Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 19 listopada 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich

1.

Ustanawia się Rzecznika Praw Obywatelskich.

2

Rzecznik Praw Obywatelskich, zwany dalej „Rzecznikiem”, stoi na straży wolności i

praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w innych aktach normatywnych, w tym również na straży realizacji zasady równego

traktowania.

2a.

W sprawach dzieci Rzecznik współpracuje z Rzecznikiem Praw Dziecka.

3.

W sprawach o ochronę wolności i praw człowieka i obywatela Rzecznik bada, czy wskutek

działania lub zaniechania organów, organizacji i instytucji, obowiązanych do przestrzegania

i realizacji tych wolności i praw, nie nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia

i sprawiedliwości społecznej.

4

Rzecznik wykonuje funkcje organu wizytującego do spraw zapobiegania torturom i innemu

okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu (krajowy mechanizm

prewencji) w rozumieniu Protokołu fakultatywnego do Konwencji w sprawie zakazu stosowania

tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania,

przyjętego przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku dnia 18 grudnia

2002 r. (Dz. U. z 2007 r. Nr 30, poz. 192).

Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.

Rzecznikiem może być obywatel polski wyróżniający się wiedzą prawniczą, doświadczeniem

zawodowym oraz wysokim autorytetem ze względu na swe walory moralne i wrażliwość społeczną.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

1.

Rzecznika powołuje Sejm za zgodą Senatu na wniosek Marszałka Sejmu albo grupy 35 posłów.

2.

Szczegółowy tryb zgłaszania kandydatów na Rzecznika Praw Obywatelskich określa uchwała

Sejmu.

3.

Uchwałę Sejmu o powołaniu Rzecznika Marszałek Sejmu przesyła niezwłocznie Marszałkowi

Senatu.

4.

Senat podejmuje uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika w ciągu miesiąca

od dnia przekazania Senatowi uchwały Sejmu, o której mowa w ust. 3. Niepodjęcie uchwały

przez Senat w ciągu miesiąca oznacza wyrażenie zgody.

5.

Jeżeli Senat odmawia wyrażenia zgody na powołanie Rzecznika, Sejm powołuje na stanowisko

Rzecznika inną osobę. Przepisy ust. 1-4 stosuje się odpowiednio.

6.

Dotychczasowy Rzecznik pełni swoje obowiązki do czasu objęcia stanowiska przez nowego

Rzecznika.

Przed przystąpieniem do wykonywania obowiązków Rzecznik składa przed Sejmem następujące

ślubowanie

„

Ślubuję uroczyście, że przy wykonywaniu powierzonych mi obowiązków Rzecznika Praw

Obywatelskich dochowam wierności Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, będę strzec wolności i praw człowieka i obywatela, kierując się przepisami prawa

oraz zasadami współżycia społecznego i sprawiedliwości. Ślubuję, że powierzone mi

obowiązki wypełniać będę bezstronnie, z najwyższą sumiennością i starannością, że

będę strzec godności powierzonego mi stanowiska oraz dochowam tajemnicy prawnie chronionej.

”

Ślubowanie może być złożone z dodaniem zdania „Tak mi dopomóż Bóg”.

1.

Kadencja Rzecznika trwa pięć lat, licząc od dnia złożenia ślubowania przed Sejmem.

2.

Ta sama osoba nie może być Rzecznikiem więcej niż przez dwie kadencje.

Po zaprzestaniu wykonywania obowiązków Rzecznik ma prawo powrócić na stanowisko zajmowane

poprzednio albo otrzymać stanowisko równorzędne poprzednio zajmowanemu, jeżeli nie

ma przeszkód prawnych.

1.

Sejm odwołuje Rzecznika przed upływem okresu, na jaki został powołany, jeżeli

1)

zrzekł się wykonywania obowiązków;

2)

stał się trwale niezdolny do pełnienia obowiązków na skutek choroby, ułomności lub

upadku sił - stwierdzonych orzeczeniem lekarskim;

3

złożył niezgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, stwierdzone prawomocnym orzeczeniem

sądu.

2.

Sejm odwołuje Rzecznika przed upływem okresu, na jaki został powołany, również jeżeli

Rzecznik sprzeniewierzył się złożonemu ślubowaniu.

3.

Sejm podejmuje uchwałę w sprawie odwołania Rzecznika, w przypadku określonym w ust.

1 pkt 1, na wniosek Marszałka Sejmu.

4.

Sejm podejmuje uchwałę w sprawie odwołania Rzecznika, w przypadkach określonych w

ust. 1 pkt 2 oraz w ust. 2, na wniosek Marszałka Sejmu lub grupy co najmniej 35 posłów,

większością co najmniej 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby

posłów.

1

Rzecznik podejmuje czynności przewidziane w ustawie, jeżeli poweźmie wiadomość wskazującą

na naruszenie wolności i praw człowieka i obywatela, w tym zasady równego traktowania.

2

Rzecznik regularnie sprawdza sposób traktowania osób pozbawionych wolności.

Podjęcie czynności przez Rzecznika następuje

1)

na wniosek obywateli lub ich organizacji;

2)

na wniosek organów samorządów;

2a)

na wniosek Rzecznika Praw Dziecka;

3)

z własnej inicjatywy.

Wniosek kierowany do Rzecznika jest wolny od opłat, nie wymaga zachowania szczególnej

formy, lecz powinien zawierać oznaczenie wnioskodawcy oraz osoby, której wolności

i praw sprawa dotyczy, a także określać przedmiot sprawy.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

1

Rzecznik po zapoznaniu się z każdym skierowanym do niego wnioskiem może

1)

podjąć sprawę,

2)

poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków działania,

3)

przekazać sprawę według właściwości,

4)

nie podjąć sprawy

- zawiadamiając o tym wnioskodawcę i osobę, której sprawa dotyczy.

2

W zakresie realizacji zasady równego traktowania między podmiotami prywatnymi Rzecznik

może podjąć działania, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Podejmując sprawę Rzecznik może

1)

samodzielnie prowadzić postępowanie wyjaśniające;

2)

zwrócić się o zbadanie sprawy lub jej części do właściwych organów, w szczególności

organów nadzoru, prokuratury, kontroli państwowej, zawodowej lub społecznej;

3)

zwrócić się do Sejmu o zlecenie Najwyższej Izbie Kontroli przeprowadzenia kontroli

dla zbadania określonej sprawy lub jej części.

1.

Prowadząc postępowanie, o którym mowa w art. 12 pkt 1, Rzecznik ma prawo

1)

zbadać, nawet bez uprzedzenia, każdą sprawę na miejscu;

2)

żądać złożenia wyjaśnień, przedstawienia akt każdej sprawy prowadzonej przez naczelne

i centralne organy administracji państwowej, organy administracji rządowej, organy

organizacji spółdzielczych, społecznych, zawodowych i społeczno-zawodowych oraz organy

jednostek organizacyjnych posiadających osobowość prawną, a także organy jednostek

samorządu terytorialnego i samorządowych jednostek organizacyjnych;

3)

żądać przedłożenia informacji o stanie sprawy prowadzonej przez sądy, a także prokuraturę

i inne organy ścigania oraz żądać do wglądu w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich

akt sądowych i prokuratorskich oraz akt innych organów ścigania po zakończeniu postępowania

i zapadnięciu rozstrzygnięcia;

4)

zlecać sporządzanie ekspertyz i opinii.

1a

Podczas wykonywania zadania, o którym mowa w art. 8 ust. 2, Rzecznik ma również prawo

1)

rejestrować dźwięk lub obraz w miejscach, w których przebywają osoby pozbawione wolności,

za zgodą osób, które będą rejestrowane;

2)

odbywać spotkania z osobami pozbawionymi wolności, bez obecności innych osób, a także

z innymi osobami, co do których uzna, że mogą dostarczyć istotnych informacji.

1b

Zarejestrowany obraz i dźwięk

1)

przechowuje się w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich, w pomieszczeniach zabezpieczonych

przed dostępem osób nieupoważnionych, przez okres niezbędny w danej sprawie, jednak

nie dłużej niż przez 10 lat;

2)

udostępnia się osobie, która została zarejestrowana, a także jej przedstawicielowi

ustawowemu lub pełnomocnikowi.

2

W sprawach stanowiących informację niejawną o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle

tajne” udzielanie informacji lub umożliwianie Rzecznikowi wglądu do akt następuje

na zasadach i w trybie określonych w przepisach o ochronie informacji niejawnych.

3.

Rzecznik odmawia ujawnienia nazwiska i innych danych osobowych skarżącego, w tym także

wobec organów władzy publicznej, jeżeli uzna to za niezbędne dla ochrony wolności,

praw i interesów jednostki.

Po zbadaniu sprawy Rzecznik może

1)

wyjaśnić wnioskodawcy, że nie stwierdził naruszenia wolności i praw człowieka i obywatela;

2)

skierować wystąpienie do organu, organizacji lub instytucji, w których działalności

stwierdził naruszenie wolności i praw człowieka i obywatela; wystąpienie takie nie

może naruszać niezawisłości sędziowskiej;

3)

zwrócić się do organu nadrzędnego nad jednostką, o której mowa w pkt 2, z wnioskiem

o zastosowanie środków przewidzianych w przepisach prawa;

4)

żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych, jak również wziąć udział w każdym

toczącym się już postępowaniu - na prawach przysługujących prokuratorowi;

5)

żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach

o przestępstwa ścigane z urzędu;

6)

zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi do sądu administracyjnego,

a także uczestniczyć w tych postępowaniach - na prawach przysługujących prokuratorowi;

7)

wystąpić z wnioskiem o ukaranie, a także o uchylenie prawomocnego rozstrzygnięcia

w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, na zasadach i w trybie określonych w odrębnych

przepisach;

8)

wnieść kasację lub rewizję nadzwyczajną od prawomocnego orzeczenia, na zasadach i

w trybie określonych w odrębnych przepisach.

1.

W wystąpieniu, o którym mowa w art. 14 pkt 2, Rzecznik formułuje opinie i wnioski

co do sposobu załatwiania sprawy, a także może żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego

lub zastosowania sankcji służbowych.

2.

Organ, organizacja lub instytucja, do których zostało skierowane wystąpienie, obowiązane

są bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 30 dni, poinformować Rzecznika

o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. W wypadku gdy Rzecznik nie podziela

tego stanowiska, może zwrócić się do właściwej jednostki nadrzędnej o podjęcie odpowiednich

działań.

1.

W związku z rozpatrywanymi sprawami Rzecznik może przedstawiać właściwym organom,

organizacjom i instytucjom oceny i wnioski zmierzające do zapewnienia skutecznej ochrony

wolności i praw człowieka i obywatela i usprawnienia trybu załatwiania ich spraw.

2.

Rzecznik może również

1)

występować do właściwych organów z wnioskami o podjęcie inicjatywy ustawodawczej bądź

o wydanie lub zmianę innych aktów prawnych w sprawach dotyczących wolności i praw

człowieka i obywatela;

2)

występować do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskami w sprawach, o których mowa w art. 188 Konstytucji;

3)

zgłosić udział w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawach skarg konstytucyjnych

i brać udział w tym postępowaniu;

4)

występować z wnioskami do Sądu Najwyższego o podjęcie uchwały mającej na celu wyjaśnienie

przepisów prawnych budzących wątpliwości w praktyce lub których stosowanie wywołało

rozbieżności w orzecznictwie.

3

W przypadku wystąpienia przez Rzecznika do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem,

o którym mowa w ust. 2 pkt 2, informuje on o tym Rzecznika Praw Dziecka, jeżeli wniosek

dotyczy praw dziecka.

1.

Organ, organizacja lub instytucja, do których zwróci się Rzecznik, obowiązane są z

nim współdziałać i udzielać mu pomocy, a w szczególności

1)

zapewniać dostęp do akt i dokumentów na zasadach określonych w art. 13;

2)

udzielać Rzecznikowi żądanych przez niego informacji i wyjaśnień;

3)

udzielać wyjaśnień dotyczących podstawy faktycznej i prawnej swoich rozstrzygnięć;

4)

ustosunkowywać się do ogólnych ocen, uwag i opinii Rzecznika.

2.

Rzecznik może określić termin, w jakim powinny być dokonane czynności, o których mowa

w ust. 1.

Rzecznik współdziała ze stowarzyszeniami, ruchami obywatelskimi, innymi dobrowolnymi

zrzeszeniami i fundacjami oraz z zagranicznymi i międzynarodowymi organami i organizacjami

na rzecz ochrony wolności i praw człowieka i obywatela, także w zakresie równego traktowania.

Do zakresu działania Rzecznika, dotyczącego realizacji zasady równego traktowania,

należy również

1)

analizowanie, monitorowanie i wspieranie równego traktowania wszystkich osób;

2)

prowadzenie niezależnych badań dotyczących dyskryminacji;

3)

opracowywanie i wydawanie niezależnych sprawozdań i wydawanie zaleceń odnośnie do

problemów związanych z dyskryminacją.

Rzecznik może przetwarzać wszelkie informacje, w tym dane osobowe, o których mowa

w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych

(Dz. U. z 2014 r. poz. 1182), niezbędne do realizacji swoich ustawowych zadań.

Przepisy ustawy dotyczące ochrony wolności i praw człowieka i obywatela stosuje się

również odpowiednio do

1)

osób niebędących obywatelami polskimi, znajdujących się pod władzą Rzeczypospolitej

Polskiej - w zakresie przysługujących im wolności i praw;

2)

osób prawnych i jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi, którym ustawa

przyznaje zdolność prawną - w zakresie określonym w przepisach ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej

w zakresie równego traktowania

(Dz. U. Nr 254, poz. 1700 oraz z 2013 r. poz. 675).

1

Rzecznik corocznie informuje Sejm i Senat o swojej działalności oraz o stanie przestrzegania

wolności i praw człowieka i obywatela, w tym przekazuje

1)

informację o prowadzonej działalności w obszarze równego traktowania oraz jej wynikach;

2)

informację o przestrzeganiu zasady równego traktowania w Rzeczypospolitej Polskiej,

przygotowaną w szczególności na podstawie badań, o których mowa w art. 17b pkt 2;

3)

wnioski oraz rekomendacje dotyczące działań, które należy podjąć w celu zapewnienia

przestrzegania zasady równego traktowania.

2.

Informacja Rzecznika podawana jest do wiadomości publicznej.

3.

Rzecznik może przedkładać Sejmowi i Senatowi określone sprawy wynikające z jego działalności.

4.

Rzecznik na wniosek Marszałka Sejmu przedstawia informację lub podejmuje czynności

w określonych sprawach.

1.

Rzecznik wykonuje swoje zadania przy pomocy Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.

2

Rzecznik nadaje, w drodze zarządzenia, statut, który określa zadania i organizację

Biura.

3

Rzecznik może powołać nie więcej niż trzech zastępców Rzecznika. Rzecznik odwołuje

zastępców Rzecznika.

4.

Rzecznik określa zakres zadań zastępcy (zastępców) Rzecznika.

5.

Do zastępców Rzecznika oraz pracowników Biura Rzecznika Praw Obywatelskich stosuje

się odpowiednio przepisy o pracownikach urzędów państwowych.

6.

(uchylony)

7.

(uchylony)

Wydatki związane z funkcjonowaniem Rzecznika Praw Obywatelskich pokrywane są z budżetu

państwa.

Rzecznik, za zgodą Sejmu, może ustanowić swoich pełnomocników terenowych.

(pominięte)

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1988 r., z tym że art. 18 ust. 2 i art.

27 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2011 r.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 15 marca 2007 r., z wyjątkiem

1)

art. 39 pkt 7 i art. 57, które wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia;

2)

(uchylony);

3)

(utracił moc).

Ustawa wchodzi w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia z wyjątkiem art. 131,

który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2013 r.