Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 26 lipca 2013 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z ekspozycją na promieniowanie optyczne

1.

Rozporządzenie określa minimalne wymagania dotyczące

1)

wyznaczania poziomu ekspozycji,

2)

oceny ryzyka zawodowego,

3)

unikania lub ograniczania ryzyka zawodowego,

4)

informowania i szkolenia pracowników

- przy pracach, przy których może wystąpić ekspozycja pracownika na promieniowanie

optyczne w postaci promieniowania nielaserowego lub promieniowania laserowego.

2.

Przepisów rozporządzenia nie stosuje się przy pracach związanych z ekspozycją na naturalne

promieniowanie optyczne.

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Użyte w rozporządzeniu określenia oznaczają

1)

grupy szczególnego ryzyka - pracowników, którzy

a)

podlegają szczególnej ochronie zdrowia na podstawie odrębnych przepisów, w szczególności

kobiety w ciąży oraz młodociani,

b)

mają stwierdzone schorzenia powodujące nadwrażliwość na promieniowanie optyczne lub

stosują środki fotouczulające;

2)

poziom promieniowania - wartość parametrów charakteryzujących promieniowanie optyczne

jako fizyczny czynnik szkodliwy dla zdrowia w środowisku pracy, określonych w pkt

1.2 załącznika do rozporządzenia dla promieniowania nielaserowego oraz w pkt 2.3 załącznika

do rozporządzenia dla promieniowania laserowego;

3)

poziom ekspozycji - poziom promieniowania po uwzględnieniu środków ochrony zbiorowej,

zastosowanych w celu ograniczenia ekspozycji pracownika na promieniowanie optyczne;

4)

promieniowanie optyczne - wszelkie promieniowanie elektromagnetyczne o długości fali

w przedziale od 100 nm do 1 mm, występujące jako

a)

promieniowanie nadfioletowe (UV) czyli nadfiolet - promieniowanie optyczne o długości

fali w przedziale od 100 nm do 400 nm; zakres nadfioletu dzieli się na pasma: UVA

(315-400 nm), UVB (280-315 nm) oraz UVC (100-280 nm),

b)

promieniowanie widzialne (VIS) czyli światło - promieniowanie optyczne o długości

fali w przedziale od 380 nm do 780 nm,

c)

promieniowanie podczerwone (IR) czyli podczerwień - promieniowanie optyczne o długości

fali w przedziale od 780 nm do 1 mm; zakres podczerwieni dzieli się na pasma: IRA

(780-1400 nm), IRB (1400-3000 nm) oraz IRC (3000 nm-1 mm);

5)

wartości MDE - maksymalne dopuszczalne ekspozycje na promieniowanie optyczne, określone

w przepisach w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych

dla zdrowia w środowisku pracy;

6)

źródło promieniowania - za źródła promieniowania optycznego uznaje się

a)

w przypadku promieniowania nielaserowego

-

źródła elektryczne, w szczególności: promienniki nadfioletu (UV), podczerwieni (IR),

żarówki, świetlówki, lampy metalohalogenkowe, rtęciowe, ksenonowe, deuterowe i inne,

-

źródła luminescencyjne i termiczne, które emitują promieniowanie optyczne jako produkt

uboczny wykonywanego procesu technologicznego, w szczególności: łuki elektryczne,

palniki plazmowe i gazowe, paleniska, piece, roztopione metale lub inne materiały

oraz wszelkie obiekty rozgrzane do wysokiej temperatury,

b)

w przypadku promieniowania laserowego

-

lasery, czyli każde urządzenie wytwarzające lub wzmacniające promieniowanie optyczne

w procesie kontrolowanej emisji wymuszonej,

-

urządzenia laserowe, czyli każde urządzenie zawierające jeden albo więcej laserów

w złożonym układzie optycznym, elektrycznym lub mechanicznym,

-

laserowe systemy transmisji światłowodowej, w tym światłowodowe systemy telekomunikacyjne,

-

źródła promieniowania wykorzystujące głównie emisję spontaniczną, lecz charakter wytwarzanego

promieniowania i stwarzane przez niego zagrożenia uzasadniają traktowanie takiego

źródła na równi z laserami, w szczególności diody elektroluminescencyjne (LED) dużych

mocy.

1.

Pracodawca ustala poziom promieniowania na podstawie pomiarów, wykonywanych zgodnie

z przepisami w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku

pracy, a następnie wyznacza poziom ekspozycji w sposób określony w załączniku do rozporządzenia.

2.

Pracodawca posiadający charakterystykę techniczną źródła promieniowania, umożliwiającą

określenie odpowiednich parametrów promieniowania optycznego bez wykonywania badań

i pomiarów w środowisku pracy

1)

ocenia poziom promieniowania na podstawie

a)

danych od producenta źródła promieniowania, zawierających wyniki pomiarów emitowanych

poziomów promieniowania, lub

b)

obliczeń odpowiednich parametrów promieniowania na stanowisku pracy, gdy takie obliczenia

można wykonać, opierając się na znajomości praw i reguł dotyczących promieniowania

optycznego;

2)

wyznacza poziom ekspozycji na podstawie oceny poziomu promieniowania, w sposób określony

w załączniku do rozporządzenia;

3)

powtarza wyznaczanie poziomu ekspozycji każdorazowo, jeżeli nastąpiły zmiany w wyposażeniu

technicznym, procesie technologicznym lub warunkach wykonywania pracy, które mogły

mieć wpływ na poziom promieniowania lub ekspozycji, albo wystąpiły inne okoliczności,

które uzasadniają jego ponowne wyznaczenie;

4)

dokumentuje wyniki oceny poziomu ekspozycji, uzyskane na podstawie działań określonych

w pkt 1-3;

5)

na podstawie wyników oceny poziomu ekspozycji, o których mowa w pkt 4, dokonuje wpisu

dotyczącego promieniowania optycznego do rejestru czynników szkodliwych dla zdrowia

występujących na stanowisku pracy, prowadzonego na podstawie przepisów w sprawie badań

i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

3.

Pracodawca nie rozpatruje promieniowania optycznego jako czynnika szkodliwego dla

zdrowia w środowisku pracy, jeżeli poziom ekspozycji nie przekracza 0,4 wartości MDE,

a ekspozycja nie dotyczy pracowników należących do grup szczególnego ryzyka lub nie

występują inne czynniki powodujące wzrost zagrożenia pracowników, o których mowa w

§ 4 ust. 1 pkt 4 i 5.

4.

Pracodawca nie wykonuje działań określonych w ust. 1 albo 2, jeżeli stosuje

1)

lampy użytkowane w oświetleniu ogólnym w przeznaczonych dla nich oprawach oświetleniowych

oraz w odpowiedniej odległości od eksponowanych części ciała pracownika lub

2)

lampy lub systemy lampowe, zaklasyfikowane do grupy wolnej od ryzyka zgodnie z Polską

Normą

3)

lasery zaliczone, zgodnie z Polską Normą

4)

lasery zaliczone, zgodnie z Polską Normą

5.

Na podstawie wyników oceny poziomu ekspozycji, o których mowa w ust. 2 pkt 4, pracodawca

sporządza kartę oceny poziomu ekspozycji, w której zamieszcza następujące dane

1)

nazwa czynnika szkodliwego;

2)

data wykonania oceny poziomu promieniowania;

3)

miejsce, którego dotyczy ocena poziomu promieniowania;

4)

imię i nazwisko wykonującego ocenę poziomu promieniowania;

5)

metoda wykorzystana do wykonania oceny poziomu promieniowania;

6)

oceniony poziom promieniowania i wyznaczony poziom ekspozycji;

7)

interpretacja wyniku;

8)

stanowisko pracy.

6.

Do przechowywania wyników oceny poziomu ekspozycji oraz karty oceny poziomu ekspozycji

i udostępniania pracownikom danych zawartych w tej dokumentacji stosuje się przepisy

w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, dotyczące

odpowiednio wyników badań i pomiarów oraz karty badań i pomiarów.

1.

Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe związane z ekspozycją pracowników na promieniowanie

optyczne, wynikające z konkretnych uwarunkowań występujących w miejscu pracy, ze szczególnym

uwzględnieniem

1)

czynników mających wpływ na skutki oddziaływania promieniowania optycznego na organizm

człowieka, określonych w pkt 1.1 załącznika do rozporządzenia dla promieniowania nielaserowego

oraz w pkt 2.1 załącznika do rozporządzenia dla promieniowania laserowego;

2)

wartości MDE, w tym również wartości MDE odrębnie dla kobiet w ciąży określone w przepisach

w sprawie prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet, oraz ograniczeń

przy zatrudnianiu młodocianych wynikających z przepisów w sprawie prac wzbronionych

młodocianym i warunków ich zatrudniania przy niektórych z tych prac;

3)

skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, w tym należących do grup szczególnego

ryzyka;

4)

możliwych skutków dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, wynikających ze współwystępowania

w środowisku pracy promieniowania optycznego i fotouczulających substancji chemicznych;

5)

pośrednich skutków mających wpływ na bezpieczeństwo pracowników, w szczególności zagrożeń

związanych z możliwością wywołania olśnienia, pożaru lub wybuchu;

6)

istnienia urządzeń ochronnych i innego wyposażenia zabezpieczającego przed nadmiernym

poziomem ekspozycji;

7)

wiedzy medycznej w dostępnych publikacjach oraz informacji uzyskanych w wyniku profilaktycznych

badań lekarskich pracowników;

8)

przypadków ekspozycji na promieniowanie optyczne emitowane przez więcej niż jedno

źródło promieniowania lub ekspozycji na promieniowanie optyczne o szerokim zakresie

długości fal;

9

klasyfikacji laserów podanej w Polskiej Normie

10)

informacji dostarczanych przez producentów źródeł promieniowania i związanego z nimi

wyposażenia, wykonywanych zgodnie z normami zharmonizowanymi i spełniających zasadnicze

wymagania w rozumieniu przepisów o systemie oceny zgodności.

2

Pracodawca prowadzi dokumentację, zgodnie z przepisami w sprawie ogólnych przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy, dotyczącą oceny ryzyka zawodowego

1)

wykonanej w zakresie określonym w ust. 1 albo

2)

sporządzonej w formie uzasadnienia o nierozpatrzeniu promieniowania optycznego jako

czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy, w przypadku spełnienia warunków,

o których mowa w § 3 ust. 3.

3.

Pracodawca ponownie ocenia ryzyko zawodowe, jeżeli nastąpiły zmiany warunków wykonywania

pracy lub wystąpiły inne okoliczności, które wskazują na konieczność aktualizacji

tej oceny.

4.

Na podstawie wyników oceny ryzyka zawodowego pracodawca określa niezbędne działania

organizacyjno-techniczne zmniejszające to ryzyko, zgodnie z przepisami § 5-9.

1.

Uwzględniając dostępne rozwiązania techniczne oraz postęp naukowo-techniczny, pracodawca

eliminuje ryzyko zawodowe związane z ekspozycją na promieniowanie optyczne albo ogranicza

je w możliwie największym stopniu, w szczególności przez likwidowanie zagrożeń w miejscu

ich powstawania.

2.

W przypadku gdy ocena ryzyka zawodowego wykaże, że istnieje możliwość wystąpienia

poziomów ekspozycji przekraczających wartości MDE, pracodawca sporządza i wprowadza

w życie program działań organizacyjno-technicznych, zapobiegających przekroczeniu

dopuszczalnych poziomów ekspozycji.

3.

W programie pracodawca uwzględnia w szczególności działania polegające na

1)

wprowadzaniu procesów lub metod pracy ograniczających ryzyko zawodowe związane z promieniowaniem

optycznym;

2)

doborze urządzeń, przeznaczonych do wykonywania określonej pracy, o możliwie najniższej

emisji promieniowania optycznego;

3)

ograniczaniu emisji promieniowania optycznego środkami technicznymi, w tym przez stosowanie,

w przypadkach koniecznych, urządzeń ochronnych i innych środków ochrony zbiorowej

(blokad, obudów, osłon, ekranów itp.);

4)

konserwowaniu urządzeń będących źródłem emisji promieniowania optycznego i ich wyposażenia,

stosowanych urządzeń ochronnych i środków ochrony zbiorowej oraz miejsc i stanowisk

pracy;

5)

projektowaniu miejsc pracy i rozmieszczaniu stanowisk pracy w sposób umożliwiający

izolowanie od źródeł promieniowania oraz ograniczający jednoczesną ekspozycję na promieniowanie

optyczne emitowane przez wiele źródeł promieniowania;

6)

ograniczaniu czasu trwania i poziomu ekspozycji;

7)

zapewnieniu prawidłowo dobranych środków ochrony indywidualnej;

8)

przestrzeganiu instrukcji producentów sprzętu, w szczególności w zakresie bezpiecznej

obsługi, zapobiegającej powstawaniu szkodliwych emisji promieniowania optycznego lub

nadmiernych poziomów ekspozycji.

1.

Pracodawca oznacza znakami bezpieczeństwa miejsca pracy, w których poziom promieniowania

może przekraczać wartości MDE, oraz wydziela strefy z takimi miejscami i ogranicza

do nich dostęp, jeżeli jest to technicznie wykonalne.

2.

Znaki bezpieczeństwa stosuje się zgodnie z przepisami w sprawie ogólnych przepisów

bezpieczeństwa i higieny pracy.

1.

Poziom ekspozycji pracownika na promieniowanie optyczne, po uwzględnieniu wszystkich

środków ochronnych zastosowanych w celu ograniczenia zagrożenia, w tym środków ochrony

indywidualnej, nie może przekraczać wartości MDE.

2.

Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do osób fizycznych wykonujących pracę na innej

podstawie niż stosunek pracy albo prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą

w zakładzie pracy lub innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, studentów lub uczniów

odbywających zajęcia praktyczne, osób wykonujących krótkotrwałe prace albo czynności

inspekcyjne oraz osób niebiorących udziału w procesie pracy, jeżeli prace z użyciem

źródeł promieniowania są prowadzone w miejscach, do których mają dostęp te osoby.

3.

W przypadku stwierdzenia przekroczeń wartości MDE, pomimo podjętych środków zmierzających

do ograniczenia poziomu ekspozycji, pracodawca

1)

podejmuje niezwłoczne działania w celu obniżenia poziomu ekspozycji poniżej wartości

MDE;

2)

ustala przyczyny wystąpienia przekroczeń;

3)

wykonuje działania określone w § 10 ust. 3 w celu uniemożliwienia ponownego wystąpienia

przekroczeń.

Określając i podejmując działania organizacyjno-techniczne, przewidziane w § 5-7,

pracodawca odpowiednio dostosowuje je do potrzeb pracowników należących do grup szczególnego

ryzyka.

1.

W ramach szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy pracodawca zatrudniający

pracowników podlegających ekspozycji na promieniowanie optyczne zapewnia im informacje

o wynikach oceny ryzyka zawodowego, w szczególności dotyczące

1)

podjętych na podstawie rozporządzenia środków niezbędnych do wyeliminowania lub ograniczenia

ryzyka zawodowego oraz okoliczności, w jakich takie środki należy stosować;

2)

wartości MDE i związanego z nimi potencjalnego ryzyka;

3)

wyników wyznaczania poziomu ekspozycji, zagrożeń stwarzanych przez występujące w miejscu

pracy promieniowanie optyczne oraz potencjalnych skutków dla zdrowia lub bezpieczeństwa

pracowników;

4)

przyczyn powstawania chorób powodowanych ekspozycją na promieniowanie optyczne, ich

objawów i sposobów wykrywania;

5)

profilaktycznych badań lekarskich oraz zagrożeń stwarzanych przez środki fotouczulające;

6)

bezpiecznych sposobów wykonywania pracy, ograniczających poziom ekspozycji do możliwie

najmniejszej wartości;

7)

prawidłowego stosowania odpowiednio dobranych środków ochrony indywidualnej.

2.

Pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami wszystkie działania

dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z ekspozycją na promieniowanie

optyczne, w trybie określonym w art. 237.

1.

Pracodawca zapewnia pracownikom podlegającym ekspozycji na promieniowanie optyczne

opiekę medyczną w zakresie i na zasadach określonych w przepisach w sprawie badań

lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami

oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy.

2.

Pracodawca przekazuje lekarzowi sprawującemu profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami

informacje dotyczące czynników środowiska pracy, których współoddziaływanie z promieniowaniem

optycznym może mieć niekorzystny wpływ na stan zdrowia pracowników, w szczególności

dotyczące występowania fotouczulających substancji chemicznych.

3.

W przypadku gdy w wyniku przeprowadzonych badań profilaktycznych lekarz stwierdził

chorobę lub inne niekorzystne dla pracownika skutki zdrowotne, które mogły być spowodowane

ekspozycją na promieniowanie optyczne, pracodawca

1)

ponownie ocenia ryzyko zawodowe, zgodnie z wymaganiami określonymi w § 4,

2)

dokonuje przeglądu działań określonych w § 5

- i wprowadza odpowiednie zmiany, uwzględniając porady lekarza sprawującego profilaktyczną

opiekę zdrowotną nad pracownikami.

Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia