Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 28 grudnia 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać gazomierze i przeliczniki do gazomierzy, oraz szczegółowego zakresu sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

1) wymagania w zakresie wykonania, charakterystyk

metrologicznych oraz warunków w∏aÊciwego stosowania gazomierzy podlegajàcych sprawdzeniu

podczas legalizacji ponownej gazomierzy wprowadzonych do obrotu lub u˝ytkowania w wyniku dokonania oceny zgodnoÊci;

2) szczegó∏owy zakres sprawdzeƒ wykonywanych

podczas legalizacji pierwotnej i ponownej gazomierzy oraz legalizacji pierwotnej przeliczników do

gazomierzy, zwanych dalej „przelicznikami”;

§ 3. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

2) gazomierz miechowy — gazomierz, w którym obj´toÊç przep∏ywajàcego gazu mierzona jest za

pomocà komór pomiarowych o odkszta∏calnych

Êciankach;

3) gazomierz rotorowy — gazomierz, w którym obj´toÊç przep∏ywajàcego gazu mierzona jest za pomocà komór pomiarowych z obracajàcymi si´ rotorami;

3) sposoby przeprowadzania sprawdzeƒ, o których

mowa w pkt 2;

4) gazomierz turbinowy — gazomierz, w którym obj´toÊç przep∏ywajàcego gazu mierzona jest za pomocà wirnika turbiny, wprawianego w ruch przez

przep∏ywajàcy osiowo gaz;

4) wymagania w zakresie miejsc umieszczania cech

legalizacji i zabezpieczajàcych na gazomierzach

i przelicznikach.

5) przelicznik — przyrzàd pomiarowy s∏u˝àcy do

przeliczania obj´toÊci gazu w warunkach pomiarowych na obj´toÊç gazu w warunkach bazowych;

§ 2. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ do

1) gazomierzy wprowadzanych do obrotu lub u˝ytkowania

a) na podstawie decyzji zatwierdzenia typu wydanych do dnia 7 stycznia 2007 r.,

b) w wyniku dokonania oceny zgodnoÊci;

———————

1) Minister Gospodarki kieruje dzia∏em administracji rzàdo-

wej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia

Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie

szczegó∏owego

zakresu

dzia∏ania

Ministra

Gospodarki (Dz. U. Nr 216, poz. 1593).

2) Niniejsze rozporzàdzenie zosta∏o notyfikowane Komisji Europejskiej w dniu 18 wrzeÊnia 2007 r., pod numerem

2007/0511/PL, zgodnie z § 4 rozporzàdzenia Rady Ministrów

z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych

(Dz. U. Nr 239, poz. 2039 oraz z 2004 r. Nr 65, poz. 597), które wdra˝a dyrektyw´ 98/34/WE z dnia 22 czerwca 1998 r.

ustanawiajàcà procedur´ udzielania informacji w zakresie

norm i przepisów technicznych (Dz. Urz. WE L 204

z 21.07.1998, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie

specjalne, rozdz. 13, t. 20, str. 337, z póên. zm.).

3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y

og∏oszone w Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 180,

poz. 1494, z 2006 r. Nr 170, poz. 1217 i Nr 249, poz. 1834

oraz z 2007 r. Nr 176, poz. 1238.

6) strumieƒ obj´toÊci — obj´toÊç gazu przep∏ywajàcego przez gazomierz w przyj´tej jednostce czasu;

7) strumieƒ masy — mas´ gazu przep∏ywajàcego

przez gazomierz w przyj´tej jednostce czasu;

8) warunki pomiarowe — temperatur´ i ciÊnienie gazu, w których mierzona jest obj´toÊç lub masa gazu;

9) warunki bazowe — temperatur´ bazowà, wybieranà z nast´pujàcych wartoÊci: 0 °C, 15 °C albo 20 °C,

lub ciÊnienie bazowe o wartoÊci 101,325 kPa, do

których przelicza si´ obj´toÊç gazu zmierzonà

w warunkach pomiarowych;

10) warunki odniesienia — temperatur´ odniesienia

lub ciÊnienie odniesienia przewidziane do badania

lub wzajemnego porównywania wyników pomiarów gazomierza lub przelicznika;

11) warunki znamionowe u˝ytkowania — warunki

u˝ytkowania, dla których zak∏ada si´, ˝e wartoÊci

b∏´dów gazomierzy i przeliczników nie przekraczajà wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

12) ciÊnienie robocze — ró˝nic´ pomi´dzy ciÊnieniem

absolutnym gazu na wlocie gazomierza a ciÊnieniem atmosferycznym;

13) przejÊciowy strumieƒ obj´toÊci lub masy — strumieƒ obj´toÊci lub masy, przy którym wartoÊci

b∏´dów granicznych dopuszczalnych gazomierza

zmieniajà swojà wartoÊç;

14) strata ciÊnienia gazomierza — ró˝nic´ pomi´dzy

ciÊnieniem zmierzonym na wlocie i na wylocie gazomierza podczas przep∏ywu gazu;

15) b∏àd wskazania gazomierza — stosunek ró˝nicy

wartoÊci wskazanej przez gazomierz i wartoÊci poprawnej do wartoÊci poprawnej, wyra˝ony w procentach;

Poz. 115

2) nazwa lub znak producenta;

3) klasy dok∏adnoÊci gazomierza.

2. Na gazomierzu, o którym mowa w § 2 pkt 1

lit. b, o ile ma to zastosowanie, powinny byç umieszczone dodatkowo

1) informacje dotyczàce warunków u˝ytkowania gazomierza;

2) dane dotyczàce zdolnoÊci pomiarowej gazomierza;

3) zakres pomiarowy gazomierza;

16) b∏àd wskazania przelicznika — wartoÊç pierwiastka

sumy kwadratów b∏´dów czàstkowych parametrów wskazywanych przez przelicznik;

4) oznaczenie identyfikacyjne gazomierza;

17) wspó∏czynnik konwersji — stosunek mierzonej obj´toÊci przep∏ywajàcego przez gazomierz gazu

w warunkach bazowych do obj´toÊci w warunkach pomiarowych;

6) informacje o spe∏nianiu lub niespe∏nieniu przez

urzàdzenia dodatkowe, dostarczajàce dane metrologiczne, zasadniczych wymagaƒ.

18) zakres obcià˝eƒ — zakres strumieni obj´toÊci lub

masy gazomierza zawarty mi´dzy maksymalnym

a minimalnym strumieniem obj´toÊci lub masy;

§ 5. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

gazomierzy, o których mowa w § 2 pkt 1 lit. b, podczas

legalizacji ponownej wynoszà

19) zakresowoÊç gazomierza — stosunek minimalnego strumienia obj´toÊci do maksymalnego strumienia obj´toÊci wyra˝ony w postaci cyfry 1, nast´pujàcego po niej dwukropka oraz okreÊlonej

liczby;

1) dla klasy dok∏adnoÊci 1,5

20) klasa dok∏adnoÊci gazomierza — klas´ gazomierza

spe∏niajàcego okreÊlone wymagania metrologiczne, którego b∏´dy wskazaƒ zawarte sà w wyznaczonych granicach;

21) obj´toÊç cykliczna — obj´toÊç gazu przep∏ywajàcego w czasie jednego cyklu pracy gazomierza,

w czasie gdy wszystkie ruchome elementy mechanizmu pomiarowego, z wy∏àczeniem urzàdzenia

wskazujàcego i przek∏adni poÊredniej, zajmujà po∏o˝enie poczàtkowe.

Rozdzia∏ 2

Wymagania w zakresie wykonania, charakterystyk

metrologicznych oraz warunków w∏aÊciwego

stosowania gazomierzy zg∏aszanych

do legalizacji ponownej po ocenie zgodnoÊci

§ 4. 1. Na gazomierzu, o którym mowa w § 2 pkt 1

lit. b, powinny byç umieszczone, w sposób trwa∏y,

w szczególnoÊci nast´pujàce oznaczenia

1) oznakowanie zgodnoÊci, o którym mowa w art. 5

pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie

oceny zgodnoÊci (Dz. U. z 2004 r. Nr 204, poz. 2087,

z póên. zm.4)), dodatkowe oznakowanie metrologiczne oraz numer jednostki notyfikowanej, o której mowa w art. 22 tej ustawy;

———————

4) Zmiany

tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y

og∏oszone w Dz. U. z 2005 r. Nr 64, poz. 565 i Nr 267,

poz. 2258, z 2006 r. Nr 170, poz. 1217, Nr 235, poz. 1700

i Nr 249, poz. 1832 i 1834 oraz z 2007 r. Nr 21, poz. 124

i Nr 192, poz. 1381.

5) numer certyfikatu badania typu WE lub certyfikatu

badania projektu WE;

a) w przedziale górnym zakresu obcià˝eƒ (Qt ≤ Q

≤ Qmax)

— ± 1,5 %,

— ± 1 % w przypadku, gdy wszystkie b∏´dy

wskazaƒ gazomierzy w tym przedziale majà

ten sam znak,

b) w przedziale dolnym zakresu obcià˝eƒ (Qmin ≤ Q

< Qt): ± 3 %;

2) dla klasy dok∏adnoÊci 1,0

a) w przedziale górnym zakresu obcià˝eƒ (Qt ≤ Q

≤ Qmax)

— ± 1 %,

— ± 0,5 % w przypadku, gdy wszystkie b∏´dy

wskazaƒ gazomierzy w tym przedziale majà

ten sam znak,

b) w przedziale dolnym zakresu obcià˝eƒ (Qmin ≤ Q

< Qt): ± 2 %.

§ 6. Gazomierze powinny byç instalowane zgodnie

z umieszczonymi na nich oznaczeniami lub zaleceniami producenta.

§ 7. Gazomierze powinny byç stosowane w warunkach znamionowych u˝ytkowania.

§ 8. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

gazomierzy podczas u˝ytkowania wynoszà

1) dla klasy dok∏adnoÊci 1,5 gazomierzy miechowych

a) w przedziale górnym zakresu obcià˝eƒ (Qt ≤ Q

≤ Qmax): ± 3 %,

b) w przedziale dolnym zakresu obcià˝eƒ (Qmin ≤ Q

< Qt): od –6 % do 3 %;

2) dla klasy dok∏adnoÊci 1,0 gazomierzy rotorowych

i turbinowych

a) w przedziale górnym zakresu obcià˝eƒ (Qt ≤ Q

≤ Qmax): ± 1,5 %,

b) w przedziale dolnym zakresu obcià˝eƒ (Qmin ≤ Q

< Qt): ± 3 %.

Rozdzia∏ 3

Wymagania w zakresie miejsc umieszczania

cech legalizacji i zabezpieczajàcych

§ 9. 1. Na gazomierzach, o których mowa w § 2

pkt 1 lit. a

1) cechy legalizacji oraz cechy zabezpieczajàce powinny byç umieszczane w miejscach, w których

rozmontowanie cz´Êci zabezpieczonych jednà

z tych cech powoduje jej zniszczenie;

2) gdy oznaczenia, o których mowa w § 4, znajdujà

si´ na tabliczce znamionowej nieprzymocowanej

w sposób trwa∏y do gazomierza, jedna z cech zabezpieczajàcych powinna byç umieszczona w taki

sposób, aby uleg∏a zniszczeniu w przypadku zdj´cia tabliczki znamionowej;

3) miejsca umieszczania cech powinny obejmowaç

a) wszystkie tabliczki z oznaczeniami, z wyjàtkiem

tabliczek, które sà zamocowane w sposób trwa∏y,

b) wszystkie cz´Êci obudowy, które nie mogà byç

w inny sposób zabezpieczone przed ingerencjà

polegajàcà na

— zmianie wskazania lub mogàcà mieç wp∏yw

na wskazanie urzàdzenia wskazujàcego gazomierza,

— uszkodzeniu lub przerwaniu po∏àczenia pomi´dzy urzàdzeniem pomiarowym i urzàdzeniem wskazujàcym,

— usuni´ciu lub przemieszczeniu wa˝nych pod

wzgl´dem metrologicznym cz´Êci gazomierza,

c) po∏àczenia z odejmowalnymi urzàdzeniami dodatkowymi,

d) po∏àczenia ze specjalnymi ko∏pakami;

4) na urzàdzeniach dodatkowych nie powinny byç

umieszczane cecha legalizacji ani cechy zabezpieczajàce, z wyjàtkiem po∏àczeƒ z odejmowalnymi

urzàdzeniami dodatkowymi lub urzàdzeniami zabezpieczajàcymi.

2. Cechy legalizacji i cechy zabezpieczajàce na gazomierzach, o których mowa w § 2 pkt 1 lit. b, nale˝y

na∏o˝yç w takich miejscach, aby uniemo˝liwiç dost´p

osób nieuprawnionych do elementów wewn´trznych

gazomierza.

Rozdzia∏ 4

Szczegó∏owy zakres oraz sposoby wykonywania

sprawdzeƒ podczas legalizacji pierwotnej

i legalizacji ponownej gazomierzy

§ 10. 1. Sprawdzenie gazomierzy podczas legalizacji pierwotnej i legalizacji ponownej powietrzem

Poz. 115

o g´stoÊci 1,2 kg/m3 powinno odbywaç si´ w pomieszczeniu, w którym temperatura powietrza wynosi (20 ± 5) °C i nie zmienia si´ w ciàgu godziny o wi´cej ni˝ 2 °C.

2. Sprawdzenie gazomierzy podczas legalizacji

obejmuje

1) ogl´dziny zewn´trzne;

2) sprawdzenie, czy na gazomierzach znajdujà si´

wymagane oznaczenia;

3) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ.

3. Przed przystàpieniem do wyznaczania b∏´dów

wskazaƒ gazomierzy nale˝y

1) umieÊciç gazomierze w pomieszczeniu, w którym

b´dà wykonywane pomiary, lub w innym pomieszczeniu o tej samej temperaturze co najmniej

na 5 godzin przed przystàpieniem do pomiarów;

2) zamontowaç proste odcinki rurociàgu po stronie

dop∏ywowej i odp∏ywowej gazomierzy o d∏ugoÊciach równych co najmniej

a) 1 DN dla gazomierzy miechowych,

b) 3 DN dla gazomierzy rotorowych,

c) 10 DN bez prostownicy strumienia albo 5 DN

z prostownicà strumienia — dla odcinka po

stronie dop∏ywowej i 3 DN dla odcinka po stronie odp∏ywowej, o ile nie okreÊlono inaczej

— gdzie DN oznacza Êrednic´ nominalnà rurociàgu;

3) zainstalowaç urzàdzenie kontrolne, o ile ma byç

stosowane;

4) sprawdziç szczelnoÊç uk∏adu pomiarowego, która

nie powinna przekraczaç 0,1 % minimalnego strumienia obj´toÊci lub masy sprawdzanych gazomierzy;

5) przeprowadziç rozruch gazomierzy, polegajàcy na

a) przepuszczeniu, przy maksymalnym strumieniu

obj´toÊci, dawki powietrza równej co najmniej

50 obj´toÊciom cyklicznym — dla gazomierzy

miechowych,

b) 10-minutowej pracy gazomierzy, przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci — dla gazomierzy

rotorowych i turbinowych, podczas legalizacji

ponownej.

4. Pomiary nale˝y przeprowadziç w kierunku od

maksymalnego do minimalnego strumienia obj´toÊci lub masy, podczas których temperatury otaczajàcego powietrza mierzone w pobli˝u wlotu do stanowiska pomiarowego oraz w pobli˝u przyrzàdu kontrolnego i gazomierza sprawdzanego, w przypadku

wykonywania pomiarów powietrzem o g´stoÊci odniesienia 1,2 kg/m3, podczas pojedynczego pomiaru

1) nie powinny si´ ró˝niç mi´dzy sobà wi´cej ni˝ o 1 °C;

2) nie powinny si´ zmieniaç wi´cej ni˝ o 0,3 °C.

§ 11. 1. Przy legalizacji pierwotnej i legalizacji ponownej gazomierzy nale˝y wyznaczyç

1) dla gazomierzy miechowych

a) wartoÊci b∏´dów dla wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci

— Qmin,

— 0,2 Qmax,

— Qmax lub

— innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione powy˝ej, pod warunkiem ˝e b´dzie

zapewniona równowa˝noÊç badania,

b) wartoÊç Êredniej straty ciÊnienia dla strumienia

obj´toÊci Qmax dla gazomierzy miechowych,

o których mowa w § 2 pkt 1 lit. a,

c) wartoÊç straty ciÊnienia dla strumienia obj´toÊci zawartego pomi´dzy Qmin i 2 Qmin dla gazomierzy miechowych, o których mowa w § 2

pkt 1 lit. a, których wartoÊç dopuszczalnego

ciÊnienia roboczego nie przekracza 0,1 MPa;

2) dla gazomierzy, z wy∏àczeniem gazomierzy miechowych, o zakresowoÊciach od 1:5 do 1:30 wartoÊci b∏´dów dla wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o 5 %, w szczególnoÊci

od nast´pujàcych wartoÊci

Poz. 115

2) wyznaczyç b∏´dy wskazaƒ gazomierzy dla powtórnego sprawdzenia, przy czym ró˝nica b∏´dów gazomierzy dla tego samego strumienia obj´toÊci

wyznaczonych bez liczyd∏a i z zamocowanym liczyd∏em, uwzgl´dniajàc korekcj´ od kó∏ justacyjnych, nie powinna przekraczaç 0,5 %; wszystkie

b∏´dy wskazaƒ gazomierzy nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych.

Rozdzia∏ 5

Szczegó∏owy zakres oraz sposoby przeprowadzania

sprawdzeƒ podczas legalizacji pierwotnej

przeliczników oraz wymagania w zakresie

miejsc umieszczania cech legalizacji

i zabezpieczajàcych

§ 12. Podczas legalizacji pierwotnej przeliczników

nale˝y

1) sprawdziç, czy na przelicznikach umieszczone sà,

w sposób trwa∏y i czytelny, lub widoczne na jego

wyÊwietlaczu nast´pujàce oznaczenia

a) znak zatwierdzenia typu, jeÊli ma zastosowanie,

b) nazwa lub znak producenta,

c) znak fabryczny,

d) rok produkcji,

a) Qmin,

e) numer fabryczny,

b) 0,05 Qmax w przypadku, gdy wartoÊç ta jest

wi´ksza ni˝ Qmin,

f) warunki bazowe,

c) 0,10 Qmax,

d) 0,25 Qmax,

e) 0,40 Qmax,

f) 0,70 Qmax,

g) Qmax;

3) dla gazomierzy, z wy∏àczeniem gazomierzy miechowych, o zakresowoÊciach od 1:50 do 1:250

wartoÊci b∏´dów dla wartoÊci strumieni obj´toÊci

ró˝niàcych si´ nie wi´cej ni˝ o 5 %, w szczególnoÊci od nast´pujàcych wartoÊci

a) Qmin,

g) wartoÊç minimalna i maksymalna temperatury

u˝ytkowania przelicznika;

2) sprawdziç, czy wyÊwietlacz przeliczników wykazuje wyznaczane na bie˝àco lub wprowadzone przez

u˝ytkownika nast´pujàce dane

a) obj´toÊç gazu w warunkach bazowych — Vb,

b) obj´toÊç gazu w warunkach pomiaru — Vm,

c) obj´toÊç skorygowanà, jeÊli jest zaprogramowana funkcja korekcji b∏´du gazomierzy — Vcr,

d) strumieƒ obj´toÊci gazu w warunkach bazowych — Qb,

b) 0,05 Qmax,

e) strumieƒ obj´toÊci gazu w warunkach pomiaru

— Qm,

c) 0,15 Qmax,

f) wspó∏czynnik konwersji — C,

d) 0,25 Qmax,

g) wzgl´dny wspó∏czynnik ÊciÊliwoÊci — K,

e) 0,40 Qmax,

h) wartoÊci parametrów mierzonych przez przetworniki,

f) 0,70 Qmax,

g) Qmax.

2. W przypadku gazomierzy miechowych, dla których pomiary, o których mowa w ust. 1 pkt 1, by∏y

przeprowadzane bez liczyd∏a lub z urzàdzeniem zast´pujàcym liczyd∏o, dodatkowo nale˝y

1) przeprowadziç powtórne sprawdzenie z liczyd∏em

zamocowanym na gazomierzu dla strumienia obj´toÊci 0,2 Qmax albo Qmax;

i) funkcj´ korekcji b∏´dów gazomierza, je˝eli ta

funkcja jest realizowana przez przelicznik — f(Q),

j) alarmy,

k) wartoÊci wprowadzane majàce znaczenie dla

parametrów metrologicznych przeliczników,

l) sk∏ad gazu u˝ywany w obliczeniach,

m) nazw´ metody u˝ywanej do wyznaczania wspó∏czynnika ÊciÊliwoÊci,

n) numery seryjne lub inne unikatowe oznaczenia

ka˝dego zastosowanego przetwornika pomiarowego do∏àczonego do przelicznika, o ile ma

zastosowanie,

o) dolne i górne ograniczenia zakresów pomiarowych u˝ywanych przetworników pomiarowych,

p) wartoÊç obj´toÊci, jaka przypada na jeden impuls

z gazomierzy (1 imp. = ... m3 lub 1 m3 = ... imp.),

q) stopieƒ zu˝ycia baterii i przewidywany pozosta∏y czas dzia∏ania przeliczników w przypadku

zasilania bateryjnego,

r) identyfikator oprogramowania przelicznika;

3) wyznaczyç b∏àd obliczania obj´toÊci w warunkach

bazowych.

Poz. 115

gdzie

T — temperatura wskazana przez przelicznik,

Tc — temperatura zadana;

2) ciÊnienie — w co najmniej pi´ciu punktach równomiernie roz∏o˝onych w ca∏ym zakresie pomiarowym od wartoÊci minimalnej ciÊnienia Pmin do

wartoÊci maksymalnej ciÊnienia Pmax dla wartoÊci

narastajàcych i malejàcych; w przypadku gdy

przelicznik posiada wbudowany przetwornik

ciÊnienia, nale˝y dodatkowo wykonaç pomiary

w pi´ciu punktach, przy ciÊnieniu malejàcym od

1,1 Pmax do Pmin (przekroczenie ciÊnienia utrzymaç

przez 15 minut przed rozpocz´ciem pomiarów);

b∏àd wskazania ciÊnienia EP wyznaczany jest z nast´pujàcej zale˝noÊci

P – Pc

EP = ———

· 100 %

Pc

§ 13. 1. Sprawdzenie przeliczników przeprowadza

si´ w warunkach odniesienia.

2. Ustala si´ nast´pujàce warunki odniesienia dla

przeliczników

1) temperatura otoczenia: od 17 °C do 23 °C;

2) wilgotnoÊç wzgl´dna: od 45 % do 75 %;

3) nominalne napi´cie zasilania z sieci Un i nominalna cz´stotliwoÊç zasilania z sieci fn — dla przeliczników zasilanych z sieci elektrycznej;

4) nominalne napi´cie — dla przeliczników zasilanych pràdem sta∏ym i z okresowo odnawialnego

êród∏a energii elektrycznej.

§ 14. Po doprowadzeniu do przelicznika sygna∏ów

1) ciÊnienia z kalibratora i temperatury poprzez symulator czujnika — gdy zadawane sà fizyczne wartoÊci ciÊnienia i temperatury,

2) standardowych analogowych sygna∏ów pràdowych o wartoÊciach od 4 mA do 20 mA — gdy

ciÊnienie i temperatura zadawane sà za pomocà

sygna∏ów analogowych,

3) impulsowych niskiej i wysokiej cz´stotliwoÊci (LF

i HF), symulujàcych przyrost obj´toÊci gazu

— nale˝y sprawdziç, czy przy symulowanych wartoÊciach temperatury, ciÊnienia i przep∏ywu nast´puje

przyrost obj´toÊci w warunkach bazowych i w warunkach pomiaru wyÊwietlanych przez przelicznik.

§ 15. 1. Podczas wyznaczania b∏´du obliczania obj´toÊci w warunkach bazowych nale˝y sprawdziç nast´pujàce parametry wskazywane przez przelicznik

1) temperatur´ — w co najmniej pi´ciu punktach

równomiernie roz∏o˝onych w ca∏ym zakresie pomiarowym od wartoÊci minimalnej temperatury

Tmin do wartoÊci maksymalnej temperatury Tmax;

pomiary nale˝y wykonaç dla wartoÊci narastajàcych i malejàcych; b∏àd wskazania temperatury ET

wyznaczany jest z nast´pujàcej zale˝noÊci

T – Tc

ET = ———–

· 100 %

Tc

gdzie

P — wartoÊç ciÊnienia bezwzgl´dnego wskazana

przez przelicznik,

Pc — wartoÊç ciÊnienia bezwzgl´dnego zadana;

3) obj´toÊç gazu w warunkach bazowych — dla ka˝dego ustalonego sk∏adu gazu wed∏ug tabeli gazów

testowych okreÊlonych w za∏àczniku do rozporzàdzenia, dla wartoÊci wskazanych przez przelicznik

w punktach Pmax, Tmax; Pmin, Tmin; dla przeliczników z wejÊciami impulsowymi HF i LF, dla przyrostu obj´toÊci gazu o minimalnej wartoÊci 100 standardowych impulsów lub 1000-krotnej obj´toÊci

odpowiadajàcej najmniejszej cyfrze znaczàcej na

wskaêniku, która wyra˝a obj´toÊç w warunkach

pomiaru, badania nale˝y wykonaç dla konfiguracji

wykorzystywanej do obliczania obj´toÊci gazu;

b∏àd wskazania przeliczania obj´toÊci EVK wyznaczany jest wed∏ug wzoru

Vb – Vbc

EVK = ——–—– · 100 %

Vbc

gdzie

Vb — przyrost obj´toÊci w warunkach bazowych

wskazany przez przelicznik,

Vbc — przyrost obj´toÊci w warunkach bazowych

wyznaczony na podstawie wielkoÊci wskazanych przez przelicznik

Vbc = Cc · Vc

gdzie

Vc — przyrost obj´toÊci zadany symulatorem impulsów, wyznaczony z zale˝noÊci

Vc = n · k

Cc

gdzie

n — liczba wygenerowanych impulsów,

k — zaprogramowana waga impulsu (sta∏a gazomierza),

— wartoÊç wspó∏czynnika konwersji

wyznaczona z poni˝szej zale˝noÊci

Tb

1

P

Cc = —–

· —– · —

Pb Kc T

gdzie

Tb — temperatura bazowa,

Pb — ciÊnienie bezwzgl´dne bazowe,

T — temperatura w warunkach

pomiarowych wskazana przez

przelicznik,

P — ciÊnienie bezwzgl´dne w warunkach pomiarowych wskazane przez przelicznik,

Kc — wartoÊç wzgl´dnego wspó∏czynnika ÊciÊliwoÊci gazu,

obliczona metodà SGERG-88

lub AGA8-92DC, lub innà

równowa˝nà, przy czym równowa˝noÊç metody powinna

byç potwierdzona podczas

badania typu przelicznika.

2. B∏àd wskazania przelicznika z zewn´trznymi

przetwornikami ciÊnienia i temperatury oblicza si´ z zale˝noÊci

Poz. 115

§ 16. Na przelicznikach

1) cecha legalizacji oraz cechy zabezpieczajàce powinny byç umieszczane w miejscach, w których

rozmontowanie cz´Êci zabezpieczonych jednà

z tych cech powoduje jej zniszczenie;

2) w przypadku, gdy oznaczenia, o których mowa

w § 12 pkt 1, znajdujà si´ na tabliczce znamionowej nieprzymocowanej w sposób trwa∏y do przelicznika, jedna z cech zabezpieczajàcych przed jej

usuni´ciem powinna byç umieszczona w taki sposób, aby uleg∏a zniszczeniu w przypadku zdj´cia

tabliczki znamionowej.

Rozdzia∏ 6

Przepis koƒcowy

§ 17. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.5)

Minister Gospodarki: W. Pawlak

———————

5) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdze-

niem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

z dnia 29 marca 2004 r. w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç gazomierze oraz przeliczniki do gazomierzy (Dz. U. Nr 63, poz. 588 i Nr 141,

poz. 1500).

Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki

z dnia 28 grudnia 2007 r. (poz. 115)

TABELA GAZÓW TESTOWYCH STOSOWANYCH PRZY OBLICZANIU

WSPÓ¸CZYNNIKA ÂCIÂLIWOÂCI GAZU I KOREKCJI

Numer gazu

1

2

3

Nazwa parametru

N 27

N 42

N 61

Hs

44,8880

35,2670

39,7820

d

0,6733

0,6446

0,5646

CH4

83,7500

81,4780

98,2722

N2

0,3940

13,9310

0,8858

CO2

1,9730

0,9800

0,0668

C2H6

9,3490

2,8990

0,5159

C3H8

3,3080

0,3960

0,1607

C4H10

0,9680

0,1480

0,0592

He

0,0000

0,0480

0,0157

C5H12

0,1996

0,0680

0,0157

C6H14

0,0447

0,0280

0,0055

C7H16

0,0133

0,0200

0,0016

C8H18

0,0004

0,0040

0,0009

Procentowy sk∏ad molowy

Hs — ciep∏o spalania (MJ/m3).

d — wzgl´dna g´stoÊç gazu odniesiona do powietrza (T = 273,15 K; p = 101,325 kPa).

115

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI1)

z dnia 28 grudnia 2007 r.

w sprawie wymagaƒ, którym powinny odpowiadaç gazomierze i przeliczniki do gazomierzy,

oraz szczegó∏owego zakresu sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej

tych przyrzàdów pomiarowych2)

Na podstawie art. 9a pkt 1 i 2 ustawy z dnia

11 maja 2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r.

Nr 243, poz. 2441, z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co nast´puje

Rozdzia∏ 1

2) przeliczników wprowadzanych do obrotu lub u˝ytkowania na podstawie decyzji zatwierdzenia typu

wydanych do dnia 7 stycznia 2007 r.

Przepisy ogólne

1) gazomierz — przyrzàd pomiarowy s∏u˝àcy do pomiaru iloÊci (obj´toÊci lub masy) przep∏ywajàcego

przez niego gazu;