Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 marca 2013 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli

Rozporządzenie określa sposób odbywania stażu, rodzaj dokumentacji załączanej do wniosku

nauczyciela o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego, zakres wymagań

do uzyskania poszczególnych stopni awansu zawodowego, tryb działania komisji kwalifikacyjnych

i egzaminacyjnych, wzory zaświadczeń o uzyskaniu akceptacji lub zdaniu egzaminu oraz

wzory aktów nadania stopni awansu zawodowego.

Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o

1)

Karcie Nauczyciela - rozumie się przez to ustawę z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela;

2)

nauczycielu - rozumie się przez to nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych,

o których mowa w art. 1 ust. 1 i 2 pkt 1-3 Karty Nauczyciela;

3)

szkole - rozumie się przez to jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 1 ust.

1 i 2 pkt 1-2 Karty Nauczyciela;

4)

dyrektorze szkoły - rozumie się przez to osoby kierujące szkołami;

5)

uczniach - rozumie się przez to także słuchaczy i wychowanków.

1.

Nauczyciel stażysta przedkłada dyrektorowi szkoły projekt planu rozwoju zawodowego

w terminie 20 dni od dnia rozpoczęcia zajęć.

2.

Nauczyciel kontraktowy i nauczyciel mianowany załączają projekt planu rozwoju zawodowego

do wniosku o rozpoczęcie stażu skierowanego do dyrektora szkoły.

3.

Dyrektor szkoły zatwierdza projekt planu rozwoju zawodowego nauczyciela w terminie

30 dni od dnia rozpoczęcia zajęć albo zwraca go nauczycielowi do poprawy ze wskazaniem,

w formie pisemnej, zakresu niezbędnych zmian.

4.

Nauczyciel jest obowiązany niezwłocznie poprawić projekt planu rozwoju zawodowego

zgodnie z zaleceniami dyrektora szkoły i ponownie przedłożyć projekt dyrektorowi szkoły.

5.

W przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 9f ust. 2 Karty Nauczyciela, ust. 2-4

stosuje się odpowiednio.

1.

Dyrektor szkoły zapewnia nauczycielowi odbywającemu staż warunki do

1)

obserwacji zajęć dydaktycznych, wychowawczych oraz innych prowadzonych w szkole, w

szczególności zajęć prowadzonych przez nauczyciela tego samego przedmiotu lub rodzaju

zajęć w tej samej lub innej szkole;

2)

udziału w formach kształcenia ustawicznego, jeżeli wynika to z zatwierdzonego planu

rozwoju zawodowego i potrzeb szkoły;

3)

korzystania z pomocy merytorycznej i metodycznej poradni psychologiczno-pedagogicznej

lub innych placówek i instytucji oświatowych.

2.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach w czasie trwania stażu dyrektor szkoły może

pisemnie zobowiązać nauczyciela do zmiany planu rozwoju zawodowego lub zmienić nauczycielowi

opiekuna stażu.

3.

W czasie trwania stażu nauczyciel może wprowadzać zmiany w planie rozwoju zawodowego

za zgodą dyrektora szkoły.

4.

W terminie 30 dni od dnia zakończenia stażu nauczyciel składa dyrektorowi szkoły sprawozdanie

z realizacji planu rozwoju zawodowego.

Opiekun stażu przedstawia dyrektorowi szkoły projekt oceny dorobku zawodowego nauczyciela

za okres stażu w terminie 14 dni od dnia zakończenia stażu przez nauczyciela.

1.

Nauczyciel stażysta ubiegający się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego w

okresie odbywania stażu powinien w szczególności

1)

poznawać organizację, zadania i zasady funkcjonowania szkoły, w tym

a)

przepisy związane z funkcjonowaniem szkoły,

b)

sposób prowadzenia dokumentacji obowiązującej w szkole,

c)

przepisy dotyczące zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków nauki i pracy;

2)

uczestniczyć jako obserwator w zajęciach prowadzonych przez opiekuna stażu lub innych

nauczycieli, w wymiarze co najmniej jednej godziny zajęć w miesiącu, oraz omawiać

z prowadzącym obserwowane zajęcia;

3)

prowadzić zajęcia z uczniami, w obecności opiekuna stażu lub dyrektora szkoły, w wymiarze

co najmniej jednej godziny zajęć w miesiącu, oraz omawiać je z osobą, w obecności

której zajęcia zostały przeprowadzone;

4)

uczestniczyć w wewnątrzszkolnych formach doskonalenia zawodowego nauczycieli.

2.

Wymagania niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela kontraktowego obejmują

1)

znajomość organizacji, zadań i zasad funkcjonowania szkoły, w której nauczyciel odbywał

staż;

2)

umiejętność prowadzenia zajęć w sposób zapewniający właściwą realizację statutowych

zadań szkoły, w której nauczyciel odbywał staż;

3)

znajomość środowiska uczniów, ich problemów oraz umiejętność współpracy ze środowiskiem

uczniów;

4)

umiejętność omawiania prowadzonych i obserwowanych zajęć.

1.

Nauczyciel kontraktowy ubiegający się o awans na stopień nauczyciela mianowanego w

okresie odbywania stażu powinien w szczególności

1)

uczestniczyć w pracach organów szkoły związanych z realizacją zadań dydaktycznych,

wychowawczych, opiekuńczych lub innych wynikających ze statutu szkoły oraz potrzeb

szkoły i środowiska lokalnego,

2)

pogłębiać wiedzę i umiejętności zawodowe, samodzielnie lub przez udział w różnych

formach kształcenia ustawicznego,

3)

poznawać przepisy dotyczące systemu oświaty, a w przypadku nauczycieli, o których

mowa w art. 1 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela - przepisy dotyczące postępowania w sprawach

nieletnich, w zakresie funkcjonowania szkoły

- z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której odbywa staż.

2.

Wymagania niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela mianowanego obejmują

1)

umiejętność organizacji i doskonalenia warsztatu pracy, dokonywania ewaluacji własnych

działań, a także oceniania ich skuteczności i dokonywania zmian w tych działaniach;

2)

umiejętność uwzględniania w pracy potrzeb rozwojowych uczniów, problematyki środowiska

lokalnego oraz współczesnych problemów społecznych i cywilizacyjnych;

3)

umiejętność wykorzystywania w pracy technologii informacyjnej i komunikacyjnej;

4)

umiejętność zastosowania wiedzy z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki oraz

ogólnych zagadnień z zakresu oświaty, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach

nieletnich w rozwiązywaniu problemów związanych z zakresem realizowanych przez nauczyciela

zadań;

5)

umiejętność posługiwania się przepisami dotyczącymi systemu oświaty, pomocy społecznej

lub postępowania w sprawach nieletnich w zakresie funkcjonowania szkoły, w której

nauczyciel odbywał staż.

1.

Nauczyciel mianowany ubiegający się o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego w

okresie odbywania stażu powinien w szczególności

1)

podejmować działania mające na celu doskonalenie warsztatu i metod pracy, w tym doskonalenie

umiejętności stosowania technologii informacyjnej i komunikacyjnej,

2)

realizować zadania służące podniesieniu jakości pracy szkoły,

3)

pogłębiać wiedzę i umiejętności służące własnemu rozwojowi oraz podniesieniu jakości

pracy szkoły, samodzielnie lub przez udział w różnych formach kształcenia ustawicznego

- z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której odbywa staż.

2.

Wymagania niezbędne do uzyskania stopnia nauczyciela dyplomowanego obejmują

1)

uzyskanie pozytywnych efektów w pracy dydaktycznej, wychowawczej lub opiekuńczej na

skutek wdrożenia działań mających na celu doskonalenie pracy własnej i podniesienie

jakości pracy szkoły, a w przypadku nauczycieli, o których mowa w art. 9e ust. 1-3

Karty Nauczyciela - uzyskanie pozytywnych efektów w zakresie realizacji zadań odpowiednio

na rzecz oświaty, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach nieletnich, w związku

z zajmowanym stanowiskiem lub pełnioną funkcją;

2)

wykorzystywanie w pracy technologii informacyjnej i komunikacyjnej;

3)

umiejętność dzielenia się wiedzą i doświadczeniem z innymi nauczycielami, w tym przez

prowadzenie otwartych zajęć, w szczególności dla nauczycieli stażystów i nauczycieli

kontraktowych, prowadzenie zajęć dla nauczycieli w ramach wewnątrzszkolnego doskonalenia

zawodowego lub innych zajęć;

4)

realizację co najmniej trzech z następujących zadań

a)

opracowanie i wdrożenie programu działań edukacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych

lub innych związanych odpowiednio z oświatą, pomocą społeczną lub postępowaniem w

sprawach nieletnich,

b)

wykonywanie zadań doradcy metodycznego, egzaminatora okręgowej komisji egzaminacyjnej,

eksperta komisji kwalifikacyjnej lub egzaminacyjnej dla nauczycieli ubiegających się

o awans zawodowy, rzeczoznawcy do spraw podręczników, a w przypadku nauczycieli szkół

artystycznych - także konsultanta współpracującego z Centrum Edukacji Artystycznej,

c)

poszerzenie zakresu działań szkoły, w szczególności dotyczących zadań dydaktycznych,

wychowawczych lub opiekuńczych,

d)

uzyskanie umiejętności posługiwania się językiem obcym na poziomie zaawansowanym,

a w przypadku nauczycieli języków obcych - uzyskanie umiejętności posługiwania się

drugim językiem obcym na poziomie zaawansowanym,

e)

wykonywanie zadań na rzecz oświaty, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach

nieletnich we współpracy z innymi osobami, instytucjami samorządowymi lub innymi podmiotami,

f)

uzyskanie innych znaczących osiągnięć w pracy zawodowej;

5)

umiejętność rozpoznawania i rozwiązywania problemów edukacyjnych, wychowawczych lub

innych, z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której nauczyciel jest

zatrudniony.

1.

Dokumentacja załączona do wniosku o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego,

z zastrzeżeniem ust. 2, obejmuje

1)

poświadczone kopie dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje zawodowe, a

w przypadku nauczyciela kontraktowego lub nauczyciela mianowanego także poświadczoną

kopię aktu nadania stopnia awansu zawodowego;

2)

zaświadczenie dyrektora szkoły zawierające informacje o

a)

wymiarze zatrudnienia nauczyciela oraz nauczanym przez niego przedmiocie lub rodzaju

prowadzonych zajęć w dniu wydania zaświadczenia oraz w okresie odbywania stażu; w

przypadku nauczyciela, który w okresie odbywania stażu zmienił miejsce zatrudnienia,

oraz nauczyciela zatrudnionego w kilku szkołach, w każdej w wymiarze niższym niż połowa

obowiązkowego wymiaru zajęć, łącznie w wymiarze co najmniej połowy obowiązkowego wymiaru

zajęć, należy załączyć zaświadczenia ze wszystkich szkół, w których nauczyciel był

zatrudniony w okresie stażu,

b)

dacie zatwierdzenia planu rozwoju zawodowego nauczyciela,

c)

dacie złożenia przez nauczyciela sprawozdania z realizacji planu rozwoju zawodowego,

d)

uzyskanej przez nauczyciela ocenie dorobku zawodowego za okres stażu oraz dacie jej

dokonania, a w przypadku nauczyciela, który w okresie odbywania stażu zmienił miejsce

zatrudnienia - także o ocenie dorobku zawodowego za okres stażu odbytego w poprzednim

miejscu zatrudnienia;

3)

w przypadku nauczyciela mianowanego

a)

opis i analizę realizacji wymagań określonych w § 8 ust. 2, w szczególności ze wskazaniem

uzyskanych efektów,

b)

poświadczoną kopię dyplomu lub świadectwa potwierdzającego zaawansowaną znajomość

języka obcego w rozumieniu przepisów w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych

od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli

niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli

- jeżeli nauczyciel realizował zadanie, o którym mowa w § 8 ust. 2 pkt 4 lit. d.

2.

Dokumentacja składana przez nauczycieli, o których mowa w art. 9e ust. 1-3 Karty Nauczyciela,

załączona do wniosku o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego,

obejmuje

1)

poświadczone kopie dokumentów potwierdzających posiadane kwalifikacje zawodowe, a

w przypadku nauczyciela kontraktowego lub nauczyciela mianowanego także poświadczoną

kopię aktu nadania stopnia awansu zawodowego;

2)

zaświadczenie pracodawcy o spełnieniu wymagań dotyczących okresów pracy, urlopowania

lub zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy, wymaganych do złożenia wniosku, jeżeli

okresów tych nie można udokumentować na podstawie świadectw pracy;

3)

w przypadku nauczyciela mianowanego - dokumentację, o której mowa w ust. 1 pkt 3;

4)

w przypadku nauczyciela, któremu powierzono stanowisko dyrektora szkoły - sprawozdanie

z ostatnich 3 lat pracy obejmujące w szczególności charakterystykę i rozwój kierowanej

przez niego szkoły w tym okresie, z uwzględnieniem efektów kształcenia i wychowania,

a także wyróżniającą ocenę pracy uzyskaną w okresie zajmowania stanowiska dyrektora

szkoły, z zastrzeżeniem pkt 7;

5)

w przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela - sprawozdanie

z ostatnich 3 lat pracy zawierające informację o sposobie realizacji zadań związanych

z zajmowanym stanowiskiem, z zastrzeżeniem pkt 7;

6)

w przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 Karty Nauczyciela - sprawozdanie

z realizacji, w okresie ostatnich 3 lat, zadań odpowiednio na rzecz oświaty, pomocy

społecznej lub postępowania w sprawach nieletnich - potwierdzone przez właściwy organ

organizacji związkowej, w której nauczyciel pełni funkcję z wyboru, z zastrzeżeniem

pkt 7;

7)

w przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 9e ust. 5 Karty Nauczyciela - odpowiednio

dokumenty, o których mowa w pkt 4-6, a także

a)

zaświadczenie dyrektora szkoły o wymiarze zatrudnienia nauczyciela oraz nauczanym

przez niego przedmiocie lub rodzaju prowadzonych zajęć w okresie odbywania stażu;

w przypadku nauczyciela, który w okresie odbywania stażu zmienił miejsce zatrudnienia,

oraz nauczyciela zatrudnionego w kilku szkołach, w każdej w wymiarze niższym niż połowa

obowiązkowego wymiaru zajęć, łącznie w wymiarze co najmniej połowy obowiązkowego wymiaru

zajęć, należy załączyć zaświadczenia ze wszystkich szkół, w których nauczyciel był

zatrudniony w okresie stażu,

b)

zatwierdzony plan rozwoju zawodowego nauczyciela oraz sprawozdanie z jego realizacji.

1.

Organ powołujący komisję kwalifikacyjną lub komisję egzaminacyjną dla nauczyciela

ubiegającego się o stopień awansu zawodowego, ustalając skład komisji, zapewnia w

niej udział ekspertów posiadających kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela

w szkole tego samego typu i rodzaju co szkoła, w której nauczyciel jest zatrudniony,

z których co najmniej jeden naucza tego samego przedmiotu lub prowadzi ten sam rodzaj

zajęć co nauczyciel, z zastrzeżeniem ust. 2-4.

2.

W przypadku nauczyciela, któremu powierzono stanowisko dyrektora szkoły, organ powołujący

komisję kwalifikacyjną, ustalając skład komisji, zapewnia w niej udział co najmniej

dwóch ekspertów zajmujących stanowisko związane ze sprawowaniem nadzoru pedagogicznego,

z których co najmniej jeden zajmuje stanowisko kierownicze w szkole, oraz co najmniej

jednego eksperta nauczającego tego samego przedmiotu lub prowadzącego ten sam rodzaj

zajęć co nauczyciel, któremu powierzono stanowisko dyrektora szkoły.

3.

W przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1 Karty Nauczyciela, organ

powołujący komisję kwalifikacyjną, ustalając skład komisji, zapewnia w niej udział

ekspertów zatrudnionych na stanowisku odpowiadającym stanowisku nauczyciela.

4.

W przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 1 ust. 2 pkt 3 Karty Nauczyciela, organ

powołujący komisję kwalifikacyjną lub komisję egzaminacyjną, ustalając skład komisji,

zapewnia w niej udział co najmniej jednego eksperta pełniącego z wyboru funkcję związkową.

1.

Dyrektor szkoły lub właściwy organ nadający stopień awansu zawodowego przeprowadza

analizę formalną wniosku o podjęcie odpowiednio postępowania kwalifikacyjnego lub

egzaminacyjnego i dokumentacji, o której mowa w § 9.

2.

Jeżeli wniosek o podjęcie odpowiednio postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego

lub dokumentacja, o której mowa w § 9, nie spełniają wymagań formalnych, dyrektor

szkoły lub właściwy organ nadający stopień awansu zawodowego wskazuje szczegółowo

stwierdzone braki i wzywa nauczyciela do ich usunięcia w terminie 14 dni wraz z pouczeniem,

że nieusunięcie tych braków w terminie spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania.

3.

Dyrektor szkoły lub właściwy organ nadający stopień awansu zawodowego powiadamia nauczyciela,

który złożył wniosek o podjęcie odpowiednio postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego,

o terminie i miejscu przeprowadzenia odpowiednio rozmowy kwalifikacyjnej, egzaminu

lub rozmowy, o której mowa w § 12 ust. 3, na co najmniej 14 dni przed datą posiedzenia

komisji.

1.

Komisja kwalifikacyjna przeprowadza rozmowę kwalifikacyjną, podczas której nauczyciel

stażysta ubiegający się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego

1)

przedstawia sprawozdanie z realizacji planu rozwoju zawodowego;

2)

odpowiada na pytania członków komisji dotyczące wymagań określonych w § 6 ust. 2.

2.

Komisja egzaminacyjna przeprowadza egzamin, w czasie którego nauczyciel kontraktowy

ubiegający się o awans na stopień nauczyciela mianowanego

1)

dokonuje prezentacji dorobku zawodowego;

2)

odpowiada na pytania członków komisji dotyczące wymagań określonych w § 7 ust. 2.

3.

Komisja kwalifikacyjna analizuje dorobek zawodowy nauczyciela mianowanego ubiegającego

się o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego na podstawie przedłożonej przez nauczyciela

dokumentacji oraz przeprowadzonej rozmowy, podczas której nauczyciel odpowiada na

pytania członków komisji dotyczące wpływu działań i zadań zrealizowanych przez nauczyciela

w okresie stażu na podniesienie jakości pracy szkoły, w której nauczyciel odbywał

staż.

1.

Komisja kwalifikacyjna i komisja egzaminacyjna podejmują rozstrzygnięcia w obecności

co najmniej 2/3 składu swoich członków.

2.

Każdy z członków komisji ocenia spełnianie przez nauczyciela wymagań niezbędnych do

uzyskania stopnia awansu zawodowego w punktach według skali od 0 do 10.

3.

Na podstawie liczby punktów przyznanych przez poszczególnych członków komisji oblicza

się średnią arytmetyczną punktów, z tym że jeżeli liczba członków komisji jest większa

niż 3, odrzuca się jedną najwyższą i jedną najniższą ocenę punktową.

4.

Nauczyciel uzyskał odpowiednio akceptację komisji kwalifikacyjnej lub zdał egzamin

przed komisją egzaminacyjną, jeżeli obliczona średnia arytmetyczna punktów wynosi

co najmniej 7.

5.

Wzór zaświadczenia o uzyskaniu akceptacji komisji kwalifikacyjnej stanowi załącznik

nr 1 do rozporządzenia.

6.

Wzór zaświadczenia o zdaniu egzaminu przed komisją egzaminacyjną stanowi załącznik

nr 2 do rozporządzenia.

1.

Z przebiegu pracy komisji kwalifikacyjnej oraz komisji egzaminacyjnej sporządza się

protokół zawierający w szczególności

1)

datę i miejsce posiedzenia komisji;

2)

imiona i nazwiska członków komisji;

3)

imiona i nazwiska osób uczestniczących w pracach komisji w charakterze obserwatora;

4)

pytania zadane nauczycielowi w czasie rozmowy kwalifikacyjnej, egzaminu lub rozmowy,

o której mowa w § 12 ust. 3, oraz informację o udzielonych przez nauczyciela odpowiedziach;

5)

uzyskane przez nauczyciela oceny punktowe;

6)

średnią arytmetyczną punktów, o której mowa w § 13 ust. 3;

7)

uzasadnienie rozstrzygnięcia komisji;

8)

podpisy członków komisji uczestniczących w jej pracach.

2.

Protokoły i dokumentacja komisji kwalifikacyjnej oraz komisji egzaminacyjnej są przechowywane

przez organ powołujący komisję. Protokoły udostępniane są organom nadzorującym czynności

podejmowane w postępowaniu o nadanie nauczycielom stopnia awansu zawodowego.

3.

W dokumentacji przechowywanej przez dyrektora szkoły lub właściwy organ nadający stopień

awansu zawodowego pozostawia się wniosek nauczyciela o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego

lub egzaminacyjnego oraz dokumenty, o których mowa w § 9 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2

pkt 1, 2 i 4-7. Pozostałą dokumentację załączoną do wniosku nauczyciela o wszczęcie

postępowania kwalifikacyjnego lub egzaminacyjnego zwraca się nauczycielowi, jeżeli

decyzja o nadaniu albo odmowie nadania stopnia awansu zawodowego stała się ostateczna.

4.

Organ, który powołał komisję kwalifikacyjną lub komisję egzaminacyjną, zapewnia jej

obsługę administracyjno-biurową oraz pokrywa wydatki związane z jej działalnością.

W sprawach dotyczących prac komisji kwalifikacyjnej oraz komisji egzaminacyjnej nieuregulowanych

w rozporządzeniu decyduje komisja w drodze głosowania, zwykłą większością głosów obecnych

na posiedzeniu członków.

1.

Wzór aktu nadania stopnia nauczyciela kontraktowego lub nauczyciela dyplomowanego

stanowi załącznik nr 3 do rozporządzenia.

2.

Wzór aktu nadania stopnia nauczyciela mianowanego stanowi załącznik nr 4 do rozporządzenia.

3.

Wzór aktu nadania stopnia nauczyciela kontraktowego na podstawie art. 9a ust. 3 Karty

Nauczyciela stanowi załącznik nr 5 do rozporządzenia.

4.

Wzór aktu nadania stopnia nauczyciela mianowanego na podstawie art. 9a ust. 4 Karty

Nauczyciela stanowi załącznik nr 6 do rozporządzenia.

Do postępowań wszczętych na podstawie wniosków o podjęcie postępowania egzaminacyjnego

i postępowania kwalifikacyjnego złożonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia

stosuje się przepisy dotychczasowe.

Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia.