swoją funkcję również w wypadku zrzeczenia

się jej lub ustania stosunku pracy.

4.

W wypadkach, o których mowa w ust. 2 i 3, przeprowadza się uzupełniające wybory społecznego

inspektora pracy.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2002 r., z wyjątkiem art. 1 pkt 7, który

wchodzi w życie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej.

1.

Społeczny inspektor pracy ma prawo wstępu w każdym czasie do pomieszczeń i urządzeń

zakładu pracy dla wykonywania zadań określonych w art. 4.

2.

Społeczny inspektor pracy ma prawo żądać od kierownika zakładu pracy oraz oddziału

(wydziału) i od pracowników informacji oraz okazania dokumentów w sprawach wchodzących

w zakres jego działania.

3

Wykonywanie czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, następuje z zachowaniem przepisów

o ochronie informacji niejawnych.

1.

W razie stwierdzenia, że nie są przestrzegane przepisy, o których mowa w art. 4, społeczny

inspektor pracy informuje o tym kierownika zakładu pracy oraz oddziału (wydziału),

czyniąc jednocześnie stosowny zapis w księgach, o których mowa w art. 12.

2.

Kierownik zakładu pracy oraz oddziału (wydziału) podejmuje decyzje w sprawie usunięcia

stwierdzonych nieprawidłowości i informuje o tym społecznego inspektora pracy.

1.

W razie stwierdzenia naruszenia przez pracownika przepisów i zasad bezpieczeństwa

i higieny pracy, społeczny inspektor pracy zwraca uwagę pracownikowi na obowiązek

przestrzegania tych przepisów i zasad.

2.

W wypadku gdy zachowanie pracownika na stanowisku pracy wskazuje na niedostateczną

znajomość przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz nieumiejętność wykonywania

pracy w sposób bezpieczny dla siebie lub innych pracowników, społeczny inspektor pracy

zwraca się do kierownika właściwej komórki organizacyjnej o czasowe odsunięcie pracownika

od tej pracy i zapoznanie go z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.

1.

Na podstawie ustaleń własnych, oddziałowego (wydziałowego) lub grupowego społecznego

inspektora pracy zakładowy społeczny inspektor pracy wydaje kierownikowi zakładu pracy,

w formie pisemnej, zalecenie usunięcia w określonym terminie stwierdzonych uchybień.

2.

W razie bezpośredniego zagrożenia mogącego spowodować wypadek przy pracy, zakładowy

społeczny inspektor pracy występuje do kierownika zakładu pracy o natychmiastowe usunięcie

tego zagrożenia, a w wypadku niepodjęcia odpowiednich działań wydaje, w formie pisemnej,

zalecenie wstrzymania pracy danego urządzenia technicznego lub określonych robót,

zawiadamiając o tym równocześnie zakładowe organizacje związkowe.

3.

Kierownik zakładu pracy może wnieść sprzeciw od zalecenia zakładowego społecznego

inspektora pracy do właściwego inspektora pracy Państwowej Inspekcji Pracy. Sprzeciw

od zalecenia, o którym mowa w ust. 1, wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia

zalecenia, a od zalecenia, o którym mowa w ust. 2 - niezwłocznie.

4.

W razie wniesienia sprzeciwu, o którym mowa w ust. 3, inspektor pracy Państwowej Inspekcji

Pracy wydaje decyzję lub podejmuje inne środki prawne przewidziane w przepisach o

Państwowej Inspekcji Pracy.

1.

Zakład pracy jest zobowiązany założyć zakładową księgę zaleceń i uwag oraz oddziałowe

(wydziałowe) księgi uwag, przeznaczone do zapisów społecznych inspektorów pracy.

2.

Księgi, o których mowa w ust. 1, przechowuje się w miejscu ustalonym przez kierownika

zakładu pracy oraz udostępnia do wglądu zakładowym organizacjom związkowym, organom

samorządu załogi, organom Państwowej Inspekcji Pracy oraz innym organom nadzoru i

kontroli warunków pracy.

3.

Zapisy w księgach, o których mowa w ust. 1, mają moc dokumentów urzędowych w postępowaniu

przed organami państwowymi.

1.

W sprawach wszczętych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, w których kolegium

do spraw wykroczeń, jego przewodniczący lub inspektor pracy nie wydali do dnia jej

wejścia w życie rozstrzygnięcia, stosuje się w zakresie postępowania nowe przepisy.

2.

W sprawach przekazanych do sądu w trybie przepisów dotychczasowych, a niezakończonych

rozstrzygnięciem sądu do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się w zakresie

postępowania przepisy dotychczasowe.

3.

Nierozpoznane wnioski o uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia rozpatruje się stosując

w zakresie postępowania dotychczasowe przepisy.

1.

Zakład pracy nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę z pracownikiem pełniącym

funkcję społecznego inspektora pracy w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku

po jego wygaśnięciu, chyba że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy o

pracę bez wypowiedzenia. W takim wypadku rozwiązanie umowy o pracę może nastąpić po

uprzednim uzyskaniu zgody statutowo właściwego organu zakładowej organizacji związkowej.

2.

Przepis ust. 1 nie narusza art. 40 Kodeksu pracy.

3

Zakład pracy nie może wypowiedzieć pracownikowi pełniącemu funkcję społecznego inspektora

pracy warunków pracy i płacy na jego niekorzyść w okresie ustalonym w ust. 1, chyba

że wypowiedzenie stało się konieczne z przyczyn, o których mowa w art. 43 Kodeksu pracy.

4.

Przepisy ust. 1-3 stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy pracownik jest zatrudniony

na podstawie mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

1.

Zakład pracy jest zobowiązany zapewnić społecznym inspektorom pracy odpowiednie warunki

realizacji ich zadań.

2.

Koszty związane z działalnością społecznej inspekcji pracy ponosi zakład pracy.

1.

Społeczni inspektorzy pracy powinni wykonywać swoje czynności w zasadzie poza godzinami

pracy.

2.

W razie konieczności wykonywania swoich czynności w godzinach pracy lub uczestniczenia

w naradach i szkoleniach, społeczni inspektorzy pracy zachowują prawo do wynagrodzenia.

3.

W razie znacznego obciążenia zadaniami wynikającymi z pełnienia funkcji społecznego

inspektora pracy, kierownik zakładu pracy na wniosek zakładowych organizacji związkowych

może ustalić miesięczne wynagrodzenie zryczałtowane do wysokości nieprzekraczającej

wynagrodzenia za 30 godzin pracy osoby pełniącej funkcję społecznego inspektora pracy.

4.

W szczególnie uzasadnionych wypadkach kierownik zakładu pracy, na wniosek zakładowych

organizacji związkowych, może podwyższyć wynagrodzenie, o którym mowa w ust. 3, do

wysokości nieprzekraczającej wynagrodzenia za 60 godzin pracy.

5.

W zakładach pracy, w których występuje szczególne zagrożenie zdrowia i życia pracowników,

a warunki pracy wymagają stałego społecznego nadzoru, kierownik zakładu pracy, na

wniosek zakładowych organizacji związkowych, może zwolnić na czas pełnienia funkcji

zakładowego społecznego inspektora pracy z obowiązku wykonywania pracy, z zachowaniem

prawa do wynagrodzenia.

6.

W wypadku, o którym mowa w ust. 5, zakładowy społeczny inspektor pracy zachowuje przez

czas pełnienia funkcji prawo do wynagrodzenia, jakie przysługiwało mu na stanowisku

pracy zajmowanym w dniu oddelegowania, z uwzględnieniem zmian tego wynagrodzenia,

jakie nastąpią w okresie oddelegowania.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 września 1998 r.

1.

Ogólnokrajowe organizacje związkowe mogą określać wytyczne do działalności społecznych

inspektorów pracy.

2.

Określenie wytycznych, o których mowa w ust. 1, w stosunku do zakładów podległych

Ministrowi Obrony Narodowej lub Ministrowi Spraw Wewnętrznych

Społeczni inspektorzy pracy współdziałają z Państwową Inspekcją Pracy i innymi organami

nadzoru i kontroli warunków pracy w zakresie ustalonym ustawą oraz wytycznymi, o których

mowa w art. 16.

1.

Państwowa Inspekcja Pracy udziela pomocy społecznej inspekcji pracy w realizacji jej

zadań, w szczególności przez poradnictwo prawne, specjalistyczną prasę oraz szkolenie.

2.

Inspektorzy pracy Państwowej Inspekcji Pracy przeprowadzają kontrole wykonania zaleceń

i uwag społecznych inspektorów pracy.

Na umotywowany wniosek zakładowego społecznego inspektora pracy, uzgodniony z zakładowymi

organizacjami związkowymi, dotyczący spraw zagrożenia zdrowia i życia pracowników,

inspektorzy pracy Państwowej Inspekcji Pracy przeprowadzają kontrole oraz wszczynają

postępowanie w sprawach o wykroczenia przeciwko prawom pracownika.

Zakładowy społeczny inspektor pracy ma prawo uczestniczyć w kontrolach przeprowadzanych

w zakładzie przez inspektora pracy Państwowej Inspekcji Pracy oraz w podsumowaniu

kontroli.

Państwowa Inspekcja Sanitarna, Urząd Dozoru Technicznego oraz inne organy nadzoru

i kontroli warunków pracy obowiązane są udzielać społecznej inspekcji pracy pomocy

w wykonywaniu jej zadań.

1.

Kto działając w imieniu zakładu pracy narusza przepisy niniejszej ustawy, a w szczególności

uniemożliwia działalność społecznego inspektora pracy,

podlega karze grzywny do 2500 zł

2.

Tej samej karze podlega, kto nie wykonuje zalecenia zakładowego społecznego inspektora

pracy.

3

Orzekanie następuje na podstawie wniosku pochodzącego od inspektora pracy w trybie

określonym w dziale VII Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

1.

Wytyczne do przeprowadzenia pierwszych wyborów społecznych inspektorów pracy określi

Rada Państwa.

2.

Do czasu określenia wytycznych, o których mowa w art. 16 - wytyczne takie określi

Rada Państwa.

3.

Po okresie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy Rada Państwa, po konsultacji

z ogólnokrajowymi organizacjami związkowymi, dokona oceny przebiegu realizacji ustawy

i w razie potrzeby wystąpi z inicjatywą jej zmiany.

1.

Postanowienia ustawy dotyczące zakładowych organizacji związkowych stosuje się odpowiednio

do rad pracowniczych, utworzonych na podstawie przepisów ustawy o pracownikach urzędów

państwowych oraz art. 15 ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych

(Dz. U. Nr 32, poz. 216).

2.

W zakładach, gdzie działają zakładowe organizacje związkowe i rady pracownicze, o

których mowa w ust. 1, społeczną inspekcją pracy kierują oba przedstawicielstwa pracownicze.

Społeczni inspektorzy pracy wybrani po dniu 31 grudnia 1982 r. pełnią swoje funkcje

do czasu nowych wyborów.

Traci moc ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o społecznej inspekcji pracy

(Dz. U. z 1955 r. Nr 20, poz. 134 oraz z 1965 r. Nr 13, poz. 91).

Ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem przepisów

1)

działu szóstego i siódmego Kodeksu pracy, które wchodzą w życie z dniem 1 stycznia 1997 r.,

2)

art. 217 i art. 237, które wchodzą w życie po upływie jednego roku od dnia wejścia w życie ustawy,

3)

art. 220 § 1 Kodeksu pracy, który wchodzi w życie po upływie jednego roku od dnia ogłoszenia przepisów, o których

mowa w art. 220 § 2 Kodeksu pracy,

4)

art. 221 § 2 Kodeksu pracy, który wchodzi w życie po upływie jednego roku od dnia ogłoszenia przepisów, o których

mowa w art. 221 § 5 Kodeksu pracy.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia z wyjątkiem art. 131,

który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2013 r.