Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 1 października 2008 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

1) ogólne wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania,

2) szczegó∏owe wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania zawarte w za∏àczniku do rozporzàdzenia

— których spe∏nienie jest warunkiem uzyskania zezwolenia na wytwarzanie lub zezwolenia na import

produktów leczniczych.

§ 2. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) analiza ryzyka — metod´ oceny i opisu parametrów krytycznych dla funkcjonowania wyposa˝enia lub procesu;

2) bank komórek/system banku komórek — system,

w którym kolejne serie produktu sà wytwarzane

z hodowli komórek pochodzàcych z tego samego,

macierzystego banku komórek;

3) bilans — porównanie teoretycznej i rzeczywiÊcie

wytworzonej iloÊci materia∏u lub produktu,

z uwzgl´dnieniem dopuszczalnych tolerancji wynikajàcych z normalnej zmiennoÊci procesu;

4) biogenerator — system zamkni´ty, taki jak fermentator, do którego wprowadzane sà czynniki

biologiczne wraz z innymi materia∏ami po to, aby

wp∏ynàç na ich powielanie si´ lub wytworzenie

przez nie innych substancji poprzez reakcj´ z tymi

materia∏ami; biogeneratory sà zwykle zaopatrzone

w urzàdzenia s∏u˝àce do regulacji, kontroli, ∏àczenia, dodawania materia∏ów lub usuwania materia∏ów;

5) butla gazowa — zbiornik ciÊnieniowy dajàcy si´

transportowaç, o pojemnoÊci mierzonej iloÊcià

wody, nieprzekraczajàcej 150 litrów; okreÊlenie

„butla” oznacza równie˝ „wiàzk´ butli” lub „pakiet butli”, tam gdzie to ma zastosowanie;

6) cysterna — zbiornik ciÊnieniowy zamocowany na

pojeêdzie do transportu gazów skroplonych lub

kriogenicznych;

7) czynniki biologiczne — mikroorganizmy, w tym

mikroorganizmy modyfikowane genetycznie, hodowle komórkowe, oraz paso˝yty jelitowe

i wewnàtrzkomórkowe, zarówno patogenne, jak

i niepatogenne;

———————

1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej

— zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 16 listopada 2007 r. w sprawie

szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U.

Nr 216, poz. 1607).

8) data powtórnego (ponownego) badania — termin,

do up∏ywu którego materia∏ powinien byç ponownie zbadany w celu sprawdzenia, czy jest nadal

przydatny do u˝ycia;

9) dostarczanie — operacj´ pakowania w celu wyekspediowania i operacj´ wysy∏ki zamówionych

badanych produktów leczniczych;

10) dzia∏ jakoÊci (zapewnienia i kontroli jakoÊci) — jednostk´ organizacyjnà przedsi´biorstwa, strukturalnie i funkcjonalnie niezale˝nà od produkcji, pe∏niàcà funkcje zapewnienia jakoÊci i kontroli jakoÊci; funkcj´ t´ mo˝e pe∏niç równie˝ wyznaczona

osoba albo grupa osób, w zale˝noÊci od wielkoÊci

i struktury organizacyjnej przedsi´biorstwa;

11) gaz — substancj´ lub mieszanin´ substancji, która

pozostaje ca∏kowicie w fazie gazowej pod ciÊnieniem 1.013 bara (101,325 kPa) w temperaturze

15 °C lub ma pr´˝noÊç pary przekraczajàcà 3 bary

(300 kPa) w temperaturze 50 °C (ISO 10286);

12) gaz kriogeniczny — gaz, który pod ciÊnieniem

1.013 bara ulega skropleniu w temperaturze poni˝ej minus 150 °C;

13) gaz medyczny — ka˝dy gaz lub mieszanin´ gazów,

które zosta∏y zakwalifikowane jako produkt leczniczy, przeznaczone do podawania pacjentom w celach terapeutycznych, diagnostycznych lub

profilaktycznych osiàganych poprzez dzia∏anie

farmakologiczne;

14) gaz skroplony — gaz, który wt∏oczony do pojemnika pod ciÊnieniem zewn´trznym jest cz´Êciowo

ciek∏y (stanowi uk∏ad dwufazowy „gaz nad cieczà”) w temperaturze minus 50 °C;

15) gaz spr´˝ony — gaz, który wt∏oczony do pojemnika pod ciÊnieniem zewn´trznym pozostaje ca∏kowicie w stanie gazowym, w temperaturze minus

50 °C (ISO 10286);

16) gaz w iloÊciach masowych — gaz przeznaczony do

zastosowaƒ medycznych, który zosta∏ poddany

wszystkim procesom, z wyjàtkiem nape∏niania pojemników koƒcowych;

17) hodowla komórek — rezultat namna˝ania in vitro

komórek wyizolowanych z organizmu wielokomórkowego;

18) hodowla macierzysta — szczep mikroorganizmów

dystrybuowany z jednego zbiornika do pojemników podczas pojedynczej operacji, w sposób zapewniajàcy jednorodnoÊç i stabilnoÊç oraz zapobiegajàcy zanieczyszczeniom; hodowla macierzysta w formie p∏ynnej jest zwykle przechowywana

w temperaturze minus 70 °C, a liofilizat hodowli

macierzystej — w temperaturze, która zapewnia

stabilnoÊç;

19) hydrauliczna próba ciÊnieniowa — badanie wykonywane ze wzgl´dów bezpieczeƒstwa, wymagane

przez obowiàzujàce przepisy, potwierdzajàce, ˝e

butle lub zbiorniki wytrzymujà wysokie ciÊnienie;

20) importer — podmiot, który uzyska∏ zezwolenie na

import produktów leczniczych;

21) instalacja do rozdzielania sk∏adników powietrza —

instalacj´, która rozdziela powietrze atmosferyczne na tlen, azot i argon w procesie oczyszczania,

spr´˝ania, ch∏odzenia, skraplania i destylacji;

22) ja∏owoÊç — brak obecnoÊci ˝ywych organizmów;

warunki przeprowadzania badaƒ ja∏owoÊci sà podane w Farmakopei Europejskiej lub Farmakopei

Polskiej;

23) kalibracja — uruchomienie post´powania, które

ustali w wyspecyfikowanych warunkach zwiàzek

pomi´dzy wartoÊcià wskazanà przez instrument

pomiarowy lub system pomiarowy lub wartoÊcià

otrzymanà w wyniku pomiaru fizycznego i porównanie ich ze znanymi wartoÊciami standardu referencyjnego;

24) kod randomizacyjny — wyszczególnienie, w którym zosta∏o zidentyfikowane leczenie przydzielone ka˝demu uczestnikowi w procesie randomizacji;

25) kontrola jakoÊci — cz´Êç Dobrej Praktyki Wytwarzania zwiàzanà z pobieraniem prób, specyfikacjami i badaniami, a tak˝e z organizacjà, dokumentacjà oraz procedurami zwalniania do obrotu zapewniajàcymi, ˝e niezb´dne i w∏aÊciwe badania

sà rzeczywiÊcie wykonywane i materia∏y nie sà

zwalniane do u˝ycia, a produkty do sprzeda˝y lub

przekazania dopóki ich jakoÊç nie zosta∏a oceniona jako zadowalajàca;

26) kontrola procesu — czynnoÊci kontrolne obejmujàce monitorowanie i, jeÊli to w∏aÊciwe, korygowanie procesu wytwarzania w celu zapewnienia,

˝e produkt poÊredni lub substancja czynna odpowiada wymaganiom w∏asnej specyfikacji; kontrola Êrodowiska lub wyposa˝enia mo˝e byç równie˝

uwzgl´dniana jako cz´Êç kontroli procesu;

27) kontrola zmian — formalny system, w ramach którego wykwalifikowani przedstawiciele odpowiednich dyscyplin nauki przeglàdajà proponowane

lub faktyczne zmiany, które mogà wp∏ynàç na status zwalidowanych obiektów, systemów, urzàdzeƒ

lub procesów; jego celem jest okreÊlenie potrzeby

dzia∏aƒ zapewniajàcych i dokumentujàcych utrzymanie systemu w stanie zwalidowanym;

28) krew — pe∏nà krew pobranà od pojedynczego

dawcy i przetworzonà albo do przetoczenia, albo

do dalszego wytwarzania;

29) kryteria akceptacji — limity iloÊciowe, zakresy lub

inne odpowiednie pomiary pozwalajàce na zaakceptowanie wyników badaƒ;

30) krytyczny — etapy procesu, warunki procesu, wymagane badania lub inne, istotne parametry lub

elementy, które muszà byç kontrolowane w oparciu o wyznaczone kryteria;

Poz. 1143

31) kwalifikacja — dzia∏anie majàce na celu wykazanie

i udokumentowanie, ˝e urzàdzenia lub instalacje

pomocnicze sà odpowiednio zainstalowane, pracujà w∏aÊciwie, a ich dzia∏anie rzeczywiÊcie prowadzi do uzyskania oczekiwanych wyników;

kwalifikacja jest cz´Êcià walidacji, lecz poszczególne, pojedyncze etapy kwalifikacji nie stanowià

procesu walidacji;

32) kwalifikacja instalacyjna — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia, zainstalowane lub zmodyfikowane, sà

zgodne z zatwierdzonym projektem i zaleceniami

producenta;

33) kwalifikacja operacyjna — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia, zainstalowane lub zmodyfikowane, funkcjonujà tak, jak zamierzono w przewidywanych zakresach operacyjnych;

34) kwalifikacja procesowa — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia, jako ca∏oÊç, dzia∏ajà skutecznie i w sposób

powtarzalny w odniesieniu do zatwierdzonego

procesu i specyfikacji produktu;

35) kwalifikacja projektu — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e proponowany projekt

obiektów, systemów i urzàdzeƒ jest odpowiedni

do zamierzonego celu;

36) kwarantanna — przechowywanie oddzielonych

fizycznie lub administracyjnie materia∏ów lub produktów w okresie oczekiwania na decyzj´ o ich

zwolnieniu lub odrzuceniu;

37) limit alarmowy — ustalone kryteria s∏u˝àce wczesnemu ostrzeganiu o potencjalnym odchyleniu od

prawid∏owych warunków, które mogà nie byç wystarczajàcà podstawà do zdecydowanych dzia∏aƒ

naprawczych, ale wymagajà badaƒ nast´pczych;

38) limit dzia∏ania — ustalone kryteria, których przekroczenie wymaga podj´cia niezw∏ocznych dzia∏aƒ nast´pczych i naprawczych;

39) macierzysty bank komórek — hodowl´ (w pe∏ni

okreÊlonà) komórek rozdzielonych do poszczególnych pojemników w trakcie pojedynczej operacji,

poddawanych wspólnie obróbce w taki sposób,

aby zapewniç ich stabilnoÊç; macierzysty bank

komórek zwykle jest przechowywany w temperaturze minus 70 °C lub ni˝szej;

40) maksymalne teoretyczne zanieczyszczenie resztkowe — zanieczyszczenie gazu pochodzàce z poprzedniego nape∏nienia i pozostajàce po przygotowaniu butli do nape∏niania; obliczenie maksymalnego teoretycznego zanieczyszczenia resztkowego jest mo˝liwe jedynie dla gazów spr´˝onych

przy za∏o˝eniu, ˝e te gazy zachowujà si´ jak gazy

doskona∏e;

41) materia∏ — termin ogólny u˝ywany do okreÊlenia

surowców (materia∏y wyjÊciowe, odczynniki, rozpuszczalniki), materia∏ów pomocniczych, produktów poÊrednich, substancji czynnych oraz materia∏ów opakowaniowych i informacyjnych;

42) materia∏ opakowaniowy — materia∏ u˝yty do pakowania produktu leczniczego, z wyjàtkiem opakowaƒ zbiorczych u˝ywanych do transportu i wysy∏ki;

materia∏y opakowaniowe dzielà si´ na bezpoÊrednie i zewn´trzne, w zale˝noÊci od tego, czy majà

one bezpoÊrednio stykaç si´ z produktem, czy nie;

52) obszar zabezpieczony — obszar zbudowany i u˝ytkowany w sposób zapobiegajàcy zanieczyszczeniu

Êrodowiska zewn´trznego przez czynniki biologiczne znajdujàce si´ wewnàtrz obszaru, wyposa˝ony w odpowiednie urzàdzenia do uzdatniania

i filtracji powietrza wylotowego;

43) materia∏ symulujàcy produkt — materia∏ wykazujàcy zbli˝one w∏aÊciwoÊci fizyczne i, jeÊli ma to zastosowanie, w∏aÊciwoÊci chemiczne (na przyk∏ad

lepkoÊç, wielkoÊç czàsteczki, pH itp.) do produktu

poddawanego walidacji; w wielu przypadkach

w∏aÊciwoÊci te mogà byç spe∏nione przez placebo

produktu;

53) ochrona poÊrednia — ochron´, która zapobiega

wydostaniu si´ czynnika biologicznego lub innej

substancji do otoczenia zewn´trznego albo do innych pomieszczeƒ roboczych;

44) materia∏y pomocnicze — materia∏y, z wy∏àczeniem

rozpuszczalników, u˝ywane podczas prowadzenia

procesu wytwarzania produktu poÊredniego lub

substancji czynnej, które same nie uczestniczà

w reakcji chemicznej lub biologicznej (na przyk∏ad

filtry, w´giel aktywowany itp.);

45) nape∏nianie po˝ywkà — metod´ oceny aseptycznoÊci procesu z u˝yciem pod∏o˝a wzrostowego

dla mikroorganizmów;

46) naczynie kriogeniczne — stacjonarny lub ruchomy, izolowany termicznie zbiornik ciÊnieniowy,

przeznaczony do przechowywania gazów skroplonych lub kriogenicznych; gaz usuwany jest z naczynia w stanie gazowym lub ciek∏ym;

47) najgorszy przypadek — warunek lub zespó∏ warunków obejmujàcy górne i dolne limity procesów

oraz okolicznoÊci, które w ramach standardowych

procedur operacyjnych stwarzajà najwi´ksze ryzyko niepowodzenia dla produktu lub procesu w porównaniu z warunkami idealnymi; warunki te nie

muszà powodowaç powstania wadliwego produktu lub wadliwego przebiegu procesu;

48) numer serii (lub numer szar˝y) — unikalnà kombinacj´ liczb, liter lub symboli, która identyfikuje

seri´ (lub szar˝´) i umo˝liwia odtworzenie historii

produkcji i dystrybucji danej serii (lub szar˝y);

49) obszar czysty — obszar o ustalonym sposobie

kontroli zanieczyszczeƒ czàstkami i drobnoustrojami w Êrodowisku, zbudowany i u˝ytkowany

w sposób ograniczajàcy wprowadzanie, powstawanie i gromadzenie si´ zanieczyszczeƒ;

50) obszar czysty/zabezpieczony — obszar zbudowany

i u˝ytkowany w sposób spe∏niajàcy równoczeÊnie wymagania dla obszaru czystego i obszaru zabezpieczonego;

51) obszar kontrolowany — obszar zbudowany i u˝ytkowany w taki sposób, ˝e próby wprowadzenia

potencjalnych zanieczyszczeƒ (o parametrach zbli˝onych dla klasy czystoÊci D) i skutki przypadkowego wydostania si´ ˝ywych mikroorganizmów

do otoczenia pozostajà pod kontrolà; poziom wykonywanych kontroli powinien odzwierciedlaç natur´ organizmów wyst´pujàcych w procesie;

zgodnie z minimalnym za∏o˝eniem, obszar powinien byç utrzymywany w ujemnym ciÊnieniu

w stosunku do bezpoÊredniego zewn´trznego otoczenia i pozwoliç na wydajne usuwanie ma∏ych

iloÊci zanieczyszczeƒ;

54) obcià˝enie biologiczne — iloÊç i rodzaj (przypadkowych lub nieprzypadkowych) drobnoustrojów

obecnych w surowcach, materia∏ach wyjÊciowych

do produkcji substancji czynnej, w produktach poÊrednich lub w substancjach czynnych;

55) ochrona bezpoÊrednia — ochron´, która zapobiega wydostaniu si´ czynnika biologicznego lub innej substancji do bezpoÊredniego otoczenia przestrzeni roboczej, wymagajàcà stosowania pomieszczeƒ z odpowiednio zaprojektowanà instalacjà, Êluzami powietrznymi lub sterylizatorami wyprowadzanych materia∏ów albo obydwoma tymi

urzàdzeniami, a tak˝e bezpiecznych procedur operacyjnych;

56) odchylenie — odst´pstwo od zatwierdzonej instrukcji lub ustalonego wymagania;

57) opró˝nianie — usuwanie resztkowych iloÊci gazów ze zbiornika ciÊnieniowego za pomocà pró˝ni;

58) organizm egzotyczny — czynnik biologiczny powodujàcy chorob´ niewyst´pujàcà w danym kraju

lub obszarze geograficznym albo chorob´ obj´tà

programem dzia∏aƒ profilaktycznych bàdê programem majàcym na celu jej ca∏kowite wyeliminowanie w danym kraju lub obszarze geograficznym;

59) pakowanie — wszystkie operacje, ∏àcznie z nape∏nianiem i etykietowaniem, którym musi byç poddany produkt luzem, tak aby móg∏ staç si´ produktem koƒcowym; nape∏nianie sterylne zwykle nie

jest traktowane jako cz´Êç pakowania produktu luzem, lecz jako nape∏nianie opakowaƒ bezpoÊrednich;

60) panel rozdzielczy — urzàdzenie lub aparat zaprojektowane w celu równoczesnego opró˝niania lub

nape∏niania wi´cej ni˝ jednego zbiornika ciÊnieniowego gazu;

61) podpis — podpis okreÊlonej osoby, która wykona∏a lub dokona∏a przeglàdu danej czynnoÊci; mo˝e

on byç dokonany w formie inicja∏ów, pe∏nego odr´cznego podpisu, osobistej pieczàtki lub bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego za pomocà kwalifikowanego certyfikatu;

62) podstawowa dokumentacja produktu — dokumentacj´ referencyjnà zawierajàcà wszystkie informacje niezb´dne do zaprojektowania szczegó∏owych pisemnych instrukcji dotyczàcych sposobu przetwarzania, pakowania, badaƒ kontroli jakoÊci, zwalniania serii i dystrybucji badanego produktu leczniczego;

63) posiewowa seria robocza — szczep mikroorganizmów pochodzàcy z hodowli macierzystej

przeznaczony do u˝ycia w produkcji; sà one rozdzielane do pojemników i przechowywane tak jak

w przypadku hodowli macierzystej;

64) potwierdzenie — podpisane oÊwiadczenie, ˝e proces lub badanie zosta∏o przeprowadzone zgodnie

z Dobrà Praktykà Wytwarzania oraz zgodnie z odpowiednim pozwoleniem na dopuszczenie do obrotu, jak ustalono na piÊmie z Osobà Wykwalifikowanà odpowiedzialnà za certyfikacj´ serii koƒcowego produktu leczniczego przed jej zwolnieniem;

65) procedura — udokumentowany opis dzia∏aƒ, które majà byç dokonane, Êrodków ostro˝noÊci, które majà byç przedsi´wzi´te, oraz pomiarów, które

majà byç wykonane, pozostajàcych w bezpoÊrednim lub poÊrednim zwiàzku z wytwarzaniem produktu poÊredniego lub substancji czynnej;

66) produkcja — czynnoÊci zwiàzane z przygotowaniem produktu leczniczego, poczàwszy od przyj´cia materia∏ów poprzez ich przetwarzanie i pakowanie a˝ do uzyskania produktu koƒcowego;

Poz. 1143

jednej lub wielu dodatkowym operacjom technologicznym, tak aby przywróciç jej jakoÊç zgodnà

z wymaganiami;

76) randomizacja — proces przydzielenia uczestników

badania do jednej z grup terapeutycznych (leczonej lub kontrolnej), z zastosowaniem doboru losowego do ustalenia przydzia∏u;

77) roboczy bank komórek — hodowl´ komórek pochodzàcà z macierzystego banku komórek i przeznaczonà do stosowania w przygotowywaniu produkcyjnych hodowli komórkowych; roboczy bank

komórek jest zwykle przechowywany w temperaturze minus 70 °C lub ni˝szej;

78) roÊlina lecznicza — roÊlin´, która w ca∏oÊci lub

w cz´Êci stosowana jest do celów leczniczych;

79) roÊlina nieprzerobiona o w∏aÊciwoÊciach leczniczych — Êwie˝à lub wysuszonà roÊlin´ leczniczà

lub jej cz´Êç;

80) rozgazowanie — obni˝enie ciÊnienia do wartoÊci

ciÊnienia atmosferycznego;

67) produkt koƒcowy — produkt leczniczy, który przeszed∏ wszystkie etapy wytwarzania, ∏àcznie z pakowaniem w opakowania koƒcowe;

81) rozpuszczalnik — nieorganiczny lub organiczny

p∏yn stosowany jako noÊnik do przygotowania

roztworów lub zawiesin;

68) produkt luzem — produkt, który przeszed∏ wszystkie etapy wytwarzania, z wyjàtkiem koƒcowego

pakowania;

82) roztwór macierzysty — ciek∏à pozosta∏oÊç po procesach krystalizacji lub izolowania; roztwór macierzysty mo˝e zawieraç nieprzereagowane materia∏y, produkty poÊrednie, pewnà iloÊç substancji

czynnej lub zanieczyszczenia; mo˝e on byç wykorzystywany do dalszego przerobu;

69) produkt porównawczy — produkt w fazie rozwojowej lub produkt dopuszczony do obrotu, lub placebo u˝ywane jako produkt referencyjny w badaniach klinicznych;

70) produkt poÊredni — cz´Êciowo przetworzony materia∏, który musi byç poddany dalszym etapom

wytwarzania, zanim stanie si´ produktem luzem;

71) profil zanieczyszczeƒ — opis zidentyfikowanych

i niezidentyfikowanych zanieczyszczeƒ znajdujàcych si´ w substancji czynnej lub w produkcie

leczniczym;

72) protokó∏ walidacji — sporzàdzony w formie

pisemnej plan okreÊlajàcy sposób prowadzenia

walidacji i definiujàcy kryteria akceptacji;

73) przep∏ukiwanie — opró˝nianie i oczyszczanie butli

odbywajàce si´ za pomocà rozgazowania i pró˝ni

lub za pomocà rozgazowania, cz´Êciowego nape∏nienia danym gazem, a nast´pnie ponownego

rozgazowania;

74) przerabianie — poddanie produktu poÊredniego

lub substancji czynnej, niespe∏niajàcych okreÊlonych norm lub wymagaƒ odpowiedniej specyfikacji, jednemu lub kilku etapom procesu ró˝niàcego

si´ od ustalonego procesu wytwarzania (na przyk∏ad rekrystalizacja przy u˝yciu innego rozpuszczalnika), tak aby otrzymaç zadowalajàcà jakoÊç

produktu poÊredniego lub substancji czynnej;

75) powtórne przetwarzanie — poddanie ca∏oÊci lub

cz´Êci serii produktu o nieodpowiedniej jakoÊci

pochodzàcej z okreÊlonego etapu wytwarzania

83) sk∏adniki krwi — sk∏adniki krwi o znaczeniu leczniczym (krwinki czerwone, krwinki bia∏e, osocze,

p∏ytki krwi), które mogà byç przygotowywane poprzez wirowanie, filtracj´ i zamra˝anie przy u˝yciu

konwencjonalnej metodologii stosowanej w bankach krwi;

84) specyfikacja — wykaz badaƒ, odnoÊników do procedur analitycznych oraz odpowiednich kryteriów

akceptacji, wyra˝onych jako graniczne wartoÊci

liczbowe, zakresy lub inne kryteria odpowiednie

dla opisanego badania;

85) system — grup´ urzàdzeƒ przeznaczonych do

wspólnego celu;

86) system komputerowy — sk∏adajàcy si´ z wielu elementów sprz´t komputerowy (hardware) i zwiàzane z nim oprogramowanie (software); cz´Êci sk∏adowe systemu komputerowego sà zaprojektowane

i po∏àczone w jednà funkcjonalnà ca∏oÊç dla wykonywania okreÊlonego zadania lub wielu zadaƒ;

87) system serii posiewowych — system, zgodnie

z którym kolejne serie produktu pochodzà z tej samej hodowli macierzystej, na okreÊlonym poziomie pasa˝owania;

88) system skomputeryzowany — proces lub operacj´ zintegrowane z systemem komputerowym;

89) system zapewnienia ja∏owoÊci — ogó∏ dzia∏aƒ majàcych na celu zapewnienie ja∏owoÊci produktów;

90) Êluza powietrzna — zamkni´tà przestrzeƒ z dwojgiem lub wi´kszà liczbà drzwi, z których tylko jedne mogà byç otwarte, znajdujàcà si´ mi´dzy

dwoma lub wi´kszà liczbà pomieszczeƒ o ró˝nych klasach czystoÊci, w celu kontrolowania

przep∏ywu powietrza mi´dzy tymi pomieszczeniami; Êluza jest tak skonstruowana, ˝e mo˝e s∏u˝yç zarówno do przemieszczania si´ personelu,

jak i do przemieszczania materia∏ów;

101) wzorzec pierwotny — substancj´, której to˝samoÊç i wysoki stopieƒ czystoÊci wykazano na

drodze szczegó∏owych badaƒ analitycznych; mo˝e on byç uzyskany z oficjalnie rozpoznawanego

êród∏a lub przygotowany na drodze syntezy lub

uzyskany z istniejàcego materia∏u produkcyjnego charakteryzujàcego si´ wysokà czystoÊcià lub

otrzymany na drodze oczyszczenia (puryfikacji)

istniejàcego materia∏u produkcyjnego;

91) walidacja — udokumentowany program dajàcy

wysoki stopieƒ pewnoÊci, ˝e okreÊlony proces,

metoda lub system b´dzie w sposób powtarzalny prowadziç do otrzymania wyników spe∏niajàcych okreÊlone kryteria akceptacji;

102) wzorzec wtórny — substancj´ o ustalonej jakoÊci

i czystoÊci, wykazanej przez porównanie do

wzorca pierwotnego, u˝ywanà jako wzorzec

w rutynowych analizach laboratoryjnych;

92) walidacja czyszczenia — udokumentowany dowód, ˝e zatwierdzona procedura czyszczenia zapewnia, ˝e urzàdzenie nadaje si´ do przetwarzania produktów leczniczych;

93) walidacja powtórna — wykonanie ponownej walidacji po up∏ywie czasu okreÊlonego w protokole

walidacyjnym lub po wprowadzeniu zmian w celu zapewnienia, ˝e zmiany w procesie lub w urzàdzeniach wprowadzone zgodnie z procedurami

kontroli zmian nie majà negatywnego wp∏ywu na

w∏aÊciwoÊci procesu i jakoÊç produktu;

94) walidacja procesu — udokumentowany dowód,

˝e proces prowadzony w ustalonym zakresie parametrów przebiega skutecznie i w sposób powtarzalny i umo˝liwia wytwarzanie produktu

leczniczego spe∏niajàcego ustalone wymagania

specyfikacji i kryteria jakoÊciowe;

103) zabezpieczenie — dzia∏anie majàce na celu ograniczenie wyst´powania czynnika biologicznego

lub innego na okreÊlonym obszarze;

104) zabezpieczenie pierwotne — zabezpieczenie,

które zapobiega wydostawaniu si´ czynnika

biologicznego do najbli˝szego Êrodowiska pracy; obejmuje ono stosowanie zamkni´tych pojemników lub biologicznych boksów bezpieczeƒstwa oraz odpowiednich procedur operacyjnych;

105) zabezpieczenie wtórne — zabezpieczenie, które

zapobiega wydostawaniu si´ czynnika biologicznego do Êrodowiska zewn´trznego lub innych

obszarów pracy;

106) zaka˝enie — zanieczyszczenie ˝ywymi, obcymi

czynnikami biologicznymi prowadzàce do ich namna˝ania si´;

95) walidacja prospektywna — walidacj´ przeprowadzonà przed rozpocz´ciem rutynowego wytwarzania produktów przeznaczonych do sprzeda˝y;

107) zamówienie — zlecenie przetwarzania, opakowania lub dostarczenia okreÊlonej iloÊci opakowaƒ

badanego produktu leczniczego;

96) walidacja retrospektywna — walidacj´ procesu

wytwarzania produktu, który znajduje si´

w sprzeda˝y, przeprowadzanà w oparciu o zebrane dane dotyczàce produkcji, badania i kontroli

serii;

108) zanieczyszczanie — niepo˝àdane wprowadzenie

zanieczyszczeƒ o charakterze chemicznym lub

mikrobiologicznym albo cia∏a obcego w trakcie

wytwarzania, pobierania prób, pakowania lub

przepakowywania, sk∏adowania lub transportu;

97) walidacja równoczesna — walidacj´ przeprowadzanà podczas rutynowego wytwarzania produktów przeznaczonych do sprzeda˝y;

109) zanieczyszczenie — niepo˝àdanà substancj´

znajdujàcà si´ w materiale lub produkcie;

98) wiàzka butli — zestaw butli umocowanych razem

w ramie oraz po∏àczonych rurociàgiem panelu

rozdzielczego, transportowany i u˝ywany jako

ca∏oÊç;

99) wydajnoÊç oczekiwana — przewidywanà iloÊç

materia∏u wytworzonego w ka˝dym, odpowiednim etapie produkcji lub procent teoretycznej

wydajnoÊci wyznaczony dla tego etapu, na podstawie uprzednio uzyskanych danych laboratoryjnych, danych z produkcji serii pilota˝owych

lub wczeÊniej realizowanych rutynowych produkcji;

100) wydajnoÊç teoretyczna — iloÊç materia∏u, która

zosta∏aby wytworzona w ka˝dym odpowiednim

etapie produkcji z danej iloÊci materia∏u wyjÊciowego, je˝eli etap ten przebiega∏by bez ˝adnych

strat i b∏´dów;

110) zanieczyszczenie krzy˝owe — zanieczyszczenie

materia∏u lub produktu innym materia∏em lub

produktem;

111) zaÊlepianie — procedur´ uzyskania Êlepej próby,

w której jedna lub wi´cej stron badania klinicznego utrzymywana jest w nieÊwiadomoÊci co do

zastosowanego leczenia;

112) zawór — urzàdzenie do otwierania i zamykania

zbiorników;

113) zawór przeciwzwrotny — zawór pozwalajàcy na

przep∏yw wy∏àcznie w jednym kierunku;

114) zawór zwrotny utrzymujàcy ciÊnienie resztkowe

— zawór zwrotny, który utrzymuje okreÊlone ciÊnienie (od oko∏o 3 do 5 barów powy˝ej ciÊnienia

atmosferycznego) w celu zapobie˝enia zanieczyszczeniu podczas u˝ywania pojemnika;

115) zbiornik — stacjonarny pojemnik do przechowywania gazów skroplonych lub kriogenicznych;

116) zbiornik ciÊnieniowy — naczynie kriogeniczne,

zbiornik, cystern´, butl´, wiàzk´ butli lub inne

opakowanie majàce bezpoÊredni kontakt z gazem medycznym;

117) zwrot — ka˝de odes∏anie do wytwórcy lub dystrybutora produktu, który mo˝e byç podejrzany

o wad´ jakoÊciowà;

118) zwalnianie parametryczne — zwalnianie do obrotu, które na podstawie informacji zebranych

podczas procesu wytwarzania, a tak˝e stwierdzonej zgodnoÊci ze specyficznymi wymaganiami

Dobrej Praktyki Wytwarzania dotyczàcymi zwalniania parametrycznego, zapewnia, ˝e produkt

ma zamierzonà jakoÊç.

§ 3. Stosowanie Dobrej Praktyki Wytwarzania wymaga przestrzegania nast´pujàcych szczegó∏owych

zasad

1) do przygotowania banku komórek roboczych stosuje si´ okreÊlonà iloÊç zbiorników z macierzystego banku komórek; system banku komórek poddawany jest walidacji pod wzgl´dem stopnia pasa˝owania lub liczby podwojeƒ populacji ponad

t´, która uzyskiwana jest podczas rutynowej produkcji;

2) w obszarze kontrolowanym stopieƒ zastosowanej

kontroli powinien uwzgl´dniaç charakter organizmu bioràcego udzia∏ w procesie; wymagania

minimalne to utrzymywanie podciÊnienia w stosunku do bezpoÊredniego otoczenia zewn´trznego oraz umo˝liwianie skutecznego usuwania niewielkich iloÊci czàstek zanieczyszczajàcych obszar;

3) ochrona poÊrednia wymaga pomieszczeƒ z odpowiednio zaprojektowanà instalacjà wentylacyjnà,

Êluzami powietrznymi lub sterylizatorami wyprowadzanych materia∏ów, albo obydwoma tymi

urzàdzeniami, a tak˝e stosowania bezpiecznych

procedur operacyjnych;

4) obcià˝enie biologiczne nie powinno byç uwa˝ane

za zanieczyszczenie, chyba ˝e przekroczona zosta∏a dopuszczalna iloÊç drobnoustrojów lub zosta∏y

wykryte okreÊlone, przypadkowe drobnoustroje;

5) protokó∏ walidacji okreÊla przyk∏adowo urzàdzenia produkcyjne, krytyczne parametry procesu

i krytyczne zakresy operacyjne, charakterystyk´

produktu, sposób pobierania prób, konieczne do

zebrania dane z badaƒ, iloÊç przebiegów procesu

walidacyjnego i akceptowalne wyniki badaƒ;

6) specyfikacja jest zbiorem wymagaƒ, które powinien spe∏niaç materia∏, ˝eby jego jakoÊç zosta∏a

uznana za akceptowalnà, a sam materia∏ móg∏ byç

dopuszczony do u˝ycia zgodnego z jego przeznaczeniem; zgodnoÊç ze specyfikacjà oznacza, ˝e

materia∏ poddany badaniom zgodnie z wykazem

procedur analitycznych spe∏nia okreÊlone dla tych

procedur kryteria akceptacji;

Poz. 1143

7) dla potrzeb systemu serii posiewowych powinny

byç prowadzone zapisy dotyczàce pochodzenia

i historii pasa˝u z hodowli macierzystej i posiewowej serii roboczej; dla produkcji rutynowej posiewowa seria robocza jest przygotowywana z hodowli macierzystej; produkt koƒcowy pochodzi

z posiewowej serii roboczej i nie jest poddawany

wi´kszej iloÊci pasa˝y z hodowli macierzystej ni˝

szczepionka, której podczas badaƒ klinicznych zosta∏a udowodniona skutecznoÊç i efektywnoÊç

w stopniu zadowalajàcym;

8) system zapewnienia ja∏owoÊci dla produktów sterylizowanych koƒcowo obejmuje zwykle nast´pujàce zagadnienia

a) projekt produktu,

b) znajomoÊç i, jeÊli to mo˝liwe, ograniczenie zanieczyszczeƒ mikrobiologicznych materia∏ów

wyjÊciowych i materia∏ów pomocniczych procesu (na przyk∏ad gazów, smarów),

c) kontrol´ zanieczyszczeƒ w procesie wytwarzania w celu unikni´cia przedostania si´ i namna˝ania mikroorganizmów w produkcie, co osiàga

si´ zwykle poprzez czyszczenie i sanityzacj´ powierzchni majàcych kontakt z produktem,

przeciwdzia∏anie zanieczyszczeniom przenoszonym przez powietrze osiàgane dzi´ki prowadzeniu procesu w pomieszczeniach czystych, przestrzeganiu limitów czasowych trwania procesów oraz — je˝eli jest to konieczne — przestrzeganiu etapów filtracji,

d) zapobieganie pomieszaniu produktów ja∏owych

i nieja∏owych,

e) zachowanie w∏aÊciwoÊci produktu,

f) proces sterylizacji,

g) System Zapewnienia JakoÊci, w sk∏ad którego

wchodzi w szczególnoÊci: kontrola zmian, szkolenia, pisemne procedury, kontrola przy zwalnianiu, planowana konserwacja zapobiegawcza, analiza b∏´dów, zapobieganie ludzkim b∏´dom, walidacja, kalibracja;

9) zabezpieczenie wtórne obejmuje stosowanie pomieszczeƒ ze specjalnie zaprojektowanym systemem wentylacji, które posiadajà Êluzy powietrzne

lub sterylizatory s∏u˝àce do wyja∏awiania wychodzàcego materia∏u, a tak˝e stosowanie odpowiednich procedur operacyjnych; zabezpieczenie wtórne mo˝e w wielu przypadkach zwi´kszaç skutecznoÊç zabezpieczenia pierwotnego;

10) w zaÊlepianiu pojedynczo Êlepa próba zwykle odnosi si´ do uczestnika, a podwójnie Êlepa próba

zwykle odnosi si´ do uczestnika, badacza, osoby

monitorujàcej, a w przypadku potrójnie Êlepej

próby — do osoby analizujàcej dane; w odniesieniu do badanego produktu leczniczego zaÊlepianie mo˝e oznaczaç zamaskowanie to˝samoÊci

produktu zgodnie z instrukcjami sponsora; odÊlepienie oznacza ujawnienie to˝samoÊci produktu

zaÊlepionego.

§ 4. 1. W odniesieniu do importowanych produktów leczniczych oraz badanych produktów leczniczych, importer zapewnia, ˝e sprowadzane produkty

zosta∏y wytworzone zgodnie z wymaganiami, które sà

co najmniej równowa˝ne z wymaganiami Dobrej

Praktyki Wytwarzania obowiàzujàcymi w paƒstwach

cz∏onkowskich Unii Europejskiej lub paƒstwach cz∏onkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym

Handlu (EFTA) — stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

2. Importer produktu leczniczego zapewnia, ˝e

produkty lecznicze zosta∏y wytworzone przez podmioty do tego uprawnione. Importer badanych produktów leczniczych zapewnia, ˝e produkty te zosta∏y wytworzone przez wytwórc´, który uzyska∏ pozytywnà

opini´ o warunkach wytwarzania wydanà przez G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego.

§ 5. Wytwórca dokonuje regularnego przeglàdu

stosowanych przez siebie metod wytwarzania,

uwzgl´dniajàc post´p naukowy i techniczny oraz post´p w pracach badawczo-rozwojowych nad produktem leczniczym. W przypadku koniecznoÊci wprowadzenia zmian do dokumentacji stanowiàcej podstaw´

do dopuszczenia produktu leczniczego do obrotu lub

dokumentacji stanowiàcej podstaw´ wydania pozwolenia na prowadzenie badania klinicznego powinien

byç z∏o˝ony wniosek do ministra w∏aÊciwego do spraw

zdrowia za poÊrednictwem Prezesa Urz´du Rejestracji

Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych o wprowadzenie takiej zmiany.

Poz. 1143

§ 8. 1. Pomieszczenia i urzàdzenia, w których wytwarza si´ produkty lecznicze, powinny byç rozmieszczone, zaprojektowane, zbudowane, zainstalowane

i konserwowane odpowiednio do wykonywanych

operacji, do których sà przeznaczone.

2. Rozmieszczenie, budowa i dzia∏anie urzàdzeƒ

oraz rozmieszczenie i konstrukcja pomieszczeƒ muszà

uwzgl´dniaç koniecznoÊç ograniczenia do minimum

ryzyka pope∏niania pomy∏ek oraz umo˝liwiaç skuteczne czyszczenie i konserwacj´, w celu unikni´cia zanieczyszczeƒ, w tym zanieczyszczeƒ krzy˝owych oraz jakiegokolwiek niepo˝àdanego wp∏ywu na jakoÊç produktów.

3. Pomieszczenia i urzàdzenia przeznaczone do

wykonywania operacji wytwarzania, które majà istotny wp∏yw na jakoÊç produktów, podlegajà odpowiedniej kwalifikacji i walidacji.

§ 9. 1. Wytwórca ustanawia i stosuje system dokumentacji obejmujàcy specyfikacje, receptury, instrukcje wytwarzania i pakowania oraz procedury i zapisy

dotyczàce wykonywania ró˝nych operacji zwiàzanych

z wytwarzaniem. Dokumenty te muszà byç w jasny

sposób sformu∏owane, wolne od b∏´dów i aktualizowane.

§ 6. Wytwórca zapewnia stosowanie skutecznego

Systemu Zapewnienia JakoÊci w wytwarzaniu produktów leczniczych.

2. Dokumentacja, o której mowa w ust. 1, powinna obejmowaç mo˝liwe do udost´pnienia, uprzednio

przygotowane, ogólne procedury dotyczàce operacji

i warunków wytwarzania oraz specyficzne dokumenty

dotyczàce ka˝dej serii, tak aby umo˝liwiaç przeÊledzenie historii wytwarzania ka˝dej serii produktu leczniczego oraz zmian wprowadzanych podczas rozwoju

badanego produktu leczniczego.

§ 7. 1. Wytwórca zapewnia w ka˝dym miejscu wytwarzania zespó∏ kompetentnych, wykszta∏conych

i wyszkolonych pracowników umo˝liwiajàcych zapewnienie jakoÊci przy wytwarzaniu produktów leczniczych.

3. Dokumenty dotyczàce wytwarzania poszczególnych serii produktów leczniczych przechowuje si´ co

najmniej przez rok po up∏ywie terminu wa˝noÊci serii,

której dotyczà, ale nie krócej ni˝ przez pi´ç lat od dnia

zwolnienia serii do obrotu.

2. Zakres obowiàzków i odpowiedzialnoÊci oraz

uprawnienia kierownictwa, w tym osób wykwalifikowanych odpowiedzialnych za wprowadzanie i stosowanie

Dobrej Praktyki Wytwarzania, okreÊla si´ w formie

pisemnej. Zale˝noÊci s∏u˝bowe powinny byç okreÊlone w schemacie organizacyjnym przedsi´biorstwa.

4. Dokumenty dotyczàce wytwarzania poszczególnych serii badanych produktów leczniczych przechowuje si´ co najmniej przez pi´ç lat po zakoƒczeniu

albo formalnym przerwaniu ostatniego badania

klinicznego, do którego u˝yto danà seri´.

3. Schemat organizacyjny przedsi´biorstwa i zakresy obowiàzków i odpowiedzialnoÊci powinny byç

zatwierdzone zgodnie z procedurami wewn´trznymi

wytwórcy.

4. Pracownicy muszà odbyç szkolenie wst´pne

oraz ustawiczne szkolenia uzupe∏niajàce i dokszta∏cajàce, których skutecznoÊç powinna byç weryfikowana.

Szkolenia muszà obejmowaç teori´ i praktyk´ w zakresie funkcjonowania Systemu Zapewnienia JakoÊci

oraz Dobrej Praktyki Wytwarzania.

5. Wytwórca zapewnia opracowanie i przestrzeganie programów zachowania higieny, odpowiednich

do rodzaju dzia∏alnoÊci produkcyjnej i zakresu wytwarzania. Programy zachowania higieny obejmujà

w szczególnoÊci procedury dotyczàce kontroli zdrowia, higieny i odzie˝y roboczej pracowników.

5. W przypadku stosowania systemów elektronicznych, techniki fotograficznej lub innych systemów

przetwarzania danych, wytwórca musi zwalidowaç te

systemy, udowadniajàc, ˝e wszystkie zarejestrowane

dane b´dà prawid∏owo przechowywane przez wymagany czas i udost´pniane w∏aÊciwym organom na

ka˝de ˝àdanie.

6. Dane przechowywane w systemach, o których

mowa w ust. 5, powinny byç ∏atwo dost´pne w czytelnej formie, chronione przed utratà lub zniszczeniem,

w szczególnoÊci poprzez wykonanie kopii lub przetworzenie w innym systemie przechowywania danych, przy czym powinna byç zachowana mo˝liwoÊç

odtworzenia historii przetwarzania danych.

§ 10. 1. Operacje produkcyjne muszà byç przeprowadzane zgodnie z uprzednio opracowanymi instrukcjami i procedurami oraz zgodnie z wymaganiami

okreÊlonymi w za∏àczniku do rozporzàdzenia. W celu

skutecznej kontroli procesu muszà byç zapewnione

w∏aÊciwe i wystarczajàce Êrodki techniczne i organizacyjne. Wszystkie odchylenia od ustalonego przebiegu

procesu oraz wady produktu muszà byç udokumentowane, a ich przyczyny dok∏adnie wyjaÊnione.

2. Wytwórca stosuje odpowiednie Êrodki techniczne lub organizacyjne zapobiegajàce zanieczyszczeniom krzy˝owym i pomieszaniu produktów. W przypadku badanych produktów leczniczych nale˝y zwróciç szczególnà uwag´ na post´powanie z produktem

podczas i po wykonaniu jakichkolwiek operacji zwiàzanych z zakodowaniem produktu.

3. W przypadku produktów leczniczych wszystkie

nowe procesy oraz istotne zmiany w procesach wytwarzania produktów leczniczych muszà byç zwalidowane. Krytyczne etapy procesów wytwarzania muszà

byç regularnie rewalidowane.

4. W przypadku badanych produktów leczniczych,

proces wytwarzania musi byç zwalidowany w mo˝liwym zakresie, z uwzgl´dnieniem stanu badaƒ naukowych i prac rozwojowych dotyczàcych produktu. Walidacji poddane powinny byç co najmniej krytyczne

etapy procesu. Wszystkie etapy dotyczàce projektowania i rozwoju procesu wytwarzania muszà byç

w pe∏ni udokumentowane.

§ 11. 1. Wytwórca ustanawia i stosuje system kontroli jakoÊci zarzàdzany przez osob´ niezale˝nà od dzia∏u produkcji i posiadajàcà odpowiednie kwalifikacje.

2. Osoba, o której mowa w ust. 1, musi mieç do

swojej dyspozycji co najmniej jedno laboratorium

kontroli jakoÊci, z odpowiednim zespo∏em pracowników i wyposa˝eniem umo˝liwiajàcym wykonywanie

wszystkich niezb´dnych kontroli oraz badaƒ materia∏ów wyjÊciowych, materia∏ów opakowaniowych, produktów poÊrednich i produktów koƒcowych.

3. W przypadku produktów leczniczych, w tym

produktów importowanych, badania mo˝e przeprowadziç laboratorium kontrolne przyjmujàce zlecenie

na podstawie umowy, o której mowa w art. 50 ustawy

z dnia 6 wrzeÊnia 2001 r. — Prawo farmaceutyczne.

4. W przypadku badanych produktów leczniczych

sponsor zapewnia, ˝e laboratorium kontrolne przyjmujàce zlecenie wykona zlecone badania zgodnie

z dokumentacjà, na podstawie której zosta∏o wydane

pozwolenie na przeprowadzenie badaƒ klinicznych.

Je˝eli badane produkty lecznicze sà importowane,

wykonanie analiz nie jest obowiàzkowe.

5. Podczas kontroli produktu koƒcowego przed

zwolnieniem do obrotu lub do u˝ycia w badaniach klinicznych, system kontroli jakoÊci powinien uwzgl´dniaç wyniki analiz oraz inne istotne informacje,

w szczególnoÊci warunki produkcji i wyniki kontroli

procesu, ocen´ dokumentacji produkcyjnej oraz zgodnoÊç ze specyfikacjà produktu wraz z opakowaniem

koƒcowym.

6. Próby z ka˝dej serii koƒcowego produktu leczniczego przechowuje si´ co najmniej przez rok po up∏ywie terminu wa˝noÊci.

Poz. 1143

7. W przypadku badanych produktów leczniczych

przechowuje si´ próby produktu luzem o odpowiedniej wielkoÊci z ka˝dej serii produktu luzem oraz kluczowych sk∏adników opakowania u˝ytych do zapakowania ka˝dej serii produktu koƒcowego.

8. Próby, o których mowa w ust. 7, powinny byç

przechowywane co najmniej przez dwa lata po zakoƒczeniu lub formalnym przerwaniu ostatniego badania klinicznego, do którego by∏a u˝yta dana seria,

w zale˝noÊci od tego, który z tych terminów wypada

póêniej.

9. Próby materia∏ów u˝ywanych do produkcji,

z wyjàtkiem rozpuszczalników, gazów i wody, przechowuje si´ co najmniej przez dwa lata od dnia zwolnienia serii produktu do obrotu. Okres przechowywania mo˝e byç skrócony, je˝eli okreÊlony w specyfikacji

okres trwa∏oÊci materia∏u jest krótszy.

10. W przypadku materia∏ów wyjÊciowych lub produktów leczniczych wytwarzanych jednorazowo lub

w ma∏ych iloÊciach, albo takich, których przechowywanie zwiàzane jest ze szczególnym ryzykiem, wytwórca, za zgodà G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego, mo˝e okreÊliç inne warunki pobierania i przechowywania prób.

11. Przechowywane próby udost´pnia si´ organom Paƒstwowej Inspekcji Farmaceutycznej na ich ˝àdanie.

§ 12. 1. Wytwórca produktów leczniczych rejestruje i rozpatruje reklamacje oraz zapewnia stosowanie

skutecznego systemu niezw∏ocznego wycofywania

serii produktu z obrotu. Wytwórca powiadamia

G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego o ka˝dej

okolicznoÊci, która mo˝e byç powodem ograniczeƒ

w dostawach lub wycofania z obrotu serii produktu

leczniczego, i wskazuje kraje, do których produkt zosta∏ wys∏any.

2. Wytwórca badanych produktów leczniczych we

wspó∏pracy ze sponsorem ustanawia i stosuje system

rejestracji i rozpatrywania reklamacji oraz skuteczny

system niezw∏ocznego wycofywania badanego produktu, który zosta∏ ju˝ dostarczony.

3. Wytwórca rejestruje ka˝dà reklamacj´ dotyczàcà

wady produktu, wyjaÊnia przyczyn´ powstania wady

i informuje G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego

i Prezesa Urz´du Rejestracji Produktów Leczniczych,

Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych

o wszystkich wadach mogàcych byç przyczynà wycofania produktu lub decyzji o ograniczeniu dostaw.

4. W przypadku badanych produktów leczniczych

muszà byç zidentyfikowane wszystkie miejsca, w których prowadzono badania, i wskazane kraje, do których produkt zosta∏ wys∏any. W przypadku badanych

produktów leczniczych, które posiadajà pozwolenie

na dopuszczenie do obrotu, wytwórca badanego produktu leczniczego, we wspó∏pracy ze sponsorem, powiadamia podmiot odpowiedzialny o ka˝dej wadzie

produktu dopuszczonego do obrotu na podstawie tego pozwolenia.

5. Sponsor wdra˝a procedur´ niezw∏ocznego odÊlepienia produktów, koniecznà do niezw∏ocznego

wycofania produktu w sposób, o którym mowa

w ust. 2. Sponsor zapewni, ˝e procedura ujawni to˝samoÊç zaÊlepionego produktu tylko w takim zakresie, w jakim jest to konieczne.

§ 13. 1. Wytwórca przeprowadza systematyczne

inspekcje wewn´trzne, b´dàce cz´Êcià Systemu Zapewnienia JakoÊci, majàce na celu sprawdzanie stopnia wdro˝enia i przestrzegania wymagaƒ okreÊlonych

w za∏àczniku do rozporzàdzenia oraz podejmuje niezb´dne dzia∏ania naprawcze.

2. Wytwórca przechowuje raporty z inspekcji

wewn´trznych oraz dokumentacj´ dotyczàcà wykonania zaleconych dzia∏aƒ naprawczych przez okres

Poz. 1143

i w sposób opisany w procedurach Systemu Zapewnienia JakoÊci.

§ 14. W przypadku badanych produktów leczniczych informacje umieszczane na etykietach powinny

zapewniç ochron´ uczestnika badania, zidentyfikowanie produktu i badania oraz u∏atwiç w∏aÊciwe u˝ycie

badanego produktu leczniczego.

§ 15. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Zdrowia

z dnia 2 paêdziernika 2006 r. w sprawie wymagaƒ Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U. Nr 194, poz. 1436).

§ 16. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Zdrowia: E. Kopacz

Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Zdrowia

z dnia 1 paêdziernika 2008 r. (poz. 1143)

Egzemplarze bie˝àce oraz archiwalne mo˝na nabywaç

— w Wydziale Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsiƒska 69/71,

02-903 Warszawa, tel. 0-22 694-67-52 — na podstawie nades∏anego zamówienia (wy∏àcznie sprzeda˝ wysy∏kowa);

— w punktach sprzeda˝y Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego w Warszawie (sprzeda˝ wy∏àcznie za gotówk´)

— ul. Powsiƒska 73, tel. 0-22 694-62-96

— al. Szucha 2/4, tel. 0-22 629-61-73

Reklamacje z powodu niedor´czenia poszczególnych numerów zg∏aszaç nale˝y na piÊmie do Wydzia∏u Wydawnictw i Poligrafii

Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa,

do 15 dni po otrzymaniu nast´pnego numeru

O wszelkich zmianach nazwy lub adresu prenumeratora prosimy niezw∏ocznie informowaç na piÊmie Wydzia∏ Wydawnictw i Poligrafii

Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

Dziennik Ustaw i Monitor Polski dost´pne sà w wersji informacyjnej w Internecie pod adresem www.cokprm.gov.pl i www.rcl.gov.pl

Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Redakcja: Rzàdowe Centrum Legislacji — Departament Dziennika Ustaw i Monitora Polskiego

Al. Ujazdowskie 1/3, 00-583 Warszawa, tel. 0-22 622-66-56

Sk∏ad, druk i kolporta˝: Wydzia∏ Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa, tel. 0-22 694-67-52; faks 0-22 694-62-06

Bezp∏atna infolinia: 0-800-287-581 (czynna w godz. 730–1530)

www.cokprm.gov.pl

e-mail: dziust@cokprm.gov.pl, wydawnictwa@cokprm.gov.pl

T∏oczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Wydziale Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa

Zam. 1992/W/C/2008

ISSN 0867-3411

Cena 22,60 z∏ (w tym 7 % VAT)

1143

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1)

z dnia 1 paêdziernika 2008 r.

w sprawie wymagaƒ Dobrej Praktyki Wytwarzania

Na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia

6 wrzeÊnia 2001 r. — Prawo farmaceutyczne (Dz. U.

z 2008 r. Nr 45, poz. 271) zarzàdza si´, co nast´puje