Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą

§ 1. 1. Szkoły podstawowe, gimnazja i licea ogólnokształcące oraz zespoły tych szkół przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych

i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej

Polskiej prowadzą kształcenie dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą zgodnie

z podstawą programową kształcenia ogólnego, określoną w przepisach w sprawie podstawy programowej

wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół.

3. Organizację i szczegółowe zadania Zespołu

określa statut nadany przez ministra.

Załącznik nr 2

PLAN NAUCZANIA UZUPEŁNIAJĄCEGO

1) szkoły podstawowej

I etap edukacyjny

Obowiązkowe zajęcia edukacyjne

Edukacja wczesnoszkolna

Maksymalna liczba godzin w semestrze

Godziny do dyspozycji kierownika (ustalone w porozumieniu z radą

rodziców)

II etap edukacyjny

Obowiązkowe zajęcia edukacyjne

Język polski (kompetencje językowe)

klasa I

klasa II

klasa III

54

54

54

18

18

18

Maksymalna liczba godzin w semestrze

klasa IV

klasa V

klasa VI

36

36

36

Wiedza o Polsce (elementy historii, geografii, kultury)

18

18

18

Godziny do dyspozycji kierownika (ustalone w porozumieniu z radą

rodziców)

36

36

36

2) gimnazjum i liceum

Maksymalna liczba godzin w semestrze

rcl

Obowiązkowe zajęcia edukacyjne

Język polski (kompetencje językowe)

klasa I

klasa II

klasa III

36

36

36

36

36

36

Godziny do dyspozycji kierownika (ustalone w porozumieniu z radą

rodziców)

18

18

18

ww

w.

Wiedza o Polsce (elementy historii, geografii, kultury)

§ 3. 1. W organizacji pracy Zespołu nie przewiduje

się ferii szkolnych.

2. Organizację roku szkolnego w szkołach określa

dyrektor Zespołu na wniosek dyrektora szkoły lub kierownika punktu.

§ 4. Obowiązek szkolny oraz obowiązek nauki może być spełniany przez dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą przez

1) uczęszczanie do szkoły działającej w systemie

oświaty innego kraju;

2) uczęszczanie do szkoły europejskiej działającej na

podstawie Konwencji o Statucie Szkół Europejskich, sporządzonej w Luksemburgu dnia

21 czerwca 1994 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 3, poz. 10),

zwanej dalej „szkołą europejską”;

rcl

2. Szkolne punkty konsultacyjne przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych

i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej

Polskiej, zwane dalej „punktami”, umożliwiają uczniom uczęszczającym do szkół działających w systemach oświaty innych krajów uzupełnianie wykształcenia w zakresie szkoły podstawowej, gimnazjum

i liceum ogólnokształcącego, zgodnie z ramami programowymi kształcenia uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych i planami nauczania,

o których mowa w § 8 ust. 3 pkt 1 i 2.

2. Zespół jest jednostką budżetową finansowaną

z budżetu państwa z części, której dysponentem jest

minister.

3. Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa o szkole bez bliższego określenia — należy przez to rozumieć

również zespół szkół i punkt.

w.

4. Szkoły są finansowane z budżetu państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do

spraw oświaty i wychowania, zwany dalej „ministrem”.

§ 2. 1. Zadania związane z organizacją kształcenia

dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za

granicą koordynuje Zespół Szkół dla Dzieci Obywateli

Polskich Czasowo Przebywających za Granicą, z siedzibą w Warszawie, zwany dalej „Zespołem”.

3) spełnianie obowiązku szkolnego lub obowiązku

nauki poza szkołą, na podstawie art. 16 ust. 8—14

ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, zwanej dalej „ustawą”;

4) uczestniczenie w kształceniu na odległość, prowadzonym przez Zespół, obejmującym realizację ramowego planu nauczania;

5) uczęszczanie do szkoły podstawowej, gimnazjum

i liceum, o których mowa w § 1 ust. 1.

§ 5. 1. Do szkół mogą być przyjmowane także dzieci obywateli polskich stale zamieszkałych za granicą

oraz dzieci osób niebędących obywatelami polskimi,

jeżeli szkoła posiada wolne miejsca oraz odpowiednie

warunki kadrowe, organizacyjne i finansowe.

2. Kształcenie w szkołach jest nieodpłatne.

ww

1) Minister Edukacji Narodowej kieruje działem administracji

rządowej — oświata i wychowanie, na podstawie § 1 ust. 2

rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania

Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. Nr 216, poz. 1591).

2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały

ogłoszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2703 i Nr 281,

poz. 2781, z 2005 r. Nr 17, poz. 141, Nr 94, poz. 788, Nr 122,

poz. 1020, Nr 131, poz. 1091, Nr 167, poz. 1400 i Nr 249,

poz. 2104, z 2006 r. Nr 144, poz. 1043, Nr 208, poz. 1532

i Nr 227, poz. 1658, z 2007 r. Nr 42, poz. 273, Nr 80, poz. 542,

Nr 115, poz. 791, Nr 120, poz. 818, Nr 180, poz. 1280

i Nr 181, poz. 1292, z 2008 r. Nr 70, poz. 416, Nr 145,

poz. 917, Nr 216, poz. 1370 i Nr 235, poz. 1618, z 2009 r.

Nr 6, poz. 33, Nr 31, poz. 206, Nr 56, poz. 458, Nr 157,

poz. 1241 i Nr 219, poz. 1705 oraz z 2010 r. Nr 44, poz. 250,

Nr 54, poz. 320, Nr 127, poz. 857 i Nr 148, poz. 991.

3. Warunkiem przyjęcia ucznia do punktu jest dostarczenie kierownikowi punktu zaświadczenia

o uczęszczaniu ucznia do szkoły, o której mowa w § 4

pkt 1 lub 2.

§ 6. 1. Szkołę zakłada, przekształca i likwiduje minister z własnej inicjatywy lub na wniosek dyrektora Zespołu, po zasięgnięciu opinii właściwego kierownika

przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Do przekształcenia lub likwidacji szkoły nie stosuje się przepisów art. 59 ust. 1, 3, 4 i 6 ustawy.

1) ramowego planu nauczania;

.go

v.p

l

3. Szkoła działa na podstawie statutu przygotowanego przez radę pedagogiczną i uchwalonego przez

radę szkoły, a w razie jej niepowołania — przez radę

pedagogiczną, z zastrzeżeniem ust. 5.

Poz. 1143

4. Dyrektor szkoły lub kierownik punktu, niezwłocznie po uchwaleniu statutu, przesyła statut dyrektorowi

Zespołu w celu sprawdzenia zgodności statutu z prawem oraz kierownikowi przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej — do wiadomości.

5. Pierwszy statut szkole nadaje minister.

6. Do statutu szkoły nie stosuje się przepisów wydanych na podstawie art. 60 ust. 2 ustawy, dotyczących ramowych statutów szkół publicznych.

§ 7. 1. Punkt może zostać utworzony, jeżeli zgłoszono do niego co najmniej 30 uczniów.

2. W uzasadnionych przypadkach, na wniosek kierownika przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu

konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego

Rzeczypospolitej Polskiej, może zostać utworzony

punkt, do którego zgłoszono mniejszą liczbę uczniów

niż określona w ust. 1.

2. Podstawą oceniania i klasyfikowania ucznia

uczestniczącego w kształceniu na odległość są egzaminy klasyfikacyjne.

3. Do egzaminu klasyfikacyjnego dopuszcza się

ucznia, który wykonał wszystkie prace kontrolne oraz

uzyskał ze wszystkich zajęć obowiązkowych średnią

ocen nie niższą niż ocena co najmniej dopuszczająca.

4. Liczbę i zakres prac kontrolnych z poszczególnych obowiązkowych zajęć edukacyjnych w każdej

klasie oraz terminy ich wykonania ustala dyrektor Zespołu.

5. Prace kontrolne oceniają nauczyciele zatrudnieni w Zespole.

6. Uczniowie, którzy ukończyli liceum ogólnokształcące w kształceniu na odległość, mogą przystąpić do egzaminu maturalnego przeprowadzanego

zgodnie z przepisami w sprawie warunków i sposobu

oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych.

§ 11. 1. Obowiązkowe zajęcia edukacyjne w szkołach są prowadzone oddzielnie dla każdej klasy, jeżeli

klasa liczy co najmniej 7 uczniów.

rcl

§ 8. 1. Szkoły podstawowe, gimnazja i licea ogólnokształcące

2) uzupełniającego programu nauczania uwzględniającego ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych,

określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

1) realizują programy nauczania uwzględniające podstawę programową kształcenia ogólnego, określoną w przepisach w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia

ogólnego w poszczególnych typach szkół;

2) realizują ramowy plan nauczania dla danego typu

szkoły, określony w przepisach w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych;

w.

3) prowadzą zajęcia edukacyjne w trybie stacjonarnym przez pięć dni w tygodniu.

2. Szkoły, o których mowa w ust. 1, mogą realizować również programy i plany nauczania, o których

mowa w ust. 3 pkt 1 i 2.

3. Punkty

ww

1) realizują programy nauczania uwzględniające ramy programowe kształcenia uzupełniającego dla

szkolnych punktów konsultacyjnych, określone

w załączniku nr 1 do rozporządzenia;

2) realizują plany nauczania uzupełniającego, określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia;

3) prowadzą zajęcia edukacyjne w trybie stacjonarnym w wybranych dniach tygodnia, ustalone w arkuszu organizacji pracy punktu.

§ 9. Do szkół nie stosuje się art. 39 ust. 2a, art. 60

ust. 3 oraz art. 63 ustawy.

§ 10. 1. Zespół może prowadzić kształcenie na odległość obejmujące realizację

2. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, na

wniosek dyrektora szkoły lub kierownika punktu,

dyrektor Zespołu może wyrazić zgodę na prowadzenie

obowiązkowych zajęć edukacyjnych w klasie liczącej

mniej niż 7 uczniów.

3. Jeżeli klasa liczy mniej niż 7 uczniów i dyrektor

Zespołu nie wyrazi zgody, o której mowa w ust. 2,

obowiązkowe zajęcia edukacyjne są prowadzone

w grupach międzyklasowych.

§ 12. 1. W szkołach nie organizuje się oddziałów

przedszkolnych.

2. W szkołach podstawowych i gimnazjach nie

przeprowadza się sprawdzianu i egzaminu, o których

mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy.

§ 13. 1. Uczniowie i absolwenci szkół otrzymują

świadectwa szkolne wydawane zgodnie z przepisami

w sprawie warunków i trybu wydawania świadectw,

dyplomów państwowych i innych druków szkolnych.

2. Na wniosek rodziców lub opiekunów, a w przypadku ucznia pełnoletniego — na wniosek ucznia,

punkt wydaje także pisemną informację o systemie

oświaty kraju, w którym uczeń realizował obowiązek

szkolny lub obowiązek nauki, oraz o zakresie zajęć

edukacyjnych zrealizowanych w szkole, do której

uczeń uczęszczał. Do wniosku o wydanie informacji

dołącza się ostatnie świadectwo uzyskane w tej szkole.

3. W celu przeprowadzenia konkursu minister powołuje komisję konkursową w składzie

1) imię i nazwisko, datę urodzenia i numer PESEL

ucznia;

1) trzech przedstawicieli ministra;

.go

v.p

l

3. Informacja, o której mowa w ust. 2, zawiera

w szczególności

2) nazwy szkół, do których uczeń uczęszczał w poszczególnych latach nauki;

3) wykaz nauczanych przedmiotów i zajęć oraz ich

polskie odpowiedniki;

4) tygodniowy wymiar przedmiotów i zajęć, o których mowa w pkt 3;

5) zwięzły opis systemu oświaty danego kraju, obejmujący w szczególności

a) dane o sposobie i warunkach spełniania obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki,

b) informację o etapach edukacyjnych i typach

szkół,

c) informację o egzaminach kończących poszczególne etapy edukacyjne,

d) informację o rodzajach egzaminów i świadectw

uprawniających do podjęcia nauki na studiach

wyższych,

e) opis systemu oceniania i skalę ocen.

3) dyrektor Zespołu.

4. Minister ustala regulamin konkursu oraz tryb

pracy komisji konkursowej. Przepisów art. 36a

ust. 6—10 ustawy, a także przepisów wydanych na

podstawie art. 36a ust. 12 ustawy, dotyczących regulaminu konkursu na stanowisko dyrektora szkoły lub

placówki oraz trybu pracy komisji konkursowej, nie

stosuje się.

5. Minister, na wniosek dyrektora Zespołu, powierza stanowiska kierowników punktów, a także odwołuje z tych stanowisk. Dyrektor Zespołu do wniosku dołącza opinię kierownika przedstawicielstwa dyplomatycznego, urzędu konsularnego lub przedstawicielstwa wojskowego Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 18. Stanowisko dyrektora szkoły, wicedyrektora

szkoły lub kierownika punktu może zostać powierzone

osobie spełniającej wymagania określone w przepisach w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne

stanowiska kierownicze w poszczególnych typach

szkół i placówek.

rcl

4. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio do

szkoły, o której mowa w § 8 ust. 1, realizującej programy i plany nauczania, o których mowa w § 8 ust. 3

pkt 1 i 2.

2) przedstawiciel ministra właściwego do spraw zagranicznych;

§ 14. Szkoły są obowiązane gromadzić i udostępniać księgozbiór biblioteczny wspomagający realizację programów nauczania oraz samokształcenie uczniów i doskonalenie nauczycieli.

w.

§ 15. 1. Dyrektor Zespołu sprawuje nadzór pedagogiczny w stosunku do dyrektorów szkół i kierowników punktów oraz nauczycieli w sekcjach polskich

funkcjonujących w szkołach działających w systemach

oświaty innych krajów.

ww

2. Dyrektor Zespołu sprawuje nadzór nad działalnością szkół w zakresie spraw finansowych i administracyjnych we współpracy z kierownikami przedstawicielstw dyplomatycznych, urzędów konsularnych

lub przedstawicielstw wojskowych Rzeczypospolitej

Polskiej.

§ 19. Dyrektor Zespołu zatrudnia osobę, której ma

być powierzone stanowisko dyrektora szkoły lub stanowisko kierownika punktu, na podstawie umowy

o pracę na czas określony równy okresowi powierzenia stanowiska.

§ 20. 1. Dyrektorzy szkół oraz kierownicy punktów

zatrudniają nauczycieli odpowiednio w szkołach lub

punktach. Nauczyciele, za zgodą dyrektora Zespołu,

mogą zostać oddelegowani do pracy w sekcjach polskich funkcjonujących w systemach oświaty innych

krajów.

2. Dyrektor Zespołu, w porozumieniu z ministrem,

na wniosek dyrektora szkoły, może utworzyć w szkole

stanowisko wicedyrektora. Zadania wicedyrektora

określa statut szkoły.

3. Dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii dyrektora

Zespołu, powierza stanowisko wicedyrektora nauczycielowi zatrudnionemu w szkole.

§ 16. 1. Szkołą kieruje dyrektor, a punktem kierow-

nik.

2. Dyrektor szkoły lub kierownik punktu sprawują

nadzór pedagogiczny nad nauczycielami zatrudnionymi w szkole lub punkcie.

§ 17. 1. Minister powierza stanowisko dyrektora

Zespołu oraz stanowisko dyrektora szkoły, a także odwołuje z tych stanowisk. Do odwołania dyrektora

szkoły nie stosuje się przepisów art. 38 ustawy.

2. Kandydata na stanowisko dyrektora szkoły wyłania się w drodze konkursu.

§ 21. Odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły

lub kierownika punktu stanowi podstawę rozwiązania

umowy o pracę za wypowiedzeniem.

§ 22. Organizację kształcenia w szkołach europejskich określają postanowienia Konwencji o Statucie

Szkół Europejskich.

§ 23. 1. Nauczycieli do pracy w szkołach europejskich kieruje minister.

2. Kandydatów na nauczycieli w szkołach europejskich wyłania się w drodze konkursu.

2. Kierownik punktu, w terminie do dnia 30 marca

2011 r., przedstawi dyrektorowi Zespołu harmonogram dostosowywania kształcenia w punkcie do ram

programowych kształcenia uzupełniającego dla szkolnych punktów konsultacyjnych oraz planów nauczania

uzupełniającego, o których mowa w § 8 ust. 3 pkt 1

i 2.

.go

v.p

l

3. Minister powołuje komisję konkursową oraz

ustala jej skład i regulamin działania. W skład komisji

konkursowej wchodzi przynajmniej jeden nauczyciel,

o którym mowa w § 25.

Poz. 1143

§ 24. Dyrektor Zespołu zatrudnia w Zespole

nauczycieli skierowanych do pracy w szkole europejskiej na podstawie umowy o pracę na czas określony

równy okresowi skierowania.

§ 25. Nadzór pedagogiczny nad nauczycielami

skierowanymi do pracy w szkole europejskiej sprawują nauczyciele zatrudnieni w Zespole, którym minister

powierzył sprawowanie tego nadzoru.

§ 26. Na wniosek nauczyciela prowadzącego

nauczanie języka polskiego lub innych przedmiotów

w języku polskim wśród Polonii i Polaków zamieszkałych za granicą lub dzieci pracowników migrujących,

a także na wniosek organizacji społecznej zarejestrowanej za granicą lub innego podmiotu organizującego za granicą nauczanie języka polskiego lub innych

przedmiotów w języku polskim, Zespół udostępnia

nieodpłatnie posiadane w wersji elektronicznej programy, materiały, narzędzia i pomoce dydaktyczne.

4. Przepisy ust. 2 i 3 stosuje się odpowiednio do

szkół realizujących uzupełniający plan nauczania.

5. Kształcenie na odległość może być prowadzone

przez szkoły nie dłużej niż do dnia 31 sierpnia 2011 r.

§ 28. Traci moc rozporządzenie Ministra Edukacji

Narodowej i Sportu z dnia 2 września 2004 r. w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich

czasowo przebywających za granicą (Dz. U. Nr 194,

poz. 1986).

§ 29. Rozporządzenie wchodzi w życie po upływie

14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem § 3 ust. 1, który

wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2011 r.

Minister Edukacji Narodowej: K. Hall

w.

rcl

§ 27. 1. Szkoły dostosują swoją działalność do wymagań określonych w rozporządzeniu do dnia

31 sierpnia 2011 r., a w zakresie stosowania ram programowych kształcenia uzupełniającego dla szkolnych

punktów konsultacyjnych oraz planów nauczania uzupełniającego, o których mowa w § 8 ust. 3 pkt 1 i 2, do

dnia 31 sierpnia 2014 r.

3. Dyrektor Zespołu, w terminie do dnia 31 maja

2011 r., zatwierdza harmonogram, o którym mowa

w ust. 2. Dyrektor Zespołu może, przed zatwierdzeniem harmonogramu, zobowiązać kierownika punktu

do wprowadzenia określonych zmian w harmonogramie.

Elektronicznie

podpisany przez

Grzegorz Paczowski

Data: 2010.09.16

19:08:13 +02'00'

Poz. 1143

.go

v.p

l

1143

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1)

z dnia 31 sierpnia 2010 r.

w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą

Na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia

7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r.

Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.2)) zarządza się, co następuje

Załączniki do rozporządzenia Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 31 sierpnia 2010 r. (poz. 1143)

Załącznik nr 1

RAMY PROGRAMOWE KSZTAŁCENIA UZUPEŁNIAJĄCEGO DLA SZKOLNYCH PUNKTÓW

KONSULTACYJNYCH

ww

I i II etap edukacyjny (szkoła podstawowa)

Celem kształcenia ogólnego w szkole podstawowej jest

1) przyswojenie przez uczniów podstawowego zasobu wiadomości na temat faktów, zasad, teorii

i praktyki, dotyczących przede wszystkim tematów

i zjawisk bliskich doświadczeniom uczniów;

2) zdobycie przez uczniów umiejętności wykorzystywania posiadanych wiadomości podczas wykonywania zadań i rozwiązywania problemów;

3) kształtowanie u uczniów postaw warunkujących

sprawne i odpowiedzialne funkcjonowanie we

współczesnym świecie.

Do najważniejszych umiejętności zdobywanych

przez ucznia w trakcie kształcenia ogólnego w szkole

podstawowej należą

1) czytanie — rozumiane zarówno jako prosta czynność oraz jako umiejętność rozumienia, wykorzystywania i przetwarzania tekstów w zakresie umożliwiającym zdobywanie wiedzy, rozwój emocjonalny, intelektualny i moralny oraz uczestnictwo

w życiu społeczeństwa;

2) umiejętność formułowania wniosków opartych na

obserwacjach empirycznych dotyczących przyrody i społeczeństwa;

3) umiejętność komunikowania się w języku ojczystym zarówno w mowie, jak i w piśmie;

5) rozumie proste wypowiedzi monologowe

i dialogowe bez dodatkowych wyjaśnień;

.go

v.p

l

4) umiejętność posługiwania się nowoczesnymi

technologiami

informacyjno-komunikacyjnymi,

w tym także dla wyszukiwania i korzystania z informacji;

Poz. 1143

6) rozumie złożone wypowiedzi monologowe

i dialogowe;

5) umiejętność uczenia się jako sposób zaspokajania

naturalnej ciekawości świata, odkrywania swoich

zainteresowań i przygotowania do dalszej edukacji;

7) rozumie proste teksty literackie wspierane ilustracjami, gestami, rekwizytami i inne teksty

kultury;

6) umiejętność pracy zespołowej.

8) rozumie teksty literackie (zwłaszcza tworzone

we współczesnej polszczyźnie) i inne teksty

kultury.

Jednym z najważniejszych zadań szkoły podstawowej jest kształcenie umiejętności posługiwania się

językiem polskim, w tym dbałość o wzbogacanie zasobu słownictwa uczniów. Wypełnianie tego zadania należy do obowiązków każdego nauczyciela.

Nauczyciele powinni też stwarzać uczniom warunki do nabywania umiejętności wyszukiwania, porządkowania i wykorzystywania informacji z różnych źródeł, z zastosowaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych.

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA

I etap edukacyjny (klasy I—III szkoły podstawowej)

Cele kształcenia — wymagania ogólne

1) czyta na głos, prawidłowo akcentując wyrazy;

2) czyta na głos, poprawnie i wyraziście, krótki

i prosty tekst (także nieznany);

3) rozumie krótkie teksty użytkowe;

4) rozpoznaje formy użytkowe: np. życzenia, zaproszenie, ogłoszenie, list, prostą instrukcję;

5) rozumie krótkie utwory literackie i inne teksty kultury;

6) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury;

7) w tekście literackim zaznacza wybrane fragmenty, określa czas i miejsce akcji, wskazuje

głównych bohaterów;

rcl

Celem edukacji wczesnoszkolnej jest wspomaganie dziecka w rozwoju intelektualnym, emocjonalnym,

społecznym, etycznym, fizycznym i estetycznym. Zadaniem szkoły jest wykształcenie umiejętności posługiwania się językiem polskim oraz ukształtowanie

systemu wiadomości i umiejętności potrzebnych dziecku do poznawania i rozumienia świata, radzenia sobie w codziennych sytuacjach oraz do kontynuowania

nauki w klasach IV—VI szkoły podstawowej.

2. Czytanie. Uczeń

w.

Uczeń zdobywa podstawowe wiadomości na temat historii, geografii i przyrody Polski. Zdobywa podstawowe informacje o kulturze i społeczeństwie polskim, identyfikuje się z kulturą i tradycją polską, zachowując szacunek dla odmienności kulturowych

i tradycji kraju zamieszkania. Poznaje klasyczne teksty

polskiej literatury dziecięcej. Uczeń rozbudza swoje

zainteresowania Polską.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe

ww

Kursywą zaznaczono treści nauczania dla uczniów na

poziomie C biegłości językowej (poziom zaawansowany).

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych

w nich informacji.

1. Słuchanie. Uczeń

8) określa podstawowe elementy świata przedstawionego w utworze literackim lub w innym tekście kultury;

9) rozumie podstawowe oraz przenośne znaczenie wyrazów w tekście;

10) wyszukuje w tekście potrzebne informacje,

korzysta z obrazkowych słowników i encyklopedii;

11) korzysta ze słowników i encyklopedii.

II. Tworzenie wypowiedzi.

1. Mówienie. Uczeń

1) wymawia poznane słowa w sposób zrozumiały;

2) poprawnie wymawia słowa i zwroty;

3) skutecznie porozumiewa się w codziennych

sytuacjach, stosując właściwe formy komunikowania się, wypowiada się płynnie;

4) uczestniczy w rozmowie i w prostej dyskusji,

wyraża w prosty sposób własne zdanie;

1) rozróżnia głoski współczesnej polszczyzny,

z wyjątkiem najtrudniejszych;

5) formułuje kilkuzdaniową wypowiedź, opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje;

2) rozróżnia wszystkie głoski współczesnej polszczyzny;

6) formułuje życzenia i zaproszenie;

3) rozumie złożone polecenia;

4) rozumie rozbudowane polecenia;

7) opowiada w prosty sposób akcję utworu oraz

opisuje postaci i relacje między nimi, a także

świat przedstawiony tekstów kultury;

9) stosuje formuły grzecznościowe;

10) recytuje wiersze, stosując pauzę i intonację.

2. Pisanie. Uczeń

1) przepisuje krótkie teksty;

8) opisuje położenie Polski, wymienia obecną

i dawne stolice Polski; wymienia najważniejsze miasta, góry i rzeki;

.go

v.p

l

8) opisuje, opowiada, charakteryzuje postać

literacką;

Poz. 1143

2) pisze z pamięci (kilka wyrazów) (pojedyncze

zdania) i ze słuchu (proste, krótkie teksty)

(krótkie teksty);

3) z pomocą nauczyciela tworzy krótką wypowiedź (opis, list prywatny, życzenia, zaproszenie);

9) opowiada o najważniejszych polskich świętach oraz związanych z nimi tradycjach;

10) porównuje polskie tradycje świąteczne ze

świętami w kraju zamieszkania; zna na pamięć kilka wybranych polskich wierszy, piosenek i przysłów;

11) opisuje polski pejzaż z uwzględnieniem pór

roku oraz obyczaje związane z tymi porami

roku;

12) opisuje krajobrazy Polski: nadbałtycki, nizinny, wyżynny, górski.

4) tworzy krótką wypowiedź (dialog, opowiadanie, przepis);

Teksty kultury.

5) pisze według podanego wzoru proste teksty

na znane mu tematy (np. związane z jego zainteresowaniami);

Wykaz tekstów (poznawanych w całości lub we fragmentach, przy czym nie można pominąć utworu oznaczonego gwiazdką)

6) tworzy wypowiedź na znane mu tematy (np.

związane z jego zainteresowaniami);

Liliana Bardijewska, Zielony wędrowiec

7) pisze proste teksty związane z poznanymi

utworami literackimi i innymi tekstami kultury;

Jan Brzechwa, *wiersze dla dzieci (wybór)

8) tworzy wypowiedź związaną z poznanymi

utworami literackimi i innymi tekstami kultury;

Jan Grabowski, Puc, Bursztyn i goście

9) stosuje podstawowe formuły grzecznościowe;

Grzegorz Kasdepke, Kacperiada

10) na ogół pisze poprawnie ortograficznie i stosuje podstawową interpunkcję;

Maria Krüger, Karolcia

Wanda Chotomska, Wanda Chotomska dla najmłodszych

Mira Jaworczakowa, Jacek, Wacek i Pankracek, Oto

jest Kasia

rcl

11) zna i na ogół stosuje zasady ortografii i interpunkcji.

w.

III. Wiedza o Polsce.

Władysław Bełza, *Katechizm polskiego dziecka

Uczeń

Maria Kownacka, Plastusiowy pamiętnik

Joanna Kulmowa, Zasypianki

Kornel Makuszyński, Marian Walentynowicz, *Przygody Koziołka Matołka

Anna Onichimowska, Najwyższa góra świata, Sen,

który odszedł

Marian Orłoń, Florentynka

1) określa położenie Polski w Europie;

Joanna Papuzińska, Nasza mama czarodziejka

2) opowiada wybrane legendy i podania ilustrujące narodziny państwa polskiego;

Janina Porazińska, Szewczyk Dratewka

3) wymienia symbole narodowe, wyjaśnia ich

znaczenie, rozpoznaje hymn narodowy;

ww

4) wymienia wybrane postaci z historii Polski

(Mikołaj Kopernik, Tadeusz Kościuszko,

Adam Mickiewicz, Fryderyk Chopin, Jan Matejko, Maria Skłodowska-Curie, Jan Paweł II,

Lech Wałęsa);

5) opowiada o tradycjach swojej rodziny, tworzy własne drzewo genealogiczne, posługuje

się terminami opisującymi pokrewieństwo;

6) podaje nazwę regionu, z którego pochodzi jego rodzina, opisuje krajobraz tego regionu

i wymienia najważniejsze jego obiekty;

7) rozpoznaje różnorodność tradycji kulturowej

i szanuje odmienności innych narodów;

Ewa Szelburg-Zarembina, Idzie niebo ciemną nocą,

Królestwo bajki

Julian Tuwim, *wiersze dla dzieci (wybór)

Barbara Tylicka, Polskie miasta w baśni i legendzie.

O krakowskich psach i kleparskich kotach

Wojciech Widłak, Pan Kuleczka

Józef Wybicki, *Mazurek Dąbrowskiego (dwie pierwsze zwrotki)

*Legendy

O Lechu, Czechu i Rusie

O Piaście Kołodzieju

O smoku wawelskim

O śpiących rycerzach

O Warsie i Sawie

c) samopoczucie,

Krakowiaczek jeden (za: Zygmunt Gloger)

d) umiejętności sportowe;

Mam chusteczkę haftowaną

.go

v.p

l

*Piosenki

5) podróże i turystyka

Płynie Wisła, płynie (słowa Edmund Wasilewski, muzyka Kazimierz Hofman)

a) wakacje,

Stary niedźwiedź

c) komunikacja lokalna;

Wlazł kotek na płotek (za: Oskar Kolberg, muzyka Stanisław Moniuszko)

Zasiali górale...

Poz. 1143

b) ciekawostki turystyczne,

6) środowisko naturalne

a) pogoda, pory roku,

b) rośliny i zwierzęta;

Wybrane filmy, np.

7) technika, media

Akademia Pana Kleksa (reżyser Krzysztof Gradowski)

a) domowe urządzenia techniczne,

Bolek i Lolek — odcinki do wyboru

b) telewizja, radio, Internet;

Dziwne Przygody Koziołka Matołka — odcinki do wyboru

Miś Uszatek — odcinki do wyboru

Reksio — odcinki do wyboru

Czasopisma, strony internetowe, programy telewizyjne, aktualnie popularne piosenki dla dzieci

Wybrane polskie komiksy, np.

8) wiedza o Polsce

a) symbole narodowe,

b) znani Polacy,

c) święta i zwyczaje,

d) polonica w miejscu zamieszkania;

9) język nauki

a) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o języku,

Henryk Jerzy Chmielewski, Tytus, Romek i A’Tomek

(do wyboru)

b) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o literaturze,

Janusz Christa, Kajko i Kokosz (do wyboru)

c) podstawowe terminy historyczne i geograficzne.

JĘZYK POLSKI

1) ja i moi bliscy

rcl

Kręgi tematyczne

a) podstawowe informacje o sobie (imię, nazwisko,

wiek, miejsce zamieszkania),

b) wygląd zewnętrzny,

c) umiejętności i zainteresowania,

d) emocje, marzenia, świat wyobraźni,

e) najbliższa rodzina,

w.

f) przyjaciele, koledzy;

2) dom i otoczenie

a) dom (pomieszczenia, meble),

b) zabawki,

c) podwórko, plac zabaw,

II etap edukacyjny (klasy IV—VI szkoły podstawowej)

Cele kształcenia — wymagania ogólne

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych

w nich informacji.

Uczeń rozwija sprawność uważnego słuchania, czytania głośnego i cichego oraz umiejętność rozumienia znaczeń dosłownych i prostych znaczeń

przenośnych; zdobywa świadomość języka jako

wartościowego i wielofunkcyjnego narzędzia komunikacji, rozwija umiejętność poszukiwania interesujących go wiadomości, a także ich porządkowania oraz poznawania dzieł sztuki; uczy się rozpoznawać różne teksty kultury, w tym użytkowe, oraz

stosować odpowiednie sposoby ich odbioru.

d) ciekawe miejsca;

3) życie codzienne

ww

a) kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny, pory

dnia),

b) podstawowe czynności dnia codziennego,

c) moja klasa i obowiązki szkolne,

d) gry, zabawy, koła zainteresowań,

e) żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy),

f) zakupy (kupowanie, sprzedawanie, cyfry i liczby),

g) usługi (np. biblioteka),

h) ubranie (części garderoby);

4) zdrowie i sport

a) najważniejsze części ciała,

b) czystość i schludność,

II. Analiza i interpretacja tekstów kultury.

Uczeń poznaje teksty kultury odpowiednie dla stopnia rozwoju emocjonalnego i intelektualnego; rozpoznaje ich konwencje gatunkowe; uczy się je odbierać świadomie i refleksyjnie; kształtuje świadomość istnienia w tekście znaczeń ukrytych; rozwija

zainteresowania różnymi dziedzinami kultury; poznaje specyfikę literackich i pozaliterackich sposobów wypowiedzi artystycznej; w kontakcie z dziełami kultury kształtuje hierarchię wartości, swoją

wrażliwość, gust estetyczny, poczucie własnej tożsamości i postawę patriotyczną.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Uczeń rozwija umiejętność wypowiadania się

w mowie i w piśmie na tematy poruszane na zajęciach, związane z poznawanymi tekstami kultury

i własnymi zainteresowaniami; dba o poprawność

Treści nauczania — wymagania szczegółowe

Kursywą zaznaczono treści nauczania dla uczniów na

poziomie C biegłości językowej (poziom zaawansowany).

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych

w nich informacji.

1. Słuchanie. Uczeń

1) rozróżnia większość głosek języka polskiego;

2) rozróżnia wszystkie głoski języka polskiego;

3) rozumie złożone polecenia, proste instrukcje

oraz wypowiedzi monologowe i dialogowe,

włącznie z wypowiedziami w dyskusjach,

w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych;

4) rozumie rozbudowane wypowiedzi o charakterze informacyjnym i użytkowym;

5) rozumie współczesne utwory literackie i inne

teksty kultury;

6) rozumie utwory literackie (z różnych epok) i inne teksty kultury.

3. Świadomość językowa.

Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (leksyka).

4. Analiza i interpretacja tekstów kultury (uczeń zna

teksty literackie i inne teksty kultury wskazane

przez nauczyciela).

Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (wartości).

II. Tworzenie wypowiedzi.

1. Mówienie. Uczeń

1) mówi w sposób na ogół zrozumiały, stosując

akcent zdaniowy;

2) poprawnie wymawia słowa i zdania;

3) spontanicznie i w miarę płynnie porozumiewa się w codziennych sytuacjach, stosując

właściwe formy komunikowania się;

4) wypowiada się płynnie i logicznie;

5) opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje;

6) formułuje pytania do tekstu;

7) opowiada akcję utworu, opisuje postaci i relacje między nimi, a także świat przedstawiony tekstów kultury, w tym nazywa swoje reakcje czytelnicze i wyraża swój stosunek do

postaci;

rcl

2. Czytanie. Uczeń

14) korzysta z informacji zawartych w encyklopediach oraz słownikach jednojęzycznych i dwujęzycznych.

.go

v.p

l

wypowiedzi własnych, a ich formę kształtuje odpowiednio do celu wypowiedzi; wykorzystując posiadane umiejętności, rozwija swoją wiedzę o języku.

Poz. 1143

1) czyta na głos, prawidłowo akcentując wyrazy

i stosując akcent zdaniowy; zachowuje intonację zdania;

2) sprawnie czyta teksty głośno i cicho;

3) rozumie utwory literackie oraz inne teksty kultury;

w.

4) rozpoznaje wpisanego w tekst literacki nadawcę i odbiorcę;

5) rozpoznaje wybrane elementy świata przedstawionego w tekście literackim;

6) wyodrębnia wszystkie elementy świata przedstawionego w tekście literackim;

7) rozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka;

ww

8) odróżnia język literacki od nieliterackiego;

9) rozumie dłuższe teksty informacyjne oraz

użytkowe;

10) odróżnia zdania informujące o faktach od

zdań wyrażających opinię;

11) rozpoznaje formy gatunkowe (zaproszenie,

życzenia i gratulacje, zawiadomienie i ogłoszenie, instrukcję, w tym przepis);

12) dostrzega relacje między częściami składowymi wypowiedzi (tytuł, wstęp, rozwinięcie,

zakończenie, akapity);

13) korzysta ze szkolnych słowników oraz innych

źródeł informacji;

8) opisuje, opowiada, charakteryzuje postać literacką, streszcza i relacjonuje zdarzenia;

9) formułuje w miarę spójną wypowiedź na znane mu tematy (np. związane z jego zainteresowaniami) oraz poznanymi utworami literackimi i innymi tekstami kultury;

10) rozpoczyna dyskusję i uczestniczy w dyskusji

nad poznanymi tekstami kultury;

11) uczestniczy w rozmowie, wyraża własne zdanie i uzasadnia je;

12) formułuje życzenia, gratulacje, zaproszenie;

13) stosuje zróżnicowane formuły grzecznościowe;

14) recytuje utwory literackie, dbając o prawidłowe akcentowanie i intonację; stosuje właściwą modulację głosową.

2. Pisanie. Uczeń

1) zapisuje dyktowane teksty, sporządza notatkę

z tekstu czytanego;

2) opisuje wydarzenia, swoje przeżycia i doświadczenia;

3) sporządza plan wypowiedzi;

4) formułuje pytania do tekstu;

Wybrane polskie komiksy, np.

Dennis Wojda i Krzysztof Gawronkiewicz, Mikropolis

.go

v.p

l

5) tworzy wypowiedź związaną z poznanymi

utworami literackimi i innymi tekstami kultury oraz na znane mu tematy (np. o jego zainteresowaniach);

Poz. 1143

6) tworzy proste wypowiedzi pisemne w wybranych formach gatunkowych (opis, charakterystyka, opowiadanie, dialog, list prywatny,

kartka z dziennika, ogłoszenie, zaproszenie,

życzenia, notatka);

7) swobodnie tworzy wypowiedzi pisemne

w poznanych formach gatunkowych, stosując

urozmaicone słownictwo;

8) stosuje w wypowiedzi pisemnej odpowiednią

kompozycję i układ graficzny;

Tadeusz Baranowski, Skąd się bierze woda sodowa

i nie tylko

Wybrane filmy, np.

Historia żółtej ciżemki (reżyser Sylwester Chęciński)

Magiczne drzewo (reżyser Andrzej Maleszka)

Panna z mokrą głową (reżyser Kazimierz Tarnas)

Samochodzik i templariusze (reżyser Hubert Drapella)

W pustyni i w puszczy (reżyser Władysław Ślesicki)

Wakacje z duchami, Podróż za jeden uśmiech (reżyser

Stanisław Jędryka)

9) posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą

języka;

Kręgi tematyczne

10) stosuje formuły grzecznościowe;

1) ja i moi bliscy

11) pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym.

3. Świadomość językowa.

Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (leksyka).

a) dane osobowe (imię, nazwisko, wiek, adres, data

i miejsce urodzenia),

b) wygląd zewnętrzny i cechy charakteru,

c) zainteresowania, hobby,

d) uczucia, emocje, marzenia, świat wyobraźni,

e) zawody i umiejętności,

Teksty kultury

f) rodzina i relacje rodzinne,

g) przyjaciele, koledzy, znajomi;

2) dom i otoczenie

rcl

Teksty poznawane w całości — nie mniej niż 4 pozycje

książkowe w roku szkolnym oraz wybrane przez nauczyciela teksty o mniejszej objętości.

Adam Bahdaj, Wakacje z duchami

a) dom (pomieszczenia, wyposażenie),

Liliana Bardijewska, Dom ośmiu tajemnic

b) otoczenie domu (ogród, ulica),

Paweł Beręsewicz, Co tam u Ciumków?

c) najbliższa okolica,

Jan Brzechwa, Akademia Pana Kleksa

d) atrakcje w miejscu zamieszkania;

Antonina Domańska, Historia żółtej ciżemki

Irena Jurgielewiczowa, Ten obcy

3) życie codzienne

a) kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny, pory

dnia, plan dnia (tygodnia, miesiąca)),

Kornel Makuszyński, Szatan z siódmej klasy

b) codzienne czynności i obowiązki,

Małgorzata Musierowicz, Jeżycjada (od tomu Noelka)

c) moja klasa i szkoła,

Aleksander Minkowski, Dolina Światła

d) rozrywki (np. kino, park rozrywki),

Zbigniew Nienacki, Pan Samochodzik i templariusze

e) żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy,

ich przygotowanie, sposoby odżywiania się),

w.

Stanisław Lem, Bajki robotów

Edmund Niziurski — wybrana powieść (np. Niewiarygodne przygody Marka Piegusa, Sposób na Alcybiadesa)

ww

Joanna Olech, Dynastia Miziołków

Joanna Onichimowska — wybrana powieść (np. Duch

starej kamienicy, Daleki rejs)

Henryk Sienkiewicz, W pustyni i w puszczy

Alfred Szklarski — wybrana powieść (np. Tomek

w krainie kangurów)

f) zakupy (sklepy, towary, miary i wagi, pieniądze),

g) usługi (np. poczta, fryzjer),

h) ubranie i moda;

4) zdrowie i sport

a) części ciała,

b) higiena osobista,

c) choroby i leczenie,

Dorota Terakowska, Władca Lewawu

d) zdrowa żywność,

Maciej Wojtyszko, Bromba i inni

e) dyscypliny i wydarzenia sportowe,

wybór baśni i legend

f) sprzęt i obiekty sportowe;

wybór kolęd

5) podróże i turystyka

wybór pieśni patriotycznych

a) wakacje, wypoczynek,

wybór poezji, w tym utwory dla dzieci i młodzieży

b) znane miejsca, obiekty,

d) środki transportu;

6) środowisko naturalne

a) klimat, pogoda, pory roku,

b) rośliny i zwierzęta,

c) ochrona przyrody;

7) technika, media

a) odkrycia i wynalazki,

b) urządzenia techniczne,

c) radio, telewizja, prasa, Internet;

8) wiedza o Polsce

a) wybitni twórcy kultury i ich dzieła,

b) święta, tradycje i zwyczaje,

c) polonica w miejscu zamieszkania;

9) język nauki

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych

w nich informacji.

.go

v.p

l

c) informacja turystyczna,

Poz. 1143

1. Słuchanie. Uczeń

1) rozumie złożone polecenia, proste instrukcje

oraz wypowiedzi monologowe i dialogowe

włącznie z wypowiedziami w dyskusjach,

w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych;

2) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury;

3) rozumie wypowiedzi o charakterze informacyjnym i użytkowym;

4) rozumie rozbudowane wypowiedzi o charakterze informacyjnym i użytkowym; w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych

— rozróżnia informacje przekazane werbalnie

oraz zawarte w dźwięku i obrazie;

5) odróżnia informacje o faktach od opinii;

a) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o języku,

b) podstawowe terminy z zakresu wiedzy o literaturze,

c) podstawowe terminy historyczne i geograficzne.

III etap edukacyjny (gimnazjum)

Cele kształcenia — wymagania ogólne

7) dostrzega w wypowiedzi ewentualne przejawy

agresji i manipulacji;

8) rozpoznaje wypowiedź argumentacyjną, wskazuje tezę, argumenty i wnioski;

9) rozróżnia gatunki publicystyczne radiowe i telewizyjne (wywiad, reportaż).

rcl

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych

w nich informacji.

Uczeń samodzielnie dociera do informacji; rozumie

komunikaty o coraz bardziej skomplikowanej organizacji — werbalne i niewerbalne; podejmuje refleksję nad znaczeniami słów i dąży do ich dokładnego rozumienia; krytycznie ocenia zawartość komunikatów.

6) rozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym;

2. Czytanie. Uczeń

1) czyta na głos, prawidłowo akcentując wyrazy,

i stosuje akcent zdaniowy, zachowuje intonację zdania;

2) rozumie utwory literackie, informacyjne,

użytkowe oraz inne teksty kultury;

3) rozróżnia teksty informacyjne i argumentacyjne;

III. Tworzenie wypowiedzi.

Uczeń zyskuje coraz wyraźniejszą świadomość

funkcji środków językowych, które służą formułowaniu wypowiedzi; zdobywa wiedzę o różnych odmianach polszczyzny i kształci umiejętność poprawnego wykorzystywania ich w różnych sytuacjach, pogłębia znajomość etyki mowy i etykiety

języka; poznaje i tworzy nowe, coraz trudniejsze

formy wypowiedzi.

8) rozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka;

ww

w.

II. Analiza i interpretacja tekstów kultury.

Uczeń doskonali sprawność analizy i interpretacji

tekstów kultury; zyskuje nowe narzędzia, dzięki którym jego lektura jest coraz dojrzalsza, bardziej

świadoma i samodzielna; poznaje nowe gatunki

i konwencje literackie; wykorzystuje poznane pojęcia w refleksji o literaturze i wartościach; czyta teksty kultury odpowiadające charakterystycznej dla

tego wieku wrażliwości — z zakresu literatury młodzieżowej i popularnej; stopniowo zaczyna poznawać dzieła klasyczne ważne dla kultury polskiej.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe

Kursywą zaznaczono treści nauczania dla uczniów na

poziomie C biegłości językowej (poziom zaawansowany).

4) odróżnia informacje o faktach od opinii;

5) rozpoznaje wpisanego w tekst literacki nadawcę i odbiorcę;

6) rozpoznaje wybrane elementy świata przedstawionego w tekście literackim;

7) wyodrębnia wszystkie elementy świata przedstawionego w tekście literackim;

9) wyszukuje w wypowiedzi potrzebne informacje oraz cytuje odpowiednie fragmenty tekstu;

10) porządkuje informacje w zależności od ich

funkcji w przekazie;

11) odróżnia język literacki od nieliterackiego;

12) rozpoznaje różnice między fikcją a kłamstwem;

13) rozpoznaje wypowiedzi o charakterze emocjonalnym i perswazyjnym;

15) rozpoznaje wypowiedź argumentacyjną,

wskazuje tezę, argumenty i wnioski;

16) rozróżnia prasowe gatunki publicystyczne

(artykuł, wywiad, reportaż);

17) czerpie dodatkowe informacje z przypisu;

18) korzysta z informacji zawartych w encyklopediach oraz słownikach jednojęzycznych

i dwujęzycznych.

3. Świadomość językowa.

Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (leksyka).

4. Analiza i interpretacja tekstów kultury (uczeń zna

teksty literackie i inne teksty kultury wskazane

przez nauczyciela).

Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (wartości).

II. Tworzenie wypowiedzi.

1. Mówienie. Uczeń

i funkcjonalnie opis zwykłych przedmiotów lub

dzieł sztuki, charakterystyka postaci literackiej,

filmowej lub rzeczywistej, sprawozdanie z lektury, filmu, spektaklu i ze zdarzenia z życia, rozprawka, podanie, życiorys i CV, list motywacyjny, dedykacja; dostosowuje odmianę i styl języka do gatunku, w którym się wypowiada;

.go

v.p

l

14) rozpoznaje intencje wypowiedzi (aprobatę,

dezaprobatę, negację, prowokację);

Poz. 1143

1) wypowiada się płynnie i logicznie;

4) tworzy plan twórczy własnej wypowiedzi;

5) dokonuje starannej redakcji tekstu napisanego

ręcznie i na komputerze (umiejętnie formatuje

tekst, dobiera rodzaj czcionki według rozmiaru

i kształtu, stosuje właściwe odstępy, wyznacza

marginesy i justuje tekst, dokonuje jego korekty, jednocześnie kontrolując autokorektę), poprawia ewentualne błędy językowe, ortograficzne oraz interpunkcyjne;

6) przestrzega zasad etyki mowy w różnych sytuacjach komunikacyjnych, m.in. zna konsekwencje stosowania form charakterystycznych dla

elektronicznych środków przekazywania informacji, takich jak: SMS, e-mail, czat, blog (ma

świadomość niebezpieczeństwa oszustwa

i manipulacji powodowanych anonimowością

uczestników komunikacji w sieci, łatwego obrażania obcych, ośmieszania i zawstydzania innych wskutek rozpowszechniania obrazów

przedstawiających ich w sytuacjach kłopotliwych, zna skutki kłamstwa, manipulacji, ironii);

rcl

2) tworzy spójne wypowiedzi (monologowe i dialogowe) w następujących formach gatunkowych: urozmaicone kompozycyjnie i fabularnie

opowiadanie, opis sytuacji i przeżyć, zróżnicowany stylistycznie i funkcjonalnie opis zwykłych przedmiotów lub dzieł sztuki, charakterystyka postaci literackiej, filmowej lub rzeczywistej, sprawozdanie z lektury, filmu, spektaklu

i ze zdarzenia z życia; dostosowuje odmianę

i styl języka do gatunku, w którym się wypowiada;

3) stosuje zasady organizacji tekstu zgodne z wymogami gatunku, tworząc spójną pod względem logicznym i składniowym wypowiedź na

zadany temat;

3) tworzy plan twórczy własnej wypowiedzi;

w.

4) uczestniczy w dyskusji, uzasadnia własne zdanie, przyjmuje poglądy innych lub polemizuje

z nimi;

5) przestrzega zasad etyki mowy w różnych sytuacjach komunikacyjnych;

ww

6) stosuje zasady etykiety językowej — wie, w jaki sposób zwracać się do rozmówcy w zależności od sytuacji i relacji łączącej go z osobą, do

której mówi (dorosły, rówieśnik, obcy, bliski),

zna formuły grzecznościowe, zna konwencje

językowe zależne od środowiska (np. sposób

zwracania się do nauczyciela, lekarza, profesora szkoły wyższej), ma świadomość konsekwencji używania formuł niestosownych

i obraźliwych;

7) recytuje utwory literackie, stosując właściwą

modulację głosową.

2. Pisanie. Uczeń

1) sporządza notatkę z tekstu czytanego;

2) tworzy spójne wypowiedzi pisemne w następujących formach gatunkowych: urozmaicone

kompozycyjnie i fabularnie opowiadanie, opis

sytuacji i przeżyć, zróżnicowany stylistycznie

7) świadomie, odpowiedzialnie, selektywnie korzysta (jako odbiorca i nadawca) z elektronicznych środków przekazywania informacji,

w tym z Internetu;

8) pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym.

3. Świadomość językowa.

Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (leksyka).

Teksty kultury

Teksty poznawane w całości — nie mniej niż 5 pozycji

książkowych w roku szkolnym oraz wybrane przez nauczyciela teksty o mniejszej objętości, przy czym nie

można pominąć autorów i utworów oznaczonych

gwiazdką

Arkady Fiedler, Dywizjon 303

Ida Fink — wybrane opowiadanie (lub inny utwór podejmujący problematykę Holokaustu)

*Aleksander Fredro, Zemsta

Aleksander Kamiński, Kamienie na szaniec

*Jan Kochanowski, Na dom w Czarnolesie, Na lipę, Na

zdrowie, Treny (V, VII, VIII)

*Ignacy

Krasicki, Lew i zwierzęta, Malarze, Ptaszki

w klatce, Przyjaciele

Stanisław Lem — wybrane opowiadanie

Adam Mickiewicz, ballady (np. Pani Twardowska, Świtezianka, Powrót taty), *Dziady cz. II, Reduta Ordona

Sławomir Mrożek — wybrane opowiadanie

Andrzej Sapkowski — wybrana powieść z Sagi

o Wiedźminie

*Henryk Sienkiewicz — wybrana powieść historyczna

(Quo vadis, Krzyżacy lub Potop)

c) urzędy i instytucje,

d) atrakcje w miejscu zamieszkania i okolicy;

.go

v.p

l

Bolesław Prus — wybrana nowela (np. Katarynka, Kamizelka, Z legend dawnego Egiptu)

Juliusz Słowacki, W pamiętniku Zofii Bobrówny, List

do matki

wybrane wiersze następujących poetów XX w.: Konstanty Ildefons Gałczyński, Zbigniew Herbert, Czesław

Miłosz, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Wisława

Szymborska, Julian Tuwim, ks. Jan Twardowski, Kazimierz Wierzyński

wybrana młodzieżowa powieść obyczajowa (np. Małgorzaty Musierowicz, Doroty Terakowskiej)

Teksty poznawane w całości lub w części (decyzja należy do nauczyciela)

Miron Białoszewski, Pamiętnik z powstania warszawskiego

Ryszard Kapuściński — wybrany utwór

Jan Parandowski, Przygody Odyseusza

3) życie codzienne

a) kalendarz (wieki), plan dnia (tygodnia, miesiąca),

b) codzienne czynności i obowiązki (domowe, szkolne, koleżeńskie),

c) klasa, szkoła, system edukacji,

d) sposoby spędzania wolnego czasu (np. kino,

teatr),

e) żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy,

lokale gastronomiczne, sposoby odżywiania

się),

f) zakupy (sklepy, towary, miary i wagi, pieniądze),

g) usługi (np. punkty naprawy),

h) ubranie, moda i styl;

4) zdrowie i sport

a) budowa człowieka,

b) higiena osobista,

c) choroby i leczenie, wypadki,

d) uzależnienia,

e) zdrowy styl życia, dieta,

f) dyscypliny i wydarzenia sportowe,

g) sprzęt i obiekty sportowe;

5) podróże i turystyka

rcl

Wybór publicystyki z prasy i innych środków społecznego przekazu

Wybrane polskie komiksy

Wybrane programy telewizyjne

Wybrane filmy, np

Skarb (reżyser Leonard Buczkowski)

Krzyżacy (reżyser Aleksander Ford)

W pustyni i w puszczy (reżyser Władysław Ślesicki lub

reżyser Gavin Hood)

w.

Akcja pod Arsenałem (reżyser Jan Łomnicki)

Panna Nikt (reżyser Andrzej Wajda)

a) planowanie wypoczynku i podróży,

b) znane miejsca i zabytki,

c) informacja turystyczna,

d) baza turystyczna,

e) transport;

6) środowisko naturalne

a) klimat, pogoda, pory roku,

b) świat roślin i zwierząt,

c) krajobraz,

Kręgi tematyczne

d) ekologia,

1) ja i moi bliscy

e) katastrofy naturalne,

a) dane osobowe (imię, nazwisko, wiek, adres, data

i miejsce urodzenia, wykształcenie),

ww

b) wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, talenty

i zdolności,

f) przestrzeń kosmiczna;

7) technika, media

a) rozwój techniki i informatyki,

c) zainteresowania, hobby, pasje,

b) motoryzacja i telekomunikacja,

d) uczucia, emocje, marzenia, plany,

c) radio, telewizja, prasa, Internet;

e) praca,

8) wiedza o Polsce

f) rodzina, relacje rodzinne i stopnie pokrewieństwa,

a) twórcy kultury i ich dzieła,

g) życie towarzyskie,

c) polonica w kraju zamieszkania;

h) konflikty i problemy (w tym problemy etyczne);

2) dom i otoczenie

Poz. 1143

b) święta, tradycje i zwyczaje, rocznice,

9) język nauki

a) terminy z zakresu wiedzy o języku,

a) dom i otoczenie domu,

b) terminy z zakresu wiedzy o literaturze,

b) miejsce zamieszkania i okolice,

c) terminy historyczne i geograficzne.

2. Czytanie. Uczeń

.go

v.p

l

IV etap edukacyjny (liceum ogólnokształcące)

Poz. 1143

Cele kształcenia — wymagania ogólne

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych

w nich informacji.

Uczeń rozumie teksty o skomplikowanej budowie;

dostrzega sensy zawarte w strukturze głębokiej

tekstu; rozpoznaje funkcje tekstu i środki językowe

służące ich realizacji; ma świadomość kryteriów

poprawności językowej.

II. Analiza i interpretacja tekstów kultury.

Uczeń stosuje w analizie podstawowe pojęcia z zakresu poetyki; w interpretacji tekstu wykorzystuje

wiedzę o kontekstach, w jakich może być on odczytywany; poznaje niezbędne dla lektury fakty z historii literatury i innych dziedzin humanistyki; odczytuje rozmaite sensy dzieła; dokonuje interpretacji porównawczej.

III. Tworzenie wypowiedzi.

Uczeń buduje wypowiedzi o wyższym stopniu złożoności; stosuje w nich podstawowe zasady logiki

i retoryki; ma świadomość własnej kompetencji językowej.

1) czyta na głos, prawidłowo akcentując wyrazy,

i stosuje akcent zdaniowy;

2) rozumie dłuższe teksty informacyjne oraz

użytkowe;

3) odczytuje sens całego tekstu (a w nim znaczenia wyrazów, związków frazeologicznych,

zdań, grup zdań uporządkowanych w akapicie, odróżnia znaczenie realne i etymologiczne) oraz wydzielonych przez siebie fragmentów; potrafi objaśnić ich sens oraz funkcję na

tle całości;

4) rozpoznaje podstawowe funkcje wypowiedzi;

5) rozpoznaje specyfikę tekstów publicystycznych (artykuł, felieton, reportaż), politycznych

(przemówienie)

i

popularnonaukowych;

wśród tekstów prasowych rozróżnia wiadomość i komentarz; odczytuje zawarte w odbieranych tekstach informacje zarówno jawne, jak i ukryte;

6) wyszukuje informacje według wskazanego

kryterium i porządkuje je;

7) rozumie dłuższe utwory literackie oraz inne

teksty kultury;

Kursywą zaznaczono treści nauczania dla uczniów na

poziomie C biegłości językowej (poziom zaawansowany).

8) rozumie utwory literackie i inne teksty kultury, a w ich interpretacji uwzględnia różne

konteksty;

rcl

Treści nauczania — wymagania szczegółowe

I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych

w nich informacji.

1. Słuchanie. Uczeń

1) rozumie wypowiedzi monologowe i dialogowe, w tym nadawane za pomocą środków

audiowizualnych;

w.

2) rozumie wypowiedzi o złożonej strukturze,

w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych, i odbiera zawarte w nich informacje zarówno jawne, jak i ukryte;

9) rozpoznaje typ nadawcy i adresata tekstu;

10) wskazuje i charakteryzuje podstawowe kategorie świata przedstawionego;

11) identyfikuje elementy struktury tekstu literackiego i dostrzega relacje między nimi;

12) odczytuje sens całego tekstu i wydzielonych

fragmentów oraz ich funkcję na tle całości;

13) rozpoznaje jawną i ukrytą intencję wypowiedzi (np. aprobatę, dezaprobatę, sugestię, ironię i manipulację językową);

14) dostrzega w wypowiedzi ewentualne przejawy manipulacji;

4) rozumie wypowiedzi informacyjne i użytkowe

oraz odróżnia informacje o faktach od opinii;

15) w tekście argumentacyjnym wskazuje tezę,

argumenty, przykłady i wnioski;

5) rozumie wypowiedzi o charakterze popularnonaukowym i publicystycznym;

16) korzysta z rozmaitych źródeł informacji.

ww

3) rozumie utwory literackie (z różnych epok)

i inne teksty kultury;

6) rozumie intencję wypowiedzi (np. aprobatę,

dezaprobatę, prowokację) oraz rozpoznaje

środki językowe służące jej wyrażeniu;

7) rozumie jawną i ukrytą intencję wypowiedzi

(sugestię i manipulację językową oraz ironię);

8) rozpoznaje środki językowe pełniące różne

funkcje stylistyczne;

9) rozpoznaje pytania podchwytliwe i sugerujące odpowiedź;

10) rozpoznaje manipulację językową w tekstach

reklamowych, w języku polityków i dziennikarzy.

3. Świadomość językowa.

Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (leksyka).

4. Analiza i interpretacja tekstów kultury (uczeń zna

teksty literackie i inne teksty kultury wskazane

przez nauczyciela).

Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (wartości).

II. Tworzenie wypowiedzi.

1. Mówienie. Uczeń

1) mówi w sposób na ogół zrozumiały i stosuje

akcent zdaniowy;

7) przedstawia własną opinię na temat poznanych tekstów kultury i uzasadnia ją;

.go

v.p

l

2) swobodnie i spontanicznie porozumiewa się

w różnych sytuacjach, stosując właściwe formy komunikowania się;

3) wypowiada się spontanicznie, płynnie

i logicznie;

Poz. 1143

4) formułuje spójną wypowiedź na tematy związane z otaczającą rzeczywistością, opowiada

o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi,

przedmioty, miejsca i sytuacje;

5) publicznie wygłasza przygotowaną przez siebie wypowiedź, dbając o dźwiękową wyrazistość przekazu (w tym także tempo mowy

i donośność głosu);

6) streszcza, omawia przeczytane utwory literackie i inne teksty kultury, wskazuje ich temat,

problematykę, charakteryzuje postaci, przedstawia przebieg akcji oraz tworzy spójne,

dłuższe wypowiedzi na zadany lub wybrany

przez siebie temat;

7) prezentuje fabułę i charakteryzuje postać mówiącą, wypowiada się precyzyjnie w rozmaitych formach;

8) uczestniczy w dyskusji na znany sobie temat,

potrafi przedstawić swój punkt widzenia

i uzasadnia własne zdanie;

9) wykonuje różne działania na tekście cudzym

(np. streszcza, parafrazuje, sporządza konspekt, cytuje);

10) posługuje się oficjalną i nieoficjalną odmianą

języka;

11) pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym, posługując się słownikiem ortograficznym;

12) stosuje obowiązujące normy poprawnościowe, posługując się słownikami.

3. Świadomość językowa.

Zgodnie z opisem umiejętności oraz kręgami tematycznymi (leksyka).

Teksty kultury

Teksty poznawane w całości (nie mniej niż 8 pozycji

książkowych oraz wybrane przez nauczyciela teksty

o mniejszej objętości, przy czym nie można pominąć

autorów i utworów oznaczonych gwiazdką)

Miron Białoszewski — wybrane utwory

*Bogurodzica,

Tadeusz Borowski — wybrane opowiadanie

Jarosław Iwaszkiewicz — wybrane opowiadanie

rcl

9) w dyskusji, wystąpieniu publicznym formułuje swoje zdanie, uzasadnia je i broni go, podejmuje polemikę;

8) redaguje i edytuje własny tekst;

10) stosuje uczciwe zabiegi perswazyjne, zdając

sobie sprawę z ich wartości i funkcji; wystrzega się nieuczciwych zabiegów erystycznych;

11) stosuje podstawowe zasady etykiety językowej, dostosowując odmianę i styl języka do

sytuacji, w której się wypowiada;

w.

12) przestrzega zasad etykiety językowej, dostosowuje sposób wyrażania do stylu właściwego dla danej sytuacji;

13) recytuje utwory literackie, dbając o prawidłowe akcentowanie i intonację; interpretując je

głosowo.

2. Pisanie. Uczeń

1) zapisuje dyktowane teksty;

2) sporządza notatkę z tekstu słuchanego i czytanego;

ww

3) tworzy podstawowe formy użytkowe (list oficjalny, podanie, życiorys, CV, list motywacyjny);

4) tworzy dłuższy tekst pisany lub mówiony (rozprawka, recenzja, referat, interpretacja utworu

literackiego lub fragmentu) zgodnie z podstawowymi regułami jego organizacji, przestrzegając zasad spójności znaczeniowej i logicznej;

5) analizuje i interpretuje wskazane utwory literackie oraz inne teksty kultury;

6) przedstawia (opracowuje w pełni) dowolnie

wybrany temat, zwracając uwagę na strukturę

wypowiedzi;

*Jan Kochanowski — wybrane pieśni, treny (inne niż

w gimnazjum) i psalm Lament świętokrzyski

Adam Mickiewicz — wybrane sonety i inne wiersze

(w tym Romantyczność),

*Dziady część III, *Pan Tadeusz

Cyprian Norwid — wybrane wiersze

Bolesław Prus, *Lalka

Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (tom I — Jesień)

*Bruno Schulz — wybrane opowiadanie

Mikołaj Sęp Szarzyński — wybrane sonety

Juliusz Słowacki — wybrane wiersze

Stanisław Wyspiański, *Wesele

Stefan Żeromski — wybrany utwór (Ludzie bezdomni,

Wierna rzeka, Echa leśne lub Przedwiośnie)

wybrane wiersze następujących poetów: Krzysztof Kamil Baczyński, Stanisław Barańczak, Józef Czechowicz,

Konstanty Ildefons Gałczyński, Zbigniew Herbert, Jan

Kasprowicz, Jan Lechoń, Bolesław Leśmian, Ewa Lipska, Czesław Miłosz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Julian Przyboś, Tadeusz Różewicz, Leopold Staff,

Wisława Szymborska, Julian Tuwim, Adam Zagajewski

Teksty poznawane w całości lub w części

Irit Amiel — wybrane opowiadanie z tomu Osmaleni

Krzysztof Gawronkiewicz, Grzegorz Janusz, Esencja

Krzysztof Gawronkiewicz, Krystian Rosenberg, Achtung Zelig!

Witold Gombrowicz, *Ferdydurke

Paweł Huelle, Weiser Dawidek

2) dom i otoczenie

a) miejsce zamieszkania i okolice,

.go

v.p

l

Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat

Poz. 1143

Ryszard Kapuściński, Cesarz, Podróże z Herodotem

Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem

Tadeusz Konwicki, Bohiń, Kronika wypadków miłosnych, Mała Apokalipsa

b) urzędy i instytucje,

c) atrakcje w miejscu zamieszkania i okolicy;

3) życie codzienne

a) kalendarz, plan dnia (tygodnia, miesiąca),

Ignacy Krasicki — wybrana satyra lub Monachomachia

b) codzienne czynności i obowiązki (domowe, szkolne, koleżeńskie),

Stanisław Lem, Opowieści o pilocie Pirxie (wybór)

c) klasa, szkoła, system edukacji,

Antoni Libera, Madame

d) sposoby spędzania wolnego czasu (np. kino,

teatr, klub),

Adam Mickiewicz, Dziady część IV

Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki

Juliusz Słowacki, Kordian

Julian Stryjkowski, Głosy w ciemności

Olga Tokarczuk, E.E. lub Prawiek i inne czasy (fragmenty)

Janusz Zajdel, wybrana powieść lub opowiadanie

(np. Limes inferior)

e) żywienie (artykuły spożywcze, posiłki i potrawy,

lokale gastronomiczne, sposoby odżywiania

się),

f) zakupy (reklama; reklamacja),

g) usługi (np. bank, punkty naprawy),

h) ubranie, moda i styl;

4) zdrowie i sport

Gabriela Zapolska, Moralność pani Dulskiej

a) budowa człowieka,

Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski: Kabaret Starszych

Panów (wybrane fragmenty)

b) higiena osobista,

Wybrane polskie komiksy

d) uzależnienia,

c) choroby i leczenie, wypadki,

e) zdrowy styl życia; dieta,

Wybrane filmy

f) dyscypliny i wydarzenia sportowe,

g) sprzęt i obiekty sportowe;

rcl

Miś (reżyser Stanisław Bareja)

Przesłuchanie (reżyser Ryszard Bugajski)

Nie lubię poniedziałku (reżyser Tadeusz Chmielewski)

Pociąg (reżyser Jerzy Kawalerowicz)

Przypadek (reżyser Krzysztof Kieślowski)

Seksmisja (reżyser Juliusz Machulski)

Rejs (reżyser Marek Piwowski)

Nóż w wodzie, Pianista (reżyser Roman Polański)

w.

Człowiek z marmuru, Katyń, Pan Tadeusz, Panny

z Wilka, Popiół i diament, Ziemia obiecana (reżyser

Andrzej Wajda)

inne wybrane filmy z twórczości polskich reżyserów

(np. Krzysztofa Kieślowskiego, Andrzeja Munka,

Krzysztofa Zanussiego)

Wybrane inscenizacje polskiego dramatu

Kręgi tematyczne

ww

1) ja i moi bliscy

a) dane osobowe (imię, nazwisko, wiek, adres, data

i miejsce urodzenia, wykształcenie),

b) wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, talenty

i zdolności,

c) zainteresowania, hobby, pasje,

d) uczucia, emocje, marzenia, plany,

e) praca i kariera,

f) rodzina, relacje rodzinne i stopnie pokrewieństwa,

5) podróże i turystyka

a) planowanie wypoczynku i podróży,

b) znane miejsca i zabytki,

c) informacja turystyczna,

d) baza turystyczna,

e) transport;

6) środowisko naturalne

a) klimat,

b) świat roślin i zwierząt,

c) krajobraz,

d) ekologia,

e) katastrofy naturalne,

f) przestrzeń kosmiczna;

7) technika, media

a) rozwój techniki i informatyki,

b) motoryzacja i telekomunikacja,

c) radio, telewizja, prasa, Internet;

8) wiedza o Polsce

a) twórcy kultury i ich dzieła,

b) święta, tradycje i zwyczaje, rocznice,

c) polonica w świecie;

9) język nauki

a) terminy z zakresu wiedzy o języku,

g) życie towarzyskie,

b) terminy z zakresu wiedzy o literaturze,

h) konflikty i problemy (w tym problemy etyczne);

c) terminy historyczne i geograficzne.

.go

v.p

l

Tabela diagnostyczna poziomu znajomości języka

Kompetencje językowe (5—9 lat)

Kompetencje

A — poziom podstawowy

B — poziom średni (średnio

zaawansowany)

C — poziom zaawansowany

1

2

3

4

Uczeń

— rozróżnia większość głosek

istotnych dla języka polskiego,

— rozumie proste polecenia,

— rozumie proste wypowiedzi monologowe i dialogowe, o ile otrzymuje dodatkowe wyjaśnienia,

— rozumie proste teksty literackie wspierane obrazkami, gestami, rekwizytami

i inne teksty kultury, o ile

otrzymuje dodatkowe wyjaśnienia

Uczeń

— rozróżnia głoski współczesnej polszczyzny z wyjątkiem najtrudniejszych,

— rozumie złożone polecenia,

— rozumie proste wypowiedzi monologowe i dialogowe bez dodatkowych wyjaśnień,

— rozumie proste teksty literackie (zwłaszcza pisane

współczesną polszczyzną),

wspierane obrazkami, gestami, rekwizytami i inne

teksty kultury

Uczeń

— rozróżnia wszystkie głoski

współczesnej polszczyzny,

— rozumie rozbudowane polecenia,

— rozumie złożone wypowiedzi monologowe i dialogowe,

— rozumie teksty literackie

(zwłaszcza pisane współczesną polszczyzną) i inne

teksty kultury

Mówienie

— wymawia poznane słowa

w sposób na ogół zrozumiały,

— tworzy, z pomocą nauczyciela, krótką wypowiedź

składającą się z prostych

zdań,

— porozumiewa się w prostych sytuacjach komunikacyjnych,

— stosuje podstawowe formuły grzecznościowe,

— odtwarza z pamięci rymowanki i inne krótkie, proste

teksty

— wymawia poznane słowa

w sposób zrozumiały,

— skutecznie porozumiewa

się w codziennych sytuacjach, stosując właściwe

formy komunikowania się,

— uczestniczy w rozmowie,

wyraża w prosty sposób

własne zdanie,

— formułuje kilkuzdaniową

wypowiedź,

opowiada

o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca i sytuacje,

— formułuje życzenia i zaproszenie,

— opowiada w prosty sposób

akcję utworu oraz opisuje

bohaterów i relacje między

nimi, a także świat przedstawiony tekstów kultury,

— stosuje formuły grzecznościowe,

— recytuje wiersze

— poprawnie wymawia słowa

i zwroty,

— wypowiada się płynnie,

— opisuje, opowiada, charakteryzuje postać literacką,

— uczestniczy w rozmowie

i w prostej dyskusji,

— stosuje formuły grzecznościowe,

— recytuje wiersze, stosując

pauzę i intonację

— czyta na głos, prawidłowo

akcentując wyrazy,

— rozumie krótkie teksty użytkowe,

— rozpoznaje formy użytkowe, np. życzenia, zaproszenie, ogłoszenie, list, prostą

instrukcję,

— rozumie krótkie utwory literackie i inne teksty kultury,

— w tekście literackim zaznacza wybrane fragmenty,

określa czas i miejsce akcji,

wskazuje głównych bohaterów,

— wyszukuje w tekście potrzebne informacje,

— korzysta z obrazkowych

słowników i encyklopedii

— czyta na głos, poprawnie

i wyraziście krótki i prosty

tekst (także nieznany),

— rozumie utwory literackie

i inne teksty kultury,

— określa podstawowe elementy świata przedstawionego w utworze literackim

lub innym tekście kultury,

— rozumie podstawowe oraz

przenośne znaczenie wyrazów w tekście,

— korzysta ze słowników i encyklopedii

w.

rcl

Słuchanie

— zna wszystkie litery i odpowiadające im głoski,

— dzieli wyraz na sylaby,

— czyta na głos i cicho proste,

krótkie teksty,

— rozumie proste i krótkie

teksty użytkowe,

— rozumie proste i krótkie

utwory literackie, wspierane materiałem ilustracyjnym, i inne teksty kultury,

— korzysta z obrazkowych

słowników i encyklopedii

ww

Czytanie

Pisanie

Poz. 1143

3

4

.go

v.p

l

1

— 13194 —

— pisze wszystkie małe i wielkie litery, dostrzega różnicę

między literą i głoską,

— przepisuje wyrazy i proste

zdania,

— pisze z pamięci (pojedyncze wyrazy) i ze słuchu

(proste zdania), po omówieniu pisowni z nauczycielem,

— tworzy, z pomocą nauczyciela, krótką wypowiedź

składającą się z prostych

zdań (opis, pozdrowienia,

życzenia),

— pisze według wzoru krótki

tekst o sobie,

— stosuje podstawowe formuły grzecznościowe,

— dba o poprawność graficzną polskich liter

— przepisuje krótkie teksty,

— pisze z pamięci (kilka wyrazów) i ze słuchu (proste,

krótkie teksty),

— z pomocą nauczyciela tworzy krótką wypowiedź (opis,

list prywatny, życzenia, zaproszenie),

— pisze według wzoru proste

teksty na znane mu tematy

(np. związane z jego zainteresowaniami),

— pisze proste teksty związane z poznanymi utworami

literackimi i innymi tekstami kultury,

— stosuje podstawowe formuły grzecznościowe,

— na ogół pisze poprawnie

ortograficznie i stosuje

podstawową interpunkcję

— pisze z pamięci (pojedyncze zdania) i ze słuchu

(krótkie teksty),

— tworzy krótką wypowiedź

(dialog, opowiadanie, przepis),

— tworzy wypowiedź na znane mu tematy (np. związane z jego zainteresowaniami),

— tworzy wypowiedź związaną z poznanymi utworami

literackimi i innymi tekstami kultury,

— stosuje podstawowe formuły grzecznościowe,

— zna i na ogół stosuje zasady ortografii i interpunkcji

Kompetencje językowe (10—13 lat)

Kompetencje

1

2

B — poziom średni (średnio

zaawansowany)

3

4

Uczeń

— rozróżnia większość głosek

języka polskiego,

— rozumie złożone polecenia,

proste instrukcje oraz wypowiedzi

monologowe

i dialogowe, w tym nadawane za pomocą środków

audiowizualnych,

— rozumie utwory literackie

(zwłaszcza pisane współczesną polszczyzną) i inne

teksty kultury,

— rozumie wypowiedzi o charakterze

informacyjnym

i użytkowym

Uczeń

— rozróżnia wszystkie głoski

języka polskiego,

— rozumie złożone polecenia,

proste instrukcje oraz wypowiedzi

monologowe

i dialogowe, włącznie z wypowiedziami w dyskusjach,

— rozumie utwory literackie

(z różnych epok) i inne teksty kultury,

— rozumie rozbudowane wypowiedzi o charakterze informacyjnym i użytkowym

— wymawia poznane słowa

w sposób na ogół zrozumiały,

— tworzy samodzielnie na

ogół poprawną kilkuzdaniową wypowiedź,

— porozumiewa się w typowych sytuacjach komunikacyjnych,

— stosuje podstawowe formuły grzecznościowe,

— odtwarza z pamięci proste

teksty

— mówi w sposób na ogół

zrozumiały, stosując akcent

zdaniowy,

— spontanicznie i w miarę

płynnie porozumiewa się

w codziennych sytuacjach,

stosując właściwe formy

komunikowania się,

— opowiada o własnych doświadczeniach, opisuje ludzi, przedmioty, miejsca

i sytuacje,

— formułuje życzenia, gratulacje, zaproszenie,

— formułuje w miarę spójną

wypowiedź na znane mu

tematy (np. związane z jego

zainteresowaniami)

oraz

poznanymi utworami literackimi i innymi tekstami

kultury,

— poprawnie wymawia słowa

i zdania,

— wypowiada się płynnie i logicznie,

— opisuje, opowiada, charakteryzuje postać literacką,

streszcza i relacjonuje zdarzenia,

— rozpoczyna

dyskusję

i uczestniczy w dyskusji

nad poznanymi tekstami

kultury,

— stosuje zróżnicowane formuły grzecznościowe,

— recytuje utwory literackie,

stosując właściwą modulację głosową

w.

ww

Mówienie

C — poziom zaawansowany

Uczeń

— rozróżnia większość głosek

języka polskiego (z wyjątkiem najtrudniejszych),

— rozumie polecenia oraz

proste wypowiedzi monologowe i dialogowe,

— rozumie proste, współczesne utwory literackie wspierane ilustracjami, gestami,

rekwizytami i inne teksty

kultury,

— rozumie proste wypowiedzi o charakterze informacyjnym i użytkowym

rcl

Słuchanie

A — poziom podstawowy

3

4

.go

v.p

l

1

— 13195 —

— opowiada akcję utworu,

opisuje bohaterów i relacje

między nimi, a także świat

przedstawiony

tekstów

kultury, w tym nazywa

swoje reakcje czytelnicze

i wyraża swój stosunek do

postaci,

— uczestniczy w rozmowie,

wyraża

własne

zdanie

i uzasadnia je,

— stosuje zróżnicowane formuły grzecznościowe,

— recytuje utwory literackie,

dbając o prawidłowe akcentowanie i intonację

— zna wszystkie litery i odpowiadające im głoski języka

polskiego,

— czyta na głos i cicho proste

teksty literackie i nieliterackie,

— rozumie proste teksty informacyjne i użytkowe,

— rozumie proste utwory literackie oraz inne teksty kultury,

— wskazuje w tekście najważniejsze informacje,

— korzysta ze słowników

dwujęzycznych i encyklopedii

— czyta na głos, prawidłowo

akcentując wyrazy, i stosuje akcent zdaniowy,

— rozumie dłuższe teksty

informacyjne oraz użytkowe,

— rozróżnia teksty informacyjne i argumentacyjne,

— odróżnia zdania informujące o faktach od zdań wyrażających opinię,

— rozumie dłuższe utwory literackie oraz inne teksty

kultury,

— rozpoznaje

wpisanego

w tekst literacki nadawcę

i odbiorcę,

— rozpoznaje wybrane elementy świata przedstawionego w tekście literackim,

— korzysta ze szkolnych słowników oraz innych źródeł

informacji,

— rozróżnia oficjalną i nieoficjalną odmianę języka

w.

rcl

Czytanie

— poprawnie zapisuje wszystkie litery polskiego alfabetu,

— przepisuje wyrazy i proste

zdania,

— pisze z pamięci i ze słuchu

wyrazy i proste zdania,

— zapisuje proste informacje

o sobie,

— pisze według wzoru proste

teksty na znane mu tematy

(np. związane z jego zainteresowaniami),

— tworzy krótką, na ogół poprawną, kilkuzdaniową wypowiedź składającą się

z prostych zdań (opis, dialog, pozdrowienia, życzenia),

— stosuje podstawowe formuły grzecznościowe,

— na ogół pisze poprawnie

ortograficznie i stosuje poprawną interpunkcję

ww

Pisanie

— zapisuje dyktowane teksty,

— opisuje wydarzenia, swoje

przeżycia i doświadczenia,

— tworzy wypowiedź związaną z poznanymi utworami

literackimi i innymi tekstami kultury oraz na znane

mu tematy (np. o jego zainteresowaniach),

— tworzy proste wypowiedzi

pisemne w wybranych formach gatunkowych (opis,

charakterystyka, opowiadanie, dialog, list prywatny, kartka z dziennika, ogłoszenie, zaproszenie, życzenia, notatka),

— sporządza plan wypowiedzi,

— stosuje formuły grzecznościowe,

— pisze

poprawnie

pod

względem ortograficznym

i interpunkcyjnym

— czyta na głos, prawidłowo

akcentując wyrazy, i zachowuje intonację zdania,

— czyta z pomocą nauczyciela

wybrane utwory literackie

(z różnych epok),

— rozumie utwory literackie,

informacyjne,

użytkowe

oraz inne teksty kultury,

— odróżnia język literacki od

nieliterackiego,

— wyodrębnia wszystkie elementy świata przedstawionego w tekście literackim,

— korzysta z informacji zawartych w encyklopediach oraz

słownikach

jednojęzycznych i dwujęzycznych

— sporządza notatkę z tekstu

czytanego,

— swobodnie tworzy wypowiedzi pisemne w poznanych formach gatunkowych, stosując urozmaicone słownictwo,

— stosuje

w

wypowiedzi

pisemnej

odpowiednią

kompozycję i układ graficzny,

— posługuje się oficjalną

i nieoficjalną odmianą języka,

— pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym

.go

v.p

l

Kompetencje językowe (od 14 lat)

Kompetencje

A — poziom podstawowy

B — poziom średni (średnio

zaawansowany)

C — poziom zaawansowany

1

2

3

4

Uczeń

— rozróżnia większość głosek

języka polskiego,

— rozumie polecenia i proste

wypowiedzi monologowe

i dialogowe, w tym nadawane za pomocą środków

audiowizualnych,

— rozumie proste utwory literackie (zwłaszcza pisane

współczesną polszczyzną)

i inne teksty kultury,

— rozumie proste wypowiedzi informacyjne i użytkowe,

— rozpoznaje intencję wypowiedzi (np. aprobatę, dezaprobatę) wspomaganą intonacją lub gestem

Uczeń

— rozróżnia głoski języka polskiego z wyjątkiem najtrudniejszych,

— rozumie wypowiedzi monologowe i dialogowe,

w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych,

— rozumie utwory literackie

i inne teksty kultury,

— rozumie wypowiedzi informacyjne i użytkowe oraz

odróżnia informacje o faktach od opinii,

— rozumie intencję wypowiedzi (np. aprobatę, dezaprobatę, prowokację) oraz rozpoznaje środki językowe

służące jej wyrażeniu

Uczeń

— rozróżnia wszystkie głoski

języka polskiego,

— rozumie wypowiedzi o złożonej strukturze, w tym nadawane za pomocą środków audiowizualnych, i odbiera zawarte w nich informacje zarówno jawne, jak

i ukryte,

— rozumie utwory literackie

(z różnych epok) i inne teksty kultury,

— rozumie wypowiedzi o charakterze popularnonaukowym i publicystycznym,

— rozumie jawną i ukrytą intencję wypowiedzi (sugestię i manipulację językową

oraz ironię),

— rozpoznaje środki językowe

pełniące różne funkcje stylistyczne

Mówienie

— wymawia poznane słowa

w sposób na ogół zrozumiały,

— tworzy samodzielnie na

ogół poprawną kilkuzdaniową wypowiedź,

— porozumiewa się w typowych sytuacjach komunikacyjnych,

— w prosty sposób wypowiada się (opisuje swoje reakcje) na temat poznanych

tekstów kultury,

— stosuje formuły grzecznościowe,

— odtwarza teksty z pamięci

— mówi w sposób na ogół

zrozumiały i stosuje akcent

zdaniowy,

— swobodnie i spontanicznie

porozumiewa się w różnych sytuacjach, stosując

właściwe formy komunikowania się,

— formułuje spójną wypowiedź na tematy związane

z otaczającą rzeczywistością, opowiada o własnych

doświadczeniach, opisuje

ludzi, przedmioty, miejsca

i sytuacje,

— streszcza, omawia przeczytane utwory literackie i inne teksty kultury, wskazuje

ich temat, problematykę,

charakteryzuje

postaci,

przedstawia przebieg akcji

oraz tworzy spójne, dłuższe

wypowiedzi na zadany lub

wybrany przez siebie temat,

— uczestniczy w dyskusji na

znany sobie temat, potrafi

przedstawić swój punkt widzenia i uzasadnia własne

zdanie,

— stosuje podstawowe zasady etykiety językowej, dostosowując odmianę i styl

języka do sytuacji, w której

się wypowiada,

— recytuje utwory literackie,

dbając o prawidłową intonację

— poprawnie wymawia słowa

i zdania,

— wypowiada się spontanicznie, płynnie i logicznie,

— prezentuje fabułę i charakteryzuje postać mówiącą,

wypowiada się precyzyjnie

w rozmaitych formach,

— w dyskusji, wystąpieniu

publicznym formułuje swoje zdanie, uzasadnia je

i broni go, podejmuje polemikę,

— przestrzega zasad etykiety

językowej,

dostosowuje

sposób wyrażania do stylu

właściwego dla danej sytuacji,

— recytuje utwory literackie,

interpretując je głosowo

ww

w.

rcl

Słuchanie

3

4

.go

v.p

l

1

— 13197 —

— zna wszystkie litery i odpowiadające im głoski,

— czyta na głos i cicho proste

teksty literackie i nieliterackie,

— rozumie proste teksty informacyjne i użytkowe,

— rozumie proste utwory literackie oraz inne teksty kultury,

— wyodrębnia części składowe całego tekstu i akapitu

(wstęp, rozwinięcie, zakończenie),

— odróżnia w prostym tekście

informacje ważne od drugorzędnych,

— korzysta ze słowników i encyklopedii

— czyta na głos, prawidłowo

akcentując wyrazy, i stosuje akcent zdaniowy,

— rozumie dłuższe teksty informacyjne oraz użytkowe,

— rozpoznaje

podstawowe

funkcje wypowiedzi,

— wyszukuje informacje według wskazanego kryterium

i porządkuje je,

— rozumie dłuższe utwory literackie oraz inne teksty

kultury,

— wskazuje i charakteryzuje

podstawowe

kategorie

świata przedstawionego,

— rozpoznaje jawną i ukrytą

intencję wypowiedzi (np.

aprobatę, dezaprobatę, sugestię),

— dostrzega w wypowiedzi

ewentualne przejawy manipulacji,

— w tekście argumentacyjnym wskazuje tezę, argumenty, przykłady i wnioski

— rozumie utwory literackie

i inne teksty kultury, a w ich

interpretacji

uwzględnia

różne konteksty,

— identyfikuje elementy konstrukcyjne struktury tekstu

literackiego i dostrzega relacje między nimi,

— odczytuje sens całego tekstu i wydzielonych fragmentów oraz ich funkcję na tle

całości,

— rozpoznaje jawną i ukrytą

intencję wypowiedzi, ironię

i manipulację językową,

— czyta wybrane utwory literackie (z różnych epok),

— korzysta z rozmaitych źródeł informacji

Pisanie

— poprawnie zapisuje wszystkie litery polskiego alfabetu, przepisuje wyrazy i proste zdania,

— pisze z pamięci i ze słuchu

wyrazy i proste zdania,

— zapisuje proste informacje

o sobie,

— w prosty sposób nazywa

swoje emocje i opisuje

swoje doświadczenia,

— tworzy proste, kilkuzdaniowe wypowiedzi (opis, dialog, pozdrowienia, życzenia, list prywatny, krótka

wiadomość),

— tworzy kilkuzdaniową, na

ogół poprawną, wypowiedź na znane mu tematy

(np. związane z jego zainteresowaniami lub doświadczeniami),

— w prosty sposób wypowiada się (opisuje swoje reakcje) na temat poznanych

tekstów kultury,

— stosuje formuły grzecznościowe,

— na ogół pisze poprawnie

pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym,

posługując się słownikiem

ortograficznym

— zapisuje dyktowane teksty,

— tworzy podstawowe formy

użytkowe (list oficjalny, podanie, życiorys),

— opowiada o rzeczywistych

lub fikcyjnych zdarzeniach

i doświadczeniach oraz

opisuje uczucia,

— tworzy wypowiedzi pisemne w poznanych formach

gatunkowych,

stosując

urozmaicone słownictwo,

— tworzy spójną pod względem logicznym i składniowym wypowiedź na zadany

temat,

— przedstawia własną opinię

na temat poznanych tekstów kultury i uzasadnia ją,

— posługuje się oficjalną

i nieoficjalną odmianą języka,

— stosuje formuły grzecznościowe,

— pisze poprawnie pod względem ortograficznym i interpunkcyjnym,

posługując

się słownikiem ortograficznym

— sporządza notatkę z tekstu

słuchanego i czytanego,

— tworzy formy użytkowe (list

oficjalny, podanie, życiorys, CV, list motywacyjny),

— przedstawia (opracowuje

w pełni) dowolnie wybrany

temat, zwracając uwagę na

strukturę wypowiedzi,

— wypowiada się w różnych

formach gatunkowych (list

prywatny, dziennik, streszczenie, w tym streszczenie

tekstu

argumentacyjnego, sprawozdanie, rozprawka), stosując urozmaicone słownictwo,

— analizuje i interpretuje

wskazane utwory literackie

oraz inne teksty kultury,

— stosuje formuły grzecznościowe odpowiednie do sytuacji,

— stosuje obowiązujące normy poprawnościowe, posługując się słownikami,

— redaguje i edytuje własny

tekst

ww

w.

rcl

Czytanie

5—9 lat

.go

v.p

l

Kręgi tematyczne

10—13 lat

od 14 lat

2

3

Ja i moi bliscy

— podstawowe informacje o sobie

(imię, nazwisko, wiek, miejsce

zamieszkania);

— wygląd zewnętrzny;

— umiejętności i zainteresowania;

— emocje, marzenia, świat wyobraźni;

— najbliższa rodzina;

— przyjaciele, koledzy

Ja i moi bliscy

— dane osobowe (imię, nazwisko,

wiek, adres, data i miejsce urodzenia);

— wygląd zewnętrzny i cechy charakteru;

— zainteresowania, hobby;

— uczucia, emocje, marzenia, świat

wyobraźni;

— zawody i umiejętności;

— rodzina i relacje rodzinne;

— przyjaciele, koledzy, znajomi

Ja i moi bliscy

— dane osobowe (imię, nazwisko,

wiek, adres, data i miejsce urodzenia, wykształcenie);

— wygląd zewnętrzny, cechy charakteru, talenty i zdolności;

— zainteresowania, hobby, pasje;

— uczucia, emocje, marzenia, plany;

— praca i kariera;

— rodzina, relacje rodzinne i stopnie pokrewieństwa;

— życie towarzyskie;

— konflikty i problemy (w tym

problemy etyczne)

Dom i otoczenie

— dom (pomieszczenia, meble);

— zabawki;

— podwórko, plac zabaw;

— ciekawe miejsca

Dom i otoczenie

— dom (pomieszczenia, wyposażenie);

— otoczenie domu (ogród, ulica);

— najbliższa okolica;

— atrakcje w miejscu zamieszkania

Dom i otoczenie

— dom i otoczenie domu;

— miejsce zamieszkania i okolice;

— urzędy i instytucje;

— atrakcje w miejscu zamieszkania

i okolicy

Życie codzienne

— kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny, pory dnia);

— podstawowe czynności dnia codziennego;

— moja klasa i obowiązki szkolne;

— gry, zabawy, koła zainteresowań;

— żywienie (artykuły spożywcze,

posiłki i potrawy);

— zakupy (kupowanie, sprzedawanie, cyfry i liczby);

— usługi (np. biblioteka);

— ubranie (części garderoby)

Życie codzienne

— kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny, pory dnia, plan

dnia/tygodnia/miesiąca);

— codzienne czynności i obowiązki;

— moja klasa i szkoła;

— rozrywki (np. kino, park rozrywki);

— żywienie (artykuły spożywcze,

posiłki i potrawy, ich przygotowanie, sposoby odżywiania

się);

— zakupy (sklepy, towary, miary

i wagi, pieniądze);

— usługi (np. poczta, fryzjer);

— ubranie i moda

Życie codzienne

— kalendarz (miesiące, dni tygodnia, godziny, pory dnia, lata,

wieki, plan dnia/tygodnia/miesiąca);

— codzienne czynności i obowiązki (domowe, szkolne, koleżeńskie);

— klasa, szkoła, system edukacji;

— sposoby spędzania wolnego

czasu (np. kino, teatr, klub);

— żywienie (artykuły spożywcze,

posiłki i potrawy, lokale gastronomiczne, sposoby odżywiania

się);

— zakupy (sklepy, towary, miary

i wagi, pieniądze, reklama, reklamacja);

— usługi (np. bank, punkty naprawy);

— ubranie, moda i styl

Zdrowie i sport

— najważniejsze części ciała;

— czystość i schludność;

— samopoczucie;

— umiejętności sportowe

Zdrowie i sport

— części ciała;

— higiena osobista;

— choroby i leczenie;

— zdrowa żywność;

— dyscypliny i wydarzenia sportowe;

— sprzęt i obiekty sportowe

Zdrowie i sport

— budowa człowieka;

— higiena osobista;

— choroby i leczenie, wypadki;

— uzależnienia;

— zdrowy styl życia, dieta;

— dyscypliny i wydarzenia sportowe;

— sprzęt i obiekty sportowe

Podróże i turystyka

— wakacje;

— ciekawostki turystyczne;

— komunikacja lokalna

Podróże i turystyka

— wakacje, wypoczynek;

— znane miejsca, obiekty;

— informacja turystyczna;

— środki transportu

Podróże i turystyka

— planowanie wypoczynku i podróży;

— znane miejsca i zabytki;

— informacja turystyczna;

— baza turystyczna;

— transport

ww

w.

rcl

3

.go

v.p

l

1

Poz. 1143

Środowisko naturalne

— klimat, pogoda, pory roku;

— rośliny i zwierzęta;

— ochrona przyrody

Środowisko naturalne

— pogoda, pory roku;

— rośliny i zwierzęta

Środowisko naturalne

— klimat, pogoda, pory roku;

— świat roślin i zwierząt;

— krajobraz;

— ekologia;

— katastrofy naturalne;

— przestrzeń kosmiczna

Technika, media

Technika, media

— domowe urządzenia techniczne; — odkrycia i wynalazki;

— urządzenia techniczne;

— telewizja, radio, Internet

— radio, telewizja, prasa, Internet

Technika, media

— rozwój techniki i informatyki;

— motoryzacja i telekomunikacja;

— radio, telewizja, prasa, Internet

Wiedza o Polsce

— symbole narodowe;

— znani Polacy;

— święta i zwyczaje;

— polonica w miejscu zamieszkania

Wiedza o Polsce

— wybitni twórcy kultury i ich dzieła;

— święta, tradycje i zwyczaje;

— polonica w miejscu zamieszkania

Wiedza o Polsce

— twórcy kultury i ich dzieła;

— święta, tradycje i zwyczaje, rocznice;

— polonica w miejscu zamieszkania i okolicy

Język nauki

— podstawowe terminy z zakresu

wiedzy o języku;

— podstawowe terminy z zakresu

wiedzy o literaturze;

— podstawowe terminy historyczne i geograficzne

Język nauki

— podstawowe terminy z zakresu

wiedzy o języku;

— podstawowe terminy z zakresu

wiedzy o literaturze;

— podstawowe terminy historyczne i geograficzne

Język nauki

— podstawowe terminy z zakresu

wiedzy o języku;

— podstawowe terminy z zakresu

wiedzy o literaturze;

— podstawowe terminy historyczne i geograficzne

2. Mikołaj Kopernik i jego odkrycie. Uczeń

1) opowiada o życiu Mikołaja Kopernika, używając

pojęć: uczony, astronom, odkrycie naukowe;

rcl

WIEDZA O POLSCE

(elementy historii, geografii, wiedzy o społeczeństwie)

II etap edukacyjny (klasy IV—VI szkoły podstawowej)

Cele kształcenia — wymagania ogólne

w.

Uczeń zdobywa podstawowe wiadomości na temat historii Polski od przyjęcia chrześcijaństwa do

czasów Solidarności i odzyskania suwerenności

w 1989 r., które pozwolą mu lepiej poznać kraj jego

pochodzenia oraz dostrzec związki teraźniejszości

z przeszłością. Zdobywa podstawowe informacje

o kulturze i społeczeństwie, a także geografii Polski;

zdobyta wiedza pozwoli mu na identyfikację z kulturą

i tradycją polską. Rozbudza swoje zainteresowania

dziejami Polski, stawia pytania dotyczące przyczyn

i skutków analizowanych wydarzeń historycznych

i współczesnych; posługuje się zdobytymi pojęciami,

przedstawiając własne stanowisko i próbując je uzasadnić.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe

ww

1. Państwo polskie za Piastów. Uczeń

1) wskazuje na

Mieszka I;

mapie

Gniezno

i

państwo

2) opisuje panowanie Mieszka I, umiejscawiając je

w czasie i używając pojęć: plemię, gród, drużyna, książę; opowiada historię zjazdu gnieźnieńskiego, uwzględniając postacie św. Wojciecha,

Bolesława Chrobrego i Ottona III;

3) wskazuje na mapie Kraków i państwo Kazimierza Wielkiego, umiejscawiając je w czasie; opowiada o panowaniu Kazimierza Wielkiego

z uwzględnieniem powstania Akademii Krakowskiej.

2) opisuje i umieszcza w czasie odkrycie Mikołaja

Kopernika, wyjaśniając, co znaczy powiedzenie

„Wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię”.

3. Jadwiga i Jagiełło. Uczeń

1) wskazuje na mapie Wielkie Księstwo Litewskie;

2) wyjaśnia przyczyny unii polsko-litewskiej;

3) charakteryzuje osobę Jadwigi i wymienia jej zasługi dla kultury polskiej; opowiada o przyczynach i skutkach bitwy pod Grunwaldem.

4. Dwór Jagiellonów. Uczeń opisuje życie dworskie

na Wawelu w okresie panowania dwóch ostatnich

Jagiellonów, używając pojęć: dwór, paziowie,

komnata, arras.

5. Polski szlachcic. Uczeń

1) charakteryzuje obowiązki szlachcica wobec państwa, używając pojęć: sejm, sejmik, pospolite

ruszenie;

2) opisuje działalność gospodarczą polskiej szlachty, używając pojęć: folwark, pańszczyzna, kmiecie, spichlerz, spław rzeczny — Wisłą do Gdańska.

6. Rzeczpospolita Obojga Narodów. Uczeń

1) wyjaśnia, na czym polegała unia lubelska

i wskazuje na mapie Rzeczypospolitą Obojga

Narodów;

2) opisuje, w jaki sposób dokonywano wyboru

króla, używając pojęć: elekcja, pole elekcyjne,

koronacja.

12. Polska Rzeczpospolita Ludowa. Uczeń

.go

v.p

l

7. Rzeczpospolita w XVII w. Uczeń

1) sytuuje w czasie i omawia wydarzenia potopu

szwedzkiego z uwzględnieniem obrony Częstochowy i postaci Stefana Czarnieckiego;

2) sytuuje w czasie i opisuje wyprawę wiedeńską

Jana III Sobieskiego, używając pojęć: oblężenie,

odsiecz, sułtan, husaria.

8. Upadek I Rzeczypospolitej. Uczeń

Poz. 1143

1) podaje przykłady naprawy państwa polskiego

za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego z uwzględnieniem Konstytucji 3 maja;

2) omawia i sytuuje w czasie wydarzenia powstania kościuszkowskiego, używając pojęć: naczelnik powstania, przysięga Kościuszki, kosynierzy;

3) wyjaśnia, w jakich okolicznościach doszło do

upadku państwa polskiego, podaje datę III rozbioru.

9. Formy walki o niepodległość. Uczeń

1) umiejscawia w czasie powstanie listopadowe

i powstanie styczniowe;

2) opowiada o Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,

używając pojęć: odbudowa zniszczeń wojennych, zależność od ZSRR, dyktatura partii komunistycznej, opozycja demokratyczna.

13. Solidarność i powstanie III Rzeczypospolitej.

Uczeń

1) wskazuje na mapie III Rzeczpospolitą i jej sąsiadów;

2) opisuje powstanie i działania Solidarności, używając określeń: strajk, walka bez przemocy, stan

wojenny, „Okrągły Stół”;

3) wyjaśnia, jakie najważniejsze zmiany zaszły

w Polsce w 1989 r.

14. Krajobrazy Polski i Europy. Uczeń

1) rozpoznaje na mapie hipsometrycznej niziny,

wyżyny i góry;

2) charakteryzuje wybrane krajobrazy Polski: gór

wysokich, wyżyny wapiennej, nizinny, pojezierny, nadmorski, podaje przykłady zależności

między cechami krajobrazu a formami działalności człowieka;

3) wymienia formy ochrony przyrody stosowane

w Polsce, wskazuje na mapie parki narodowe;

rcl

2) wymienia cele walki powstańców oraz przykłady represji zastosowanych wobec społeczeństwa po przegranych powstaniach; omawia na

wybranym przykładzie walkę o język polski

w nauczaniu;

1) wskazuje na mapie granice Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i wymienia jej sąsiadów;

3) zbiera z różnych źródeł informacje o zasługach

dla kultury polskiej: Fryderyka Chopina, Adama

Mickiewicza, Marii Skłodowskiej-Curie, Heleny

Modrzejewskiej, Jana Matejki, Stanisława Moniuszki, Henryka Sienkiewicza i Stanisława Wyspiańskiego;

4) wskazuje na mapie państwa, które przyjęły najwięcej emigrantów z ziem polskich w XIX w.;

w.

5) rozróżnia emigrację polityczną i zarobkową.

10. Odrodzenie państwa polskiego. Uczeń

1) wskazuje na mapie granice II Rzeczypospolitej

oraz wymienia jej sąsiadów;

2) wymienia czynniki decydujące o odzyskaniu

niepodległości przez Polskę;

ww

3) zbiera informacje o zasługach dla państwa polskiego Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego.

11. Polska w II wojnie światowej. Uczeń

1) wskazuje na mapie państwa, które dokonały

agresji na Polskę;

2) charakteryzuje życie ludności na okupowanych

terytoriach Polski, z uwzględnieniem losów ludności żydowskiej;

3) omawia formy oporu społeczeństwa wobec

okupantów;

4) opisuje postawę ludności cywilnej i żołnierzy

powstańczej Warszawy.

4) wymienia najważniejsze walory turystyczne największych miast Polski, ze szczególnym

uwzględnieniem Warszawy, Krakowa, Gdańska;

5) lokalizuje na mapie Europy: Polskę oraz państwa sąsiadujące z Polską i ich stolice.

15. Ojczyzna. Uczeń

1) wymienia i tłumaczy znaczenie najważniejszych

świąt narodowych, symboli państwowych

i miejsc ważnych dla pamięci narodowej; wskazuje na mapie i opisuje główne regiony Polski;

2) wymienia miejsca największych skupisk Polaków na świecie.

16. Państwo. Uczeń

1) wyjaśnia, w czym wyraża się demokratyczny

charakter państwa polskiego, używając pojęć

wolne wybory, wolność słowa, wolne media,

konstytucja;

2) wymienia organy władzy w Rzeczypospolitej

Polskiej: parlament, prezydent, rząd, sądy i omawia najważniejszą funkcję każdego z tych organów w systemie politycznym;

3) podaje przykłady praw i obowiązków obywateli

Rzeczypospolitej Polskiej.

17. Społeczeństwo. Uczeń

1) opisuje różne grupy społeczne, wskazując ich

role w społeczeństwie;

18. Wspólnota europejska. Uczeń opowiada o uczestnictwie Polski we wspólnocie europejskiej oraz

rozpoznaje symbole unijne: flagę i hymn Unii Europejskiej (Oda do radości).

III etap edukacyjny (gimnazjum)

2) porządkuje i sytuuje w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami polsko-krzyżackimi w epoce Jagiellonów;

.go

v.p

l

2) podaje przykłady ważnych problemów współczesnej Polski, korzystając z różnych źródeł informacji (od osób dorosłych, z prasy, radia, telewizji, Internetu).

Poz. 1143

Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie

historii i wiedzy o społeczeństwie

1. Chronologia historyczna: uczeń sytuuje wydarzenia,

zjawiska i procesy historyczne w czasie oraz porządkuje je i ustala związki poprzedzania, równoczesności i następstwa; dostrzega zmiany w życiu społecznym oraz ciągłość w rozwoju kulturowym i cywilizacyjnym.

2. Analiza i interpretacja historyczna: uczeń wyszukuje

oraz porównuje informacje pozyskane z różnych

źródeł i formułuje wnioski; wyjaśnia związki przyczynowo-skutkowe analizowanych wydarzeń, zjawisk i procesów historycznych; wyjaśnia znaczenie

poznawania przeszłości dla rozumienia świata

współczesnego.

4. Polska i Litwa w czasach ostatnich Jagiellonów.

Uczeń

1) ocenia politykę zagraniczną ostatnich Jagiellonów;

2) przedstawia okoliczności zawarcia unii realnej

pomiędzy Polską a Litwą i jej główne postanowienia oraz wskazuje na mapie terytorium

Rzeczypospolitej Obojga Narodów;

3) charakteryzuje stosunki wyznaniowe w państwie polsko-litewskim i wyjaśnia ich specyfikę

na tle europejskim;

4) przedstawia największe osiągnięcia piśmiennictwa polskiego epoki renesansu, uwzględniając

twórczość Mikołaja Reja, Jana Kochanowskiego, Andrzeja Frycza Modrzewskiego;

5) rozpoznaje reprezentatywne obiekty sztuki renesansowej na ziemiach polskich.

5. Społeczeństwo i ustrój Rzeczypospolitej Obojga

Narodów. Uczeń

1) wymienia instytucje ustrojowe demokracji szlacheckiej i charakteryzuje ich kompetencje;

rcl

3. Tworzenie narracji historycznej: uczeń tworzy narrację historyczną, integrując informacje pozyskane

z różnych źródeł; tworzy krótkie wypowiedzi: plan,

notatkę, rozprawkę, prezentację; przedstawia argumenty uzasadniające własne stanowisko.

3) charakteryzuje rozwój uprawnień stanu szlacheckiego.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe w zakresie historii.

1. Polska pierwszych Piastów. Uczeń

1) sytuuje w czasie i przestrzeni państwo pierwszych Piastów;

w.

2) wyjaśnia okoliczności przyjęcia chrztu przez Piastów oraz następstwa kulturowe, społeczne

i polityczne chrystianizacji Polski;

3) ocenia dokonania pierwszych Piastów w dziedzinie polityki, gospodarki i kultury.

2. Polska dzielnicowa i zjednoczona. Uczeń

ww

1) sytuuje w czasie i przestrzeni Polskę okresu rozbicia dzielnicowego;

2) wyjaśnia okoliczności uchwalenia oraz główne

założenia konfederacji warszawskiej i artykułów

henrykowskich;

3) przedstawia zasady wolnej elekcji;

4) ocenia charakter zmian systemu polityczno-ustrojowego Rzeczypospolitej w XVII w.

6. Rzeczpospolita Obojga Narodów i jej sąsiedzi

w XVII w. Uczeń

1) wyjaśnia główne przyczyny wojen Rzeczypospolitej ze Szwecją, Turcją i Rosją;

2) ocenia społeczno-gospodarcze i polityczne następstwa wojen w XVII w.;

3) wyjaśnia przyczyny i wskazuje przejawy kryzysu

politycznego

i

społeczno-gospodarczego

Rzeczypospolitej w drugiej połowie XVII w.

2) opisuje postanowienia statutu Bolesława Krzywoustego;

7. Rzeczpospolita Obojga Narodów w XVIII w.

Uczeń

3) porządkuje i sytuuje w czasie najważniejsze wydarzenia związane z relacjami polsko-krzyżackimi w epoce Piastów;

1) przedstawia przyczyny i przejawy kryzysu państwa polskiego w czasach saskich;

4) ocenia dokonania Kazimierza Wielkiego w dziedzinie polityki wewnętrznej (system obronny,

urbanizacja kraju, prawo, nauka) oraz w polityce zagranicznej.

3. Polska w dobie unii z Litwą. Uczeń

1) wyjaśnia przyczyny i ocenia następstwa unii

Polski z Litwą;

2) wyjaśnia zmiany położenia międzynarodowego

Rzeczypospolitej w XVIII w.

8. Rzeczpospolita w dobie stanisławowskiej. Uczeń

1) przedstawia okoliczności powstania, zadania

i osiągnięcia Komisji Edukacji Narodowej;

2) sytuuje w czasie obrady Sejmu Wielkiego oraz

uchwalenie Konstytucji 3 Maja;

14. Sprawa polska w I wojnie światowej. Uczeń

.go

v.p

l

3) wymienia reformy Sejmu Wielkiego oraz postanowienia Konstytucji 3 Maja;

Poz. 1143

4) wyjaśnia okoliczności zawiązania konfederacji

targowickiej i ocenia jej następstwa;

5) rozpoznaje charakterystyczne cechy polskiego

oświecenia.

9. Walka o utrzymanie niepodległości w ostatnich latach XVIII w. Uczeń

1) sytuuje w czasie I, II i III rozbiór Rzeczypospolitej

i wskazuje na mapie zmiany terytorialne po każdym rozbiorze;

2) przedstawia cele i następstwa powstania kościuszkowskiego;

3) rozróżnia wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny

upadku Rzeczypospolitej.

10. Sprawa polska w epoce napoleońskiej i na kongresie wiedeńskim. Uczeń

1) wyjaśnia okoliczności utworzenia Legionów

Polskich i Księstwa Warszawskiego;

2) opisuje cechy ustrojowe i terytorium Księstwa

Warszawskiego;

3) ocenia politykę Napoleona wobec sprawy polskiej oraz postawę Polaków wobec Napoleona;

2) ocenia wysiłek zbrojny Polaków;

3) wyjaśnia międzynarodowe

sprawy polskiej.

uwarunkowania

Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie

geografii

Uczeń poznaje najważniejsze cechy środowiska

przyrodniczego Polski. Zdobywa wiedzę o miastach

i regionach Polski. Poznaje przyczyny zróżnicowania

gospodarczego Polski. Korzysta z atlasu Polski i rozbudza swoje zainteresowania krajem przodków i regionem Polski, z którego pochodzi jego rodzina.

Treści nauczania i wymagania szczegółowe w zakresie geografii i wiedzy o społeczeństwie.

1. Polska na mapie Europy. Uczeń

1) pokazuje Polskę na mapie Europy;

2) opisuje położenie Polski, granice oraz wskazuje

na mapie jej sąsiadów;

3) rozpoznaje główne regiony przyrodnicze Polski

oraz wskazuje je na mapie;

4) pokazuje na mapie niziny, wyżyny i góry;

rcl

4) przedstawia zasady i postanowienia kongresu

wiedeńskiego, uwzględniając jego decyzje

w sprawie polskiej.

1) charakteryzuje stosunek państw zaborczych do

sprawy polskiej oraz opisuje poglądy zwolenników różnych orientacji politycznych;

11. Ziemie polskie po kongresie wiedeńskim. Uczeń

1) charakteryzuje ustrój Królestwa Polskiego;

2) ocenia

osiągnięcia

Królestwa

Polskiego

w gospodarce, kulturze i szkolnictwie.

12. Społeczeństwo dawnej Rzeczypospolitej w okresie

powstań narodowych. Uczeń

w.

1) sytuuje w czasie i przestrzeni powstanie listopadowe i powstanie styczniowe;

2) przedstawia przyczyny oraz porównuje przebieg

i charakter powstań narodowych;

3) rozróżnia bezpośrednie i długofalowe następstwa powstańczych ruchów narodowych;

ww

4) charakteryzuje główne nurty i postaci Wielkiej

Emigracji.

13. Życie pod zaborami. Uczeń

1) wyjaśnia cele i opisuje metody działań zaborców wobec mieszkańców ziem dawnej Rzeczypospolitej;

2) charakteryzuje i ocenia zróżnicowane postawy

społeczeństwa wobec zaborców;

3) porównuje warunki życia społeczeństwa

w trzech zaborach w II poł. XIX w., uwzględniając możliwości prowadzenia działalności społecznej i rozwoju narodowego;

4) przedstawia główne nurty życia politycznego

pod zaborami w końcu XIX w.

5) wskazuje na mapie Morze Bałtyckie oraz najważniejsze polskie jeziora i rzeki.

2. Moja Ojczyzna. Uczeń

1) opisuje miejsce i region, z którego pochodzi jego rodzina, opisuje jego środowisko przyrodnicze i tradycje regionalne;

2) zbiera informacje o cechach środowiska geograficznego tego regionu i ludziach tam mieszkających;

3) posługuje się mapą regionu oraz wskazuje na

niej najważniejsze miejscowości, rzeki, obiekty

historyczne;

4) opisuje ten region na mapie.

3. Krajobrazy Polski. Uczeń

1) opisuje cechy klimatu Polski; wyjaśnia, na czym

polegają zmiany krajobrazów polskich w roku

kalendarzowym;

2) opisuje wybrane krajobrazy w różnych porach

roku;

3) opisuje formy ochrony przyrody stosowane

w Polsce, wymienia i wskazuje na mapie parki

narodowe;

4) opisuje wybrany park narodowy.

4. Człowiek i jego działalność gospodarcza. Uczeń

1) opowiada o rozmieszczeniu ludności na podstawie mapy Polski;

3) wymawia poprawnie ich nazwy;

2) wyjaśnia, uwzględniając wielonarodowe tradycje Polski, jaki wpływ na kształtowanie narodu

mają wspólne dzieje, kultura, język i tradycja.

.go

v.p

l

2) wymienia największe miasta Polski i wskazuje

je na mapie;

Poz. 1143

4) wymienia najważniejsze walory turystyczne największych miast Polski;

5) opisuje krajobraz wiejski i rolniczy w Polsce;

wymienia najważniejsze rośliny uprawne i zwierzęta hodowlane;

6) identyfikuje tradycyjne potrawy polskiej kuchni;

7) wymienia najważniejsze surowce mineralne

eksploatowane w Polsce;

8) podaje przykłady aktualnych problemów społeczno-gospodarczych współczesnej Polski, korzystając z różnych źródeł informacji (od osób

dorosłych, z prasy, radia, telewizji, Internetu);

9) wymienia mniejszości narodowe i etniczne żyjące w Polsce, na wybranych przykładach opisuje

ich kulturę i tradycje.

5. Polska we współczesnym świecie. Uczeń

1) opisuje położenie Polski w Unii Europejskiej;

2) zna przebieg wschodniej granicy Unii Europejskiej;

1) wyjaśnia, co łączy człowieka z wielką i małą ojczyzną, i omawia te więzi na własnym przykładzie, wyjaśnia, odwołując się do wybranych

przykładów, czym według niego jest patriotyzm,

porównuje tę postawę z nacjonalizmem, szowinizmem i kosmopolityzmem;

2) rozważa, w jaki sposób stereotypy i uprzedzenia

utrudniają dziś relacje między narodami;

3) uzasadnia, że można równocześnie być Polakiem, Europejczykiem i członkiem społeczności

światowej.

IV etap edukacyjny (liceum ogólnokształcące)

Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie

historii i wiedzy o społeczeństwie

Uczeń zdobywa usystematyzowaną wiedzę na temat historii Polski od odzyskania niepodległości

w 1918 r. do czasów współczesnych, która pozwoli mu

lepiej poznać historię najnowszą Polski oraz dostrzec

korzenie wielu współczesnych zjawisk politycznych,

społecznych i kulturowych. Zdobywa usystematyzowaną wiedzę o kulturze i społeczeństwie polskim

w XX w.

rcl

3) rozpoznaje na mapie Europy połączenia kolejowe, drogowe i lotnicze Polski z innymi krajami,

w tym z krajem zamieszkania;

9. Patriotyzm dzisiaj. Uczeń

4) lokalizuje na mapie największe skupiska Polonii;

wyjaśnia przyczyny powstania polskiej diaspory.

w.

6. Współczesne społeczeństwo polskie. Uczeń: charakteryzuje — odwołując się do przykładów — wybrane warstwy społeczne, grupy zawodowe i ich

style życia, omawia problemy i perspektywy życiowe młodych Polaków (na podstawie samodzielnie

zebranych informacji).

7. Obywatelstwo polskie i udział obywateli w życiu

publicznym. Uczeń

1) wyjaśnia, jak człowiek staje się obywatelem

w sensie formalnym (prawo ziemi, prawo krwi,

nadanie obywatelstwa);

ww

2) podaje przykłady uprawnień i obowiązków wynikających z posiadania polskiego obywatelstwa;

3) wyjaśnia, podając przykłady, jak obywatele mogą wpływać na decyzje władz na poziomie lokalnym, krajowym, europejskim i światowym;

4) wskazuje, czym powinien kierować się obywatel, podejmując decyzje wyborcze; krytycznie

analizuje ulotki, hasła i spoty wyborcze.

8. Naród i mniejszości narodowe. Uczeń

1) wyjaśnia, co dla niego oznacza być Polakiem

(lub członkiem innej wspólnoty narodowej)

i czym obywatelstwo różni się od narodowości;

1. Chronologia historyczna: uczeń porządkuje i synchronizuje wydarzenia z dziejów ojczystych

w XX w.; dostrzega zmienność i dynamikę wydarzeń, a także ciągłość procesów historycznych.

2. Analiza i interpretacja historyczna: uczeń analizuje

wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w kontekście epoki i dostrzega zależności pomiędzy różnymi dziedzinami życia społecznego; rozpoznaje

rodzaje źródeł; ocenia przydatność źródeł do wyjaśnienia problemów społecznych i historycznych; dostrzega wielość perspektyw badawczych oraz wielorakie interpretacje historii i ich przyczyny.

3. Tworzenie narracji historycznej: uczeń tworzy narrację historyczną; dostrzega problem i buduje argumentację, uwzględniając różne aspekty procesów

społeczno-historycznych; dokonuje selekcji i hierarchizacji oraz integruje pozyskane informacje z różnych źródeł wiedzy.

Treści nauczania — wymagania szczegółowe w zakresie historii i wiedzy o społeczeństwie.

1. Odbudowa niepodległości

II Rzeczypospolitej. Uczeń

i

życie

polityczne

1) opisuje proces kształtowania się terytorium

II Rzeczypospolitej, w tym powstanie wielkopolskie i powstania śląskie oraz plebiscyty, a także

wojnę polsko-bolszewicką;

2) rozpoznaje charakterystyczne cechy ustroju

II Rzeczypospolitej zapisane w konstytucjach

z 1921 r. i 1935 r.;

4. Polski rząd na wychodźstwie i sprawa polska

w czasie II wojny światowej. Uczeń

4) wyjaśnia uwarunkowania polityki zagranicznej

II Rzeczypospolitej;

1) przedstawia okoliczności powstania oraz działalność prezydenta i rządu polskiego na wychodźstwie;

.go

v.p

l

3) wyjaśnia przyczyny kryzysu demokracji parlamentarnej w II Rzeczypospolitej;

5) identyfikuje wielkie postaci polskiej sceny politycznej okresu międzywojnia: Józefa Piłsudskiego, Romana Dmowskiego, Ignacego Jana Paderewskiego, Władysława Grabskiego, Eugeniusza Kwiatkowskiego, Wincentego Witosa;

6) synchronizuje najważniejsze wydarzenia z dziejów Polski z wydarzeniami historii powszechnej.

2. II Rzeczpospolita. Społeczeństwo, gospodarka, kultura. Uczeń

1) opisuje społeczeństwo II Rzeczypospolitej,

z uwzględnieniem struktury wyznaniowo-narodowościowej;

2) opisuje trudności gospodarcze i sukcesy

II Rzeczypospolitej, uwzględniając budowę Gdyni, utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego, reformy Władysława Grabskiego oraz

emigrację zarobkową;

3) wymienia główne osiągnięcia kultury i nauki

II Rzeczypospolitej.

3) opisuje i ocenia politykę mocarstw wobec sprawy polskiej w czasie II wojny światowej (Teheran, Jałta, Poczdam);

4) identyfikuje czołowe postaci polskiego rządu na

emigracji i dowódców polskich sił zbrojnych

okresu II wojny światowej: Władysława Raczkiewicza, Władysława Sikorskiego, Stanisława

Mikołajczyka, Władysława Andersa, Stanisława

Maczka i Stanisława Sosabowskiego;

5) synchronizuje najważniejsze wydarzenia II wojny światowej w Polsce z wydarzeniami na świecie.

5. Polska w systemie komunistycznym. Uczeń

1) wskazuje granice państwa polskiego po II wojnie światowej;

2) wyjaśnia okoliczności przejęcia władzy w Polsce

przez komunistów;

rcl

3. Okupacja niemiecka i radziecka na ziemiach polskich. Uczeń

2) charakteryzuje udział Polaków w wysiłku militarnym aliantów, z uwzględnieniem osiągnięć

polskich kryptologów, oraz sytuuje w czasie

i przestrzeni działania wojsk polskich na różnych

frontach wojny;

1) wyjaśnia przyczyny wybuchu II wojny światowej;

3) identyfikuje najważniejszych przywódców partii

komunistycznej;

2) opisuje przebieg i następstwa wojny obronnej

Polski w 1939 r.;

4) charakteryzuje system represji stalinowskich

w Polsce i ocenia jego skutki;

3) przedstawia politykę okupantów wobec narodu

polskiego, uwzględniając zbrodnię katyńską,

deportacje i łagry, obozy koncentracyjne i wywózki na roboty;

5) charakteryzuje realia życia gospodarczego i społecznego w Polsce Ludowej;

w.

4) charakteryzuje nazistowski plan eksterminacji

Żydów oraz innych narodowości i grup społecznych, omawia powstanie w getcie warszawskim, uwzględniając postać Janusza Korczaka

i Mordechaja Anielewicza, przedstawia udział

Polaków w ratowaniu Żydów, organizację „Żegota”, Irenę Sendlerową, Jana Karskiego;

ww

5) opisuje i ocenia stosunek społeczeństw i rządów państw Europy Zachodniej i Stanów Zjednoczonych do zagłady Żydów;

6) opisuje organizację Polskiego Państwa Podziemnego oraz różne formy ruchu oporu, ze

szczególnym uwzględnieniem działalności Armii Krajowej; identyfikuje przywódców Polskiego Państwa Podziemnego i bohaterów Armii

Krajowej, między innymi: Stefana „Grota” Roweckiego, Tadeusza „Bora” Komorowskiego,

Augusta Emila „Nila” Fieldorfa;

7) przedstawia działania Stalina zmierzające do

utworzenia komunistycznego ośrodka władzy

w Polsce;

8) wyjaśnia uwarunkowania polityczne i charakteryzuje czyn zbrojny powstania warszawskiego.

6) porównuje przyczyny i skutki kryzysów politycznych w 1956 r., 1968 r., 1970 r. i 1976 r.;

7) charakteryzuje działalność opozycji demokratycznej w latach siedemdziesiątych;

8) opisuje relacje państwo — Kościół i ocenia rolę

Kościoła rzymskokatolickiego w życiu politycznym i społecznym; charakteryzuje sylwetkę prymasa Stefana Wyszyńskiego;

9) charakteryzuje kulturę i życie codzienne w Polsce Ludowej.

6. Rozpad systemu komunistycznego w Polsce —

polska droga do suwerenności. Uczeń

1) przedstawia znaczenie pontyfikatu Jana Pawła II

dla przemian politycznych w Polsce;

2) wyjaśnia przyczyny i skutki wydarzeń sierpniowych 1980 r.; opisuje rolę Solidarności w przemianach politycznych i ustrojowych;

3) przedstawia okoliczności wprowadzenia i następstwa stanu wojennego;

4) charakteryzuje reakcje społeczności międzynarodowej wobec wprowadzenia stanu wojennego, uwzględniając postawy polskiej emigracji;

2) charakteryzuje politykę obronną Polski, członkostwo w NATO, udział w międzynarodowych

misjach pokojowych i operacjach militarnych;

.go

v.p

l

5) wyjaśnia genezę oraz wymienia najważniejsze

postanowienia „Okrągłego Stołu”;

Poz. 1143

6) charakteryzuje przemiany polityczne, społeczno-gospodarcze i cywilizacyjno-kulturowe po

1989 r.;

7) przedstawia międzynarodowe i wewnętrzne

uwarunkowania procesu odbudowy demokratycznego państwa po 1989 r.;

8) przedstawia okoliczności i ocenia znaczenie

wstąpienia Polski do NATO i Unii Europejskiej;

3) przedstawia relacje Polski z wybranym państwem na podstawie samodzielnie zebranych

informacji;

4) wyjaśnia, czym się zajmują ambasady i konsulaty;

5) przedstawia prawa i obowiązki wynikające z posiadania obywatelstwa Unii Europejskiej;

9) wskazuje czołowe postaci polskiej sceny politycznej po 1989 r.;

6) formułuje i uzasadnia własne zdanie na temat

korzyści, jakie niesie ze sobą członkostwo w Unii

Europejskiej.

10) synchronizuje

najważniejsze

wydarzenia

z historii Polski w drugiej połowie XX w. z wydarzeniami europejskimi i powszechnymi.

Cele kształcenia — wymagania ogólne w zakresie

geografii

7. Rzeczpospolita Polska jako demokracja konstytucyjna. Uczeń

1) wyjaśnia, co to znaczy, że konstytucja jest najwyższym aktem prawnym w Rzeczypospolitej

Polskiej;

rcl

2) omawia najważniejsze zasady ustroju Polski

(suwerenność narodu, podział władzy, rządy

prawa, pluralizm), korzystając z Konstytucji

Rzeczypospolitej Polskiej omawia podstawowe

prawa i wolności w niej zawarte.

Uczeń korzysta z planów, map, fotografii, rysunków, wykresów, danych statystycznych, tekstów źródłowych oraz technologii informacyjno-komunikacyjnych w celu gromadzenia, przetwarzania i prezentowania informacji geograficznych o Polsce. Posługuje

się podstawowym słownictwem geograficznym przy

opisywaniu oraz wyjaśnianiu zjawisk i procesów zachodzących w środowisku geograficznym. Identyfikuje związki i zależności w środowisku przyrodniczym,

gospodarce i życiu społecznym Polski. Rozbudza swoje zainteresowania przyrodniczym i kulturowym środowiskiem Polski.

8. System wyborczy i partyjny. Uczeń

1) wyjaśnia, jak przeprowadzane są w Polsce wybory prezydenckie i parlamentarne;

2) wymienia partie polityczne obecne w Sejmie;

wskazuje te, które należą do koalicji rządzącej,

i te, które pozostają w opozycji.

w.

9. Władza ustawodawcza i władza wykonawcza

w Polsce. Uczeń

1) przedstawia zadania i zasady funkcjonowania

polskiego parlamentu, w tym sposób tworzenia

ustaw;

2) sporządza, na podstawie obserwacji wybranych

obrad parlamentu, notatkę prasową o przebiegu tych obrad i przygotowuje krótkie wystąpienie sejmowe w wybranej sprawie;

ww

3) wskazuje najważniejsze zadania prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej i wyszukuje w środkach masowego przekazu informacje o działaniach urzędującego prezydenta;

4) wyjaśnia, jak powoływany jest i czym zajmuje

się rząd polski;

5) podaje nazwisko premiera, wyszukuje nazwiska

ministrów i zadania wybranych ministerstw.

10. Polska w Unii Europejskiej i relacje Polski z innymi

państwami. Uczeń

1) przedstawia najważniejsze kierunki polskiej polityki zagranicznej (stosunki z państwami Unii

Europejskiej i Stanami Zjednoczonymi, relacje

z sąsiadami);

Treści nauczania i wymagania szczegółowe w zakresie geografii.

1. Mapa — umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą Polski. Uczeń

1) odczytuje z map informacje przedstawione za

pomocą różnych metod kartograficznych;

2) posługuje się planem, mapą topograficzną, turystyczną, samochodową Polski (m.in. orientuje

mapę oraz identyfikuje obiekty geograficzne na

mapie, planuje podróż do Polski i wycieczki po

kraju);

3) określa położenie i charakteryzuje obiekty geograficzne na fotografiach, zdjęciach lotniczych

i satelitarnych oraz mapach topograficznych

Polski.

2. Położenie

Uczeń

i

środowisko

przyrodnicze

Polski.

1) opisuje podział administracyjny Polski;

2) podaje nazwy i wskazuje na mapie wybrane województwa oraz ich stolice;

3) charakteryzuje współczesną rzeźbę Polski i wyjaśnia przyczyny jej zróżnicowania;

4) podaje główne cechy klimatu Polski, uwzględniając czynniki klimatotwórcze;

5) opisuje, korzystając z mapy, rozmieszczenie

głównych zasobów naturalnych Polski.

5) charakteryzuje walory turystyczne Polski oraz

opisuje obiekty znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości;

.go

v.p

l

3. Ludność Polski. Uczeń

Poz. 1143

1) wyjaśnia i poprawnie stosuje podstawowe terminy z zakresu demografii: przyrost naturalny,

urodzenia i zgony, średnia długość życia;

2) korzystając z różnych źródeł informacji, podaje

liczbę ludności Polski, charakteryzuje przyrost

naturalny, strukturę płci, średnią długość życia

w Polsce;

3) charakteryzuje, na podstawie map gęstości zaludnienia, zróżnicowanie rozmieszczenia ludności w Polsce i kraju zamieszkania oraz wyjaśnia

te różnice, uwzględniając czynniki przyrodnicze,

historyczne, ekonomiczne;

4) podaje główne aktualne problemy rynku pracy

w Polsce;

5) analizuje, porównuje, charakteryzuje rozmieszczenie i wielkość miast w Polsce, wyjaśnia przyczyny powstania i rozwoju największych miast

w Polsce.

4. Wybrane zagadnienia geografii gospodarczej.

Uczeń

1) charakteryzuje strukturę własności ziemi w Polsce;

6) opisuje, na podstawie map, zróżnicowanie

gęstości i jakości sieci transportowej w Polsce

i wyjaśnia jej wpływ na rozwój innych dziedzin

działalności gospodarczej;

7) wymienia formy ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego w Polsce.

5. Regiony geograficzne Polski. Uczeń

1) wskazuje na mapie główne regiony geograficzne Polski;

2) charakteryzuje, na podstawie map tematycznych, środowisko przyrodnicze głównych regionów geograficznych Polski, ze szczególnym

uwzględnieniem regionu pochodzenia;

3) opisuje, na podstawie map tematycznych, najważniejsze cechy gospodarki regionów geograficznych Polski oraz ich związek z warunkami

przyrodniczymi;

4) przedstawia walory turystyczne wybranego regionu geograficznego, ze szczególnym uwzględnieniem jego walorów kulturowych;

3) porównuje strukturę wykorzystania źródeł energii w Polsce;

5) projektuje i opisuje, na podstawie map turystycznych, tematycznych, ogólnogeograficznych i przekazów rodzinnych, podróż wzdłuż

wybranej trasy w wybranym regionie, uwzględniając walory przyrodnicze i kulturowe;

4) wyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w przemyśle w Polsce oraz wskazuje najlepiej rozwijające się obecnie w Polsce gałęzie produkcji

przemysłowej;

6) opisuje główne cechy położenia oraz środowiska przyrodniczego Bałtyku, charakteryzuje znaczenie gospodarcze Bałtyku oraz wyjaśnia przyczyny degradacji jego wód.

ww

w.

rcl

2) wymienia najważniejsze uprawy i produkty polskiego rolnictwa;

.go

v.p

l