Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 lutego 2009 r. w sprawie zwalczania chorób zakaźnych zwierząt akwakultury

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla szczegó∏owy sposób

i tryb zwalczania chorób zakaênych zwierzàt akwakultury, których wykaz jest okreÊlony w za∏àczniku do

rozporzàdzenia, a w szczególnoÊci

1) sposób i tryb post´powania przy podejrzeniu wystàpienia oraz stwierdzeniu wystàpienia tych chorób;

2) rodzaj próbek pobieranych do badaƒ diagnostycznych oraz sposób ich pobierania i wysy∏ania;

3) Êrodki stosowane przy zwalczaniu tych chorób;

4) procedury czyszczenia i odka˝ania;

5) wymagania niezb´dne do uznania terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, strefy lub enklawy po∏o˝onych na tym terytorium za wolne od nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury

oraz szczegó∏owy tryb tego uznawania, a tak˝e

warunki i tryb zawieszania, cofni´cia oraz ponownego uznania terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefy lub enklawy po∏o˝onych na tym terytorium, w stosunku do których cofni´to to uznanie;

6) wykonywanie szczepieƒ przeciwko tym chorobom.

§ 2. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) egzotyczna choroba zakaêna zwierzàt akwakultury

— jednà z chorób zakaênych zwierzàt akwakultury

wymienionych w za∏àczniku do rozporzàdzenia

w cz´Êci I;

2) nieegzotyczna choroba zakaêna zwierzàt akwakultury — jednà z chorób zakaênych zwierzàt akwakultury wymienionych w za∏àczniku do rozporzàdzenia w cz´Êci II;

———————

1) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje dzia∏em admini-

stracji rzàdowej — rolnictwo, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1

rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania

Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 216,

poz. 1599).

2) Przepisy rozporzàdzenia cz´Êciowo wdra˝ajà postanowienia dyrektywy Rady 2006/88/WE z dnia 24 paêdziernika

2006 r. w sprawie wymogów w zakresie zdrowia zwierzàt

akwakultury i produktów akwakultury oraz zapobiegania

niektórym chorobom zwierzàt wodnych i zwalczania tych

chorób (Dz. Urz. UE L 328 z 24.11.2006, str. 14, z póên. zm.).

3) od∏ogowanie — dzia∏ania zwiàzane z usuni´ciem

z gospodarstwa

a) zwierzàt akwakultury z gatunków wra˝liwych na

chorob´ zakaênà tych zwierzàt lub zwierzàt

akwakultury, które mogà przenosiç dany czynnik chorobotwórczy wywo∏ujàcy t´ chorob´,

b) wody, je˝eli jest to mo˝liwe;

4) obszar zapobiegania rozprzestrzenianiu si´ choroby zakaênej zwierzàt akwakultury — obszar wokó∏

ska˝onego gospodarstwa lub obszaru hodowli

mi´czaków, na którym stosuje si´ Êrodki zwalczania danej choroby majàce na celu zapobie˝enie jej

rozprzestrzenianiu si´;

5) zaka˝enie — obecnoÊç rozmna˝ajàcego si´ lub

rozwijajàcego si´ w inny sposób, lub utajonego

czynnika chorobotwórczego, wywo∏ujàcego chorob´ zakaênà zwierzàt w organizmie zwierz´cia

wodnego lub na powierzchni jego cia∏a;

6) ska˝ona strefa lub enklawa — stref´ lub enklaw´,

w której stwierdzono wystàpienie zaka˝enia.

§ 3. Ilekroç w rozporzàdzeniu jest mowa o terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefie lub enklawie

po∏o˝onych na tym terytorium

1) uznanych za wolne od nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury — rozumie si´ przez

to terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, stref´ lub

enklaw´ kategorii I;

2) obj´tych programem okreÊlonym w art. 57 ust. 1

pkt 3 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie

zdrowia zwierzàt oraz zwalczaniu chorób zakaênych zwierzàt, zwanej dalej „ustawà” — rozumie

si´ przez to terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

stref´ lub enklaw´ kategorii II;

3) o statusie nieokreÊlonym — rozumie si´ przez to

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, stref´ lub

enklaw´ kategorii III;

4) obj´tych programem okreÊlonym w art. 57 ust. 1

pkt 1 ustawy — rozumie si´ przez to terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, stref´ lub enklaw´ kategorii IV;

5) ska˝onych — rozumie si´ przez to terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, stref´ lub enklaw´ kategorii V.

§ 4. 1. Powiatowy lekarz weterynarii, po otrzymaniu zawiadomienia o podejrzeniu wystàpienia egzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury lub

o podejrzeniu wystàpienia na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefie lub enklawie po∏o˝onych na

tym terytorium, uznanych za wolne od nieegzotycznej

choroby zakaênej zwierzàt akwakultury lub o statusie

nieokreÊlonym, nieegzotycznej choroby zakaênej

zwierzàt akwakultury, podejmuje niezw∏ocznie nast´pujàce czynnoÊci majàce na celu wykrycie albo wykluczenie tej choroby

1) pobiera, zgodnie z przepisami Unii Europejskiej

okreÊlonymi dla danej choroby, próbki do badaƒ

diagnostycznych oraz przekazuje je do laboratorium, o którym mowa w art. 23 ust. 3 lub 4 ustawy

z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2007 r. Nr 121, poz. 842, z póên. zm.3));

2) do czasu uzyskania wyników badaƒ, o których

mowa w pkt 1

a) obejmuje gospodarstwo lub obszar hodowli

mi´czaków, w którym stwierdzono podejrzenie

wystàpienia tej choroby, nadzorem urz´dowym

i stosuje Êrodki majàce na celu zapobie˝enie

rozprzestrzenianiu si´ tej choroby na inne zwierz´ta wodne,

b) zakazuje przemieszczania zwierzàt akwakultury

z i do gospodarstwa lub obszaru hodowli mi´czaków, w którym stwierdzono podejrzenie wystàpienia tej choroby.

2. Powiatowy lekarz weterynarii, na wniosek posiadacza zwierzàt akwakultury, mo˝e wyraziç zgod´

na przemieszczanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2

lit. b, pod jego nadzorem, okreÊlajàc jednoczeÊnie warunki, po spe∏nieniu których jest to mo˝liwe.

§ 5. 1. Je˝eli w wyniku przeprowadzonych badaƒ

diagnostycznych próbek, o których mowa w § 4 ust. 1

pkt 1, stwierdzono wystàpienie egzotycznej choroby

zakaênej zwierzàt akwakultury lub stwierdzono wystàpienie nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefie

lub enklawie po∏o˝onych na tym terytorium, uznanych

za wolne od tej choroby lub o statusie nieokreÊlonym,

powiatowy lekarz weterynarii przeprowadza dochodzenie epizootyczne w celu ustalenia, w szczególnoÊci

1) êróde∏ i dróg zaka˝enia zwierzàt akwakultury tà

chorobà;

2) dróg przemieszczania zwierzàt akwakultury z gospodarstwa lub obszaru hodowli mi´czaków

w okresie, w którym choroba ta mog∏a rozwijaç

si´ w gospodarstwie lub obszarze hodowli mi´czaków przed otrzymaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 4 ust. 1;

3) innych gospodarstw lub obszarów hodowli mi´czaków, w których zwierz´ta akwakultury z gatunków wra˝liwych mog∏y zostaç zaka˝one.

2. Je˝eli w wyniku dochodzenia epizootycznego,

o którym mowa w ust. 1, zostanie stwierdzone, ˝e choroba mog∏a zostaç przeniesiona do innych gospodarstw, na inne obszary hodowli mi´czaków lub do

wód naturalnych, w gospodarstwach tych, na tych obszarach lub w tych wodach stosuje si´ Êrodki okreÊlone w § 4 ust. 1.

———————

3) Zmiany

tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y

og∏oszone w Dz. U. z 2008 r. Nr 145, poz. 916, Nr 195,

poz. 1201, Nr 227, poz. 1505 i Nr 237, poz. 1655 oraz

z 2009 r. Nr 18, poz. 97 i Nr 20, poz. 105.

Poz. 198

3. Je˝eli zlewnia lub obszar przybrze˝ny sà rozleg∏e, powiatowy lekarz weterynarii mo˝e wyraziç zgod´ na ograniczenie stosowania Êrodków, o których

mowa w § 4 ust. 1, do obszaru wokó∏ gospodarstwa

lub obszaru hodowli mi´czaków, w którym podejrzewa si´ wystàpienie choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, je˝eli uzna, ˝e ustanowiony obszar jest wystarczajàcy, aby zapobiec rozprzestrzenianiu si´ tej

choroby.

4. G∏ówny Lekarz Weterynarii informuje paƒstwa

cz∏onkowskie Unii Europejskiej lub paƒstwa trzecie

sàsiadujàce z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

o podejrzeniu wystàpienia egzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury lub o podejrzeniu wystàpienia nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefie lub enklawie po∏o˝onych na tym terytorium, uznanych za wolne od tej choroby lub o statusie nieokreÊlonym, je˝eli istnieje ryzyko rozprzestrzenienia si´

tych chorób na terytorium tych paƒstw.

§ 6. Ârodki okreÊlone w § 4 ust. 1 pkt 2 stosuje si´

do dnia wykluczenia przez powiatowego lekarza weterynarii na podstawie wyników badaƒ diagnostycznych próbek, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 1

1) egzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury lub

2) nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

strefie lub enklawie po∏o˝onych na tym terytorium, uznanych za wolne od tej choroby lub o statusie nieokreÊlonym.

§ 7. 1. W przypadku stwierdzenia wystàpienia egzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury

w gospodarstwie lub na obszarze hodowli mi´czaków, powiatowy lekarz weterynarii

1) uznaje to gospodarstwo lub ten obszar za ska˝one;

2) okreÊla obszar zapobiegania rozprzestrzenianiu

si´ choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, obejmujàcy obszar ochronny i obszar nadzoru;

3) zakazuje odnowy populacji zwierzàt wodnych

i przemieszczania zwierzàt akwakultury w obr´bie

obszaru zapobiegania rozprzestrzenianiu si´ choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, a tak˝e do

i z tego obszaru;

4) stosuje dodatkowe Êrodki w celu zapobie˝enia

dalszemu rozprzestrzenianiu si´ tej choroby.

2. Powiatowy lekarz weterynarii mo˝e wyraziç

zgod´ na odnow´ populacji zwierzàt wodnych lub

przemieszczanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, pod

jego nadzorem, okreÊlajàc dodatkowe warunki zapobiegajàce rozprzestrzenianiu si´ egzotycznej choroby

zakaênej zwierzàt akwakultury, po spe∏nieniu których

jest to mo˝liwe.

§ 8. 1. Zwierz´ta akwakultury, które osiàgn´∏y rozmiary handlowe i nie wykazujà objawów klinicznych

egzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury,

mogà zostaç od∏owione lub zebrane pod nadzorem

powiatowego lekarza weterynarii, z przeznaczeniem

do spo˝ycia przez ludzi lub dalszego przetwarzania

przeprowadzanego w zak∏adach przetwórczych.

2. Od∏awianie, zbieranie i wprowadzanie do zak∏adów wysy∏kowych lub zak∏adów oczyszczania, o których mowa w rozporzàdzeniu (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r.

ustanawiajàcym szczegó∏owe przepisy dotyczàce higieny w odniesieniu do ˝ywnoÊci pochodzenia zwierz´cego (Dz. Urz. UE L 139 z 30.04.2004, str. 55, z póên.

zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3,

t. 45, str. 14) w za∏àczniku I w pkt 2.7 i 2.8, zwierzàt

akwakultury okreÊlonych w ust. 1, dalsze przetwarzanie tych zwierzàt oraz dzia∏ania zwiàzane z przygotowaniem tych zwierzàt do spo˝ycia przez ludzi, przeprowadza si´ w warunkach uniemo˝liwiajàcych przenoszenie czynnika chorobotwórczego, wywo∏ujàcego

egzotycznà chorob´ zakaênà zwierzàt akwakultury.

3. Zak∏ady wysy∏kowe lub zak∏ady oczyszczania,

lub inne zak∏ady prowadzàce podobnà dzia∏alnoÊç

wyposa˝a si´ w system oczyszczania Êcieków unieszkodliwiajàcy czynnik chorobotwórczy wywo∏ujàcy egzotycznà chorob´ zakaênà zwierzàt akwakultury lub

Êcieki z tych zak∏adów oczyszcza si´ w taki sposób,

aby zmniejszyç do dopuszczalnego poziomu ryzyko

przeniesienia tego czynnika do wód naturalnych.

§ 9. 1. Martwe ryby i skorupiaki oraz ˝ywe ryby

i skorupiaki wykazujàce objawy kliniczne egzotycznej

choroby zakaênej zwierzàt akwakultury sà usuwane

i unieszkodliwiane pod nadzorem powiatowego lekarza weterynarii, w sposób okreÊlony w rozporzàdzeniu (WE) nr 1774/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 3 paêdziernika 2002 r. ustanawiajàcym przepisy sanitarne dotyczàce produktów ubocznych pochodzenia zwierz´cego nieprzeznaczonych do spo˝ycia przez ludzi (Dz. Urz. WE L 273 z 10.10.2002, str. 1,

z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne,

rozdz. 3, t. 37, str. 92, z póên. zm.), zwanym dalej „rozporzàdzeniem nr 1774/2002”, zgodnie z opisem zadaƒ

zawartym w planie gotowoÊci zwalczania tej choroby.

2. Zwierz´ta akwakultury, które nie osiàgn´∏y rozmiarów handlowych i nie wykazujà objawów klinicznych egzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, sà usuwane i unieszkodliwiane pod nadzorem

powiatowego lekarza weterynarii, w sposób okreÊlony w rozporzàdzeniu nr 1774/2002, zgodnie z opisem

zadaƒ zawartym w planie gotowoÊci zwalczania tej

choroby oraz przy uwzgl´dnieniu typu gospodarstw

lub obszarów hodowli mi´czaków i rodzaju produkcji

prowadzonej w tych gospodarstwach lub na tych obszarach, a tak˝e ryzyka, jakie zwierz´ta te stwarzajà

dla dalszego rozprzestrzeniania si´ tej choroby.

3. Po usuni´ciu zwierzàt, o których mowa w ust. 1

i 2, ska˝one gospodarstwa lub obszary hodowli mi´czaków

1) poddaje si´ od∏ogowaniu przez czas niezb´dny do

wyeliminowania czynnika chorobotwórczego wywo∏ujàcego egzotycznà chorob´ zakaênà zwierzàt

akwakultury — je˝eli jest to mo˝liwe;

2) oczyszcza si´ i odka˝a — je˝eli jest to konieczne.

4. Gospodarstwa lub obszary hodowli mi´czaków,

w których prowadzi si´ chów zwierzàt akwakultury

z gatunków innych ni˝ wra˝liwe na egzotycznà chorob´ zakaênà zwierzàt akwakultury, mogà byç poddane

od∏ogowaniu po przeprowadzeniu przez powiatowego lekarza weterynarii analizy ryzyka.

Poz. 198

§ 10. Powiatowy lekarz weterynarii, w celu zapobie˝enia rozprzestrzenianiu si´ egzotycznej choroby

zakaênej zwierzàt akwakultury na zwierz´ta wodne inne ni˝ te, u których wystàpi∏a ta choroba, stosuje

Êrodki okreÊlone w § 4—9 w zale˝noÊci od sytuacji

epizootycznej i ryzyka stwarzanego przez t´ chorob´.

§ 11. 1. Ârodki okreÊlone w § 7—9 stosuje si´ do

dnia

1) wyeliminowania czynnika chorobotwórczego wywo∏ujàcego egzotycznà chorob´ zakaênà zwierzàt

akwakultury oraz usuni´cia zwierzàt akwakultury,

o których mowa w § 9 ust. 1 i 2;

2) uzyskania wyników badaƒ diagnostycznych wykluczajàcych wystàpienie egzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury.

2. Próbki do badaƒ diagnostycznych z gospodarstw lub obszarów hodowli mi´czaków znajdujàcych si´ na obszarze zapobiegania rozprzestrzenianiu

si´ choroby zakaênej zwierzàt akwakultury pobiera si´

w sposób uwzgl´dniajàcy typ tych gospodarstw lub

obszarów hodowli mi´czaków oraz rodzaj produkcji

w nich prowadzonej, a tak˝e zgodnie z metodykà

okreÊlonà dla danej egzotycznej choroby zakaênej

zwierzàt akwakultury.

§ 12. 1. W przypadku stwierdzenia wystàpienia nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury na

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w strefie lub enklawie po∏o˝onych na tym terytorium uznanych za wolne od tej choroby, w celu ponownego uznania terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefy lub enklawy po∏o˝onych na tym terytorium za wolne od tej choroby

1) powiatowy lekarz weterynarii mo˝e zastosowaç

Êrodki okreÊlone w § 7—9 lub

2) G∏ówny Lekarz Weterynarii, zgodnie z art. 57 ust. 1

pkt 1 ustawy, opracowuje program zwalczania tej

choroby.

2. W przypadku zastosowania Êrodków okreÊlonych w § 7—9 powiatowy lekarz weterynarii mo˝e wyraziç zgod´ na prowadzenie chowu zwierzàt akwakultury niewykazujàcych objawów klinicznych nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury do

czasu osiàgni´cia przez nie rozmiarów handlowych

lub na przemieszczenie tych zwierzàt do innej ska˝onej strefy lub enklawy.

3. W przypadku wyra˝enia zgody, o której mowa

w ust. 2, powiatowy lekarz weterynarii stosuje Êrodki

ograniczajàce lub, je˝eli jest to mo˝liwe, zapobiegajàce rozprzestrzenianiu si´ nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury.

4. Je˝eli nie sà podejmowane dzia∏ania majàce na

celu ponowne uznanie terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej, strefy lub enklawy po∏o˝onych na tym terytorium za wolne od nieegzotycznej choroby zakaênej

zwierzàt akwakultury, powiatowy lekarz weterynarii

stosuje Êrodki zapobiegajàce rozprzestrzenianiu si´

tej choroby okreÊlone w § 13.

§ 13. 1. W przypadku stwierdzenia wystàpienia

nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w strefie

lub enklawie po∏o˝onych na tym terytorium, obj´tych

programem okreÊlonym w art. 57 ust. 1 pkt 1 lub 3

ustawy, o statusie nieokreÊlonym lub ska˝onych (nieuznanych za wolne od tej choroby), powiatowy lekarz

weterynarii, w celu zapobie˝enia rozprzestrzenianiu

si´ tej choroby

1) uznaje gospodarstwo lub obszar hodowli mi´czaków za ska˝one;

2) okreÊla obszar zapobiegania rozprzestrzenianiu

si´ choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, obejmujàcy obszar ochronny i obszar nadzoru.

2. Zwierz´ta akwakultury pochodzàce z obszaru

zapobiegania rozprzestrzenianiu si´ choroby zakaênej

zwierzàt akwakultury sà

1) przemieszczane wy∏àcznie do ska˝onych gospodarstw lub obszarów hodowli mi´czaków lub

2) zbierane i poddawane ubojowi w celu spo˝ycia

przez ludzi, zgodnie z § 8 ust. 1.

3. Martwe ryby i skorupiaki sà usuwane i unieszkodliwiane pod nadzorem powiatowego lekarza weterynarii, w sposób okreÊlony w rozporzàdzeniu

nr 1774/2002, z uwzgl´dnieniem typu gospodarstw

lub obszarów hodowli mi´czaków i rodzaju produkcji

prowadzonej w tych gospodarstwach lub obszarach

oraz ryzyka, jakie zwierz´ta te stwarzajà dla dalszego

rozprzestrzeniania si´ nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury.

§ 14. 1. W przypadku podejrzenia wystàpienia lub

stwierdzenia wystàpienia u dzikich zwierzàt wodnych

1) egzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury,

2) nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

w strefie lub enklawie po∏o˝onych na tym terytorium, uznanych za wolne od tej choroby

— powiatowy lekarz weterynarii monitoruje sytuacj´

epizootycznà i stosuje Êrodki majàce na celu zapobie˝enie rozprzestrzenianiu si´ tej choroby.

2. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, G∏ówny

Lekarz Weterynarii informuje Komisj´ Europejskà

i pozosta∏e paƒstwa cz∏onkowskie Unii Europejskiej

o zastosowanych Êrodkach.

§ 15. 1. Terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje si´ za wolne od nieegzotycznej choroby zakaênej

zwierzàt akwakultury, je˝eli

1) terytorium Rzeczypospolitej Polskiej sàsiaduje

z terytorium innego paƒstwa cz∏onkowskiego Unii

Europejskiej, które nie jest uznane za wolne od tej

choroby, lub terytorium paƒstwa trzeciego, lub

obszary zlewni sà wykorzystywane wspólnie z takim paƒstwem — zosta∏a okreÊlona przez G∏ównego Lekarza Weterynarii strefa buforowa, której

granice wyznaczono w taki sposób, aby zapobiec

biernemu wprowadzeniu tej choroby na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oraz

2) nie wyst´pujà na nim zwierz´ta wodne z gatunków wra˝liwych na t´ chorob´ lub

Poz. 198

3) warunki panujàce na tym terytorium oraz w znajdujàcych si´ na nim êród∏ach wodnych uniemo˝liwiajà przetrwanie czynnika chorobotwórczego

wywo∏ujàcego t´ chorob´, lub

4) nie zosta∏ stwierdzony na tym terytorium ˝aden

kliniczny przypadek wystàpienia tej choroby

w okresie 10 lat poprzedzajàcych dzieƒ z∏o˝enia

wniosku o uznanie tego terytorium za wolne od tej

choroby lub gdy status tego terytorium by∏ nieznany przed wprowadzeniem nadzoru ukierunkowanego, w szczególnoÊci z powodu braku warunków sprzyjajàcych wystàpieniu klinicznej postaci

tej choroby, oraz pod warunkiem ˝e

a) na terytorium tym by∏y stosowane Êrodki bezpieczeƒstwa biologicznego obejmujàce co najmniej

— obowiàzek powiadamiania organów Inspekcji Weterynaryjnej o podejrzeniu i stwierdzeniu wystàpienia tej choroby,

— funkcjonowanie systemu wczesnego wykrywania, umo˝liwiajàcego skuteczne wykluczenie albo stwierdzenie tej choroby oraz powiadomienie o niej, a w szczególnoÊci

— niezw∏oczne rozpoznanie tej choroby na

podstawie wyst´pujàcych objawów klinicznych, w tym nowo rozpoznanej powa˝nej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury lub niewyjaÊnionej ÊmiertelnoÊci

w gospodarstwach, na obszarach hodowli mi´czaków lub w Êrodowisku naturalnym,

— niezw∏oczne powiadomienie organu Inspekcji Weterynaryjnej o podejrzeniu wystàpienia tej choroby umo˝liwiajàce natychmiastowe przeprowadzenie badaƒ

diagnostycznych,

b) gospodarstwa lub obszary hodowli mi´czaków,

w których prowadzi si´ hodowl´ gatunku wra˝liwego na t´ chorob´, by∏y obj´te nadzorem

ukierunkowanym co najmniej przez 2 lata i nie

stwierdzono wystàpienia czynnika chorobotwórczego wywo∏ujàcego t´ chorob´, lub

5) mimo wyst´powania na tym terytorium zwierzàt

akwakultury z gatunków wra˝liwych na t´ chorob´

oraz warunków sprzyjajàcych wystàpieniu jej klinicznej postaci, w okresie 10 lat poprzedzajàcych

dzieƒ z∏o˝enia wniosku o uznanie tego terytorium

za wolne od tej choroby, nie zaobserwowano przypadków wystàpienia tej choroby oraz pod warunkiem, ˝e sà spe∏nione wymagania wymienione

w pkt 4 lit. a i b oraz okreÊlone w ust. 4.

2. Nadzór ukierunkowany, o którym mowa w ust. 1

pkt 4, obejmuje bie˝àcà inspekcj´ przeprowadzanà

przez powiatowego lekarza weterynarii, pobieranie

próbek zwierzàt wodnych do badaƒ diagnostycznych

oraz obowiàzek niezw∏ocznego powiadamiania o wystàpieniu lub podejrzeniu wystàpienia choroby zakaênej zwierzàt akwakultury podlegajàcej obowiàzkowi

zwalczania lub o podwy˝szonej ÊmiertelnoÊci.

3. System wczesnego wykrywania, o którym mowa w ust. 1 pkt 4 lit. a tiret drugie, obejmuje w szczególnoÊci

1) przygotowanie osób zatrudnionych w sektorze

akwakultury lub prowadzàcych dzia∏alnoÊç w zakresie przetwarzania zwierzàt akwakultury do rozpoznawania objawów klinicznych wskazujàcych

na wystàpienie choroby zakaênej zwierzàt akwakultury oraz przeszkolenie lekarzy weterynarii lub

innych osób zajmujàcych si´ zdrowiem zwierzàt

wodnych w zakresie rozpoznawania i powiadamiania o podejrzeniu wystàpienia choroby zakaênej zwierzàt akwakultury oraz wykrywania i powiadamiania o nietypowych przypadkach wystàpienia takiej choroby;

2) dost´p organów Inspekcji Weterynaryjnej do laboratoriów, o których mowa w art. 23 ust. 3 lub 4

ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej, wyposa˝onych w urzàdzenia do diagnozowania i rozró˝niania chorób zakaênych zwierzàt akwakultury i nowo rozpoznanych powa˝nych

chorób zwierzàt akwakultury.

4. Je˝eli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

wyst´pujà obszary, na których liczba gospodarstw lub

obszarów hodowli mi´czaków obj´tych nadzorem

ukierunkowanym jest ograniczona, a dane epizootyczne zebrane w czasie sprawowania nadzoru ukierunkowanego sà niewystarczajàce, nadzorem ukierunkowanym obejmuje si´ tak˝e populacje dzikich zwierzàt

wodnych z gatunków wra˝liwych na nieegzotycznà

chorob´ zakaênà zwierzàt akwakultury wyst´pujàce

na tych obszarach.

§ 16. 1. Stref´ po∏o˝onà na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje si´ za wolnà od nieegzotycznej

choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, je˝eli

1) w strefie tej oraz w êród∏ach wodnych znajdujàcych si´ na jej obszarze nie wyst´pujà zwierz´ta

wodne z gatunków wra˝liwych na t´ chorob´ lub

2) warunki panujàce w tej strefie oraz w êród∏ach

wodnych znajdujàcych si´ na jej obszarze uniemo˝liwiajà przetrwanie czynnika chorobotwórczego wywo∏ujàcego t´ chorob´, lub

3) nie zosta∏ stwierdzony w tej strefie ˝aden kliniczny

przypadek wystàpienia tej choroby w okresie

10 lat poprzedzajàcych dzieƒ z∏o˝enia wniosku

o uznanie tej strefy za wolnà od tej choroby lub

gdy status tej strefy by∏ nieznany przed wprowadzeniem nadzoru ukierunkowanego, w szczególnoÊci z powodu braku warunków sprzyjajàcych

wystàpieniu klinicznej postaci tej choroby oraz

pod warunkiem, ˝e sà spe∏nione wymagania wymienione w § 15 ust. 1 pkt 4 lit. a i b oraz okreÊlone w § 15 ust. 4, lub

4) mimo wyst´powania w tej strefie zwierzàt akwakultury z gatunków wra˝liwych na t´ chorob´ oraz

warunków sprzyjajàcych wystàpieniu jej klinicznej

postaci, w okresie 10 lat poprzedzajàcych dzieƒ

z∏o˝enia wniosku o uznanie tej strefy za wolnà od

tej choroby nie zaobserwowano przypadków wystàpienia tej choroby oraz pod warunkiem, ˝e sà

spe∏nione wymagania wymienione w § 15 ust. 1

pkt 4 lit. a i b oraz okreÊlone w § 15 ust. 4.

2. W przypadku gdy strefa obejmuje obszar wi´kszy ni˝ terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mo˝e

ona zostaç uznana za wolnà od nieegzotycznej choro-

Poz. 198

by zakaênej zwierzàt akwakultury, je˝eli na ca∏ym obszarze tej strefy zosta∏y spe∏nione wymagania okreÊlone w ust. 1 pkt 3 lub 4 oraz w ust. 3. Wniosek o uznanie tej strefy za wolnà od nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury w zakresie cz´Êci strefy,

która znajduje si´ na terytorium danego paƒstwa,

sk∏ada to paƒstwo.

3. W przypadku ustanowienia strefy buforowej,

w której jest realizowany program monitorowania

nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, granice tej strefy wyznacza si´ w taki sposób, aby

zapobiec biernemu wprowadzeniu tej choroby do

strefy uznanej za wolnà od tej choroby.

4. Do oÊwiadczenia lub wniosku o uznanie strefy

za wolnà od nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt

akwakultury do∏àcza si´ map´ z wyraênie zaznaczonymi granicami tej strefy.

§ 17. 1. Enklaw´ po∏o˝onà na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, obejmujàcà jedno lub wi´cej gospodarstw, lub obszarów hodowli mi´czaków, której

status epizootyczny w odniesieniu do danej nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury jest

uzale˝niony od statusu epizootycznego otaczajàcych

jà wód naturalnych, uznaje si´ za wolnà od nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, je˝eli

1) w enklawie tej oraz w êród∏ach wodnych znajdujàcych si´ na jej obszarze nie wyst´pujà zwierz´ta

wodne z gatunków wra˝liwych na t´ chorob´ lub

2) warunki panujàce w tej enklawie oraz w êród∏ach

wodnych znajdujàcych si´ na jej obszarze uniemo˝liwiajà przetrwanie czynnika chorobotwórczego wywo∏ujàcego t´ chorob´, lub

3) w celu ochrony przed wprowadzeniem tej choroby do gospodarstwa po∏o˝onego w enklawie sà

stosowane dodatkowe Êrodki zapobiegajàce przedostaniu si´ do tej enklawy, w szczególnoÊci wektorów lub zwierzàt wodnych z gatunków wra˝liwych na t´ chorob´, niewykazujàcych objawów

klinicznych tej choroby, w których organizmie bytujà i rozmna˝ajà si´ czynniki chorobotwórcze,

stanowiàce potencjalne êród∏o zaka˝enia dla wra˝liwych na t´ chorob´ zwierzàt akwakultury, oraz

4) nie zosta∏ stwierdzony w tej enklawie ˝aden kliniczny przypadek wystàpienia tej choroby w okresie 10 lat poprzedzajàcych dzieƒ z∏o˝enia wniosku

o uznanie tej enklawy za wolnà od tej choroby lub

gdy status tej enklawy lub wód jà otaczajàcych by∏

nieznany przed wprowadzeniem nadzoru ukierunkowanego, w szczególnoÊci z powodu braku warunków sprzyjajàcych wystàpieniu klinicznej postaci tej choroby oraz pod warunkiem, ˝e sà spe∏nione wymagania wymienione w § 15 ust. 1 pkt 4

lit. a i b oraz okreÊlone w § 15 ust. 4, lub

5) mimo wyst´powania w tej enklawie zwierzàt akwakultury z gatunków wra˝liwych na t´ chorob´ oraz

warunków sprzyjajàcych wystàpieniu jej klinicznej

postaci, w okresie 10 lat poprzedzajàcych dzieƒ z∏o˝enia wniosku o uznanie tej enklawy za wolnà od

tej choroby, nie zaobserwowano przypadków wystàpienia tej choroby oraz pod warunkiem, ˝e sà

spe∏nione wymagania wymienione w § 15 ust. 1

pkt 4 lit. a i b oraz okreÊlone w § 15 ust. 4.

2. Enklaw´ po∏o˝onà na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, obejmujàcà jedno lub wi´cej gospodarstw, których status epizootyczny w odniesieniu do

danej nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury nie jest uzale˝niony od statusu epizootycznego otaczajàcych je wód naturalnych, uznaje si´ za

wolnà od nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt

akwakultury, je˝eli

1) sà spe∏nione warunki okreÊlone w ust. 1 pkt 1

lub 2, lub

2) enklawa ta ma zapewnione dostawy wody

a) z zak∏adu oczyszczajàcego wod´ w celu zmniejszenia ryzyka wprowadzenia czynników chorobotwórczych do enklawy lub

b) bezpoÊrednio ze studni, hydrogeologicznego

otworu eksploatacyjnego lub êród∏a, przy czym

je˝eli êród∏o dostaw wody znajduje si´ poza obszarem gospodarstwa, to woda jest dostarczana

do tego gospodarstwa za pomocà rurociàgu;

3) istniejà naturalne lub sztuczne bariery uniemo˝liwiajàce zwierz´tom wodnym przedostanie si´

z otaczajàcych jà cieków wodnych do gospodarstw po∏o˝onych w tej enklawie;

4) jest zabezpieczona przed zalaniem lub przenikaniem do niej wody z otaczajàcych jà cieków wodnych — je˝eli jest to konieczne;

5) jest spe∏niony warunek, o którym mowa w ust. 1

pkt 3;

6) zosta∏y spe∏nione wymagania wymienione w § 15

ust. 1 pkt 4 lit. a i b oraz okreÊlone w § 15 ust. 4.

3. Do oÊwiadczenia lub wniosku o uznanie enklawy za wolnà od nieegzotycznej choroby zakaênej

zwierzàt akwakultury do∏àcza si´ map´ z wyraênie zaznaczonymi granicami tej enklawy.

§ 18. 1. Gospodarstwo stanowiàce jednà jednostk´ epizootycznà, którego status epizootyczny w odniesieniu do nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt

akwakultury nie jest uzale˝niony od statusu epizootycznego wód otaczajàcych to gospodarstwo, w którym podejmuje si´ po raz pierwszy dzia∏alnoÊç w zakresie prowadzenia chowu lub hodowli zwierzàt

akwakultury w enklawie uznanej za wolnà od tej choroby, spe∏niajàce wymagania okreÊlone w § 17 ust. 2,

mo˝e zostaç uznane za wolne od tej choroby bez pobierania próbek do badaƒ diagnostycznych wymaganych do uzyskania statusu wolnego od tej choroby.

2. Gospodarstwo stanowiàce jednà jednostk´ epizootycznà, którego status epizootyczny w odniesieniu

do nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury nie jest uzale˝niony od statusu epizootycznego

wód otaczajàcych to gospodarstwo, w którym wznawia si´ dzia∏alnoÊç w zakresie prowadzenia chowu lub

hodowli zwierzàt akwakultury w enklawie uznanej za

wolnà od tej choroby, spe∏niajàce wymagania okreÊlone w § 17 ust. 2, mo˝e zostaç uznane za wolne od tej

choroby bez pobierania próbek do badaƒ diagnostycznych wymaganych do uzyskania statusu wolnego od tej choroby, je˝eli

Poz. 198

1) sà znane dane dotyczàce statusu epizootycznego

tego gospodarstwa w okresie ostatnich 4 lat prowadzenia w nim dzia∏alnoÊci w zakresie prowadzenia chowu lub hodowli zwierzàt akwakultury,

a je˝eli ta dzia∏alnoÊç jest prowadzona przez okres

krótszy ni˝ 4 lata — dane z ca∏ego okresu prowadzenia tej dzia∏alnoÊci;

2) w gospodarstwie tym nie by∏y stosowane Êrodki

zwalczania nieegzotycznych chorób zakaênych

zwierzàt akwakultury i nie stwierdzono w nim

przypadków wystàpienia tych chorób;

3) gospodarstwo to zosta∏o oczyszczone i odka˝one

przed wprowadzeniem zwierzàt akwakultury, jaj

lub gamet do gospodarstwa, a nast´pnie, je˝eli

jest to konieczne, poddane od∏ogowaniu.

§ 19. Szczegó∏owe wymagania dotyczàce nadzoru

ukierunkowanego, stref buforowych, pobierania próbek do badaƒ diagnostycznych i sposobu przeprowadzania tych badaƒ, niezb´dne do uznania terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, strefy lub enklawy po∏o˝onych na tym terytorium za wolne od nieegzotycznej

choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, sà okreÊlone

w przepisach Komisji Europejskiej wydanych zgodnie

z art. 62 ust. 2 dyrektywy Rady 2006/88/WE z dnia

24 paêdziernika 2006 r. w sprawie wymogów w zakresie zdrowia zwierzàt akwakultury i produktów akwakultury oraz zapobiegania niektórym chorobom zwierzàt wodnych i zwalczania tych chorób (Dz. Urz.

UE L 328 z 24.11.2006, str. 14, z póên. zm.).

§ 20. G∏ówny Lekarz Weterynarii sporzàdza,

umieszcza na stronie internetowej administrowanej

przez G∏ówny Inspektorat Weterynarii i aktualizuje

wykaz stref i enklaw, które zosta∏y uznane za wolne od

nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, z wy∏àczeniem stref lub enklaw stanowiàcych ponad 75 % terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub

obejmujàcych obszary zlewni, które sà wykorzystywane wspólnie z innymi paƒstwami cz∏onkowskimi Unii

Europejskiej lub paƒstwami trzecimi, których wykaz

og∏asza Komisja Europejska.

§ 21. 1. Strefa lub enklawa uznane za wolne od

nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, po∏o˝one na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

nieuznanym za wolne od tej choroby, utrzymujà to

uznanie, je˝eli

1) sà obj´te nadzorem ukierunkowanym, który jest

prowadzony z uwzgl´dnieniem poziomu ryzyka;

2) w tej strefie lub enklawie nie podejrzewa si´ wystàpienia tej choroby.

2. Terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefa lub

enklawa po∏o˝one na tym terytorium, uznane za wolne od nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, utrzymujà to uznanie, je˝eli

1) sà obj´te nadzorem ukierunkowanym, który jest

prowadzony z uwzgl´dnieniem poziomu ryzyka —

w przypadku gdy warunki panujàce na tym terytorium nie sprzyjajà wystàpieniu objawów klinicznych tej choroby;

2) na tym terytorium nie podejrzewa si´ wystàpienia

tej choroby.

3. Terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznane za

wolne od nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt

akwakultury utrzymuje to uznanie, mimo nieobj´cia

nadzorem ukierunkowanym, je˝eli warunki panujàce

na tym terytorium sprzyjajà wystàpieniu objawów klinicznych tej choroby.

§ 22. 1. Uznanie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefy lub enklawy po∏o˝onych na tym terytorium za wolne od nieegzotycznej choroby zakaênej

zwierzàt akwakultury zawiesza si´, je˝eli podejrzewa

si´, ˝e na tym terytorium, w tej strefie lub enklawie zosta∏y naruszone odpowiednie warunki utrzymania tego uznania okreÊlone w § 21.

2. W przypadku zawieszenia uznania terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej, strefy lub enklawy po∏o˝onych na tym terytorium za wolne od nieegzotycznej

choroby zakaênej zwierzàt akwakultury, powiatowy lekarz weterynarii stosuje Êrodki okreÊlone w § 4 i 5 oraz

§ 12 i 13.

§ 23. Zawieszenie uznania terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefy lub enklawy po∏o˝onych na

tym terytorium za wolne od nieegzotycznej choroby

zakaênej zwierzàt akwakultury uchyla si´, je˝eli w wyniku przeprowadzonego dochodzenia epizootycznego

nie stwierdzono naruszenia warunków zachowania tego uznania okreÊlonych w § 21.

§ 24. Uznanie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefy lub enklawy po∏o˝onych na tym terytorium za wolne od nieegzotycznej choroby zakaênej

zwierzàt akwakultury cofa si´, je˝eli w wyniku przeprowadzonego dochodzenia epizootycznego stwierdzono wystàpienie tej choroby.

§ 25. Terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, stref´

lub enklaw´ po∏o˝one na tym terytorium, uznane za

wolne od nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt

akwakultury, w stosunku do których cofni´to to uznanie, ponownie uznaje si´ za wolne od tej choroby, je˝eli zosta∏y spe∏nione warunki okreÊlone odpowiednio w § 15—17.

§ 26. Zawieszenia, cofni´cia oraz ponownego

uznania terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, strefy

lub enklawy po∏o˝onych na tym terytorium za wolne

od nieegzotycznej choroby zakaênej zwierzàt akwakultury dokonuje si´ w trybie okreÊlonym dla uznania te-

Poz. 198

go terytorium, strefy lub enklawy po∏o˝onych na tym

terytorium za wolne od tej choroby, zgodnie z art. 60a

ustawy.

§ 27. Przepisów § 15—26 nie stosuje si´ do ozdobnych zwierzàt wodnych utrzymywanych w akwariach

komercyjnych, sklepach zoologicznych, sklepach

ogrodniczych, stawach ogrodowych lub hurtowniach,

je˝eli obiekty te

1) nie majà bezpoÊredniego kontaktu z wodami naturalnymi lub

2) sà wyposa˝one w system oczyszczania Êcieków

ograniczajàcy do dopuszczalnego poziomu ryzyko

przeniesienia chorób zakaênych tych zwierzàt do

wód naturalnych.

§ 28. Do wykonywania szczepieƒ przeciwko chorobom zakaênym zwierzàt akwakultury stosuje si´ szczepionki dopuszczone do obrotu zgodnie z przepisami Prawa farmaceutycznego i rozporzàdzenia (WE)

nr 726/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia

31 marca 2004 r. ustanawiajàcego wspólnotowe procedury wydawania pozwoleƒ dla produktów leczniczych stosowanych u ludzi i do celów weterynaryjnych i nadzoru nad nimi oraz ustanawiajàcego Europejskà Agencj´ Leków (Dz. Urz. UE L 136 z 30.04.2004,

str. 1, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13, t. 34, str. 229).

§ 29. Tracà moc

1) rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 15 lipca 2005 r. w sprawie szczegó∏owych

wymagaƒ weterynaryjnych dla umieszczania na

rynku zwierzàt i produktów akwakultury (Dz. U.

Nr 138, poz. 1158);

2) rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 29 marca 2005 r. w sprawie zwalczania chorób zakaênych ryb (Dz. U. Nr 60, poz. 528 i Nr 138,

poz. 1159);

3) rozporzàdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 12 kwietnia 2006 r. w sprawie zwalczania

niektórych chorób zakaênych mi´czaków (Dz. U.

Nr 73, poz. 512 oraz z 2007 r. Nr 44, poz. 282).

§ 30. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: M. Sawicki

Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 6 lutego 2009 r. (poz. 198)

WYKAZ CHORÓB ZAKAèNYCH ZWIERZÑT AKWAKULTURY

I. Egzotyczne choroby zakaêne zwierzàt akwakultury

1) epizootyczna martwica uk∏adu krwiotwórczego (Epizootic haematopoietic necrosis — EHN);

2) zakaêny zespó∏ owrzodzenia (Epizootic ulcerative syndrome — EUS);

3) bonamioza (Bonamia exitiosa);

4) perkinsoza (Perkinsus marinus);

5) mikrocytoza (Microcytos mackini);

6) zespó∏ Taura (Taura syndrome);

7) choroba ˝ó∏tej g∏owy (Yellowhead disease).

II. Nieegzotyczne choroby zakaêne zwierzàt akwakultury

1) wirusowa posocznica krwotoczna (Viral haemorrhagic septicaemia — VHS);

2) zakaêna martwica uk∏adu krwiotwórczego ryb ∏ososiowatych (Infectious haematopoietic necrosis — IHN);

3) zaka˝enie herpeswirusem koi (Koi herpes virus — KHV);

4) zakaêna anemia ∏ososi (Infectious salmon anaemia — ISA);

5) marteilioza (Marteilia refringens);

6) bonamioza (Bonamia ostreae);

7) zespó∏ WSS (White Spot Syndrome).

198

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1)

z dnia 6 lutego 2009 r.

w sprawie zwalczania chorób zakaênych zwierzàt akwakultury2)

Na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 1 lit. a—f, h oraz j

ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia

zwierzàt oraz zwalczaniu chorób zakaênych zwierzàt

(Dz. U. z 2008 r. Nr 213, poz. 1342) zarzàdza si´, co nast´puje