Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości zakładów ubezpieczeń

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla szczególne zasady rachunkowoÊci zak∏adów ubezpieczeƒ, w tym

1) tworzenie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych;

2) zakres informacji wykazywanych w informacji dodatkowej, zasady sporzàdzania skonsolidowanych

sprawozdaƒ finansowych grup kapita∏owych,

w tym zakres informacji wykazywanych w skonsolidowanych sprawozdaniach finansowych grup kapita∏owych oraz w sprawozdaniach z dzia∏alnoÊci.

§ 2. 1. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) ustawa — ustaw´ z dnia 29 wrzeÊnia 1994 r. o rachunkowoÊci;

2) ustawa o dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej — ustaw´

z dnia 22 maja 2003 r. o dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej (Dz. U. Nr 124, poz. 1151, z póên. zm.4));

3) cedenci — inne zak∏ady ubezpieczeƒ, którym zak∏ad ubezpieczeƒ udziela ochrony reasekuracyjnej

(cedenci i retrocedenci);

4) reasekuratorzy — inne zak∏ady ubezpieczeƒ udzielajàce ochrony reasekuracyjnej (reasekuratorzy

i retrocesjonariusze);

———————

1) Minister Finansów kieruje dzia∏em administracji rzàdowej

— finanse publiczne, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada

2007 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Finansów (Dz. U. Nr 216, poz. 1592).

2) Niniejsze rozporzàdzenie w zakresie swojej regulacji stanowi transpozycj´ dyrektywy 2002/83/WE z dnia 5 listopada 2002 r. dotyczàcej ubezpieczeƒ na ˝ycie (Dz. Urz. WE

L 345 z 19.12.2002; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne,

rozdz. 6, t. 6, str. 3—54, z póên. zm.).

3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y

og∏oszone w Dz. U. z 2003 r. Nr 60, poz. 535, Nr 124,

poz. 1152, Nr 139, poz. 1324 i Nr 229, poz. 2276, z 2004 r.

Nr 96, poz. 959, Nr 145, poz. 1535, Nr 146, poz. 1546

i Nr 213, poz. 2155, z 2005 r. Nr 10, poz. 66, Nr 184,

poz. 1539 i Nr 267, poz. 2252, z 2006 r. Nr 157, poz. 1119

i Nr 208, poz. 1540 oraz z 2008 r. Nr 63, poz. 393, Nr 144,

poz. 900, Nr 171, poz. 1056, Nr 214, poz. 1343 i Nr 223,

poz. 1466.

4) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 2004 r. Nr 91, poz. 870 i Nr 96, poz. 959, z 2005 r. Nr 83,

poz. 719, Nr 143, poz. 1204, Nr 167, poz. 1396, Nr 183,

poz. 1538 i Nr 184, poz. 1539, z 2006 r. Nr 157, poz. 1119,

z 2007 r. Nr 50, poz. 331, Nr 82, poz. 557, Nr 102, poz. 691

i Nr 112, poz. 769 oraz z 2008 r. Nr 171, poz. 1056 i Nr 234,

poz. 1571.

5) koasekurator wiodàcy — zak∏ad ubezpieczeƒ wybrany spoÊród uczestników umowy koasekuracyjnej do realizacji czynnoÊci okreÊlonych w tej umowie w imieniu w∏asnym i pozosta∏ych koasekuratorów;

6) sk∏adki przypisane — kwoty sk∏adek

a) z tytu∏u umów ubezpieczenia nale˝ne w okresie

sprawozdawczym, niezale˝nie od tego, czy kwoty te op∏acono — w przypadku grup dzia∏u I,

b) nale˝nych za ca∏y okres odpowiedzialnoÊci, niezale˝nie od jego d∏ugoÊci, z tytu∏u zawartych

w okresie sprawozdawczym umów ubezpieczenia, niezale˝nie od tego, czy kwoty te op∏acono

— w przypadku grup dzia∏u II, o ile d∏ugoÊç

okresu odpowiedzialnoÊci jest okreÊlona,

c) z tytu∏u umów ubezpieczenia, nale˝ne w okresie

sprawozdawczym, niezale˝nie od tego, czy kwoty te op∏acono — w przypadku grup dzia∏u II,

o ile d∏ugoÊç okresu odpowiedzialnoÊci nie jest

okreÊlona;

7) sk∏adka zarobiona — sk∏adk´ przypisanà w okresie

sprawozdawczym pomniejszonà o stan rezerwy

sk∏adek na koniec okresu sprawozdawczego i powi´kszonà o stan rezerwy sk∏adek na poczàtek

okresu sprawozdawczego;

8) sk∏adki brutto, sk∏adki przypisane brutto, sk∏adki

zarobione brutto, odszkodowania i Êwiadczenia

brutto, inne przychody brutto, inne koszty techniczne brutto, rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe brutto, wspó∏czynnik szkodowoÊci brutto —

odpowiednio pozycje przed uwzgl´dnieniem

udzia∏u reasekuratorów;

9) sk∏adki na udziale w∏asnym, sk∏adki przypisane na

udziale w∏asnym, sk∏adki zarobione na udziale

w∏asnym, odszkodowania i Êwiadczenia na udziale w∏asnym, inne przychody na udziale w∏asnym,

inne koszty techniczne na udziale w∏asnym, rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe na udziale w∏asnym — odpowiednio pozycje po uwzgl´dnieniu

udzia∏u reasekuratorów;

10) koszty akwizycji — koszty zwiàzane z zawieraniem

i odnawianiem umów ubezpieczenia obejmujàce

a) koszty bezpoÊrednie, w tym

— prowizje poÊredników ubezpieczeniowych,

— wynagrodzenia wraz z narzutami pracowników zajmujàcych si´ akwizycjà,

— koszty badaƒ lekarskich,

— koszty atestów i ekspertyz przy ocenie ryzyka

ubezpieczeniowego,

— koszty wystawienia polis,

— koszty w∏àczenia umowy do portfela,

b) koszty poÊrednie, w tym

— koszty reklamy i promocji produktów ubezpieczeniowych,

— koszty ogólne zwiàzane z badaniem wniosków i wystawianiem polis;

11) koszty likwidacji szkód i windykacji regresów —

bezpoÊrednie i poÊrednie koszty zwiàzane z wykonywaniem czynnoÊci okreÊlonych w art. 3 ust. 3

pkt 2 oraz ust. 4 pkt 2, 3 i 5 i ust. 5 pkt 1 i 2 ustawy

o dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej, w tym: wynagrodzenia wraz z narzutami, koszty ekspertyz i atestów zwiàzanych z ocenà zaistnia∏ej szkody, koszty

obs∏ugi procesu likwidacji szkody, wyp∏aty odszkodowania, post´powaƒ regresowych i windykacyjnych;

12) koszty dzia∏alnoÊci lokacyjnej — wewn´trzne i zewn´trzne koszty wynikajàce z prowadzonej przez

zak∏ad ubezpieczeƒ dzia∏alnoÊci lokacyjnej, w tym

koszty zarzàdzania lokatami, prowizje bankowe,

prowizje biur maklerskich oraz amortyzacja i koszty utrzymania nieruchomoÊci, z wy∏àczeniem

amortyzacji i kosztów utrzymania nieruchomoÊci

wykorzystywanych na w∏asne potrzeby;

13) koszty administracyjne — koszty dzia∏alnoÊci

ubezpieczeniowej niezaliczone do kosztów akwizycji, odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ lub kosztów dzia∏alnoÊci lokacyjnej, zwiàzane z inkasem sk∏adek,

zarzàdzaniem portfelem umów ubezpieczenia,

umów reasekuracji oraz ogólnym zarzàdzaniem

zak∏adem ubezpieczeƒ, w tym: amortyzacja oraz

koszty utrzymania biur i nieruchomoÊci wykorzystywanych na w∏asne potrzeby, koszty pocztowe

i telekomunikacyjne, koszty us∏ug obcych, koszty

zu˝ycia energii, materia∏ów, amortyzacja Êrodków

trwa∏ych i wartoÊci niematerialnych i prawnych,

wynagrodzenia wraz z narzutami, koszty podró˝y

s∏u˝bowych oraz koszty reklamy, z wy∏àczeniem

kosztów reklamy zwiàzanych z produktem ubezpieczeniowym; w kosztach administracyjnych nie

ujmuje si´ kosztów zwiàzanych z wykonywaniem

czynnoÊci okreÊlonych w art. 3 ust. 7 i 8 ustawy

o dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej — koszty te ujmuje si´ w pozosta∏ych kosztach operacyjnych;

14) stopa techniczna — stop´ oprocentowania stosowanà przy obliczaniu

a) rezerw techniczno-ubezpieczeniowych w dziale

ubezpieczeƒ na ˝ycie oraz

b) rezerw na skapitalizowanà wartoÊç rent w dziale pozosta∏ych ubezpieczeƒ osobowych oraz

ubezpieczeƒ majàtkowych;

15) suma kapita∏u, z zastrze˝eniem ust. 2

a) dla ubezpieczenia na ca∏e ˝ycie — sum´ ubezpieczenia,

b) dla ubezpieczeƒ, gdzie Êwiadczenie jest p∏atne

na koniec okresu ubezpieczenia — sum´ ubezpieczenia w wysokoÊci p∏atnej na koniec okresu

ubezpieczenia,

c) dla rent odroczonych — skapitalizowanà wartoÊç renty w momencie rozpocz´cia p∏atnoÊci

renty,

Poz. 1634

d) dla ubezpieczeƒ z ubezpieczeniowym funduszem kapita∏owym niewymienionych wczeÊniej — mniejszà z wartoÊci

— sum´ ubezpieczenia na wypadek Êmierci,

— wartoÊç jednostek uczestnictwa wynikajàcà

z danej umowy ubezpieczenia, powi´kszonà

o sum´ sk∏adek, które zostanà zap∏acone do

koƒca trwania umowy ubezpieczenia, jednak

nie d∏u˝ej ni˝ do 75. roku ˝ycia ubezpieczonego;

16) wspó∏czynnik szkodowoÊci — stosunek odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ, z uwzgl´dnieniem zmiany stanu

rezerw na niewyp∏acone odszkodowania i Êwiadczenia, do sk∏adki zarobionej; przy kalkulacji

wskaênika uwzgl´dnia si´ koszty likwidacji szkód,

koszty windykacji regresów i koszty poniesione

w celu uzyskania dotacji, a tak˝e regresy, odzyski

i dotacje otrzymane;

17) klasy rachunkowe — w przypadku

a) dzia∏u I — ∏àcznie wszystkie grupy ubezpieczeƒ,

b) dzia∏u II — odpowiednio nast´pujàce klasy rachunkowe

— 01 nast´pstwa wypadków i choroba (grupa 1

i 2),

— 02 komunikacyjne — odpowiedzialnoÊç cywilna (grupa 10),

— 03 komunikacyjne pozosta∏e (grupa 3),

— 04 morskie, lotnicze i transportowe (grupy 4,

5, 6, 7),

— 05 od ognia i innych szkód rzeczowych (grupy 8, 9),

— 06 odpowiedzialnoÊç cywilna (grupy 11, 12,

13),

— 07 kredyt i gwarancje (grupy 14, 15),

— 08 Êwiadczenie pomocy (grupa 18),

— 09 ochrona prawna (grupa 17),

— 10 pozosta∏e (grupa 16);

18) jednostka dominujàca, jednostka zale˝na, jednostka wspó∏zale˝na, jednostka stowarzyszona, jednostka podporzàdkowana, jednostki powiàzane

z jednostkà — odpowiednio jednostki w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 37 oraz pkt 39—43 ustawy;

19) grupa kapita∏owa — grup´ kapita∏owà w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 44 ustawy;

20) strony powiàzane — strony powiàzane w rozumieniu ust. 4 pkt 2 za∏àcznika nr 1 do ustawy;

21) udzia∏y, skorygowana cena nabycia, aktywa finansowe przeznaczone do obrotu, po˝yczki udzielone

i nale˝noÊci w∏asne, aktywa finansowe utrzymywane do terminu wymagalnoÊci, aktywa finansowe dost´pne do sprzeda˝y, wartoÊç godziwa —

odpowiednio poj´cia okreÊlone w art. 3 ust. 1

pkt 4, art. 28 ust. 8a ustawy, w § 6—9 oraz § 15 rozporzàdzenia Ministra Finansów z dnia 12 grudnia

2001 r. w sprawie szczegó∏owych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu

prezentacji instrumentów finansowych (Dz. U.

Nr 149, poz. 1674, z 2004 r. Nr 31, poz. 266,

z 2005 r. Nr 256, poz. 2146 oraz z 2008 r. Nr 228,

poz. 1508);

22) g∏ówny oddzia∏ oraz oddzia∏ zagranicznego zak∏adu ubezpieczeƒ — odpowiednio g∏ówny oddzia∏

oraz oddzia∏, w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 3 i 6

ustawy o dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej;

23) jednostka macierzysta — zak∏ad, który jest g∏ównym miejscem wykonywania dzia∏alnoÊci, w rozumieniu ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie

dzia∏alnoÊci gospodarczej (Dz. U. z 2007 r. Nr 155,

poz. 1095, z póên. zm.5));

24) lokaty wolnych Êrodków — lokaty zak∏adu ubezpieczeƒ nieuznane przez kierownika jednostki za

lokaty, które mogà byç wykorzystane na sp∏at´ zobowiàzaƒ wynikajàcych z zawartych umów ubezpieczenia;

25) koszt odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ ustalany dla roku

kalendarzowego zaistnienia szkody na potrzeby

wyliczenia oszacowania, o którym mowa w § 35

ust. 1 — odszkodowania i Êwiadczenia wyp∏acone

brutto powi´kszone o stan rezerw na niewyp∏acone odszkodowania i Êwiadczenia z tytu∏u szkód zaistnia∏ych do dnia bilansowego; przy ustalaniu

kosztu odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ uwzgl´dnia si´

koszty likwidacji szkód, a nie uwzgl´dnia si´ regresów i odzysków oraz kosztów windykacji z nimi

zwiàzanych oraz dotacji i kosztów poniesionych

w celu ich uzyskania;

26) dotacja — dotacj´ celowà otrzymanà przez zak∏ad

ubezpieczeƒ na pokrycie cz´Êci odszkodowaƒ nale˝nych producentom rolnym z tytu∏u szkód spowodowanych przez susz´ w rozumieniu ustawy

z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierzàt gospodarskich (Dz. U. Nr 150,

poz. 1249, z póên. zm.6));

Poz. 1634

§ 3. 1. Przepisy rozporzàdzenia dotyczàce ubezpieczeƒ na ˝ycie (grupy 1—5 dzia∏u I) stosuje si´ równie˝

do ubezpieczeƒ uj´tych w grupach 1, 2, 10—13 dzia∏u II,

z uwzgl´dnieniem istniejàcych ró˝nic wynikajàcych

z istoty tych ubezpieczeƒ.

2. W przypadku gdy z umów ubezpieczenia zaliczanych do dzia∏u II powstanà Êwiadczenia p∏atne

okresowo w formie rent, rezerw´ na skapitalizowanà

wartoÊç rent ustala si´ przy zastosowaniu metody aktuarialnej w trybie przewidzianym dla ubezpieczeƒ na

˝ycie (grupy 1—5 dzia∏u I) zgodnie z § 39.

§ 4. G∏ówne oddzia∏y oraz oddzia∏y zagranicznych

zak∏adów ubezpieczeƒ stosujà zasady rachunkowoÊci

okreÊlone przez jednostk´ macierzystà, o ile nie sà

sprzeczne z przepisami ustawy.

Rozdzia∏ 2

Prowadzenie ksiàg rachunkowych zak∏adu

ubezpieczeƒ i dokumentacja ubezpieczeniowa

§ 5. 1. Ksi´gi rachunkowe zak∏adu ubezpieczeƒ sà

prowadzone zgodnie z przepisami ustawy.

2. W przypadku prowadzenia dzia∏alnoÊci w dziale I

grupa 3 tworzone ze sk∏adek ubezpieczeniowych i inwestowane w sposób okreÊlony w umowie ubezpieczenia aktywa ubezpieczeniowych funduszy kapita∏owych podlegajà wydzieleniu.

3. W ramach dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej zak∏ad

ubezpieczeƒ rejestruje na bie˝àco w szczególnoÊci

1) zawarte umowy ubezpieczenia;

2) zawarte umowy reasekuracji czynnej;

27) koszty poniesione w celu uzyskania dotacji —

koszty zwiàzane z przygotowaniem wniosku o dotacj´ i rozliczeniem dotacji, w szczególnoÊci wynagrodzenia wraz z narzutami, koszty us∏ug obcych,

koszty przygotowania sprawozdaƒ z rozliczenia

dotacji, a tak˝e koszty poniesione w zwiàzku

z przystosowaniem systemów informatycznych,

niezb´dnych do prawid∏owej obs∏ugi dotacji;

3) zawarte umowy cesji ochrony ubezpieczeniowej

(reasekuracji biernej);

28) grupy i rodzaje ubezpieczeƒ — grupy i rodzaje

ubezpieczeƒ, o których mowa w art. 4 ustawy

o dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej.

4. Zak∏ad ubezpieczeƒ aktualizuje, z zachowaniem

mo˝liwoÊci weryfikacji uprzednio dokonanych zapisów, ksi´gi rachunkowe oraz rejestry co najmniej na

koniec ka˝dego miesiàca.

2. Dla wszystkich przypadków, o których mowa

w ust. 1 pkt 15, nie uwzgl´dnia si´ przyznawanych

premii. W umowach ubezpieczenia, o których mowa

w ust. 1 pkt 15, w których okres op∏acania sk∏adki jest

krótszy ni˝ okres trwania umowy ubezpieczenia, suma

kapita∏u oznacza wartoÊç rezerwy matematycznej dla

ryzyka Êmierci lub do˝ycia wyliczonej na koniec okresu op∏acania sk∏adki.

———————

5) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y

og∏oszone w Dz. U. z 2007 r. Nr 180, poz. 1280 oraz

z 2008 r. Nr 70, poz. 416, Nr 116, poz. 732, Nr 141, poz. 888,

Nr 171, poz. 1056 i Nr 216, poz. 1367.

6) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 2006 r. Nr 120, poz. 825 i Nr 157, poz. 1119, z 2007 r.

Nr 49, poz. 328 oraz z 2008 r. Nr 145, poz. 918.

4) zg∏oszone szkody;

5) regresy i odzyski z tytu∏u zawartych umów ubezpieczenia;

6) ubezpieczeniowe fundusze kapita∏owe.

5. G∏ówne oddzia∏y zagranicznych zak∏adów ubezpieczeƒ majà obowiàzek prowadzenia rejestrów,

o których mowa w ust. 3.

6. Oddzia∏y zagranicznych zak∏adów ubezpieczeƒ

sà zwolnione z obowiàzku prowadzenia rejestrów,

o których mowa w ust. 3, pod warunkiem ˝e przepisy

obowiàzujàce w kraju jednostki macierzystej nak∏adajà na zagraniczny zak∏ad ubezpieczeƒ obowiàzek gromadzenia informacji co najmniej w zakresie okreÊlonym w rozporzàdzeniu.

§ 6. 1. Rejestr zawartych umów ubezpieczenia nale˝y prowadziç w sposób umo˝liwiajàcy uzyskanie

o umowie ubezpieczenia co najmniej nast´pujàcych

informacji

1) grupa i rodzaj ubezpieczeƒ, których umowa ubezpieczenia dotyczy;

2) dane identyfikujàce umow´ ubezpieczenia (numer

polisy, data rejestracji polisy, data wystawienia

polisy, data zawarcia umowy);

3) dane identyfikujàce ubezpieczajàcego, w przypadku zaÊ umów indywidualnych równie˝ dane identyfikujàce ubezpieczonego i uposa˝onych z umowy ubezpieczenia;

4) dane identyfikujàce poÊrednika ubezpieczeniowego, je˝eli umowa ubezpieczenia zosta∏a zawarta za

jego poÊrednictwem;

5) okres ubezpieczenia, nale˝na sk∏adka lub sposób

jej obliczenia oraz suma ubezpieczenia lub suma

gwarancyjna, w przypadku zaÊ umów ubezpieczenia z ubezpieczeniowym funduszem kapita∏owym

— wartoÊci jednostek funduszu lub funduszy przys∏ugujàcych ubezpieczonemu.

2. Zawarte umowy koasekuracji powinny byç wyodr´bniane w rejestrze i zawieraç dane identyfikujàce

koasekuratora wiodàcego.

3. W przypadku umów koasekuracji dane dotyczàce wielkoÊci nale˝nej sk∏adki oraz sumy ubezpieczenia

lub sumy gwarancyjnej, o których mowa w ust. 1

pkt 5, podlegajà rejestracji w cz´Êci przypadajàcej na

zak∏ad ubezpieczeƒ, a w przypadku solidarnej odpowiedzialnoÊci zak∏adu dodatkowo dane o ca∏kowitej

wysokoÊci sk∏adki oraz o pe∏nym zakresie odpowiedzialnoÊci wynikajàcym z umowy.

4. W przypadku ubezpieczeƒ obj´tych umowami

generalnymi, o których mowa w § 7 ust. 2 pkt 3, mo˝e mieç zastosowanie zbiorcza rejestracja umów

ubezpieczenia, pod warunkiem ewidencji informacji

okreÊlonych w ust. 1 w odniesieniu do ka˝dego ubezpieczajàcego oddzielnie oraz dodatkowo danych

umo˝liwiajàcych ustalanie zakresu odpowiedzialnoÊci

zak∏adu ubezpieczeƒ.

5. W przypadku grupowych umów ubezpieczenia

dane, o których mowa w ust. 1 pkt 5, podlegajà rejestracji w wartoÊciach przypadajàcych na ka˝dego

ubezpieczonego.

§ 7. 1. Podstaw´ ewidencji sk∏adki przypisanej stanowi kopia polisy ubezpieczeniowej lub inny dokument potwierdzajàcy zawarcie umowy ubezpieczenia,

w tym aneksy do zawieranych umów ubezpieczenia

zawierajàce obliczenie sk∏adki, zwane dalej „dokumentami ubezpieczeniowymi”. Dokumenty ubezpieczeniowe okreÊlajà co najmniej: strony umowy ubezpieczenia, zakres odpowiedzialnoÊci zak∏adu ubezpieczeƒ, okres ubezpieczenia, wysokoÊç sumy ubezpieczenia lub gwarancyjnej oraz wysokoÊç nale˝nej

sk∏adki.

2. Zestawienia zbiorcze dokumentów ubezpieczeniowych mogà mieç zastosowanie

1) w przypadku, gdy dokument ubezpieczenia jest

wydawany z chwilà op∏acenia ca∏ej sk∏adki;

Poz. 1634

2) w rozliczeniach z poÊrednikami ubezpieczeniowymi — w odniesieniu do ka˝dego poÊrednika oddzielnie;

3) w rozliczeniach z ubezpieczajàcymi z tytu∏u ubezpieczeƒ obj´tych umowami generalnymi — w odniesieniu do ka˝dego ubezpieczajàcego oddzielnie.

3. Zestawienia zbiorcze dokumentów ubezpieczenia sporzàdza si´ wed∏ug grup i rodzajów ubezpieczeƒ.

4. Polisy lub inne dokumenty potwierdzajàce zawarcie umowy ubezpieczenia wraz z wszelkimi za∏àcznikami oraz dodatkowymi dokumentami zwiàzanymi

z umowà ubezpieczenia nale˝y wystawiaç w sposób

chronologiczny, uniemo˝liwiajàcy ich podwójnà rejestracj´.

5. Niewykorzystane druki polis oraz inne druki Êcis∏ego zarachowania potwierdzajàce zawarcie umowy

ubezpieczenia nale˝y inwentaryzowaç co najmniej raz

w roku obrotowym, a ewentualne ró˝nice w liczbie

tych druków — rozliczaç w tym samym roku obrotowym.

6. Ewidencj´ sk∏adki przypisanej nale˝y prowadziç

w sposób umo˝liwiajàcy identyfikacj´ umowy ubezpieczenia, której sk∏adka dotyczy.

§ 8. Rejestr zawartych umów reasekuracji czynnej

nale˝y prowadziç w sposób umo˝liwiajàcy uzyskanie

co najmniej nast´pujàcych informacji

1) danych identyfikujàcych umow´ reasekuracji (rodzaj umowy, numer umowy);

2) danych identyfikujàcych cedenta oraz danych

identyfikujàcych brokera, je˝eli umowa zosta∏a zawarta za jego poÊrednictwem;

3) daty rejestracji umowy reasekuracji, daty wejÊcia

w ˝ycie umowy oraz okresu obowiàzywania umowy;

4) grup i rodzajów ubezpieczeƒ obj´tych umowà;

5) danych umo˝liwiajàcych ustalenie udzia∏u oraz

maksymalnej odpowiedzialnoÊci zak∏adu ubezpieczeƒ w umowie reasekuracji czynnej;

6) danych umo˝liwiajàcych ustalenie na dzieƒ bilansowy salda rozliczeƒ z ka˝dym cedentem z umowy

reasekuracji czynnej.

§ 9. Rejestr zawartych umów cesji ochrony ubezpieczeniowej nale˝y prowadziç w sposób umo˝liwiajàcy uzyskanie co najmniej nast´pujàcych informacji

1) okreÊlenia rodzaju umowy reasekuracji oraz numeru umowy, je˝eli wyst´puje;

2) danych identyfikujàcych reasekuratorów i ich

udzia∏ów w cesji oraz danych identyfikujàcych

brokera, je˝eli umowa zosta∏a zawarta za jego poÊrednictwem;

3) daty rejestracji umowy reasekuracji, daty wejÊcia

w ˝ycie umowy oraz okresu obowiàzywania umowy;

4) grup i rodzajów ubezpieczeƒ obj´tych umowà reasekuracji;

5) danych umo˝liwiajàcych ustalenie udzia∏u w∏asnego oraz maksymalnej odpowiedzialnoÊci zak∏adu ubezpieczeƒ w umowie reasekuracji biernej;

6) danych umo˝liwiajàcych ustalenie na dzieƒ bilansowy salda rozliczeƒ z ka˝dym reasekuratorem

z umowy reasekuracji biernej.

§ 10. Podstaw´ zapisów w rejestrach, o których

mowa w § 8 i 9, stanowià umowa reasekuracji oraz

wystawiane na jej podstawie odpowiednie dokumenty rozliczeniowe (rachunki techniczne) lub inne dokumenty okreÊlajàce co najmniej: strony umowy, rodzaje ryzyk obj´tych umowà, okres obowiàzywania umowy, dane umo˝liwiajàce ustalenie zakresu ochrony

reasekuracyjnej oraz wszelkie niezb´dne dane umo˝liwiajàce ustalenie udzia∏u zak∏adu ubezpieczeƒ

w umowie, w szczególnoÊci w zakresie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, jak równie˝ w zakresie podzia∏u zysku z umowy, je˝eli wynika to z warunków

umowy.

§ 11. 1. Rejestry w zakresie szkód (roszczeƒ) zg∏oszonych sà prowadzone w sposób umo˝liwiajàcy uzyskanie dla ka˝dej szkody oddzielnie co najmniej nast´pujàcych informacji

1) daty i numeru rejestracji szkody, daty wystàpienia

szkody oraz daty zg∏oszenia szkody (roszczenia);

2) danych identyfikujàcych umow´ ubezpieczenia,

której szkoda dotyczy;

3) grupy i rodzaju ubezpieczenia, którego szkoda dotyczy;

4) danych identyfikujàcych osob´ trzecià, je˝eli jest

ustalony sprawca szkody;

5) wartoÊci roszczenia odszkodowawczego lub jego

oszacowania;

6) wartoÊci (cz´Êci lub ca∏oÊci) wyp∏aconego odszkodowania i daty wyp∏aty;

7) wartoÊci niewyp∏aconego odszkodowania uj´tego

w rezerwie.

2. Rejestry nale˝y prowadziç w sposób umo˝liwiajàcy sporzàdzenie na dzieƒ bilansowy wykazu szkód

zg∏oszonych do zak∏adu ubezpieczeƒ, o których mowa

w § 12 ust. 3, w podziale na lata kalendarzowe zg∏oszenia szkody oraz w podziale na lata zaistnienia szkody.

Poz. 1634

2. Dokumentacja szkodowa zawiera ponumerowane dokumenty dotyczàce zdarzenia i zwiàzanego

z nim zg∏oszenia szkody, dokumenty przedstawiajàce

opis elementów szkody, szczegó∏y wp∏at i wyp∏at

zwiàzanych ze szkodà.

3. Na dzieƒ bilansowy, dla ka˝dej grupy ubezpieczeƒ oddzielnie, sporzàdza si´, z zastrze˝eniem ust. 5

1) wykaz szkód zg∏oszonych w okresie sprawozdawczym obejmujàcy dla ka˝dej szkody: numer rejestracji szkody, dat´ zg∏oszenia szkody, dat´ zajÊcia

szkody, kwoty wyp∏acone w bie˝àcym okresie

sprawozdawczym z tytu∏u tej szkody, wartoÊç

utworzonej na koniec okresu sprawozdawczego

rezerwy na szkod´ zg∏oszonà;

2) wykaz szkód zg∏oszonych w poprzednich okresach

sprawozdawczych, a niezlikwidowanych do koƒca

poprzedniego okresu sprawozdawczego, obejmujàcy dla ka˝dej szkody: numer rejestracji szkody, dat´

zg∏oszenia szkody, dat´ zajÊcia szkody, wartoÊç

utworzonej na koniec poprzedniego okresu sprawozdawczego rezerwy na szkod´ zg∏oszonà, kwoty

wyp∏acone w bie˝àcym okresie sprawozdawczym

oraz wartoÊç utworzonej na koniec okresu sprawozdawczego rezerwy na szkod´ zg∏oszonà.

4. Zak∏ady ubezpieczeƒ, które nie ustalajà rezerwy

na niewyp∏acone odszkodowania metodà indywidualnà w wykazie szkód zg∏oszonych, odpowiednio zamiast wartoÊci rezerwy na szkod´ zg∏oszonà dla ka˝dej

szkody oddzielnie przedstawiajà ∏àcznà wartoÊç utworzonej dla tych szkód rezerwy na szkody zg∏oszone.

5. Na dzieƒ bilansowy sporzàdza si´, oprócz wykazu okreÊlonego w ust. 3, wykaz szkód, z tytu∏u których

zak∏ad ubezpieczeƒ odmówi∏ wyp∏aty cz´Êci lub ca∏oÊci odszkodowania, wierzyciel zaÊ wystàpi∏ na drog´

post´powania sàdowego. Powy˝szy wykaz obejmuje

dla ka˝dej szkody oddzielnie: numer rejestracji szkody, dat´ zg∏oszenia szkody, dat´ zaistnienia szkody,

wartoÊç spornej kwoty roszczenia, koszty procesu sàdowego, ∏àcznie zaÊ dla szkód, z tytu∏u których zak∏ad

ubezpieczeƒ odmówi∏ wyp∏aty cz´Êci lub ca∏oÊci odszkodowania — wartoÊç rezerwy na sprawy sporne

z tytu∏u szkód zg∏oszonych.

§ 13. 1. Rejestry regresów i odzysków nale˝y prowadziç wy∏àcznie dla dzia∏alnoÊci bezpoÊredniej oraz

w sposób umo˝liwiajàcy uzyskanie co najmniej nast´pujàcych informacji

1) numeru rejestracji szkody oraz wartoÊci szkody,

której regres lub odzysk dotyczy;

2) danych identyfikujàcych

a) d∏u˝nika — w przypadku regresów,

b) przedmiot odzysku — w przypadku odzysków;

3. Rejestry w zakresie szkód, o których mowa

w ust. 1, prowadzi si´ wy∏àcznie dla dzia∏alnoÊci bezpoÊredniej.

3) wartoÊci roszczeƒ;

§ 12. 1. Dla ka˝dej szkody jest tworzona dokumentacja szkodowa opatrzona numerem rejestracji szkody.

2. Rejestry nale˝y prowadziç w sposób umo˝liwiajàcy ustalenie wartoÊci regresów i odzysków zwiàzanych z danà szkodà, jak równie˝ ustalenie wartoÊci

4) wartoÊci otrzymanych regresów i odzysków.

regresów i odzysków w podziale na lata zg∏oszenia

szkody oraz lata zaistnienia szkody, których regresy

i odzyski dotyczà.

§ 14. 1. Zak∏ad ubezpieczeƒ prowadzàcy dzia∏alnoÊç w grupie 3 dzia∏u I prowadzi rejestry funduszy

odr´bnie dla ka˝dego ubezpieczeniowego funduszu

kapita∏owego.

2. Rejestr funduszu s∏u˝y ustaleniu wartoÊci aktywów netto przypadajàcych na jednostk´ rozrachunkowà funduszu, a w przypadku gdy ryzyko lokaty ponosi zak∏ad ubezpieczeƒ — odpowiednio wartoÊci zobowiàzania przypadajàcego na jednostk´.

3. Przychody i koszty oraz aktywa i pasywa danego funduszu nie mogà byç kompensowane z innymi

przychodami i kosztami oraz aktywami i pasywami zak∏adu ubezpieczeƒ.

4. W przypadku ubezpieczeƒ na ˝ycie, je˝eli ryzyko

lokaty ponosi ubezpieczajàcy, rejestry funduszu prowadzi si´ w sposób umo˝liwiajàcy ustalenie wartoÊci

lokaty, o której mowa w § 40.

5. Rejestry prowadzi si´ w sposób umo˝liwiajàcy

ustalenie wielkoÊci wyodr´bnionych aktywów funduszu oraz zmian wielkoÊci tych aktywów w okresie

sprawozdawczym, w tym co najmniej ustalenie dla

ka˝dego funduszu

1) wartoÊci sk∏adek otrzymanych przez zak∏ad ubezpieczeƒ i przeznaczonych na fundusz (przed potràceniem wszelkich op∏at z rachunku jednostek) oraz

wartoÊci przychodów z lokat — w ramach przychodów funduszu;

2) wartoÊci op∏at potràcanych ze sk∏adek, wartoÊci

op∏at potràcanych ze Êrodków funduszu, wartoÊci

kosztów zarzàdzania lokatami funduszu — w ramach kosztów funduszu;

3) stanów oraz zmian aktywów i zobowiàzaƒ funduszu, w szczególnoÊci w zakresie lokat funduszu;

4) wartoÊci aktywów zak∏adu ubezpieczeƒ przeznaczonych na zwi´kszenie ubezpieczeniowego funduszu kapita∏owego w przypadku, gdy gwarantowana stopa zwrotu z lokat funduszu jest wy˝sza

od faktycznie osiàgni´tej przez zak∏ad ubezpieczeƒ

w okresie sprawozdawczym.

6. Rejestry nale˝y prowadziç w sposób umo˝liwiajàcy ustalenie wartoÊci nabycia jednostek uczestnictwa przydzielonych ka˝demu ubezpieczonemu, wartoÊci bie˝àcej tych jednostek oraz wartoÊci jednostek,

po której sà one umarzane.

§ 15. 1. W ubezpieczeniach dzia∏u II poniesione

w okresie sprawozdawczym koszty akwizycji w cz´Êci

przypadajàcej na przysz∏e okresy sprawozdawcze sà

rozliczane w czasie, na zasadach obowiàzujàcych przy

tworzeniu rezerwy sk∏adek.

2. Przeniesione na przysz∏e okresy sprawozdawcze

koszty akwizycji, o których mowa w ust. 1, sà ujmowane w aktywach bilansu.

Poz. 1634

3. W przypadku rozwiàzania umowy ubezpieczenia aktywowane koszty akwizycji dotyczàce tej umowy sà ujmowane w koszty w tym samym miesiàcu,

w którym nast´puje rozwiàzanie umowy ubezpieczenia.

§ 16. 1. W ubezpieczeniach dzia∏u I poniesione

w okresie sprawozdawczym koszty akwizycji w cz´Êci

przypadajàcej na przysz∏e okresy sprawozdawcze sà

rozliczane w czasie.

2. Przeniesione na przysz∏e okresy sprawozdawcze

koszty akwizycji, o których mowa w ust. 1, sà ujmowane w aktywach bilansu, pod warunkiem ˝e nie zosta∏y

uwzgl´dnione w wyliczeniu rezerwy ubezpieczeƒ na

˝ycie.

3. W ubezpieczeniach dzia∏u I koszty akwizycji

podlegajà rozliczeniu w czasie wy∏àcznie przy zastosowaniu metod aktuarialnych.

4. W przypadku rozwiàzania umowy ubezpieczenia przed terminem aktywowane koszty akwizycji dotyczàce tej umowy sà ujmowane w koszty w tym samym miesiàcu, w którym nast´puje rozwiàzanie umowy ubezpieczenia.

5. Koszty akwizycji nie podlegajà aktywowaniu

w ubezpieczeniach na ˝ycie, gdy ryzyko lokaty ponosi

ubezpieczajàcy, je˝eli dla tych ubezpieczeƒ nie jest

okreÊlona cz´stotliwoÊç i wysokoÊç op∏acanej sk∏adki,

jak równie˝ w ubezpieczeniach ze sk∏adkà jednorazowà skalkulowanà przy za∏o˝eniu wyp∏aty prowizji

akwizycyjnej.

§ 17. 1. W odniesieniu do transakcji po∏àczenia

z innym zak∏adem ubezpieczeƒ lub przej´cia innego

zak∏adu ubezpieczeƒ stosuje si´ odpowiednio przepisy rozdzia∏u 4a ustawy.

2. W odniesieniu do transakcji przeniesienia portfela ubezpieczeƒ stosuje si´ te same przepisy co do

transakcji przej´cia innego zak∏adu ubezpieczeƒ, z zastrze˝eniem ust. 3—5.

3. Na dzieƒ przej´cia portfela ubezpieczeƒ rezerwy

techniczno-ubezpieczeniowe sà wyceniane wed∏ug

zasad obowiàzujàcych w zak∏adzie ubezpieczeƒ przejmujàcym, powsta∏e zaÊ z tego tytu∏u ró˝nice odpowiednio zwi´kszajà lub zmniejszajà powsta∏à w wyniku przej´cia wartoÊç firmy lub ujemnà wartoÊç firmy.

4. WartoÊç firmy powsta∏a w wyniku przej´cia

portfela ubezpieczeƒ ulega umorzeniu proporcjonalnie do terminów rozwiàzywania przej´tych rezerw

techniczno-ubezpieczeniowych, ale nie mo˝e przekroczyç 5 lat. W przypadkach uzasadnionych szczególnym charakterem przejmowanych zobowiàzaƒ zak∏ad

ubezpieczeƒ mo˝e wyd∏u˝yç termin umorzenia wartoÊci firmy do 20 lat.

5. Je˝eli w wyniku zaistnia∏ych po dniu przeniesienia portfela zdarzeƒ lub uzyskanych informacji stwierdzono, ˝e wartoÊç bilansowa aktywów i zobowiàzaƒ

okreÊlona na dzieƒ przeniesienia portfela by∏a niew∏aÊciwa, nale˝y dokonaç do koƒca nast´pnego roku obrotowego, po roku, w którym nastàpi∏o przeniesienie

portfela ubezpieczeƒ, odpowiedniej korekty wartoÊci

firmy lub ujemnej wartoÊci firmy, pod warunkiem ˝e

jednostka przewiduje odzyskanie wartoÊci korekty

z przysz∏ych korzyÊci ekonomicznych. W przeciwnym

przypadku korekt´ takà zalicza si´ odpowiednio do

pozosta∏ych przychodów lub kosztów operacyjnych.

§ 18. W przypadku likwidacji szkód komunikacyjnych zgodnie z postanowieniami Jednolitego Porozumienia mi´dzy Biurami Narodowymi - Regulaminu

Wewn´trznego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 15

ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiàzkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152, z póên. zm.7)), dowodem ksi´gowym stanowiàcym podstaw´ ewidencji

zdarzenia gospodarczego mo˝e byç dokument obcià˝eniowy przes∏any w formie okreÊlonej w tym Regulaminie.

Rozdzia∏ 3

Szczególne zasady rachunkowoÊci w zakresie lokat

§ 19. 1. Zak∏ad ubezpieczeƒ dokonuje, z zachowaniem zasady ostro˝noÊci, wyceny lokat na dzieƒ bilansowy, z zastrze˝eniem ust. 2

1) aktywów finansowych przeznaczonych do obrotu

oraz aktywów finansowych dost´pnych do sprzeda˝y, gdy mo˝liwe jest ustalenie wartoÊci godziwej w sposób wiarygodny — wed∏ug wartoÊci godziwej;

2) aktywów finansowych przeznaczonych do obrotu

oraz aktywów finansowych dost´pnych do sprzeda˝y, gdy wartoÊci godziwej nie mo˝na wiarygodnie ustaliç

a) w przypadku aktywów finansowych, dla których

jest ustalony termin wymagalnoÊci — wed∏ug

skorygowanej ceny nabycia, z uwzgl´dnieniem

odpisów z tytu∏u trwa∏ej utraty wartoÊci,

b) w przypadkach innych ni˝ okreÊlone w lit. a —

wed∏ug ceny nabycia, z uwzgl´dnieniem odpisów z tytu∏u trwa∏ej utraty wartoÊci;

3) aktywów finansowych utrzymywanych do terminu wymagalnoÊci — wed∏ug skorygowanej ceny

nabycia, z uwzgl´dnieniem odpisów z tytu∏u trwa∏ej utraty wartoÊci;

4) po˝yczek udzielonych i nale˝noÊci w∏asnych —

wed∏ug skorygowanej ceny nabycia, z uwzgl´dnieniem odpisów z tytu∏u trwa∏ej utraty wartoÊci;

5) udzia∏ów w jednostkach podporzàdkowanych —

metodà praw w∏asnoÊci;

6) nieruchomoÊci — wed∏ug ceny nabycia lub kosztu

wytworzenia, pomniejszonej o wartoÊç naliczonego na dzieƒ bilansowy umorzenia, z uwzgl´dnieniem trwa∏ej utraty wartoÊci;

———————

7) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 2004 r. Nr 26, poz. 225, Nr 96, poz. 959, Nr 141,

poz. 1492, Nr 273, poz. 2703 i Nr 281, poz. 2778, z 2005 r.

Nr 167, poz. 1396, z 2006 r. Nr 157, poz. 1119, z 2007 r.

Nr 49, poz. 328, Nr 82, poz. 557, Nr 102, poz. 691 i Nr 133,

poz. 922 oraz z 2008 r. Nr 225, poz. 1486.

Poz. 1634

7) pozosta∏ych lokat — wed∏ug ceny nabycia lub

kosztu wytworzenia, z uwzgl´dnieniem trwa∏ej

utraty wartoÊci.

2. Lokaty, których ryzyko ponosi ubezpieczajàcy,

sà wyceniane przez zak∏ad ubezpieczeƒ prowadzàcy

dzia∏alnoÊç w dziale ubezpieczeƒ na ˝ycie wed∏ug

wartoÊci godziwej.

3. Nale˝noÊci depozytowe od cedentów sà wyceniane w kwocie wymaganej zap∏aty okreÊlanej zgodnie z warunkami umowy reasekuracji, uwzgl´dniajàcej, w przypadku gdy depozyt stanowi instrument

finansowy, równie˝ wycen´ tego instrumentu. Przy

wycenie depozytu uwzgl´dnia si´ ewentualne odpisy

z tytu∏u trwa∏ej utraty wartoÊci.

§ 20. 1. Zak∏ad ubezpieczeƒ, zarzàdzajàc odpowiednio portfelami aktywów finansowych przeznaczonych do obrotu, utrzymywanych do terminu wymagalnoÊci oraz dost´pnych do sprzeda˝y, uwzgl´dnia w szczególnoÊci dotychczasowe i prognozowane

wp∏ywy i wydatki z tytu∏u prowadzonej dzia∏alnoÊci

operacyjnej oraz dzia∏alnoÊci inwestycyjnej, terminy

wymagalnoÊci zobowiàzaƒ wynikajàcych z zawartych

umów ubezpieczenia, w oparciu o przyj´tà przez zak∏ad ubezpieczeƒ strategi´ inwestycyjnà, a w przypadku ubezpieczeƒ dzia∏u I grupa 3 w oparciu o zasady

okreÊlone w regulaminie lokowania Êrodków ubezpieczeniowego funduszu kapita∏owego, o którym mowa

w art. 13 ust. 4 pkt 3 ustawy o dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej.

2. Przy ustalaniu trwa∏ej utraty wartoÊci aktywów

finansowych, o której mowa w § 19, uwzgl´dnia si´

sytuacj´ finansowà podmiotów, w których te aktywa

zosta∏y ulokowane, spadek wartoÊci aktywów netto

tych podmiotów, zaistnia∏y pomi´dzy dniem ich nabycia a dniem bilansowym, przypadajàcy na posiadane

przez zak∏ad ubezpieczeƒ aktywa finansowe. W przypadku aktywów finansowych obj´tych gwarancjami

przy ustalaniu trwa∏ej utraty wartoÊci uwzgl´dnia si´

równie˝ sytuacj´ finansowà gwaranta.

§ 21. 1. Do lokat krótkoterminowych zalicza si´ lokaty, które ze wzgl´du na stopieƒ p∏ynnoÊci sà mo˝liwe do realizacji w okresie krótszym ni˝ rok oraz które

zak∏ad ubezpieczeƒ zamierza w tym okresie zrealizowaç.

2. Do lokat d∏ugoterminowych zalicza si´ lokaty inne ni˝ wymienione w ust. 1.

§ 22. 1. Ró˝nice z tytu∏u aktualizacji wyceny lokat,

o których mowa w § 19 ust. 1, ujmuje si´ odpowiednio w przychodach lub kosztach dzia∏alnoÊci lokacyjnej, z zastrze˝eniem ust. 2 i 3.

2. Ró˝nice z tytu∏u aktualizacji wyceny lokat zaliczonych do kategorii aktywów finansowych dost´pnych do sprzeda˝y, które nie sà uwzgl´dniane przy

ustalaniu wartoÊci rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, ujmuje si´ bezpoÊrednio w kapitale w∏asnym

w pozycji „kapita∏ z aktualizacji wyceny” zgodnie

z § 21 ust. 2 pkt 2 rozporzàdzenia Ministra Finansów

z dnia 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegó∏owych

zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania

i sposobu prezentacji instrumentów finansowych,

z zastrze˝eniem ust. 4.

3. Ró˝nice z tytu∏u aktualizacji wyceny lokat zaliczonych do kategorii udzia∏y w jednostkach podporzàdkowanych ujmuje si´ w kapitale w∏asnym w pozycji „kapita∏ z aktualizacji wyceny”, z zastrze˝eniem

art. 35 ust. 4 i 5 ustawy.

4. Utworzone w okresie sprawozdawczym odpisy

z tytu∏u trwa∏ej utraty wartoÊci lokat obcià˝ajà wynik

finansowy zak∏adu ubezpieczeƒ.

5. Szczegó∏owy sposób prezentacji przychodów

i kosztów z dzia∏alnoÊci lokacyjnej okreÊlajà pkt 7, 14,

15 i 19 za∏àcznika nr 2 do rozporzàdzenia.

§ 23. 1. W przypadku realizacji lokat jednakowych

lub uznanych za jednakowe ze wzgl´du na podobieƒstwo ich rodzaju lub przeznaczenie rozchód tych

sk∏adników wycenia si´ kolejno po cenach (kosztach)

tych sk∏adników aktywów, które zak∏ad ubezpieczeƒ

naby∏ (wytworzy∏) najwczeÊniej, lub wed∏ug cen przeci´tnych ustalonych w wysokoÊci Êredniej wa˝onej

cen (kosztów) danego sk∏adnika aktywów.

2. Dokonujàc wyceny lokat, zak∏ad ubezpieczeƒ

stosuje zasady wyceny w ramach danego portfela

lokat jednakowych lub uznanych za jednakowe ze

wzgl´du na podobieƒstwo ich rodzaju.

§ 24. 1. Ujmowane w wyniku roku obrotowego zarówno zrealizowane, jak i niezrealizowane przychody

z lokat oraz koszty dzia∏alnoÊci lokacyjnej zak∏ady

ubezpieczeƒ dzia∏u I prezentujà w technicznym rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie, z zastrze˝eniem ust. 2.

2. Przychody z lokat wolnych Êrodków sà przenoszone z technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie

do ogólnego rachunku zysków i strat i ujmowane

w pozycji „przychody z lokat netto po uwzgl´dnieniu

kosztów, przeniesione z technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie”.

3. Przychody, o których mowa w ust. 2, sà pomniejszane o koszty dzia∏alnoÊci lokacyjnej zwiàzane

z tymi przychodami.

§ 25. 1. Ujmowane w wyniku roku obrotowego

przychody i koszty dzia∏alnoÊci lokacyjnej zak∏ady

ubezpieczeƒ dzia∏u II prezentujà w ogólnym rachunku

zysków i strat, z zastrze˝eniem ust. 2.

2. Przychody z lokat uwzgl´dniane w wyliczeniu

rezerwy na skapitalizowanà wartoÊç rent oraz rezerwy

na premie i rabaty sà przenoszone z ogólnego rachunku zysków i strat do technicznego rachunku ubezpieczeƒ i prezentowane w pozycji „przychody z lokat netto po uwzgl´dnieniu kosztów, przeniesione z ogólnego rachunku zysków i strat”.

3. Przychody, o których mowa w ust. 2, sà pomniejszane o koszty dzia∏alnoÊci lokacyjnej zwiàzane

z tymi przychodami.

§ 26. Zarówno zrealizowane, jak i niezrealizowane

ró˝nice kursowe zwiàzane z dzia∏alnoÊcià lokacyjnà

ujmuje si´ w sposób analogiczny jak zrealizowane

i niezrealizowane przychody i koszty z lokat.

Poz. 1634

§ 27. Zak∏ad ubezpieczeƒ prowadzi ewidencj´ lokat zak∏adu ubezpieczeƒ oraz zwiàzanych z nimi przychodów i kosztów w sposób umo˝liwiajàcy

1) ustalenie wartoÊci poszczególnych rodzajów lokat

stanowiàcych pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych oraz pozosta∏ych lokat;

2) ustalenie wartoÊci poszczególnych rodzajów lokat, o których mowa w § 19 ust. 1;

3) okreÊlenie poszczególnych rodzajów przychodów

i kosztów dzia∏alnoÊci zwiàzanych z lokatami,

o których mowa w pkt 1 i 2, ujmowanych odpowiednio w technicznym rachunku ubezpieczeƒ,

ogólnym rachunku zysków i strat oraz w kapitale

w∏asnym zak∏adu ubezpieczeƒ.

§ 28. 1. Ârodki funduszu organizacyjnego traktuje

si´ tak jak Êrodki innych funduszy specjalnych i utrzymuje si´ na odr´bnym rachunku bankowym. Ârodki

te mogà byç wykorzystane jedynie na wydatki zwiàzane z utworzeniem administracji zak∏adu ubezpieczeƒ

oraz z zorganizowaniem sieci jego przedstawicielstw.

2. Sposób tworzenia funduszu oraz sposób wydatkowania Êrodków tego funduszu okreÊla statut zak∏adu ubezpieczeƒ.

3. Ârodki z tytu∏u wniesionej przez zagraniczny zak∏ad ubezpieczeƒ kaucji na rzecz oddzia∏u ujmowane

sà pozabilansowo, chyba ˝e Êrodki te stanowià aktywa.

4. Przychody tytu∏em Êrodków, o których mowa

w ust. 3, uzyskane przez zak∏ad ubezpieczeƒ, odpowiednio zwi´kszajà wartoÊç kaucji, chyba ˝e statut oddzia∏u stanowi inaczej.

§ 29. Do szczególnych zasad rachunkowoÊci dotyczàcych lokat, w zakresie nieuregulowanym w niniejszym rozdziale, stosuje si´ odpowiednio zasady okreÊlone w rozporzàdzeniu Ministra Finansów z dnia

12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegó∏owych zasad

uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych.

Rozdzia∏ 4

Szczególne zasady tworzenia rezerw

techniczno-ubezpieczeniowych

§ 30. 1. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe

obejmujà nast´pujàce rodzaje rezerw

1) rezerw´ sk∏adek;

2) rezerw´ na ryzyka niewygas∏e;

3) rezerwy na niewyp∏acone odszkodowania i Êwiadczenia, w tym rezerw´ na skapitalizowanà wartoÊç

rent;

4) rezerwy na wyrównanie szkodowoÊci (ryzyka);

5) rezerw´ ubezpieczeƒ na ˝ycie;

6) rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie, je˝eli ryzyko lokaty

ponosi ubezpieczajàcy;

7) rezerwy na premie i rabaty dla ubezpieczonych;

8) rezerwy na zwrot sk∏adek dla cz∏onków;

9) pozosta∏e rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe

przewidziane w statucie zak∏adu ubezpieczeƒ.

2. Zak∏ad ubezpieczeƒ jest obowiàzany posiadaç

dokumentacj´ pozwalajàcà na odtworzenie odpowiednich obliczeƒ rezerw techniczno-ubezpieczeniowych.

§ 31. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe tworzy

si´, stosujàc metody

1) indywidualnà — polegajàcà na ustalaniu odr´bnie

dla ka˝dej umowy ubezpieczenia lub ka˝dej szkody dok∏adnej wielkoÊci rezerwy, a w przypadku

niemo˝noÊci ustalenia dok∏adnej wielkoÊci rezerwy — zastosowanie jej wiarygodnego oszacowania;

2) rycza∏towà — polegajàcà na ustalaniu rezerwy

zbiorczo dla ca∏ego portfela ubezpieczeƒ lub jego

cz´Êci, jako ustalonego procentu (wskaênik rycza∏towy) sk∏adki lub wartoÊci wyp∏aconych odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ; metoda rycza∏towa mo˝e byç

stosowana tylko wtedy, je˝eli uzyskane przy jej

u˝yciu wyniki b´dà zbli˝one do wyników uzyskanych przy u˝yciu metody indywidualnej; wskaênik

rycza∏towy powinien byç ustalany przy zachowaniu zasady ciàg∏oÊci; nieuzasadnione zmiany wielkoÊci wskaênika sà niedopuszczalne;

3) aktuarialnà — polegajàcà na ustalaniu rezerwy

przy zastosowaniu matematyki ubezpieczeniowej,

finansowej i statystyki.

§ 32. 1. Rezerw´ sk∏adek tworzy si´ indywidualnie

dla ka˝dej umowy ubezpieczenia, jako sk∏adk´ przypisanà przypadajàcà na nast´pne okresy sprawozdawcze, proporcjonalnie do okresu, na jaki sk∏adka zosta∏a przypisana, przy czym w przypadku umów ubezpieczenia, których ryzyko nie jest roz∏o˝one równomiernie w okresie trwania ubezpieczenia, rezerw´ tworzy

si´ proporcjonalnie do przewidywanego ryzyka w nast´pnych okresach sprawozdawczych.

2. Zak∏ady ubezpieczeƒ na ˝ycie mogà uwzgl´dniaç rezerw´ sk∏adek w wyliczeniu rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie, z zastrze˝eniem ust. 3.

3. Zak∏ady ubezpieczeƒ na ˝ycie tworzà odr´bnie

rezerw´ sk∏adek dla tych umów ubezpieczenia, w których rezerwa sk∏adek nie zosta∏a uwzgl´dniona w rezerwie ubezpieczeƒ na ˝ycie.

§ 33. 1. Rezerw´ na pokrycie ryzyka niewygas∏ego

tworzy si´ jako uzupe∏nienie rezerwy sk∏adek. Powy˝szà rezerw´ przeznacza si´ na pokrycie przysz∏ych

szkód, Êwiadczeƒ i kosztów wynikajàcych z zawartych

umów ubezpieczenia.

2. W ubezpieczeniach dzia∏u II rezerwa na pokrycie

ryzyka niewygas∏ego stanowi ró˝nic´ pomi´dzy przewidywanà wartoÊcià przysz∏ych odszkodowaƒ, Êwiadczeƒ i kosztów a sumà wielkoÊci rezerwy sk∏adek oraz

ewentualnych, przewidywanych, zgodnie z ju˝ zawartymi umowami ubezpieczenia, przysz∏ych sk∏adek.

Poz. 1634

3. W ubezpieczeniach dzia∏u I rezerw´ na pokrycie

ryzyka niewygas∏ego ustala si´ metodami aktuarialnymi.

§ 34. 1. Rezerw´ na niewyp∏acone odszkodowania

i Êwiadczenia tworzy si´ w wysokoÊci odpowiadajàcej

ustalonej lub przewidywanej ostatecznej wartoÊci

przysz∏ych wyp∏at odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ zwiàzanych z zaistnia∏ymi, do dnia, na który ustala si´ rezerw´, szkodami, powi´kszonej o koszty likwidacji szkód.

W szczególnoÊci dotyczy to szkód, które

1) zosta∏y zg∏oszone zak∏adowi ubezpieczeƒ do dnia,

na który jest tworzona rezerwa, i dla których zosta∏a ustalona wysokoÊç odszkodowania i Êwiadczenia bàdê gdy posiadane informacje pozwalajà

na ocen´ wysokoÊci odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ;

2) zosta∏y zg∏oszone zak∏adowi ubezpieczeƒ do dnia,

na który jest tworzona rezerwa, a posiadane informacje nie pozwalajà na ocen´ wysokoÊci odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ;

3) zaistnia∏y, lecz nie zosta∏y zg∏oszone zak∏adowi

ubezpieczeƒ do dnia, na który jest tworzona rezerwa.

2. Cz´Êç rezerwy, która dotyczy kosztów likwidacji

szkód, powinna byç utworzona odr´bnie dla ka˝dej

grupy ubezpieczeƒ.

3. Przy ustalaniu wartoÊci rezerwy na szkody,

o których mowa w ust. 1 pkt 3, zak∏ad ubezpieczeƒ

uwzgl´dnia dotychczasowy przebieg procesu likwidacji szkód w danej grupie ubezpieczeƒ, w tym liczb´

i wielkoÊç szkód zg∏aszanych w nast´pnych okresach

sprawozdawczych, po okresie, na który by∏a tworzona

rezerwa.

4. Przy ustalaniu wartoÊci rezerwy, o której mowa

w ust. 1, nie wolno stosowaç dyskont lub odpisów

wynikajàcych z przyj´cia wartoÊci bie˝àcej szkody,

gdy zak∏ad ubezpieczeƒ przewiduje, ˝e ostateczny

koszt likwidacji szkody i wyp∏aty odszkodowania b´dzie wy˝szy, z zastrze˝eniem § 3 ust. 2 oraz § 43.

5. Rezerw´ na Êwiadczenia z tytu∏u rent w grupach

ubezpieczeƒ 1—4 dzia∏u I tworzy si´ jako cz´Êç rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie.

6. WartoÊç rezerwy na niewyp∏acone odszkodowania i Êwiadczenia, bez uwzgl´dniania oszacowanych

regresów odzysków i dotacji, prezentuje si´ w pasywach bilansu w uj´ciu brutto i na udziale reasekuratorów.

§ 35. 1. Ustalajàc w danej grupie ubezpieczeƒ

ostatecznà wartoÊç przysz∏ych wyp∏at odszkodowaƒ

i Êwiadczeƒ, zak∏ad ubezpieczeƒ szacuje wartoÊç przewidywanych, przysz∏ych zwrotów kosztów zak∏adu na

skutek przej´cia roszczeƒ wobec osób trzecich (regresy), praw w∏asnoÊci do ubezpieczonego majàtku (odzyski) oraz dotacji.

2. Oszacowanie, o którym mowa w ust. 1, jest

ustalane w odniesieniu do szkód zaistnia∏ych do dnia

bilansowego, w sposób wiarygodny, z zachowaniem

zasady ostro˝nej wyceny, na podstawie analiz porów-

nawczych dotychczasowych oraz prognozowanych

wielkoÊci odszkodowaƒ wyp∏aconych, zwrotów odszkodowaƒ oraz zainkasowanych regresów i przej´tych odzysków.

§ 37. 1. Rezerw´ na wyrównanie szkodowoÊci (ryzyka) tworzy si´ w wysokoÊci majàcej zapewniç wyrównanie przysz∏ych wahaƒ wspó∏czynnika szkodowoÊci na udziale w∏asnym.

3. Przy szacowaniu wielkoÊci regresów, odzysków

i dotacji zak∏ad ubezpieczeƒ uwzgl´dnia koszty windykacji regresów i odzysków oraz koszty poniesione

w celu uzyskania dotacji.

2. Rezerwa na wyrównanie szkodowoÊci (ryzyka)

jest tworzona dla grup ubezpieczeƒ, z zastrze˝eniem

§ 38, w których wyst´pujà istotne wahania wspó∏czynnika szkodowoÊci na udziale w∏asnym. Wahanie

wspó∏czynnika szkodowoÊci uznaje si´ za istotne, je˝eli wÊród czterech kolejnych zmian wspó∏czynnika

szkodowoÊci na udziale w∏asnym, wyliczonych z roku

na rok, odpowiadajàcych kolejnym pi´ciu latom obrotowym poprzedzajàcym rok utworzenia rezerwy, co

najmniej dwukrotnie wystàpi zmniejszenie wspó∏czynnika szkodowoÊci na udziale w∏asnym o wi´cej

ni˝ 20 % lub dwukrotne jego zwi´kszenie o wi´cej ni˝

25 % jego wartoÊci.

4. Oszacowanie jest ustalane odr´bnie dla ka˝dego roku zaistnienia szkody.

5. Przy szacowaniu wartoÊci przysz∏ych zwrotów

kosztów zak∏adu na skutek przej´cia roszczeƒ wobec

osób trzecich oraz praw w∏asnoÊci do ubezpieczonego majàtku, w przypadku prowadzenia dzia∏alnoÊci

d∏u˝ej ni˝ trzy lata w danej grupie ubezpieczeƒ, udzia∏

sumy otrzymanych i oszacowanych regresów i odzysków w koszcie odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ danego roku

zaistnienia szkody nie mo˝e przekroczyç Êredniej arytmetycznej udzia∏u otrzymanych regresów i odzysków

w koszcie odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ z trzech kolejnych lat zaistnienia szkody, bezpoÊrednio poprzedzajàcych rok, dla którego dokonuje si´ ustaleƒ.

6. Regresy stanowià przychód w rozumieniu ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym

od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654,

z póên. zm.8)) z chwilà ich otrzymania.

7. Roszczenia regresowe nieobj´te oszacowaniem, o którym mowa w ust. 1, ujmuje si´, zgodnie

z zasadà ostro˝nej wyceny, z chwilà ich otrzymania.

8. WartoÊç otrzymanych regresów, odzysków i dotacji pomniejsza wartoÊç odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ

wyp∏aconych.

9. WartoÊç oszacowanych regresów, odzysków

i dotacji prezentuje si´ w pasywach bilansu.

§ 36. W przypadku ubezpieczeƒ na ˝ycie kwota rezerwy na niewyp∏acone odszkodowania i Êwiadczenia

powinna byç równa kwocie nale˝nej ubezpieczonym,

uprawnionym lub uposa˝onym, powi´kszonej o koszty zwiàzane z wyp∏atà Êwiadczeƒ.

———————

8) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y

og∏oszone w Dz. U. z 2000 r. Nr 60, poz. 700 i 703, Nr 86,

poz. 958, Nr 103, poz. 1100, Nr 117, poz. 1228 i Nr 122,

poz. 1315 i 1324, z 2001 r. Nr 106, poz. 1150, Nr 110,

poz. 1190 i Nr 125, poz. 1363, z 2002 r. Nr 25, poz. 253,

Nr 74, poz. 676, Nr 93, poz. 820, Nr 141, poz. 1179, Nr 169,

poz. 1384, Nr 199, poz. 1672, Nr 200, poz. 1684 i Nr 230,

poz. 1922, z 2003 r. Nr 45, poz. 391, Nr 96, poz. 874, Nr 137,

poz. 1302, Nr 180, poz. 1759, Nr 202, poz. 1957, Nr 217,

poz. 2124 i Nr 223, poz. 2218, z 2004 r. Nr 6, poz. 39, Nr 29,

poz. 257, Nr 54, poz. 535, Nr 93, poz. 894, Nr 121,

poz. 1262, Nr 123, poz. 1291, Nr 146, poz. 1546, Nr 171,

poz. 1800, Nr 210, poz. 2135 i Nr 254, poz. 2533, z 2005 r.

Nr 25, poz. 202, Nr 57, poz. 491, Nr 78, poz. 684, Nr 143,

poz. 1199, Nr 155, poz. 1298, Nr 169, poz. 1419 i 1420,

Nr 179, poz. 1484, Nr 180, poz. 1495 i Nr 183, poz. 1538,

z 2006 r. Nr 94, poz. 651, Nr 107, poz. 723, Nr 136, poz. 970,

Nr 157, poz. 1119, Nr 183, poz. 1353, Nr 217, poz. 1589

i Nr 251, poz. 1847, z 2007 r. Nr 165, poz. 1169, Nr 171,

poz. 1208 i Nr 176, poz. 1238 oraz z 2008 r. Nr 141, poz. 888

i Nr 209, poz. 1316.

3. Rezerw´ na wyrównanie szkodowoÊci (ryzyka)

tworzy si´ dla ka˝dej grupy ubezpieczeƒ osobno na

ostatni dzieƒ roku obrotowego, pod warunkiem ˝e

w ka˝dym z ostatnich 5 lat obrotowych poprzedzajàcych dany rok sk∏adka zarobiona w tej grupie by∏a

wi´ksza od zera. Rezerw´ dla danej grupy ubezpieczeƒ

tworzy si´ w takiej wysokoÊci, aby przy zmianie stanu

rezerwy wspó∏czynnik szkodowoÊci dla danego roku

obrotowego — obliczany dla kwoty odszkodowaƒ skorygowanej o zmian´ tej rezerwy — by∏ równy Êredniej

wa˝onej, gdzie wagà jest sk∏adka zarobiona, ze wspó∏czynników szkodowoÊci w danej grupie ubezpieczeƒ

z ostatnich 5 lat obrotowych, poprzedzajàcych dany

rok, obliczonych bez uwzgl´dnienia zmian rezerwy na

wyrównanie szkodowoÊci (ryzyka). W przypadku gdy

zak∏ad ubezpieczeƒ prowadzi dzia∏alnoÊç krócej ni˝

6 lat, dla danej grupy ubezpieczeƒ nie tworzy si´ rezerwy na wyrównanie szkodowoÊci (ryzyka). Dla danej

grupy ubezpieczeƒ wielkoÊç zmniejszenia rezerwy nie

mo˝e przekroczyç jej aktualnej wysokoÊci, a wielkoÊç

zwi´kszenia rezerwy nie mo˝e przekroczyç 5 % sk∏adki zarobionej na udziale w∏asnym w tej grupie, dla której rezerwa jest tworzona. WielkoÊç rezerwy na wyrównanie szkodowoÊci nie mo˝e ponadto przekroczyç

30 % wyp∏at odszkodowaƒ na udziale w∏asnym w danym roku obrotowym w danej grupie ubezpieczeƒ. Je˝eli w danej grupie ubezpieczeƒ sk∏adka zarobiona

w roku obrotowym by∏a równa zeru, rezerw´ w tej

grupie rozwiàzuje si´ ca∏kowicie w tym roku.

4. W przypadku reasekuracji czynnej zak∏ady ubezpieczeƒ tworzà rezerw´ na wyrównanie szkodowoÊci

na zasadach okreÊlonych w ust. 1—3 odpowiednio dla

klas rachunkowych okreÊlonych w § 2 ust. 1 pkt 17,

z zastrze˝eniem § 38.

5. Rezerwa na wyrównanie szkodowoÊci (ryzyka)

jest tworzona przez zak∏ady ubezpieczeƒ prowadzàce

dzia∏alnoÊç ubezpieczeniowà w dziale II.

§ 38. 1. W przypadku prowadzenia ubezpieczeƒ

w grupie 14 dzia∏u II zak∏ad ubezpieczeƒ jest obowiàzany tworzyç rezerw´ na wyrównanie szkodowoÊci

(ryzyka) przeznaczonà na pokrycie ujemnego wyniku

technicznego osiàgni´tego w tej grupie ubezpieczeƒ

w roku obrotowym lub na wyrównanie wy˝szego ni˝

przeci´tny wspó∏czynnika szkodowoÊci w tej grupie

w roku obrotowym, przed uwzgl´dnieniem zmiany

stanu rezerw na wyrównanie szkodowoÊci (ryzyka).

2. Rezerw´ tworzy si´ wed∏ug jednej z metod

przedstawionych w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia,

wybranej przez kierownika jednostki.

3. Wyboru metody tworzenia rezerwy nale˝y dokonaç w oparciu o dost´pne w jednostce zasoby informacji statystycznych, z tym ˝e zak∏ad ubezpieczeƒ

prowadzàcy ubezpieczenia w grupie 14 dzia∏u II przez

okres krótszy ni˝ 5 lat obrotowych tworzy rezerw´,

o której mowa w ust. 1 — metodà nr 1 lub nr 2, przedstawionà w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia, z zastosowaniem odpowiednio Êrednich narastajàcych stosownie do okresu prowadzenia tych ubezpieczeƒ.

§ 39. 1. Rezerw´ ubezpieczeƒ na ˝ycie tworzy si´,

z zachowaniem zasady ostro˝noÊci, w wysokoÊci

ustalonej prospektywnà metodà aktuarialnà, z zastrze˝eniem ust. 2, z uwzgl´dnieniem

1) wszystkich zobowiàzaƒ wynikajàcych z zawartych

umów ubezpieczenia, obejmujàcych w szczególnoÊci

a) gwarantowane w umowie ubezpieczenia Êwiadczenia, w tym gwarantowanà wartoÊç wykupu,

b) Êwiadczenia opcjonalne, przys∏ugujàce zgodnie

z warunkami umowy ubezpieczenia;

2) kosztów obs∏ugi umów i kosztów zwiàzanych

z wyp∏atà odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ.

Przy tworzeniu rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie

uwzgl´dnia si´ przysz∏e wp∏ywy zak∏adu ubezpieczeƒ

z tytu∏u sk∏adek nale˝nych zgodnie z zawartymi umowami ubezpieczenia.

2. Dopuszcza si´ stosowanie metody retrospektywnej, pod warunkiem ˝e daje ona wartoÊç rezerwy

nie ni˝szà od wartoÊci rezerwy ustalonej metodà prospektywnà lub gdy dla danej umowy ubezpieczenia nie

jest mo˝liwe zastosowanie metody prospektywnej.

3. Ca∏oÊç uwzgl´dnianych poÊrednio lub bezpoÊrednio kosztów, o których mowa w ust. 1 pkt 2, nie

powinna byç mniejsza od przewidywanej wielkoÊci

przysz∏ych wydatków oszacowanych zgodnie z zasadà

ostro˝nej wyceny.

4. Rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie tworzy si´ indywidualnie dla ka˝dej umowy ubezpieczenia. Rezerwy

mogà byç ustalone sumarycznie dla okreÊlonych grup

umów ubezpieczenia, pod warunkiem ˝e dajà one

w przybli˝eniu ten sam rezultat co metoda indywidualna, z zastrze˝eniem ust. 8.

5. Zak∏ad ubezpieczeƒ jest obowiàzany, co najmniej raz na 5 lat, ustaliç dla wszystkich umów ubezpieczenia bezpoÊredniego wielkoÊç rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie brutto oraz na udziale w∏asnym metodà

indywidualnà, wed∏ug stanu na ten sam dzieƒ, z zastrze˝eniem ust. 8.

6. Przy ustalaniu wartoÊci rezerwy ubezpieczeƒ na

˝ycie zak∏ad ubezpieczeƒ ma obowiàzek uwzgl´dniç

prawdopodobieƒstwo wystàpienia w przysz∏ych okresach niekorzystnych czynników, które mogà wp∏ynàç

na zmian´ poziomu tych rezerw, jak równie˝ na zmian´ wartoÊci aktywów przeznaczonych na ich pokrycie.

Poz. 1634

7. Je˝eli umowa ubezpieczenia przewiduje gwarancje wykupu, rezerwa ubezpieczeƒ na ˝ycie utworzona dla tej umowy nie mo˝e byç ni˝sza od gwarantowanej wartoÊci wykupu.

8. Przepisów ust. 4 i 5 nie stosuje si´ w przypadku

rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie, która jest tworzona

w zwiàzku z wystàpieniem ryzyk niemajàcych charakteru indywidualnego, lecz dotyczàcych ca∏oÊci lub

cz´Êci portfela umów ubezpieczenia na ˝ycie.

§ 40. Rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie, je˝eli ryzyko

lokaty ponosi ubezpieczajàcy, tworzy si´ w wysokoÊci

wartoÊci lokaty dokonanej zgodnie z postanowieniami zawartej umowy ubezpieczenia na ˝ycie.

§ 41. 1. Rezerwy na premie i rabaty dla ubezpieczonych tworzy si´ przy uwzgl´dnieniu wszystkich

przewidywanych kwot, o które b´dà powi´kszane

przysz∏e Êwiadczenia lub pomniejszane przysz∏e

sk∏adki, zgodnie z zawartà umowà ubezpieczenia.

2. W przypadku ubezpieczeƒ na ˝ycie metoda obliczania rezerwy na premie i rabaty dla ubezpieczonych powinna byç zgodna z za∏o˝eniami stosowanymi przy obliczaniu rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie oraz

uwzgl´dniaç aktualnà metod´ przyznawania premii

i rabatów.

§ 42. 1. Rezerw´ na zwrot sk∏adek dla cz∏onków towarzystwa tworzy si´ do wysokoÊci osiàgni´tego dodatniego wyniku technicznego, o ile obowiàzek zwrotu sk∏adek wynika z umowy ubezpieczenia.

2. Rezerw´, o której mowa w ust. 1, tworzy si´

w podziale na grupy ubezpieczeƒ dla ka˝dego roku zawarcia umów ubezpieczenia odr´bnie.

3. W przypadku umów ubezpieczenia zawieranych

na zasadach wzajemnoÊci cz∏onkowskiej rezerwa,

o której mowa w ust. 1, jest tworzona w odniesieniu

do umów ubezpieczenia zawieranych na zasadach

wzajemnoÊci cz∏onkowskiej.

§ 43. 1. Stopy techniczne stosowane przez zak∏ad

ubezpieczeƒ nie mogà byç wy˝sze ni˝ 80 % Êredniej

wa˝onej stopy zwrotu z lokat stanowiàcych pokrycie

rezerw techniczno-ubezpieczeniowych w ostatnich

trzech latach obrotowych, obliczonej metodà okreÊlonà w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia, przy czym

w przypadku zobowiàzaƒ z umów ubezpieczenia,

ustalanych w walucie obcej, uwzgl´dnia si´ stop´

zwrotu z lokat dokonanych w tej walucie.

2. Stopa techniczna stosowana przez zak∏ad ubezpieczeƒ przy wycenie zobowiàzaƒ

1) nie mo˝e byç wy˝sza ni˝ odpowiednia stopa techniczna stosowana przez zak∏ad ubezpieczeƒ

w dniu zawarcia umowy ubezpieczenia, z której

wynikajà te zobowiàzania;

2) nie mo˝e byç wy˝sza ni˝ maksymalna stopa techniczna obowiàzujàca w dniu zawarcia umowy,

w odniesieniu do nowo zawieranych umów ubezpieczenia, zarówno w przypadku zobowiàzaƒ ustalanych w z∏otych, jak i w walutach obcych.

3. WysokoÊç maksymalnej stopy technicznej ustala i og∏asza organ nadzoru, w terminie do dnia

31 stycznia ka˝dego roku. Sposób ustalania wysokoÊci maksymalnej stopy technicznej okreÊla za∏àcznik

nr 8 do rozporzàdzenia.

4. Og∏oszona w danym roku wysokoÊç maksymalnej stopy technicznej jest obowiàzujàca od dnia 1 maja tego roku, z zastrze˝eniem ust. 5.

5. Og∏oszona w danym roku wysokoÊç maksymalnej stopy technicznej nie ma zastosowania przy obliczaniu rezerw techniczno-ubezpieczeniowych dotyczàcych zobowiàzaƒ zak∏adu ubezpieczeƒ powsta∏ych

po dniu 30 kwietnia danego roku, w wyniku

1) dokonanych zmian warunków umów ubezpieczenia zawartych do tego dnia, pod warunkiem ˝e

w umowach tych by∏a przewidziana mo˝liwoÊç

dokonania powy˝szych zmian; w szczególnoÊci

dotyczy to: podwy˝szenia wysokoÊci sumy ubezpieczenia, indeksacji sk∏adki, zamiany na ubezpieczenie bezsk∏adkowe;

2) przystàpienia kolejnych ubezpieczonych do grupowej umowy ubezpieczenia na ˝ycie.

6. Ograniczenie dotyczàce stosowanych stóp technicznych, okreÊlone w ust. 1 i 2, nie ma zastosowania

do

1) umów ubezpieczenia w dziale ubezpieczeƒ na ˝ycie, w których sk∏adka jest op∏acana jednorazowo,

a okres, na jaki umowa zosta∏a zawarta, nie jest

d∏u˝szy ni˝ 8 lat,

2) umów ubezpieczenia na ˝ycie z ubezpieczeniowym funduszem kapita∏owym,

przy czym stosowane stopy techniczne nie mogà odbiegaç od stóp zwrotu z inwestycji aktywów stanowiàcych pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych dotyczàcych tych umów.

7. Zak∏ady ubezpieczeƒ mogà stosowaç ni˝sze stopy techniczne ani˝eli stopa zwrotu og∏aszana przez organ nadzoru.

§ 44. 1. Przyj´te zasady tworzenia i metody ustalania rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, jak równie˝ za∏o˝enia dotyczàce danych i wskaêników statystycznych wykorzystywanych przy ustalaniu rezerw

powinny byç stosowane w sposób ciàg∏y; nieuzasadnione zmiany zasad, metod i za∏o˝eƒ sà niedopuszczalne.

2. W przypadku ubezpieczeƒ na ˝ycie zasady ustalania udzia∏u w zysku nale˝nego z tytu∏u zawartej

umowy ubezpieczenia powinny byç stosowane

w sposób jednolity przez ca∏y czas trwania umowy

ubezpieczenia.

§ 45. WielkoÊç rezerw techniczno-ubezpieczeniowych na udziale reasekuratora powinna byç ustalona

zgodnie z uregulowaniami odpowiednich umów reasekuracyjnych.

§ 46. 1. Do wszystkich typów umów ubezpieczenia, gdzie jest mo˝liwe wyliczenie rezerwy ubezpie-

Poz. 1634

czeƒ na ˝ycie przy u˝yciu sk∏adki netto, mo˝na stosowaç metod´ Zillmera, z wyjàtkiem umów ubezpieczenia terminowego na wypadek Êmierci oraz wszystkich

umów ubezpieczeƒ wypadkowych i chorobowych.

2. Rozliczeniu w czasie metodà Zillmera podlegajà

koszty bezpoÊrednie i poÊrednie zwiàzane z pozyskaniem i zawarciem umowy ubezpieczenia oraz koszty

zwiàzane z wykorzystaniem przez ubezpieczajàcego

mo˝liwoÊci nieobowiàzkowego podwy˝szenia sk∏adki

w trakcie umowy ubezpieczenia.

3. Maksymalny poziom narzutu, o który mo˝na

podwy˝szyç sk∏adk´ netto, jest równowartoÊcià

3,5 % sumy kapita∏u roz∏o˝onà na ca∏y okres op∏acania sk∏adek przy u˝yciu za∏o˝eƒ wykorzystanych przy

kalkulacji rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie.

4. Sk∏adka podwy˝szona, o której mowa w ust. 3,

nie mo˝e byç wy˝sza od sk∏adki op∏acanej przez klienta.

5. Koszty akwizycji rozliczane przy zastosowaniu

metody Zillmera nie mogà byç wy˝sze ni˝ wartoÊç

sk∏adki przypisanej brutto w pierwszym roku polisowym.

6. Je˝eli w wyniku zillmeryzacji rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie otrzymuje si´ wynik ujemny, to przyjmuje si´ wartoÊç tej rezerwy równà „0”.

§ 47. Je˝eli przy ustalaniu wysokoÊci rezerw techniczno-ubezpieczeniowych otrzymuje si´ w trakcie

obliczania rezerw wartoÊci ujemne, to do dalszych obliczeƒ przyjmuje si´ wartoÊç równà „0”, z wy∏àczeniem wyniku uwzgl´dnienia wartoÊci oszacowanych

regresów, odzysków i dotacji w rezerwie na niewyp∏acone odszkodowania i Êwiadczenia.

Rozdzia∏ 5

Szczególne zasady sporzàdzania sprawozdaƒ

finansowych zak∏adu ubezpieczeƒ

§ 48. 1. Techniczny rachunek ubezpieczeƒ na ˝ycie

oraz techniczny rachunek ubezpieczeƒ majàtkowych

i osobowych jest sporzàdzany dla grup ubezpieczeƒ

bezpoÊrednich.

2. Techniczny rachunek ubezpieczeƒ w zakresie reasekuracji czynnej sporzàdza si´ w podziale na klasy

rachunkowe.

§ 49. 1. W przep∏ywach z dzia∏alnoÊci operacyjnej

wykazuje si´ odr´bnie wp∏ywy i wydatki z dzia∏alnoÊci

bezpoÊredniej i reasekuracji czynnej, odr´bnie wp∏ywy i wydatki z reasekuracji biernej oraz odr´bnie

wp∏ywy i wydatki z pozosta∏ej dzia∏alnoÊci operacyjnej.

2. W przep∏ywach z dzia∏alnoÊci lokacyjnej wykazuje si´ wp∏ywy i wydatki z poszczególnych rodzajów

lokat zak∏adu ubezpieczeƒ. Wp∏ywy i wydatki zwiàzane z nabyciem, realizacjà innych aktywów ni˝ lokat ujmuje si´ odpowiednio we wp∏ywach i wydatkach

z pozosta∏ej dzia∏alnoÊci operacyjnej lub w przep∏ywach z dzia∏alnoÊci finansowej.

3. W przep∏ywach z dzia∏alnoÊci finansowej ujmuje si´ wp∏ywy i wydatki zwiàzane z finansowaniem

dzia∏alnoÊci zak∏adu ubezpieczeƒ zarówno wewn´trznym, w tym: wp∏ywy z emisji akcji, dop∏at do kapita∏u, jak i zewn´trznym, w tym: kredyty, po˝yczki, emisja d∏u˝nych papierów wartoÊciowych.

4. Wydatki z tytu∏u akwizycji oraz wydatki o charakterze administracyjnym sà ujmowane w ca∏oÊci

w wydatkach z dzia∏alnoÊci bezpoÊredniej.

§ 50. Integralnà cz´Êç sprawozdania finansowego

stanowi informacja dodatkowa do sprawozdania

finansowego, sporzàdzana zgodnie z za∏àcznikiem

nr 4 do rozporzàdzenia.

§ 51. 1. ObjaÊnienia do zakresu informacji wykazywanych w sprawozdaniu finansowym, okreÊlonym

w za∏àczniku nr 3 do ustawy, sà przedstawione odpowiednio w za∏àcznikach do rozporzàdzenia

1) noty objaÊniajàce do pozycji bilansu — w za∏àczniku nr 1;

2) noty objaÊniajàce do technicznego rachunku

ubezpieczeƒ na ˝ycie, technicznego rachunku

ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych oraz ogólnego rachunku zysków i strat — w za∏àczniku nr 2;

3) noty objaÊniajàce do rachunku przep∏ywów pieni´˝nych — w za∏àczniku nr 3.

2. Zakres informacji do sprawozdania z dzia∏alnoÊci zak∏adu ubezpieczeƒ okreÊla za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia.

§ 52. Korporacja Ubezpieczeƒ Kredytów Eksportowych S.A. do sprawozdania finansowego do∏àcza

sprawozdanie o stanie wyodr´bnionego rachunku

bankowego, o którym mowa w art. 10 ust. 1 ustawy

z dnia 7 lipca 1994 r. o gwarantowanych przez Skarb

Paƒstwa ubezpieczeniach eksportowych (Dz. U.

z 2001 r. Nr 59, poz. 609, z 2004 r. Nr 96, poz. 959 oraz

z 2005 r. Nr 143, poz. 1204).

§ 53. Sprawozdanie finansowe zak∏adu ubezpieczeƒ sporzàdza si´ równie˝ na dzieƒ po∏àczenia z innym zak∏adem ubezpieczeƒ bàdê na dzieƒ przej´cia innego zak∏adu ubezpieczeƒ lub przeniesienia portfela.

Rozdzia∏ 6

Skonsolidowane sprawozdania finansowe

grupy kapita∏owej

§ 54. Zak∏ad ubezpieczeƒ b´dàcy jednostkà dominujàcà, majàcà siedzib´ na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, sporzàdza roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe grupy kapita∏owej.

§ 55. 1. Skonsolidowane sprawozdanie finansowe

sk∏ada si´, z zastrze˝eniem ust. 4

1) ze skonsolidowanego bilansu oraz pozycji pozabilansowych, z wy∏àczeniem informacji o Êrodkach

w∏asnych, marginesie wyp∏acalnoÊci oraz pokryciu rezerw techniczno-ubezpieczeniowych odpowiednimi aktywami;

2) ze skonsolidowanego

ubezpieczeƒ;

Poz. 1634

technicznego

rachunku

3) ze skonsolidowanego ogólnego rachunku zysków

i strat;

4) ze skonsolidowanego rachunku przep∏ywów pieni´˝nych;

5) z zestawienia zmian w skonsolidowanym kapitale

w∏asnym;

6) z informacji dodatkowej, obejmujàcej wprowadzenie do skonsolidowanego sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaÊnienia.

2. Do rocznego skonsolidowanego sprawozdania

finansowego do∏àcza si´ sprawozdanie z dzia∏alnoÊci

grupy kapita∏owej sporzàdzone odpowiednio wed∏ug

warunków, o których mowa w art. 49 ust. 2 i 3 ustawy,

z tym ˝e w zakresie informacji okreÊlonych w art. 49

ust. 2 pkt 5 nale˝y podaç informacj´ o udzia∏ach (akcjach) w∏asnych posiadanych przez jednostk´ dominujàcà, jednostki wchodzàce w sk∏ad grupy kapita∏owej oraz osoby dzia∏ajàce w ich imieniu.

3. Je˝eli jednostka dominujàca oraz jednostki zale˝ne od jednostki dominujàcej i jednostki wspó∏zale˝ne prowadzà dzia∏alnoÊç w ró˝nych dzia∏ach ubezpieczeƒ, w skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym

sporzàdza si´ odr´bnie techniczny rachunek ubezpieczeƒ na ˝ycie oraz techniczny rachunek ubezpieczeƒ

majàtkowych i osobowych.

4. Wzór sprawozdania finansowego tworzy odpowiednio wzór sprawozdania finansowego okreÊlony

w ustawie, z zastrze˝eniem, ˝e

1) w sprawozdaniu finansowym, w bilansie wyodr´bnia si´ dodatkowo pozycje: w aktywach — „wartoÊç firmy jednostek podporzàdkowanych”, w pasywach zaÊ — odpowiednio pozycje: „ujemna wartoÊç firmy jednostek podporzàdkowanych”, „kapita∏ w∏asny mniejszoÊci”, w pozycji A pasywów

„kapita∏ w∏asny” odpowiednio pozycje: „ró˝nice

kursowe z przeliczenia” oraz „odpisy z zysku netto

w ciàgu roku obrotowego (wielkoÊç ujemna)”;

2) w technicznym rachunku wyników wyodr´bnia si´

odpowiednio — przychody i koszty jednostek podporzàdkowanych, w pozycji zaÊ wynik techniczny

odpowiednio „wynik techniczny jednostek podporzàdkowanych”;

3) w ogólnym rachunku wyników — odpowiednio

przychody i koszty jednostek podporzàdkowanych, w pozycji zaÊ zysk/strata netto „zysk/strata”

oraz wyodr´bnia si´ dodatkowo pozycje „odpis

wartoÊci firmy jednostek podporzàdkowanych”

oraz „odpis ujemnej wartoÊci firmy jednostek

podporzàdkowanych”, „zysk/strata z udzia∏ów

w jednostkach podporzàdkowanych wycenianych

metodà praw w∏asnoÊci” oraz „zysk/strata udzia∏owców (akcjonariuszy) mniejszoÊciowych”;

4) w zestawieniu zmian w skonsolidowanym kapitale w∏asnym odpowiednio pozycje „ró˝nice kursowe z przeliczenia” oraz „odpisy z zysku netto

w ciàgu roku obrotowego (wielkoÊç ujemna)”.

§ 56. 1. Zak∏ady ubezpieczeƒ obj´te skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym, a w szczególnoÊci jednostki zale˝ne i wspó∏zale˝ne powinny stosowaç jednakowe metody wyceny aktywów i pasywów oraz sporzàdzania sprawozdaƒ finansowych

zgodnie z przyj´tymi zasadami (politykà) rachunkowoÊci zak∏adu ubezpieczeƒ b´dàcego jednostkà dominujàcà.

2. Do zasad sporzàdzania skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapita∏owej, w zakresie

nieuregulowanym w niniejszym rozdziale, stosuje si´

odpowiednio zasady okreÊlone w rozporzàdzeniu

Ministra Finansów z dnia 8 sierpnia 2008 r. w sprawie

szczegó∏owych zasad sporzàdzania przez jednostki inne ni˝ banki i zak∏ady ubezpieczeƒ skonsolidowanych

sprawozdaƒ finansowych grup kapita∏owych (Dz. U.

Nr 162, poz. 1004).

Poz. 1634

Rozdzia∏ 7

Przepisy przejÊciowe i koƒcowe

§ 57. Do sprawozdaƒ finansowych sporzàdzanych

za rok obrotowy rozpoczynajàcy si´ w 2008 r. stosuje

si´ przepisy dotychczasowe.

§ 58. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem

1 stycznia 2009 r.9)

Minister Finansów: w z. E. Suchocka-Roguska

———————

9) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdze-

niem Ministra Finansów z dnia 24 grudnia 2007 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowoÊci zak∏adów ubezpieczeƒ (Dz. U. Nr 248, poz. 1846 oraz z 2008 r. Nr 190,

poz. 1162), które traci moc z dniem 1 stycznia 2009 r. na

podstawie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 18 marca 2008 r.

o zmianie ustawy o rachunkowoÊci (Dz. U. Nr 63, poz. 393

i Nr 223, poz. 1466).

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Finansów

z dnia 23 grudnia 2008 r. (poz. 1634)

Za∏àcznik nr 1

NOTY OBJAÂNIAJÑCE DO POZYCJI BILANSU

1. W pozycji B.I aktywów „nieruchomoÊci” ujmuje

si´ zarówno nieruchomoÊci przeznaczone na cele

inwestycyjne, jak i nieruchomoÊci wykorzystywane

na w∏asne potrzeby.

2. W pozycji B.III.2 aktywów „d∏u˝ne papiery wartoÊciowe i inne papiery wartoÊciowe o sta∏ej kwocie

dochodu” ujmuje si´ papiery wartoÊciowe emitowane przez instytucje kredytowe, inne instytucje prywatne lub instytucje publiczne o zagwarantowanej stopie

dochodu, niezale˝nie od tego, czy oprocentowanie

tych˝e papierów jest ustalone wed∏ug stopy sta∏ej czy

zmiennej. W pozycji tej nie ujmuje si´ d∏u˝nych papierów wartoÊciowych oraz innych papierów wartoÊciowych o sta∏ej kwocie dochodu emitowanych przez

jednostki podporzàdkowane. Papiery te wykazuje si´

w pozycji B.II.2 aktywów bilansu.

3. W pozycji B.III.3 aktywów „udzia∏y we wspólnych przedsi´wzi´ciach lokacyjnych” ujmuje si´

w przypadku powierzenia Êrodków zak∏adu ubezpieczeƒ innym podmiotom do wspólnego inwestowania.

W przypadku powierzenia Êrodków zak∏adu ubezpieczeƒ podmiotom podporzàdkowanym zak∏adowi

ubezpieczeƒ udzia∏y te ujmuje si´ odpowiednio w pozycji B.II.3 aktywów bilansu.

4. W pozycji B.III.4 aktywów „po˝yczki zabezpieczone hipotecznie” ujmuje si´ po˝yczki, dla których

g∏ównym zabezpieczeniem jest ustanowiona hipoteka. W pozycji tej uwzgl´dnia si´ po˝yczki zabezpieczone hipotekà, nawet je˝eli sà zabezpieczone dodatkowo polisami.

5. W pozycji B.III.5 aktywów „pozosta∏e po˝yczki”

ujmuje si´ po˝yczki, w tym po˝yczki dla ubezpieczonych, których g∏ównym zabezpieczeniem jest polisa.

6. W pozycji B.III.6 aktywów „lokaty terminowe

w instytucjach kredytowych” ujmuje si´ depozyty terminowe w bankach i w innych instytucjach przyjmujàcych depozyty i udzielajàcych kredytów. W pozycji tej

nie ujmuje si´ bankowych tytu∏ów wierzytelnoÊciowych do depozytów, np. certyfikatów depozytowych,

bonów oszcz´dnoÊciowych — papiery te ujmuje si´

odpowiednio w pozycji II.2 lub w pozycji III.2

aktywów bilansu, w zale˝noÊci od tego, czy stanowià

one lokat´ w jednostkach podporzàdkowanych, czy te˝

nie. Ârodki na rachunkach bankowych niezdeponowane na okreÊlony termin wykazuje si´ w pozycji E.II aktywów bilansu, nawet je˝eli sà oprocentowane.

7. W pozycji B.III.7 aktywów bilansu „pozosta∏e lokaty” ujmuje si´ lokaty, które nie zosta∏y uwzgl´dnione w pozycjach B.III od 1 do 6. W pozycji tej ujmuje si´

m.in. depozyty nieprawid∏owe niestanowiàce lokaty

w jednostce podporzàdkowanej. Je˝eli wartoÊç lokat

wykazanych w pozycji B.III.7 aktywów bilansu przekracza 2 % ogó∏em pozycji B aktywów bilansu „lokaty”, powinna byç ona wyszczególniona w informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego

z uwzgl´dnieniem jej wartoÊci i struktury rodzajowej.

8. W pozycji B.IV aktywów „nale˝noÊci depozytowe od cedentów” — zak∏ad ubezpieczeƒ przyjmujàcy

ryzyko wykazuje kwoty nale˝ne od cedentów i odpowiadajàce udzielonym gwarancjom wykonania zobowiàzaƒ wynikajàcych z zawartych umów reasekuracji

czynnej, które zosta∏y z∏o˝one u cedentów lub u osób

trzecich bàdê zosta∏y zatrzymane przez te jednostki.

Nale˝noÊci depozytowe nie mogà byç ∏àczone z innymi kwotami nale˝nymi zak∏adowi ubezpieczeƒ przyjmujàcemu ryzyko od cedenta, jak równie˝ kompensowane z zobowiàzaniami zak∏adu ubezpieczeƒ przyjmujàcego ryzyko wobec cedenta. Papiery wartoÊcio-

we lub inne aktywa finansowe, zdeponowane u cedentów lub osób trzecich tytu∏em zabezpieczenia wykonania zobowiàzaƒ z tytu∏u zawartych umów reasekuracji czynnej, a pozostajàce w∏asnoÊcià zak∏adu

ubezpieczeƒ przyjmujàcego ryzyko, sà wykazywane

przez ten zak∏ad w bilansie, z wyodr´bnieniem ich

charakteru.

9. W pozycji C aktywów bilansu „aktywa netto

ubezpieczeƒ na ˝ycie, gdy ryzyko lokaty (inwestycyjne)

ponosi ubezpieczajàcy” — ujmuje si´ aktywa netto

na rachunek i ryzyko ubezpieczajàcego. W pozycji tej

ujmuje si´ aktywa, których wartoÊç jest wykorzystywana do wyceny wartoÊci zysku z umów ubezpieczenia zwiàzanych z ubezpieczeniowym funduszem kapita∏owym oraz s∏u˝àce pokryciu zobowiàzaƒ, które sà

ustalane w stosunku do okreÊlonych indeksów. Ârodki zak∏adu ubezpieczeƒ, inwestowane ∏àcznie ze Êrodkami tworzàcymi ubezpieczeniowe fundusze kapita∏owe, wykazuje si´ w pozycji B aktywów bilansu.

10. W pozycji D.III.2 aktywów „pozosta∏e nale˝noÊci” ujmuje si´ oddzielnie nale˝noÊci powsta∏e

w zwiàzku z czynnoÊciami komisarza awaryjnego, wykonywanymi na zlecenie innych zak∏adów ubezpieczeƒ.

11. Salda rozrachunków z tytu∏u koasekuracji

ujmuje si´ ∏àcznie z rozrachunkami z tytu∏u ubezpieczeƒ bezpoÊrednich, dokonujàc stosownego wyodr´bnienia w informacji dodatkowej do sprawozdania

finansowego.

12. W pozycji E.II aktywów „Êrodki pieni´˝ne”

ujmuje si´ równie˝ weksle, czeki obce itp. Êrodki pieni´˝ne w drodze, oznaczajàce Êrodki pomi´dzy kasà

a w∏asnym rachunkiem bankowym zak∏adu ubezpieczeƒ albo pomi´dzy dwoma w∏asnymi rachunkami

bankowymi, czeki obce przekazywane do realizacji

przez bank do czasu uznania z tego tytu∏u rachunku

bankowego ubezpieczyciela lub weksle.

13. W pozycji F.II aktywów „aktywowane koszty

akwizycji” ujmuje si´ koszty akwizycji, w cz´Êci przypadajàcej na przysz∏e okresy sprawozdawcze.

14. W pozycji F.III aktywów „zarachowane odsetki

i czynsze” ujmuje si´ odsetki i czynsze naliczone na

dzieƒ bilansowy, które nie sà zapadalne lub nale˝ne,

a które nie zosta∏y uwzgl´dnione w wartoÊci lokat.

15. W pozycji A.I pasywów „kapita∏ podstawowy”

— oddzia∏y zagranicznych zak∏adów ubezpieczeƒ wykazujà kapita∏y wyodr´bnione z kapita∏u w∏asnego zagranicznego zak∏adu ubezpieczeƒ i uznane przez ten

zak∏ad jako kapita∏ podstawowy oddzia∏u.

16. W pozycji A.V pasywów „kapita∏ z aktualizacji

wyceny” ujmuje si´ m.in. ró˝nic´ powsta∏à na skutek

aktualizacji wartoÊci aktywów finansowych dost´pnych do sprzeda˝y. W pozycji tej, w przypadku d∏u˝nych papierów wartoÊciowych zaliczonych do aktywów finansowych dost´pnych do sprzeda˝y wykazuje si´ dodatnie ró˝nice pomi´dzy wartoÊcià godziwà

a skorygowanà cenà nabycia. Ró˝nice pomi´dzy skorygowanà cenà nabycia a cenà nabycia d∏u˝nych papierów wartoÊciowych, a w przypadku uprzednio

przeszacowanych — odpowiednio wartoÊcià przesza-

Poz. 1634

cowanà, ujmuje si´ bezpoÊrednio w przychodach z lokat w pozycji II.2.2 lub II.3.2 technicznego rachunku

ubezpieczeƒ na ˝ycie lub w pozycji II.2.2 lub II.3.2

ogólnego rachunku zysków i strat.

17. W pozycji B pasywów „zobowiàzania podporzàdkowane” ujmuje si´ zobowiàzania, które w razie

likwidacji lub upad∏oÊci zak∏adu ubezpieczeƒ sà sp∏acane po zaspokojeniu wszystkich innych wierzycieli

zak∏adu ubezpieczeƒ.

18. W pozycji C pasywów „rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe” ujmuje si´ rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe przed uwzgl´dnieniem udzia∏u reasekuratora w tych rezerwach.

19. W pozycji C.I pasywów „rezerwa sk∏adek i rezerwa na ryzyka niewygas∏e” ujmuje si´ ∏àcznie rezerw´ sk∏adek i rezerw´ na ryzyko niewygas∏e. WartoÊç

rezerwy na ryzyka niewygas∏e wykazuje si´ w informacji dodatkowej do sprawozdania. Zak∏ady ubezpieczeƒ

na ˝ycie ujmujà w tej pozycji wartoÊç rezerwy sk∏adek

nieuwzgl´dnionej w pozycji C.II pasywów bilansu.

20. W pozycji C.IV pasywów „rezerwy na premie

i rabaty dla ubezpieczonych” ujmuje si´ kwoty przewidziane dla ubezpieczonych lub uposa˝onych z umowy ubezpieczenia w formie udzia∏u w zyskach lub

zwrotach, w cz´Êci nieuj´tej w pozycji I.1 pasywów

„zobowiàzania wobec ubezpieczonych” lub w pozycji

C.II pasywów „rezerwy ubezpieczeƒ na ˝ycie”.

21. W pozycji C.V pasywów „rezerwy na wyrównanie szkodowoÊci (ryzyka)” wykazuje si´ rezerwy na

wyrównanie szkodowoÊci majàce na celu zabezpieczenie przed wahaniami wskaênika szkodowoÊci

w przysz∏ych latach obrotowych.

22. W pozycji C.VII pasywów „pozosta∏e rezerwy

techniczno-ubezpieczeniowe okreÊlone w statucie”

wykazuje si´ pozosta∏e rezerwy nieuj´te w innych pozycjach.

23. W pozycji C.VIII pasywów „rezerwa ubezpieczeƒ na ˝ycie, gdy ryzyko lokaty (inwestycyjne) ponosi

ubezpieczajàcy” wykazuje si´ rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe utworzone celem pokrycia zobowiàzaƒ odpowiadajàcych wartoÊci lokat, gdy wartoÊç polisy zale˝y od stopy zwrotu z lokat wymienionych

w pkt 9 lub gdy stopa zwrotu z polisy zale˝y od okreÊlonych indeksów. Dodatkowe rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe dla ubezpieczeƒ na ˝ycie, utworzone w celu pokrycia ryzyka Êmierci, kosztów operacyjnych oraz

innych rodzajów ryzyka (takiego, jak premie p∏atne

w terminie zapadalnoÊci lub gwarantowane Êwiadczenia stanowiàce ekwiwalent za zrzeczenie si´ przez

ubezpieczonego praw wynikajàcych z umowy ubezpieczenia), sà wykazywane w pozycji C.II pasywów.

24. W pozycji F.III pasywów „inne rezerwy” wykazuje si´ wszystkie inne rezerwy nieobj´te poprzednimi

pozycjami.

25. W pozycji G pasywów „zobowiàzania z tytu∏u

depozytów reasekuratorów” — zak∏ad ubezpieczeƒ

b´dàcy cedentem ujmuje zobowiàzania w wysokoÊci

Êrodków finansowych otrzymanych od zak∏adu ubezpieczeƒ przyjmujàcego ryzyko lub potràconych mu na

podstawie umów reasekuracji. Kwoty te nie mogà byç

∏àczone z innymi zobowiàzaniami wobec tego zak∏adu

ubezpieczeƒ, jak równie˝ kompensowane z nale˝noÊciami od niego. Gwarancje gotówkowe zak∏adu

ubezpieczeƒ przyjmujàcego ryzyko i pozostajàce jego

w∏asnoÊcià podlegajà ewidencji w ksi´gach cedenta

na koncie pozabilansowym i wykazywane sà w sprawozdaniu finansowym w pozycji pozabilansowej

„otrzymane gwarancje i por´czenia”.

26. W pozycji H pasywów „pozosta∏e zobowiàzania i fundusze specjalne”, z wyjàtkiem pozycji H.VI pasywów „fundusze specjalne”, zobowiàzania wykazuje

si´ w informacji dodatkowej w podziale na zobowiàzania okreÊlone w walucie polskiej oraz w walutach

obcych.

27. W pozycji H.V.2 pasywów „pozosta∏e zobowiàzania” wykazuje si´ w informacji dodatkowej równie˝

Poz. 1634

zobowiàzania powsta∏e w zwiàzku z czynnoÊciami

okreÊlonymi w art. 3 ust. 7 i 8 ustawy o dzia∏alnoÊci

ubezpieczeniowej.

28. W pozycji H.VI pasywów „fundusze specjalne”

wykazuje si´ fundusze tworzone zarówno na mocy

przepisów prawa, jak i na mocy uchwa∏ walnego zgromadzenia. Obejmujà one w szczególnoÊci fundusz

prewencyjny, fundusz organizacyjny oraz wszelkie

fundusze dla pracowników.

29. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (pozycja C pasywów), udzia∏ reasekuratora w rezerwach

techniczno-ubezpieczeniowych (pozycja D pasywów),

pozosta∏e rezerwy (pozycja F pasywów), zobowiàzania z tytu∏u depozytów wobec reasekuratorów (pozycja G pasywów) oraz zobowiàzania z tytu∏u reasekuracji (pozycja H.II pasywów) wykazuje si´ w informacji

dodatkowej.

Za∏àcznik nr 2

NOTY OBJAÂNIAJÑCE DO TECHNICZNEGO RACHUNKU UBEZPIECZE¡ NA ˚YCIE, TECHNICZNEGO

RACHUNKU UBEZPIECZE¡ MAJÑTKOWYCH l OSOBOWYCH ORAZ OGÓLNEGO RACHUNKU ZYSKÓW I STRAT

1. We wszystkich pozycjach technicznych rachunków ubezpieczeƒ oraz ogólnego rachunku zysków

i strat muszà byç przedstawione dane porównawcze

za analogiczny okres sprawozdawczy poprzedniego

roku obrotowego.

2. W pozycji I.1 „sk∏adki przypisane brutto”, uj´te

w technicznym rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie oraz

w technicznym rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych

i osobowych, ujmowane sà kwoty nale˝ne w trakcie

okresu sprawozdawczego z tytu∏u zawartych umów

ubezpieczenia, bez wzgl´du na to, czy kwoty takie odnoszà si´ w ca∏oÊci lub w cz´Êci do nast´pnych okresów sprawozdawczych. W tej pozycji nale˝y uwzgl´dniaç mi´dzy innymi

a) sk∏adki zarachowane tytu∏em Êwiadczonej w okresie sprawozdawczym ochrony ubezpieczeniowej,

których faktyczne rozliczenie nastàpi w nast´pnych okresach sprawozdawczych,

b) sk∏adki jednorazowe, ∏àcznie ze sk∏adkami na

ubezpieczenie rentowe, w zakresie ubezpieczeƒ

na ˝ycie, sk∏adki jednorazowe wynikajàce z rezerw

na premie i rabaty, jeÊli wynika to z umów ubezpieczenia,

c) dodatkowe sk∏adki w przypadku p∏atnoÊci pó∏rocznych, kwartalnych lub miesi´cznych oraz dodatkowych p∏atnoÊci ze strony posiadaczy polis na wydatki poniesione przez zak∏ad ubezpieczeƒ,

d) w przypadku koasekuracji, cz´Êç sk∏adek przypadajàcà na zak∏ad ubezpieczeƒ,

e) sk∏adki reasekuracyjne nale˝ne od zak∏adów ubezpieczeƒ b´dàcych cedentami lub retrocedentami,

w tym tak˝e tytu∏em wejÊcia w portfel cedenta lub

retrocedenta po potràceniu niewykorzystanych

sk∏adek z ubezpieczeƒ, wycofanych z portfela na

rzecz zak∏adów ubezpieczeƒ b´dàcych cedentami

lub retrocedentami.

Sk∏adki wykazuje si´ ∏àcznie z wszystkimi dodatkami

i uzupe∏nieniami za okresy zaleg∏e, po potràceniu

storn, zwrotów, upustów, wszelkich zni˝ek i bonifikat

oraz podatków i innych obcià˝eƒ parafiskalnych.

3. W pozycji I.2 „udzia∏ reasekuratorów w sk∏adce

przypisanej” technicznego rachunku ubezpieczeƒ na

˝ycie oraz technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych ujmowane sà sk∏adki reasekuracyjne zap∏acone lub przypadajàce do zap∏aty nale˝ne reasekuratorowi w okresie sprawozdawczym na

podstawie umów reasekuracji biernej proporcjonalnej i nieproporcjonalnej, zawartych przez zak∏ad

ubezpieczeƒ. Pozycje portfela przypadajàce do zap∏aty w momencie zawarcia lub zmiany umowy reasekuracyjnej zwi´kszajà t´ kwot´, podczas gdy pozycje

nale˝ne z tytu∏u wycofania z portfela zmniejszajà t´

kwot´.

4. W pozycji I.3 „zmiana stanu rezerw sk∏adek i rezerwy na ryzyko niewygas∏e” technicznego rachunku

ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych oraz technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie ujmuje si´ ró˝nice pomi´dzy stanem rezerwy sk∏adek i rezerwy na pokrycie ryzyka niewygas∏ego na koniec okresu sprawozdawczego a stanem na poczàtek okresu w uj´ciu

brutto, wynikajàce z ubezpieczeƒ bezpoÊrednich i reasekuracji czynnej. W pozycji tej ujmuje si´ zmian´

stanu rezerw uj´tych w pozycji C.I pasywów bilansu.

5. W pozycji I.4 „udzia∏ reasekuratorów w zmianie

stanu rezerw sk∏adek” technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych oraz technicznego

rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie ujmuje si´ ró˝nice pomi´dzy stanem rezerwy sk∏adek i rezerwy na pokrycie

ryzyka niewygas∏ego na koniec okresu sprawozdawczego a stanem na poczàtek okresu w uj´ciu na udziale reasekuratora, wynikajàce z ubezpieczeƒ bezpoÊrednich i reasekuracji czynnej. W pozycji tej ujmuje

si´ zmian´ stanu rezerw uj´tych w pozycji D.I pasywów bilansu.

6. W pozycji II.4 „wynik dodatni z rewaloryzacji lokat” technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie oraz

ogólnego rachunku zysków i strat ujmuje si´ m.in.

przychody tytu∏em rozwiàzania wczeÊniej utworzonych odpisów z tytu∏u trwa∏ej utraty wartoÊci lokat.

7. W pozycji III „niezrealizowane zyski z lokat”

technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie oraz

ogólnego rachunku zysków i strat ujmuje si´, z zastrze˝eniem pkt 6, w szczególnoÊci dodatnià ró˝nic´

pomi´dzy wartoÊcià bilansowà a cenà nabycia (kosztem wytworzenia) lokat, a w przypadku lokat uprzednio przeszacowanych — odpowiednio wartoÊcià przeszacowanà, z wyjàtkiem dodatniej ró˝nicy z rewaloryzacji lokat ujmowanej w kapitale w∏asnym. W pozycji

tej, w przypadku d∏u˝nych papierów wartoÊciowych,

których ró˝nice z wyceny nie sà ujmowane w kapitale

w∏asnym, wykazuje si´ dodatnie ró˝nice pomi´dzy

wartoÊcià godziwà a skorygowanà cenà nabycia. Ró˝nice pomi´dzy skorygowanà cenà nabycia a cenà nabycia d∏u˝nych papierów wartoÊciowych, a w przypadku uprzednio przeszacowanych — odpowiednio

wartoÊcià przeszacowanà, ujmuje si´ bezpoÊrednio

w przychodach z lokat w pozycji II.2.2 lub II.3.2 technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie lub w pozycji II.2.2 lub II.3.2 ogólnego rachunku zysków i strat.

8. W pozycji IV.1 technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych lub w pozycji V.1 technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie „odszkodowania i Êwiadczenia wyp∏acone na udziale w∏asnym”

ujmuje si´ wszelkie wyp∏aty i obcià˝enia (rozliczenia

w kompensacie z nale˝noÊciami) dokonywane w okresie sprawozdawczym z tytu∏u odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ za szkody i wypadki powsta∏e w okresie sprawozdawczym i w okresach ubieg∏ych (w tym równie˝

Êwiadczenia rentowe i wykupy w ubezpieczeniach na

˝ycie), ∏àcznie z wszelkimi bezpoÊrednimi i poÊrednimi, zewn´trznymi i wewn´trznymi kosztami likwidacji

szkód i windykacji regresów oraz kosztami poniesionymi w celu uzyskania dotacji, pomniejszone o otrzymane zwroty, regresy, wszelkie odzyski (w tym równie˝ odzyski ze sprzeda˝y pozosta∏oÊci po szkodach)

i dotacje. Koszty likwidacji szkód i windykacji regresów obejmujà równie˝ koszty post´powania spornego. Pozycja obejmuje równie˝ odszkodowania i Êwiadczenia z tytu∏u koasekuracji, w cz´Êci przypadajàcej na

udzia∏ zak∏adu ubezpieczeƒ, oraz rozliczone przez cedentów odszkodowania i Êwiadczenia przypadajàce na

zak∏ad ubezpieczeƒ z tytu∏u reasekuracji czynnej.

9. W pozycji IV.1.2 technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych oraz w pozycji

V.1.2 technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie

„udzia∏ reasekuratorów w odszkodowaniach i Êwiadczeniach wyp∏aconych” ujmuje si´ odszkodowania

i Êwiadczenia wyp∏acone w okresie sprawozdawczym

przypadajàce na udzia∏ reasekuratorów w ramach reasekuracji biernej.

10. W pozycji IV.2 technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych oraz w pozycji V.2

technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie „zmiana

stanu rezerwy na niewyp∏acone odszkodowania

i Êwiadczenia na udziale w∏asnym” ujmuje si´ zmian´

stanu rezerw z pozycji C.III pasywów bilansu skorygowanà o zmian´ stanu oszacowanych regresów, odzysków i dotacji z pozycji E pasywów bilansu.

Poz. 1634

11. W pozycji VI technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych oraz w pozycji VII

technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie „premie

i rabaty na udziale w∏asnym ∏àcznie ze zmianà stanu

rezerw” wykazuje si´ premie, rabaty, wyp∏acane lub

zaliczane osobom ubezpieczonym, uprawnionym lub

uposa˝onym zgodnie z umowà ubezpieczenia. W tej

pozycji wykazuje si´ równie˝ kwoty zaliczone do wyp∏aty w okresie sprawozdawczym, wyp∏acone lub

przypadajàce do wyp∏aty na rzecz ubezpieczonego,

uprawnionego lub uposa˝onego, w∏àczajàc w to kwoty przeznaczone do zwi´kszenia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych lub przeznaczone do zmniejszenia przysz∏ych sk∏adek, w stopniu, w jakim te kwoty

stanowià przeniesienie nadwy˝ki lub zysku osiàgni´tego z ca∏ej dzia∏alnoÊci lub jej cz´Êci, po odpisaniu

kwot uwzgl´dnionych w poprzednich okresach sprawozdawczych, które nie sà ju˝ wymagane. Rabaty

(bonifikaty) obejmujà ulgi lub cz´Êciowy zwrot sk∏adek wynikajàcych z przebiegu poszczególnych umów

ubezpieczenia. WielkoÊç premii i rabatów (bonifikat)

nale˝y ujmowaç osobno, jeÊli sà to wartoÊci znaczàce.

12. W pozycji VII.1 technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych oraz w pozycji

VIII.1 technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie

„koszty akwizycji” ujmuje si´ poniesione w okresie

sprawozdawczym koszty akwizycji z ubezpieczeƒ bezpoÊrednich i reasekuracji czynnej, skorygowane

o zmian´ stanu aktywowanych kosztów akwizycji oraz

o wartoÊç kosztów akwizycji jeszcze nieponiesionych,

a dotyczàcych sk∏adki zarobionej w okresie sprawozdawczym.

13. W pozycji VIII.3 technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie oraz w pozycji VII.3 technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych „prowizje reasekuracyjne oraz udzia∏y w zyskach reasekuratorów” wykazuje si´ wartoÊç tej pozycji — jako wielkoÊç ujemnà. Prowizje reasekuracyjne podlegajà rozliczeniu w czasie analogicznie do rozliczanych w czasie kosztów akwizycji ponoszonych z tytu∏u zawarcia

umów ubezpieczenia odpowiednio obj´tych umowami reasekuracyjnymi.

14. W pozycji VIII technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych oraz w pozycji XI

technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie „pozosta∏e koszty techniczne na udziale w∏asnym” ujmuje

si´ w szczególnoÊci

a) nale˝ne wp∏aty na Ubezpieczeniowy Fundusz

Gwarancyjny,

b) nale˝ne wp∏aty na koszty nadzoru nad dzia∏alnoÊcià ubezpieczeniowà,

c) nale˝ne wp∏aty cz∏onkowskie dla Polskiej Izby

Ubezpieczeƒ,

d) odpisy na fundusz prewencyjny bàdê koszty prowadzenia dzia∏alnoÊci prewencyjnej, je˝eli zak∏ad

ubezpieczeƒ nie tworzy funduszu prewencyjnego,

e) nale˝ne wp∏aty na rzecz Zwiàzku Ochotniczych

Stra˝y Po˝arnych Rzeczypospolitej Polskiej,

f) inne koszty na udziale w∏asnym uwzgl´dniane

przy kalkulacji sk∏adki,

g) wartoÊç odpisów aktualizujàcych nale˝noÊci z tytu∏u ubezpieczeƒ bezpoÊrednich oraz reasekuracji,

h) ujemne ró˝nice kursowe z tytu∏u ubezpieczeƒ bezpoÊrednich i reasekuracji.

15. W pozycji IX.3 technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie oraz w pozycji V.3 ogólnego rachunku zysków i strat „wynik ujemny z rewaloryzacji lokat”

ujmuje si´ wartoÊç utworzonych w okresie sprawozdawczym odpisów z tytu∏u trwa∏ej utraty wartoÊci lokaty.

16. W pozycji X „niezrealizowane straty na lokatach” technicznego rachunku ubezpieczeƒ na ˝ycie

oraz w pozycji VI „niezrealizowane straty na lokatach”

ogólnego rachunku zysków i strat ujmuje si´, z zastrze˝eniem pkt 14, w szczególnoÊci ujemnà ró˝nic´

pomi´dzy wartoÊcià bilansowà a cenà nabycia (kosztem wytworzenia) lokat, a w przypadku lokat uprzednio przeszacowanych — odpowiednio wartoÊcià przeszacowanà ustalonà na poczàtek okresu sprawozdawczego, z wyjàtkiem ujemnej ró˝nicy z rewaloryzacji lokat ujmowanej w kapitale w∏asnym. W pozycji tej,

w przypadku d∏u˝nych papierów wartoÊciowych, których ró˝nice z wyceny nie sà ujmowane w kapitale

w∏asnym, wykazuje si´ ujemne ró˝nice pomi´dzy

wartoÊcià godziwà a skorygowanà cenà nabycia.

17. Dla sporzàdzania technicznych rachunków

ubezpieczeƒ wed∏ug poszczególnych grup lub klas

ubezpieczeƒ koszty administracyjne podlegajà odpowiedniemu rozliczeniu wed∏ug zasad okreÊlonych

w polityce rachunkowoÊci zak∏adu ubezpieczeƒ.

18. W pozycji VIII „pozosta∏e przychody operacyjne” ogólnego rachunku zysków i strat wykazuje si´

w szczególnoÊci

Poz. 1634

a) przychody finansowe,

b) przychody z tytu∏u pe∏nienia czynnoÊci komisarza

awaryjnego,

c) przychody z tytu∏u prowadzenia dzia∏alnoÊci akwizycyjnej na rzecz Otwartych Funduszy Emerytalnych,

d) pozosta∏e przychody operacyjne.

19. W pozycji IX „pozosta∏e koszty operacyjne”

ogólnego rachunku zysków i strat wykazuje si´

w szczególnoÊci

a) koszty finansowe,

b) koszty zwiàzane z pe∏nieniem czynnoÊci komisarza awaryjnego,

c) koszty zwiàzane z prowadzeniem dzia∏alnoÊci

akwizycyjnej na rzecz Otwartych Funduszy Emerytalnych,

d) pozosta∏e koszty operacyjne.

20. W pozycji „wynik dodatni z realizacji lokat”

oraz „wynik ujemny z realizacji lokat” ujmuje si´ odpowiednio dodatnie lub ujemne ró˝nice pomi´dzy

przychodem ze sprzeda˝y lokat a kosztem w∏asnym

sprzeda˝y tych lokat obejmujàcym cen´ nabycia lokat,

a w przypadku lokat uprzednio przeszacowanych, odpowiednio wartoÊcià przeszacowanà tych lokat oraz

koszty transakcji realizacji lokat, z uwzgl´dnieniem

kwot uj´tych w kapitale z aktualizacji wyceny. W pozycji tej ujmuje si´ równie˝ wykup papierów wartoÊciowych przez emitenta.

Za∏àcznik nr 3

NOTY OBJAÂNIAJÑCE DO RACHUNKU PRZEP¸YWÓW PIENI¢˚NYCH

Wp∏ywy z tytu∏u sk∏adek brutto obejmujà wp∏ywy

uzyskane w okresie sprawozdawczym z tytu∏u ubezpieczeƒ bezpoÊrednich oraz z tytu∏u reasekuracji czynnej przypadajàcej na udzia∏ zak∏adu ubezpieczeƒ bez

uwzgl´dnienia zwrotów sk∏adek, które ujmuje si´

w pozycji A.II.1.1 rachunku przep∏ywów pieni´˝nych.

Wp∏ywy z tytu∏u sk∏adek brutto (poz. A.I.1.1) oraz

wydatki z tytu∏u akwizycji (poz. A.II.1.3) nale˝y wykazywaç odr´bnie, nawet je˝eli rozliczenia z poÊrednikami ubezpieczeniowymi dokonywane sà per saldo.

W pozycji A.I.1.2 „wp∏ywy z tytu∏u regresów, odzysków i zwrotów odszkodowaƒ brutto” wykazuje si´

wartoÊç wp∏ywów z tytu∏u regresów, odzysków, zwrotów odszkodowaƒ brutto i dotacji bez pomniejszenia

o koszty dochodzenia regresów, odzysków, zwrotów

odszkodowaƒ oraz koszty poniesione w celu uzyskania dotacji.

W pozycji A.I.2.1 „wp∏aty reasekuratorów z tytu∏u

udzia∏u w odszkodowaniach” ujmuje si´ kwoty faktycznie otrzymane od reasekuratorów z tytu∏u ich

udzia∏u w likwidacji szkód wraz z kwotami przeznaczo-

nymi na rekompensat´ kosztów likwidacji szkód, chyba ˝e stanowià one cz´Êç prowizji reasekuracyjnej.

Wp∏aty reasekuratorów z tytu∏u udzia∏u w odszkodowaniach (poz. A.I.2.1) oraz wp∏ywy z tytu∏u prowizji reasekuracyjnych i udzia∏u w zyskach reasekuratora

(poz. A.I.2.2) nale˝y wykazywaç odr´bnie, nawet je˝eli

rozliczenia z reasekuratorami dokonywane sà per saldo.

W pozycji A.I.2.3 wykazuje si´ depozyty otrzymane od reasekuratorów.

W pozycji A.II.1.2 „odszkodowania i Êwiadczenia

wyp∏acone brutto” ujmuje si´ kwoty faktycznie wyp∏acone przez zak∏ad ubezpieczeƒ tytu∏em likwidacji

szkód (Êwiadczeƒ) i innych zdarzeƒ obj´tych umowà

ubezpieczenia.

Wp∏ywy z emisji akcji (poz. C.I.1) oznaczajà kwoty

uzyskane netto — po potràceniu kosztów emisji —

niezale˝nie od daty rejestracji podwy˝szenia kapita∏u

podstawowego; towarzystwa ubezpieczeƒ wzajemnych wykazujà w tej pozycji wp∏aty na poczet udzia∏ów w kapitale zak∏adowym.

Za∏àcznik nr 4

ZAKRES INFORMACJI DODATKOWEJ DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO

Informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego zak∏adu ubezpieczeƒ obejmuje wprowadzenie

do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaÊnienia.

9) informacje o znaczàcych w zak∏adzie ubezpieczeƒ zdarzeniach, które wystàpi∏y po dniu bilansowym i nie zosta∏y uwzgl´dnione w sprawozdaniu finansowym;

I. Wprowadzenie do sprawozdania finansowego zak∏adu ubezpieczeƒ obejmuje w szczególnoÊci

10) informacje o znaczàcych w zak∏adzie ubezpieczeƒ zdarzeniach dotyczàcych lat ubieg∏ych,

które zosta∏y uj´te w sprawozdaniu finansowym roku obrotowego;

1) nazw´ i siedzib´ zak∏adu ubezpieczeƒ oraz

wskazanie w∏aÊciwego sàdu lub innego organu

prowadzàcego rejestr, a w przypadku oddzia∏u

lub g∏ównego oddzia∏u zagranicznego zak∏adu

ubezpieczeƒ równie˝ nazw´ i siedzib´ jednostki macierzystej;

2) wskazanie okresu obj´tego sprawozdaniem

finansowym, podanie powodu, je˝eli sprawozdanie finansowe sporzàdzone jest za okres inny ni˝ rok obrotowy;

3) wskazanie, ˝e sprawozdanie finansowe zawiera dane ∏àczne, je˝eli w sk∏ad zak∏adu ubezpieczeƒ wchodzà wewn´trzne jednostki organizacyjne sporzàdzajàce samodzielnie sprawozdania finansowe;

4) wskazanie, czy sprawozdanie finansowe zosta∏o sporzàdzone przy za∏o˝eniu kontynuowania

przez zak∏ad ubezpieczeƒ dzia∏alnoÊci gospodarczej w dajàcej si´ przewidzieç przysz∏oÊci

oraz czy nie istniejà okolicznoÊci wskazujàce na

zagro˝enie kontynuowania dzia∏alnoÊci;

5) w przypadku sprawozdania finansowego sporzàdzanego za okres, w ciàgu którego nastàpi∏o po∏àczenie jednostek lub przeniesienie portfela, wskazanie, ˝e jest to sprawozdanie finansowe sporzàdzone po po∏àczeniu lub po przeniesieniu portfela, oraz wskazanie w przypadku

po∏àczenia zastosowanej metody rozliczenia;

6) dokonane w ciàgu roku obrotowego zmiany

zasad rachunkowoÊci, w tym metod wyceny,

wraz z uzasadnieniem ich wprowadzenia, je˝eli wywierajà one istotny wp∏yw na sprawozdanie finansowe, ze wskazaniem spowodowanej

tymi zmianami ró˝nicy w wyniku finansowym;

7) dokonane w stosunku do poprzedniego sprawozdania finansowego zmiany sposobu sporzàdzania sprawozdania finansowego, wraz

z uzasadnieniem ich wprowadzenia i skutkami

w zakresie przedstawiania sytuacji majàtkowej

i finansowej zak∏adu ubezpieczeƒ;

8) informacje o

a) rodzaju pope∏nionego b∏´du, o którym mowa w art. 54 ust. 3 ustawy,

b) kwocie korekty dotyczàcej bie˝àcego roku

obrotowego,

c) kwocie korekty dotyczàcej okresów wczeÊniejszych, je˝eli zak∏ad ubezpieczeƒ dokona∏ korekty b∏´du;

11) informacje o znaczàcych zdarzeniach dotyczàcych roku obrotowego majàcych wp∏yw na

istotnà zmian´ struktury pozycji bilansowych

oraz wyniku finansowego;

12) dane liczbowe zapewniajàce porównywalnoÊç

danych sprawozdania finansowego za rok poprzedzajàcy ze sprawozdaniem za rok obrotowy;

13) informacje o wynagrodzeniu bieg∏ego rewidenta lub podmiotu uprawnionego do badania

sprawozdaƒ finansowych, wyp∏aconym lub

nale˝nym za rok obrotowy odr´bnie za

a) obowiàzkowe badanie rocznego sprawozdania finansowego,

b) inne us∏ugi poÊwiadczajàce,

c) us∏ugi doradztwa podatkowego,

d) pozosta∏e us∏ugi.

II. W dodatkowych informacjach i objaÊnieniach

ujawnieniu podlegajà informacje niezb´dne do

lepszego zrozumienia sytuacji finansowej i majàtkowej, a tak˝e wyniku finansowego oraz wyp∏acalnoÊci zak∏adu ubezpieczeƒ, w szczególnoÊci

1) w odniesieniu do lokat zak∏adu ubezpieczeƒ

a) przyporzàdkowanie lokat wymienionych

w bilansie zak∏adu ubezpieczeƒ do

— aktywów finansowych przeznaczonych

do obrotu,

— po˝yczek udzielonych i nale˝noÊci w∏asnych,

— aktywów finansowych utrzymywanych

do terminu wymagalnoÊci,

— aktywów finansowych dost´pnych do

sprzeda˝y,

b) cen´ nabycia (koszt wytworzenia) lokat —

w przypadku gdy lokaty sà wykazywane

w bilansie w wartoÊci godziwej, wartoÊç godziwà lokat — w przypadku gdy lokaty sà

wykazywane w bilansie wed∏ug ceny nabycia, wartoÊç dotychczasowych odpisów —

w przypadku lokat, których wartoÊç uleg∏a

cz´Êciowo umorzeniu lub trwa∏ej utracie

wartoÊci; w odniesieniu do lokat w nieruchomoÊci wyceny ich wartoÊci godziwej dokonuje si´ nie rzadziej ni˝ raz na 5 lat,

c) lokaty jednostek powiàzanych w podziale

na: lokaty w jednostkach zale˝nych, lokaty

w jednostkach wspó∏zale˝nych, lokaty w jednostkach stowarzyszonych oraz lokaty w jednostce dominujàcej — dla ka˝dej jednostki

odr´bnie,

d) lokaty krajowe i zagraniczne, w tym znajdujàce si´ na terenie Unii Europejskiej oraz pozosta∏e, z wyszczególnieniem papierów wartoÊciowych dopuszczonych do publicznego

obrotu na rynku regulowanym, papierów

wartoÊciowych z nieograniczonà zbywalnoÊcià, nienotowanych na gie∏dzie oraz nieznajdujàcych si´ w regulowanym obrocie

pozagie∏dowym, papierów wartoÊciowych

emitowanych lub gwarantowanych przez

Skarb Paƒstwa lub organizacje mi´dzynarodowe, których cz∏onkiem jest Rzeczpospolita

Polska, oraz lokat emitowanych lub gwarantowanych przez jednostki samorzàdu terytorialnego,

e) lokaty w walutach obcych, je˝eli ich udzia∏

w lokatach ogó∏em jest istotny,

f) wyszczególnienie wartoÊci po˝yczek niezabezpieczonych polisami ubezpieczeniowymi,

je˝eli ich udzia∏ jest istotny,

g) wyszczególnienie lokat uj´tych w pozycji

„pozosta∏e lokaty”, je˝eli ich udzia∏ w lokatach ogó∏em zak∏adu ubezpieczeƒ jest istotny,

h) informacje o obcià˝eniu lokat ryzykiem

zmiany stopy procentowej, a w szczególnoÊci informacj´ o wczeÊniej przypadajàcym

terminie wykupu lub wynikajàcym z umowy

terminie przeszacowania wartoÊci, a tak˝e

o efektywnej stopie procentowej, je˝eli jej

ustalenie jest zasadne,

i) informacje o obcià˝eniu lokat ryzykiem kredytowym, a w szczególnoÊci informacj´

o oszacowanej maksymalnej kwocie straty,

na jakà jednostka jest nara˝ona, bez

uwzgl´dnienia wartoÊci godziwej jakichkolwiek przyj´tych lub poczynionych zabezpieczeƒ, w przypadku gdyby wierzyciel nie wywiàza∏ si´ ze Êwiadczenia, z podaniem informacji o koncentracji tego ryzyka;

2) w odniesieniu do depozytów u cedentów

a) depozyty z∏o˝one w kraju i depozyty z∏o˝one

za granicà, w tym z∏o˝one na terenie Unii Europejskiej oraz poza,

b) depozyty z∏o˝one u jednostek powiàzanych

z zak∏adem ubezpieczeƒ;

3) w odniesieniu do zobowiàzaƒ depozytowych

wobec reasekuratorów

a) zobowiàzania wyra˝one w walutach obcych,

Poz. 1634

b) zobowiàzania wobec jednostek powiàzanych z zak∏adem ubezpieczeƒ;

4) w zakresie zobowiàzaƒ podporzàdkowanych

a) wartoÊç poszczególnych po˝yczek oraz waluty, w jakich zosta∏y zaciàgni´te,

b) warunki oprocentowania i terminy wymagalnoÊci po˝yczek;

5) w odniesieniu do nale˝noÊci i zobowiàzaƒ nale˝y wykazaç

a) wartoÊç nale˝noÊci i zobowiàzaƒ z tytu∏u reasekuracji biernej,

b) wartoÊç nale˝noÊci i zobowiàzaƒ z tytu∏u reasekuracji czynnej,

c) wartoÊç odpisów aktualizujàcych nale˝noÊci

wed∏ug pozycji bilansu,

d) podzia∏ nale˝noÊci i zobowiàzaƒ wed∏ug pozycji bilansu o pozosta∏ym na dzieƒ bilansowy przewidywanym umowà okresie sp∏aty

do 3 miesi´cy (w∏àcznie), powy˝ej 3 miesi´cy do 1 roku (w∏àcznie), powy˝ej 1 roku oraz

wartoÊç nale˝noÊci i zobowiàzaƒ przeterminowanych,

e) nale˝noÊci i zobowiàzania wobec jednostek,

których siedziba znajduje si´ poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w tym na terenie Unii Europejskiej,

f) wykaz zobowiàzaƒ warunkowych oraz zobowiàzaƒ zabezpieczonych na majàtku zak∏adu

ubezpieczeƒ ze wskazaniem jego rodzaju,

w tym odr´bnie dotyczàcych jednostek powiàzanych;

6) dane dotyczàce rachunkowoÊci instrumentów

pochodnych zabezpieczajàcych wartoÊç aktywów stanowiàcych pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, w tym opis zabezpieczeƒ, opis instrumentów finansowych wyznaczonych jako instrumenty zabezpieczajàce oraz

zasady ich wyceny na dzieƒ bilansowy;

7) w odniesieniu do kapita∏ów w∏asnych nale˝y

wykazaç w informacji dodatkowej

a) dane o strukturze w∏asnoÊci kapita∏u podstawowego oraz liczbie i wartoÊci nominalnej

subskrybowanych akcji, z wyszczególnieniem akcji uprzywilejowanych,

b) propozycje podzia∏u zysku lub pokrycia straty za rok obrotowy,

c) informacje o zmianach wartoÊci kaucji dla

oddzia∏ów g∏ównych oraz oddzia∏ów zagranicznych, z uwzgl´dnieniem stanu na poczàtek roku obrotowego, zwi´kszeƒ i zmniejszeƒ w okresie sprawozdawczym oraz stanu

na koniec roku obrotowego,

d) w∏asne udzia∏y nabyte, zbyte lub umorzone

w okresie sprawozdawczym w przypadku towarzystwa ubezpieczeƒ wzajemnych;

8) w odniesieniu do zobowiàzaƒ z tytu∏u depozytów reasekuratorów

b) sk∏adek jednorazowych (w tym sk∏adek bezterminowych) oraz sk∏adek okresowych,

a) zobowiàzania wobec jednostek powiàzanych i pozosta∏ych,

c) sk∏adek z umów ubezpieczenia premiowych

i bezpremiowych,

b) zobowiàzania wobec podmiotów, których

siedziba znajduje si´ poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w tym na terenie Unii

Europejskiej oraz poza, okreÊlone w walucie

polskiej oraz w walutach obcych;

d) sk∏adek o charakterze kapita∏owym, w tym

sk∏adek przeznaczonych na ubezpieczeniowy fundusz kapita∏owy, w tym odr´bnie, je˝eli ryzyko lokaty ponosi ubezpieczajàcy,

oraz sk∏adek z dzia∏u I grupa 1 z tytu∏u ubezpieczeƒ o charakterze lokacyjnym, ze wskazaniem cz´Êci sk∏adek niezwiàzanej z ochronà ubezpieczeniowà,

9) w odniesieniu do rezerw techniczno-ubezpieczeniowych nale˝y wykazaç

a) wartoÊç rezerwy na ryzyka niewygas∏e, niezale˝nie od jej wysokoÊci,

b) wartoÊç rezerw na niewyp∏acone odszkodowania i Êwiadczenia w podziale na klasy rachunkowe, w tym odr´bnie wartoÊç rezerw

z tytu∏u szkód zaistnia∏ych w okresie sprawozdawczym, wartoÊç oszacowanych regresów, odzysków i dotacji uwzgl´dnionych

w rezerwie i w rachunku wyników,

c) w przypadku stosowania dyskont lub odpisów przy ustalaniu rezerwy na skapitalizowanà wartoÊç Êwiadczeƒ rentowych — odpowiednio w podziale na klasy rachunkowe,

kwot´ rezerw przed uwzgl´dnieniem dyskont i odpisów, opis stosowanych metod,

w szczególnoÊci stosowane stopy techniczne oraz kryteria przyj´te przy ustalaniu okresu, który up∏ynie do momentu ca∏kowitej

likwidacji szkody,

d) wartoÊç jednostki rozrachunkowej ubezpieczeniowych funduszy kapita∏owych na dzieƒ

bilansowy oraz wartoÊç zmiany w okresie

sprawozdawczym — w przypadku ubezpieczeƒ dzia∏u I grupa 3,

e) wartoÊç rezerwy na zwrot sk∏adek dla cz∏onków w przypadku towarzystwa ubezpieczeƒ

wzajemnych,

f) dane dotyczàce rachunkowoÊci instrumentów pochodnych zabezpieczajàcych wartoÊç

rezerw

techniczno-ubezpieczeniowych,

w tym opis zabezpieczeƒ, opis instrumentów

finansowych wyznaczonych jako instrumenty zabezpieczajàce oraz zasady ich wyceny

na dzieƒ bilansowy;

10) w odniesieniu do innych pozycji aktywów i pasywów nale˝y wykazaç kwoty, je˝eli ich udzia∏

w sumie bilansowej zak∏adu ubezpieczeƒ jest

istotny;

11) w ubezpieczeniach na ˝ycie wartoÊç sk∏adek

przypisanych brutto w okresie sprawozdawczym w podziale na ubezpieczenia bezpoÊrednie oraz poÊrednie, ze wskazaniem

a) sk∏adek indywidualnych (w tym z tytu∏u indywidualnej kontynuacji ubezpieczeƒ grupowych) oraz sk∏adek z ubezpieczeƒ grupowych,

e) w przypadku towarzystw ubezpieczeƒ wzajemnych wielkoÊç sk∏adek z tytu∏u umów zawartych z osobami nieb´dàcymi cz∏onkami

towarzystwa ubezpieczeƒ wzajemnych,

jak równie˝ wartoÊç Êwiadczeƒ wyp∏aconych

brutto w okresie sprawozdawczym, saldo rozliczeƒ z tytu∏u reasekuracji biernej oraz koszty

akwizycji i administracyjne w podziale na ubezpieczenia bezpoÊrednie i poÊrednie;

12) w odniesieniu do ubezpieczeƒ majàtkowych

i osobowych sk∏adki brutto przypisane, sk∏adki

brutto zarobione w okresie sprawozdawczym,

odszkodowania i Êwiadczenia wyp∏acone

brutto (w tym oddzielnie koszty likwidacji

szkód i koszty poniesione w celu uzyskania dotacji oraz regresy, odzyski i dotacje), salda rozliczeƒ z tytu∏u reasekuracji oraz koszty akwizycji i koszty administracyjne w podziale na ubezpieczenia bezpoÊrednie i poÊrednie wed∏ug

klas rachunkowych;

13) wielkoÊç sk∏adek brutto z ubezpieczeƒ bezpoÊrednich z umów zawartych poza granicami

Rzeczypospolitej Polskiej, w tym zawartych na

terenie paƒstw cz∏onkowskich Unii Europejskiej;

14) informacje o przebiegu procesów likwidacji

szkód, w przypadku ubezpieczeƒ dzia∏u II w podziale na klasy rachunkowe — informacje

o Êrednim czasie likwidacji szkody oraz informacje o wielkoÊci szkód zaistnia∏ych w okresie

sprawozdawczym z tytu∏u umów ubezpieczenia zawartych w tym okresie (w tym odszkodowaƒ i Êwiadczeƒ wyp∏aconych z tytu∏u tych

szkód oraz wielkoÊç utworzonej na koniec roku

rezerwy na niewyp∏acone odszkodowania

i Êwiadczenia);

15) w zakresie rozliczeƒ podatkowych wykaz g∏ównych pozycji ró˝niàcych pozycj´ opodatkowania podatkiem dochodowym od wyniku finansowego brutto (w tym z tytu∏u dzia∏alnoÊci

technicznej, z tytu∏u zysków i strat nadzwyczajnych), wysokoÊç obcià˝ajàcego wynik finansowy podatku dochodowego za dany rok obrotowy z podzia∏em na cz´Êç bie˝àcà i cz´Êç odroczonà, informacje o wartoÊci aktywów i utworzonej rezerwy na odroczony podatek dochodowy, powsta∏ych w zwiàzku z przejÊciowymi

ró˝nicami mi´dzy wykazywanà w ksi´gach rachunkowych wartoÊcià aktywów i pasywów

a ich wartoÊcià podatkowà oraz stratà podatkowà mo˝liwà do rozliczenia w przysz∏oÊci;

16) w zakresie przychodów i kosztów dzia∏alnoÊci

lokacyjnej wyodr´bnienie przychodów i kosztów z lokat ubezpieczeniowych funduszy kapita∏owych, w tym odr´bnie lokat, których ryzyko ponosi ubezpieczajàcy;

17) w odniesieniu do kosztów — wartoÊç prowizji

z dzia∏alnoÊci w zakresie ubezpieczeƒ bezpoÊrednich zaliczonych do roku obrotowego,

w tym: prowizje z tytu∏u akwizycji, prowizje

z tytu∏u odnowienia polis, prowizje za inkaso

sk∏adki oraz prowizje za obs∏ug´ umów ubezpieczenia; dane o strukturze: kosztów akwizycji, kosztów administracyjnych, kosztów likwidacji szkód i windykacji regresów, kosztów

dzia∏alnoÊci lokacyjnej w podziale na koszty

wewn´trzne i zewn´trzne, w tym

a) koszty wewn´trzne, w tym zu˝ycie materia∏ów i energii, koszty osobowe (wynagrodzenia, ubezpieczenia i inne Êwiadczenia, amortyzacja i inne),

b) koszty zewn´trzne, w tym us∏ugi obce (odr´bnie prowizje, koszty reklamy);

18) w przypadku gdy wielkoÊci i kwoty sà istotne

(znaczàce liczby lub konsekwencje dla zak∏adu

ubezpieczeƒ), nale˝y podaç informacje o przychodach, kosztach i wynikach dzia∏alnoÊci zaniechanej w roku obrotowym lub przewidzianej do zaprzestania w roku nast´pnym;

Poz. 1634

23) informacje o charakterze i celu gospodarczym

zawartych przez zak∏ad ubezpieczeƒ umów nieuwzgl´dnionych w bilansie w zakresie niezb´dnym do oceny ich wp∏ywu na sytuacj´

majàtkowà, finansowà i wynik finansowy zak∏adu ubezpieczeƒ.

III. Informacja dodatkowa do skonsolidowanego

sprawozdania grupy kapita∏owej powinna zawieraç

1) nazw´ i siedzib´ jednostki dominujàcej, sporzàdzajàcej skonsolidowane sprawozdanie finansowe;

2) dane o strukturze w∏asnoÊci kapita∏u podstawowego jednostki dominujàcej z wyodr´bnieniem

liczby i wartoÊci akcji (udzia∏ów) posiadanych

przez jednostk´ dominujàcà i jednostki powiàzane; wykaz ten powinien zawieraç tak˝e informacje o procencie udzia∏ów lub akcji i informacj´ o udziale w zarzàdzaniu oraz o zysku lub

stracie tych spó∏ek za ostatni okres sprawozdawczy;

3) wartoÊç firmy oraz ujemnà wartoÊç firmy dla

ka˝dej jednostki obj´tej konsolidacjà osobno, ze

wskazaniem sposobu ich ustalenia oraz wysokoÊci dotychczas dokonywanych odpisów

amortyzacyjnych;

4) informacje liczbowe zapewniajàce porównywalnoÊç danych sprawozdania finansowego za rok

poprzedzajàcy ze sprawozdaniem finansowym

za rok obrotowy;

19) informacje o wynagrodzeniach, ∏àcznie z wynagrodzeniem z zysku, wyp∏aconych cz∏onkom

zarzàdu i organów nadzorczych zak∏adu ubezpieczeƒ, a tak˝e o po˝yczkach udzielonych tym

osobom;

5) dane liczbowe dotyczàce spó∏ek powiàzanych

kapita∏owo z jednostkà o

20) informacje o transakcjach z cz∏onkami zarzàdu

i organów nadzorczych zak∏adu ubezpieczeƒ

oraz z jednostkami, w których sà oni udzia∏owcami (akcjonariuszami) lub wspólnikami, je˝eli

dysponujà one, bezpoÊrednio lub poÊrednio,

prawem g∏osu wynoszàcym co najmniej 33 %

wszystkich praw g∏osu na zgromadzeniu

wspólników (walnym zgromadzeniu akcjonariuszy);

b) wzajemnych nale˝noÊciach i zobowiàzaniach,

21) informacje o transakcjach ze spó∏kami powiàzanymi kapita∏owo;

22) informacje o istotnych transakcjach (wraz

z ich kwotami) zawartych przez zak∏ad ubezpieczeƒ na innych warunkach ni˝ rynkowe ze

stronami powiàzanymi — wraz z informacjami okreÊlajàcymi charakter tych transakcji. Informacje dotyczàce poszczególnych transakcji

mogà byç zgrupowane wed∏ug ich rodzaju,

z wyjàtkiem przypadku, gdy informacje na temat poszczególnych transakcji sà niezb´dne

dla zrozumienia ich wp∏ywu na sytuacj´ majàtkowà, finansowà i wynik finansowy zak∏adu

ubezpieczeƒ;

a) trwa∏ych lokatach finansowych w tych spó∏kach,

c) kosztach i przychodach z wzajemnych transakcji,

d) pozycjach

pozabilansowych

z jednostkami powiàzanymi,

zwiàzanych

e) innych danych, niezb´dnych do sporzàdzenia

skonsolidowanego sprawozdania finansowego;

6) w przypadku skonsolidowanego sprawozdania

finansowego sporzàdzanego za okres, w ciàgu

którego nastàpi∏o po∏àczenie jednostki powiàzanej

a) w przypadku rozliczenia metodà nabycia —

nazw´ i opis przedmiotu dzia∏alnoÊci spó∏ki

przej´tej, liczb´, wartoÊç nominalnà i rodzaj

akcji wyemitowanych w celu po∏àczenia, cen´ przej´cia, wartoÊç aktywów netto wed∏ug wartoÊci godziwej spó∏ki przej´tej na

dzieƒ po∏àczenia, wartoÊç firmy lub ujemnà

wartoÊç firmy i opis zasad jej amortyzacji,

lub

b) w przypadku rozliczenia metodà ∏àczenia

udzia∏ów — nazw´ i opis przedmiotu dzia∏alnoÊci spó∏ek, które w wyniku po∏àczenia zosta∏y wykreÊlone z rejestru, liczb´, wartoÊç

nominalnà i rodzaj akcji wyemitowanych

w celu po∏àczenia, przychody i koszty, zyski

i straty oraz zmiany w kapita∏ach w∏asnych

po∏àczonych spó∏ek za okres od poczàtku roku obrotowego, w ciàgu którego nastàpi∏o

po∏àczenie, do dnia po∏àczenia;

7) informacje o wynagrodzeniu bieg∏ego rewidenta lub podmiotu uprawnionego do badania

sprawozdaƒ finansowych, wyp∏aconym lub nale˝nym za rok obrotowy odr´bnie za

a) obowiàzkowe badanie rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego,

b) inne us∏ugi poÊwiadczajàce,

c) us∏ugi doradztwa podatkowego,

d) pozosta∏e us∏ugi.

IV. W informacji dodatkowej dotyczàcej poszczególnych pozycji sprawozdania grupy kapita∏owej nale˝y przedstawiç informacje o

1) wspólnych przedsi´wzi´ciach, które nie podlegajà konsolidacji metodà pe∏nà lub praw w∏asnoÊci, w tym

a) nazwie, zakresie dzia∏alnoÊci wspólnego

przedsi´wzi´cia,

procentowym

udziale,

wspólnie posiadanych aktywach oraz zaciàgni´tych zobowiàzaniach, w tym równie˝ warunkowych,

b) dochodach otrzymanych ze wspólnego

przedsi´wzi´cia i kosztach zwiàzanych z nimi;

2) wynagrodzeniach, ∏àcznie z wynagrodzeniem

z zysku, wyp∏aconych cz∏onkom zarzàdu i organów nadzorczych spó∏ek kapita∏owych;

3) po˝yczkach udzielonych cz∏onkom zarzàdu i organów nadzorczych spó∏ek kapita∏owych;

Poz. 1634

4) transakcjach

a) z cz∏onkami zarzàdu i organów nadzorczych

zak∏adu ubezpieczeƒ, a tak˝e z osobami b´dàcymi ma∏˝onkami lub osobami faktycznie pozostajàcymi we wspólnym po˝yciu, krewnymi lub powinowatymi do drugiego stopnia,

przysposobionymi lub przysposabiajàcymi,

osobami zwiàzanymi z tytu∏u opieki lub kurateli w stosunku do którejkolwiek z osób b´dàcych cz∏onkami zarzàdu i organów nadzorczych zak∏adu ubezpieczeƒ,

b) z jednostkami, w których udzia∏owcami

(akcjonariuszami) lub wspólnikami sà osoby

wymienione w lit. a, je˝eli dysponujà one,

bezpoÊrednio lub poÊrednio, prawem g∏osu

wynoszàcym co najmniej 33 % wszystkich

praw g∏osu na zgromadzeniu wspólników

(walnym zgromadzeniu akcjonariuszy);

5) transakcjach ze spó∏kami powiàzanymi kapita∏owo, które nie sà obj´te skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym;

6) istotnych transakcjach (wraz z ich kwotami) zawartych przez zak∏ad ubezpieczeƒ, b´dàcy jednostkà dominujàcà, lub przez inne jednostki obj´te skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym na innych warunkach ni˝ rynkowe ze stronami powiàzanymi, z wyjàtkiem transakcji dokonywanych wewnàtrz grupy kapita∏owej — wraz

z informacjami okreÊlajàcymi charakter tych

transakcji. Informacje dotyczàce poszczególnych transakcji mogà byç zgrupowane wed∏ug

ich rodzaju, z wyjàtkiem przypadku, gdy informacje na temat poszczególnych transakcji sà

niezb´dne dla zrozumienia ich wp∏ywu na sytuacj´ majàtkowà, finansowà i wynik finansowy

grupy kapita∏owej;

7) informacje o charakterze i celu gospodarczym

zawartych przez zak∏ad ubezpieczeƒ, b´dàcy

jednostkà dominujàcà, lub przez inne jednostki

obj´te skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym umów nieuwzgl´dnionych w skonsolidowanym bilansie w zakresie niezb´dnym do

oceny ich wp∏ywu na sytuacj´ majàtkowà,

finansowà i wynik finansowy grupy kapita∏owej.

Za∏àcznik nr 5

ZAKRES INFORMACJI DO SPRAWOZDANIA Z DZIA¸ALNOÂCI ZAK¸ADU UBEZPIECZE¡

Sprawozdanie z dzia∏alnoÊci zak∏adu ubezpieczeƒ

powinno obejmowaç

1) informacje o wydarzeniach zaistnia∏ych w roku

obrotowym, które w sposób istotny wp∏yn´∏y na

stan majàtkowy i sytuacj´ finansowà zak∏adu

ubezpieczeƒ;

2) informacje o przewidywanym rozwoju zak∏adu

ubezpieczeƒ;

3) wskazanie czynników ryzyka prowadzonej dzia∏alnoÊci i opis mo˝liwych jej zagro˝eƒ;

4) przedstawienie aktualnej i przewidywanej sytuacji finansowej zak∏adu ubezpieczeƒ dotyczàcej

struktury sprzeda˝y produktów ubezpieczeniowych, rentownoÊci dzia∏alnoÊci lokacyjnej, wielkoÊci kosztów prowadzenia dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej, wielkoÊci utworzonych na koniec roku obrotowego rezerw techniczno-ubezpieczeniowych, stanu pokrycia marginesu wyp∏acalnoÊci oraz kapita∏u gwarancyjnego Êrodkami w∏asnymi, jak równie˝ stanu pokrycia rezerw techniczno-ubezpieczeniowych odpowiednimi aktywami.

Za∏àcznik nr 6

METODY TWORZENIA REZERWY NA WYRÓWNANIE SZKODOWOÂCI W UBEZPIECZENIACH

GRUPY 14 DZIA¸U II

Metoda nr 1

1. Zak∏ad ubezpieczeƒ jest obowiàzany utworzyç

rezerw´ na wyrównanie szkodowoÊci dla ryzyk z grupy 14. Rezerwa ta jest przeznaczona na pokrycie ujemnego wyniku technicznego w grupie 14 w danym roku obrotowym.

2. Powy˝szà rezerw´ zwi´ksza si´ w ka˝dym roku

obrotowym o 75 % dodatniego wyniku technicznego

w grupie 14, nie wi´cej jednak ni˝ o wielkoÊç równà

12 % sk∏adki przypisanej na udziale w∏asnym w grupie 14, a˝ do osiàgni´cia wielkoÊci 150 % najwi´kszego zbioru sk∏adki na udziale w∏asnym w grupie 14

w ciàgu roku obrotowego w ostatnich 5 latach obrotowych.

Metoda nr 2

1. Zak∏ad ubezpieczeƒ jest obowiàzany utworzyç

rezerw´ na wyrównanie szkodowoÊci dla ryzyk z grupy 14. Jest ona przeznaczona na pokrycie ujemnego

wyniku technicznego w grupie 14 w danym roku obrotowym.

2. Minimalna wielkoÊç powy˝szej rezerwy wynosi

134 % Êredniego zbioru sk∏adki na udziale w∏asnym

z ubezpieczeƒ bezpoÊrednich i poÊrednich w grupie

14 w ciàgu roku obrotowego w ostatnich 5 latach obrotowych.

3. Powy˝szà rezerw´ zwi´ksza si´ w ka˝dym roku

obrotowym o 75 % dodatniego wyniku technicznego

w grupie 14, a˝ do osiàgni´cia wielkoÊci opisanej

w ust. 2.

Metoda nr 3 (metoda aktuarialna)

1. Zak∏ad ubezpieczeƒ jest obowiàzany utworzyç

rezerw´ na wyrównanie szkodowoÊci dla ryzyk z grupy 14. Jest ona przeznaczona na pokrycie wy˝szego

ni˝ przeci´tny wspó∏czynnika szkodowoÊci w grupie 14

w danym roku obrotowym.

2. Powy˝szà rezerw´ zwi´ksza si´ w ka˝dym roku

obrotowym, w którym wspó∏czynnik szkodowoÊci jest

mniejszy od Êredniego wspó∏czynnika szkodowoÊci

w okresie odniesienia, o kwot´ równà iloczynowi

sk∏adki zarobionej w danym roku w grupie 14 przez

ró˝nic´ mi´dzy Êrednim wspó∏czynnikiem szkodowoÊci w okresie odniesienia oraz wspó∏czynnikiem szkodowoÊci w danym roku, a˝ do osiàgni´cia wymaganej

wielkoÊci tej rezerwy.

3. Wymagana wielkoÊç rezerwy na wyrównanie

szkodowoÊci równa jest iloczynowi szeÊciokrotnoÊci

standardowego odchylenia z próby wspó∏czynnika

szkodowoÊci w kolejnych latach obrotowych okresu

odniesienia przez kwot´ sk∏adki zarobionej w danym

roku w grupie 14.

4. Powy˝szà rezerw´ zmniejsza si´ w ka˝dym roku

obrotowym, w którym wspó∏czynnik szkodowoÊci jest

wi´kszy od Êredniego wspó∏czynnika szkodowoÊci

w okresie odniesienia, o kwot´ równà iloczynowi

sk∏adki zarobionej w danym roku w grupie 14 przez

ró˝nic´ mi´dzy wspó∏czynnikiem szkodowoÊci w danym roku oraz Êrednim wspó∏czynnikiem szkodowoÊci w okresie odniesienia.

5. Niezale˝nie od przebiegu szkodowoÊci oraz

przed uwzgl´dnieniem korekty rezerwy na wyrównanie szkodowoÊci w danym roku rezerw´ zwi´ksza si´

w ka˝dym roku obrotowym o 3,5 % wymaganej wielkoÊci tej rezerwy, a˝ do osiàgni´cia wymaganej wielkoÊci tej rezerwy.

6. Okres odniesienia wynosi nie mniej ni˝ 15 lat

oraz nie wi´cej ni˝ 30 lat. Rezerwy na wyrównanie

szkodowoÊci dla ryzyk grupy 14 nie tworzy si´, jeÊli

w ka˝dym roku w okresie odniesienia zak∏ad ubezpieczeƒ nie wykaza∏ ujemnego wyniku technicznego

w grupie 14.

7. Wymagana wielkoÊç rezerwy na wyrównanie

szkodowoÊci oraz kwoty jej zmniejszeƒ powinny byç

zredukowane, jeÊli z analizy Êredniego wspó∏czynnika

szkodowoÊci i wspó∏czynnika kosztów w okresie odniesienia wynika, ˝e w sk∏adce skalkulowany jest narzut bezpieczeƒstwa.

8. Wszystkie obliczenia odnoszà si´ do wp∏ywów

i kosztów na udziale w∏asnym.

9. Przez poj´cie „wspó∏czynnik kosztów” rozumie

si´ stosunek kosztów dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej

i pozosta∏ych kosztów technicznych na udziale w∏asnym (poz. VII i VIII technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych — za∏àcznik nr 3 do

ustawy) do sk∏adki zarobionej.

Metoda nr 4 (metoda aktuarialna)

1. Zak∏ad ubezpieczeƒ ma obowiàzek utworzyç rezerw´ na wyrównanie szkodowoÊci dla ryzyk grupy 14.

Jest ona przeznaczona na pokrycie wy˝szego ni˝ przeci´tny wspó∏czynnika szkodowoÊci w grupie 14 w danym roku obrotowym.

2. Powy˝szà rezerw´ zwi´ksza si´ w ka˝dym roku

obrotowym, w którym wspó∏czynnik szkodowoÊci jest

mniejszy od Êredniego wspó∏czynnika szkodowoÊci

w okresie odniesienia, o kwot´ równà iloczynowi

sk∏adki zarobionej w danym roku w grupie 14 przez

ró˝nic´ mi´dzy Êrednim wspó∏czynnikiem szkodowoÊci w okresie odniesienia oraz wspó∏czynnikiem szkodowoÊci w danym roku, a˝ do osiàgni´cia wymaganej

wielkoÊci tej rezerwy.

3. Maksymalna wymagana wielkoÊç rezerwy na

wyrównanie szkodowoÊci równa jest iloczynowi sze-

ÊciokrotnoÊci standardowego odchylenia z próby

wspó∏czynnika szkodowoÊci w okresie odniesienia

przez kwot´ sk∏adki zarobionej w danym roku w grupie 14.

4. Powy˝szà rezerw´ zmniejsza si´ w ka˝dym roku

obrotowym, w którym wspó∏czynnik szkodowoÊci jest

wi´kszy od Êredniego wspó∏czynnika szkodowoÊci

w kolejnych latach obrotowych okresu odniesienia,

o kwot´ równà iloczynowi sk∏adki zarobionej w danym roku w grupie 14 przez ró˝nic´ mi´dzy wspó∏czynnikiem szkodowoÊci w danym roku oraz Êrednim

wspó∏czynnikiem szkodowoÊci w okresie odniesienia,

a˝ do osiàgni´cia minimalnej wymaganej wielkoÊci

tej rezerwy.

5. Minimalna wymagana wielkoÊç rezerwy na wyrównanie szkodowoÊci równa jest iloczynowi trzykrotnoÊci standardowego odchylenia z próby wspó∏czynnika szkodowoÊci w kolejnych latach obrotowych

okresu odniesienia przez kwot´ sk∏adki zarobionej

w danym roku w grupie 14.

6. Okres odniesienia wynosi nie mniej ni˝ 15 lat

oraz nie wi´cej ni˝ 30 lat. Rezerwy na wyrównanie

szkodowoÊci dla ryzyk grupy 14 nie tworzy si´, jeÊli

w ka˝dym roku w okresie odniesienia zak∏ad ubezpie-

Poz. 1634

czeƒ nie wykaza∏ ujemnego wyniku technicznego

w grupie 14.

7. Obie wymagane wielkoÊci, maksymalna i minimalna, rezerwy na wyrównanie szkodowoÊci oraz

kwoty jej zmniejszeƒ powinny byç zredukowane, jeÊli

z analizy Êredniego wspó∏czynnika szkodowoÊci

i wspó∏czynnika kosztów w okresie odniesienia wynika, ˝e w sk∏adce skalkulowany jest narzut bezpieczeƒstwa oraz ˝e wspó∏czynnik narzutu bezpieczeƒstwa

jest równy co najmniej pó∏torakrotnoÊci standardowego odchylenia z próby wspó∏czynnika szkodowoÊci

w kolejnych latach obrotowych okresu odniesienia.

Wymienione wielkoÊci powinny byç zredukowane poprzez pomno˝enie ich przez iloraz pó∏torakrotnoÊci

standardowego odchylenia z próby wspó∏czynnika

szkodowoÊci w kolejnych latach obrotowych okresu

odniesienia i wspó∏czynnika narzutu bezpieczeƒstwa.

8. Wszystkie obliczenia odnoszà si´ do wp∏ywów

i kosztów na udziale w∏asnym.

9. Przez poj´cie „wspó∏czynnik kosztów” rozumie

si´ stosunek kosztów dzia∏alnoÊci ubezpieczeniowej

i pozosta∏ych kosztów technicznych na udziale w∏asnym (poz. VII i VIII technicznego rachunku ubezpieczeƒ majàtkowych i osobowych — za∏àcznik nr 3 do

ustawy) do sk∏adki zarobionej.

Za∏àcznik nr 7

METODA OBLICZENIA WYSOKOÂCI ÂREDNIEJ WA˚ONEJ STOPY ZWROTU Z LOKAT STANOWIÑCYCH

POKRYCIE REZERW TECHNICZNO-UBEZPIECZENIOWYCH W OSTATNICH 3 LATACH OBROTOWYCH

1. WysokoÊç Êredniej wa˝onej stopy zwrotu (K)

z lokat stanowiàcych pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych w ostatnich 3 latach obrotowych

poprzedzajàcych dany rok (S) oblicza si´ w sposób

nast´pujàcy

K = 50 % × K1 + 30 % × K2 + 20 % × K3,

Je˝eli wynik obliczenia przeprowadzonego zgodnie z powy˝szym wzorem jest liczbà ujemnà, to wysokoÊç Êredniej wa˝onej stopy zwrotu K wynosi 0.

2. Stop´ zwrotu z lokat stanowiàcych pokrycie rezerw techniczno-ubezpieczeniowych w danym roku

obrotowym oblicza si´ zgodnie z wzorem

stopa zwrotu = [2 × L / (A+B–L)] × 100 %,

gdzie

K1, K2, K3 — oznaczajà stopy zwrotu z inwestycji ca∏oÊci lokat stanowiàcych pokrycie

wszystkich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych ustalanych przy u˝yciu

stóp technicznych — z wy∏àczeniem rezerw odnoszàcych si´ do umów ubezpieczenia, o których mowa w § 43 ust. 6

rozporzàdzenia — w kolejnych latach,

przy czym K1 odnosi si´ do roku S-1, K2

do roku S-2, a K3 do roku S-3.

W przypadku gdy zak∏ad ubezpieczeƒ dzia∏a krócej ni˝ 3 lata, powy˝szy wzór stosuje si´ odpowiednio, przy czym dla okresu dwuletniego wagi wynoszà 65 % dla roku ostatniego i 35 % dla przedostatniego.

gdzie

L — oznacza przychody z inwestycji ca∏oÊci lokat stanowiàcych pokrycie odpowiednich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych pomniejszone o koszty dzia∏alnoÊci lokacyjnej w roku obrotowym,

A — oznacza wartoÊç ca∏oÊci lokat stanowiàcych pokrycie odpowiednich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych wed∏ug stanu na poczàtek roku

obrotowego,

B — oznacza wartoÊç ca∏oÊci lokat stanowiàcych pokrycie odpowiednich rezerw techniczno-ubezpieczeniowych wed∏ug stanu na koniec roku

obrotowego.

Za∏àcznik nr 8

SPOSÓB USTALANIA WYSOKOÂCI MAKSYMALNEJ STOPY TECHNICZNEJ

1. WysokoÊç maksymalnej stopy technicznej (J)

w danym roku obrotowym (R) oblicza si´ w sposób

nast´pujàcy

J = 60 % × (50 % × I1 + 30 % × I2 + 20 % × I3),

gdzie

I1, I2, I3 — oznaczajà Êrednie wa˝one roczne rentownoÊci obligacji Skarbu Paƒstwa o sta∏ym

oprocentowaniu, z okresem wykupu nie

krótszym ni˝ 8 lat, uzyskane na rynku pier-

wotnym, w ostatnich 3 latach, przy czym

I1 oznacza rentownoÊç w roku R-1, I2 rentownoÊç w roku R-2, a I3 rentownoÊç w roku R-3.

2. Przez okreÊlenie „Êrednia wa˝ona roczna rentownoÊç obligacji Skarbu Paƒstwa” rozumie si´ Êrednià wa˝onà rentownoÊci uzyskanych na pierwotnych

przetargach w odpowiednim roku, gdzie wagami sà

wartoÊci nominalne sprzedanych obligacji na poszczególnych przetargach.

1634

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW1)

z dnia 23 grudnia 2008 r.

w sprawie szczególnych zasad rachunkowoÊci zak∏adów ubezpieczeƒ2)

Na podstawie art. 81 ust. 2 pkt 6 lit. a ustawy

z dnia 29 wrzeÊnia 1994 r. o rachunkowoÊci (Dz. U.

z 2002 r. Nr 76, poz. 694, z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co

nast´puje

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne