Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 16 kwietnia 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać szklane przyrządy pomiarowe, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów

§ 43. 1. B∏´dy pojemnoÊci nominalnych kolb bez

zaworu oraz kolb z zaworem nale˝y okreÊliç metodà

obj´toÊciowà lub metodà grawimetrycznà.

Poz. 613 i 614

4) czas wykroplenia;

5) wartoÊci poprawek na zmian´ wskazania kolby

pod wp∏ywem nadciÊnienia;

6) wartoÊci poprawek na zmian´ pojemnoÊci kolby

pod wp∏ywem zmian temperatury kolby;

2. B∏´dy pojemnoÊci nominalnych kolb do gazu

ciek∏ego nale˝y okreÊliç za pomocà metody obj´toÊciowej.

7) algorytm wyznaczenia obj´toÊci cieczy zawartej

w kolbie w warunkach u˝ytkowania.

§ 44. Obj´toÊç cieczy zawartej w kolbie w temperaturze odniesienia i temperaturze pomiaru przy ciÊnieniu odniesienia i ciÊnieniu pomiaru nale˝y wyznaczyç

zgodnie z algorytmem post´powania i wzorami zawartymi w instrukcji obs∏ugi kolby.

Rozdzia∏ 5

§ 45. Instrukcja obs∏ugi kolb, do∏àczana do wniosku o zatwierdzenie typu, powinna zawieraç w szczególnoÊci

1) dok∏adny opis czynnoÊci przygotowawczych wykonywanych bezpoÊrednio przed dokonywaniem

pomiaru;

Przepisy koƒcowe

§ 46. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 26 kwietnia 2004 r.

w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç kolby metalowe II rz´du (Dz. U. Nr 97,

poz. 973).

§ 47. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

2) dok∏adny opis techniki wykonywania pomiarów;

3) sposób przechowywania i transportu;

Minister Gospodarki: P. G. Woêniak

614

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI1)

z dnia 16 kwietnia 2007 r.

w sprawie wymagaƒ, którym powinny odpowiadaç szklane przyrzàdy pomiarowe,

oraz szczegó∏owego zakresu badaƒ i sprawdzeƒ

wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrzàdów2)

Na podstawie art. 9a pkt 1 i 2 ustawy z dnia

11 maja 2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r.

Nr 243, poz. 2441, z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co nast´puje

———————

1) Minister Gospodarki kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia

Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki (Dz. U.

Nr 131, poz. 909).

2) Niniejsze rozporzàdzenie zosta∏o notyfikowane Komisji Europejskiej w dniu 20 stycznia 2006 r., pod numerem

2006/0029/PL, zgodnie z § 4 rozporzàdzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. Nr 239, poz. 2039 oraz z 2004 r. Nr 65, poz. 597), które

wdra˝a dyrektyw´ 98/34/WE z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiajàcà procedur´ udzielania informacji w zakresie norm

i przepisów technicznych (Dz. Urz. WE L 204 z 21.07.1998, z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 13,

t. 20, str. 337).

3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 180, poz. 1494

oraz z 2006 r. Nr 170, poz. 1217 i Nr 249, poz. 1834.

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

Poz. 614

4) czas odczekania — wyra˝ony w sekundach czas,

który musi minàç po zatrzymaniu si´ menisku wody na danej kresce podzia∏ki lub w koƒcówce wyp∏ywowej, przed wyj´ciem pipety jednomiarowej,

pipety wielomiarowej lub biurety z odbieralnika;

1) wymagania, którym powinny odpowiadaç w zakresie konstrukcji, wykonania, materia∏ów, charakterystyk metrologicznych oraz miejsc umieszczenia cech legalizacji nast´pujàce szklane przyrzàdy

pomiarowe

§ 4. Temperatura odniesienia dla szklanych przyrzàdów pomiarowych wynosi 20 °C.

a) kolby szklane z jednà kreskà klasy A, zwane dalej „kolbami”,

Rozdzia∏ 2

b) pipety laboratoryjne jednomiarowe klasy A,

zwane dalej „pipetami jednomiarowymi”,

Wymagania w zakresie konstrukcji, materia∏u

i wykonania szklanych przyrzàdów pomiarowych

c) pipety laboratoryjne wielomiarowe klasy A,

zwane dalej „pipetami wielomiarowymi”,

5) d∏ugoÊci dzia∏ki elementarnej — odst´p pomi´dzy

Êrodkami sàsiadujàcych kresek podzia∏ki.

d) biurety zwyk∏e klasy A, zwane dalej „biuretami”,

§ 5. Ustala si´ nast´pujàce pojemnoÊci nominalne

szklanych przyrzàdów pomiarowych wyra˝one w ml

albo w cm3

e) cylindry pomiarowe klasy A, zwane dalej „cylindrami”;

1) kolby: 1; 2; 5; 10; 20; 25; 50; 100; 200; 250; 500;

1000; 2000 i 5000;

2) szczegó∏owy zakres badaƒ i sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej

szklanych przyrzàdów pomiarowych oraz sposoby

i metody ich przeprowadzania.

2) pipety jednomiarowe: 0,5; 1; 2; 5; 10; 20; 25; 50;

100 i 200;

§ 2. Wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu nie

stosuje si´ do szklanych przyrzàdów pomiarowych

1) wyprodukowanych i/lub wprowadzonych do obrotu w innym paƒstwie cz∏onkowskim Unii Europejskiej albo Republice Turcji,

2) wyprodukowanych w paƒstwie cz∏onkowskim

Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu

(EFTA) — b´dàcym stronà umowy o Europejskim

Obszarze Gospodarczym

— zgodnie z przepisami obowiàzujàcymi w tych paƒstwach, pod warunkiem ˝e przyrzàdy te spe∏niajà wymagania w stopniu odpowiadajàcym przepisom rozporzàdzenia.

§ 3. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) pojemnoÊç nominalna — wartoÊç obj´toÊci zaokràglonà lub przybli˝onà i oznaczonà na szklanym przyrzàdzie pomiarowym;

2) b∏àd graniczny dopuszczalny — wartoÊci skrajne

b∏´du pojemnoÊci szklanych przyrzàdów pomiarowych odniesione do pojemnoÊci nominalnej;

3) czas wyp∏ywu — wyra˝ony w sekundach czas swobodnego opadania menisku wody w

a) pipecie jednomiarowej oraz pipecie wielomiarowej na wp∏yw ca∏kowity i podwójny od kreski

ograniczajàcej pojemnoÊç do koƒcówki wyp∏ywowej,

b) pipecie wielomiarowej na wp∏yw cz´Êciowy

oraz biurecie od najwy˝szej do najni˝szej kreski

— i nieobejmujàcy czasu odczekania;

3) pipety wielomiarowe na wyp∏yw

a) cz´Êciowy lub ca∏kowity: 1; 2; 5; 10 i 25,

b) podwójny: 0,5; 1; 2; 5; 10 i 25;

4) biurety: 1; 2; 5; 10; 25; 50 i 100;

5) cylindry: 5; 10; 25; 50; 100; 250; 500; 1000 i 2000.

§ 6. 1. Kszta∏t i wymiary

1) kolby okreÊla za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia;

2) pipety jednomiarowej okreÊla za∏àcznik nr 2 do

rozporzàdzenia;

3) cylindra okreÊla za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia.

2. Wymiary pipety wielomiarowej okreÊla za∏àcznik nr 4 do rozporzàdzenia.

3. Wymiary biurety oraz kszta∏t jej zaworów,

w szczególnoÊci kurkowych, zwanych dalej „zaworami”, okreÊla za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia.

§ 7. 1. Wzory podzia∏ek pipety wielomiarowej, biurety i cylindra okreÊla za∏àcznik nr 6 do rozporzàdzenia.

2. Oznaczenie kresek podzia∏ki wartoÊciami liczbowymi uwzgl´dniajàce pojemnoÊç nominalnà oraz

wartoÊç dzia∏ki elementarnej dla pipety wielomiarowej, biurety i cylindra okreÊla za∏àcznik nr 7 do rozporzàdzenia.

§ 8. 1. Szklane przyrzàdy pomiarowe, z zastrze˝eniem ust. 2—4, powinny byç wykonane z bezbarwnego szk∏a borokrzemowego albo sodowo-wapniowego.

2. Kolba powinna byç wykonana z bezbarwnego

szk∏a borokrzemowego.

3. Szk∏o, z którego wykonuje si´ kolby i biurety,

mo˝e byç barwione na bràzowo.

Poz. 614

3. Na pipecie jednomiarowej i pipecie wielomiarowej oraz biurecie powinny byç dodatkowo umieszczone

1) „Ex” oznaczajàcy wzorcowanie (na wyp∏yw) przyrzàdu bez okreÊlonego czasu odczekania;

4. Cylinder powinien byç wykonany z bezbarwnego szk∏a borokrzemowego albo z polimetylopentenu

(PMP).

2) „Ex + 15 s” oznaczajàcy wzorcowanie (na wyp∏yw)

pipety jednomiarowej i pipety wielomiarowej

z okreÊlonym czasem odczekania równym 15 s;

5. Szk∏o i tworzywo sztuczne powinny byç pozbawione widocznych wad utrudniajàcych odczyt wyników pomiarów.

3) „Ex + 30 s” oznaczajàcy wzorcowanie (na wyp∏yw)

biurety z okreÊlonym czasem odczekania równym

30 s;

6. GruboÊç Êcianek szklanych przyrzàdów pomiarowych powinna byç równomierna, bez widocznych

nierównoÊci.

4) numer identyfikacyjny na rurce biuret oraz na

uchwycie korka zaworu biuret, o których mowa

w pkt 2 lit. c i d za∏àcznika nr 5 do rozporzàdzenia.

§ 9. Korek kolby lub cylindra powinien byç

1) dok∏adnie dopasowany do szyjki;

2) wykonany z pe∏nego lub drà˝onego, dmuchanego

szk∏a albo z polietylenu;

3) wyposa˝ony w uchwyt czworokàtny, szeÊciokàtny

albo oÊmiokàtny.

§ 10. Koƒcówka wyp∏ywowa pipety jednomiarowej, pipety wielomiarowej i biurety powinna

1) mieç kszta∏t stopniowo zw´˝ajàcego si´, odwróconego sto˝ka;

2) zapewniaç równomierny wyp∏yw;

4. Na cylindrze ponad najwy˝szà kreskà podzia∏ki

powinny byç dodatkowo umieszczone

1) „In” oznaczajàcy

wlew;

wzorcowanie cylindrów na

2) znak lub nazwa masy szklanej lub tworzywa

sztucznego;

3) wielkoÊç szlifu, w tym równie˝ na korku.

5. Oznaczenia, o których mowa w ust. 1—4, nie powinny uniemo˝liwiaç ustalenia po∏o˝enia menisku.

6. Na szklanych przyrzàdach pomiarowych mogà

byç dodatkowo umieszczone

3) stanowiç integralnà cz´Êç biuret, o których mowa

w pkt 2 lit. a i b za∏àcznika nr 5 do rozporzàdzenia,

oraz pipety jednomiarowej, oraz pipety wielomiarowej.

1) wartoÊç b∏´du granicznego dopuszczalnego w postaci „±... ml” lub „±... cm3”, równa wartoÊci b∏´du okreÊlonego w rozporzàdzeniu dla pipet jednomiarowych, pipet wielomiarowych, biuret i cylindrów;

§ 11. 1. Na szklanych przyrzàdach pomiarowych

powinny byç umieszczone w sposób trwa∏y i czytelny

w szczególnoÊci nast´pujàce oznaczenia

2) czas wyp∏ywu dla pipet jednomiarowych, pipet

wielomiarowych i biuret.

1) pojemnoÊç nominalna z oznaczeniem legalnej jednostki obj´toÊci

7. Na biurecie wykonanej ze szk∏a borokrzemowego powinny byç umieszczone jego nazwa lub znak.

a) ml albo cm3,

b) ml, cm3 albo l, L — dla kolb o pojemnoÊci nominalnej 1000 ml, 2000 ml i 5000 ml;

2) temperatura odniesienia;

3) znak lub nazwa producenta;

Rozdzia∏ 3

Dodatkowe wymagania w zakresie konstrukcji

i wykonania kolb

§ 12. Kolba mo˝e byç wykonana z wàskà lub szerokà szyjkà.

4) litera „A”.

§ 13. 1. Kolba mo˝e mieç dno p∏askie lub wkl´s∏e.

2. Na kolbie dodatkowo powinny byç umieszczone

1) „In” oznaczajàcy wzorcowanie kolb na wlew;

2) litery „AW” dla kolb z szerokà szyjkà;

3) wielkoÊç szlifu, w tym równie˝ na korku;

4) znak lub nazwa szk∏a;

5) wartoÊç b∏´du granicznego dopuszczalnego pojemnoÊci kolby, o którym mowa w za∏àczniku nr 8

do rozporzàdzenia.

2. Kolba o pojemnoÊci

1) mniejszej ni˝ 25 ml, pusta i bez korka, ustawiona

na p∏askiej powierzchni nachylonej pod kàtem 10°

do poziomu,

2) wi´kszej lub równej 25 ml, pusta i bez korka, ustawiona na p∏askiej powierzchni nachylonej pod kàtem 15° do poziomu

— nie powinna si´ przewracaç.

Rozdzia∏ 5

3. OÊ kolby powinna byç prostopad∏a do podstawy.

§ 14. 1. Szyjka kolby powinna byç cylindryczna.

Dodatkowe wymagania w zakresie konstrukcji

i wykonania pipet wielomiarowych

2. Górna cz´Êç szyjki kolby mo˝e byç wykonana

bez szlifu albo ze szlifem.

§ 20. 1. Pipeta wielomiarowa mo˝e byç wykonana

na wyp∏yw

3. Wierzcho∏ek szyjki kolby bez szlifu powinien byç

zakoƒczony ko∏nierzem wzmacniajàcym.

1) cz´Êciowy;

4. Ârednica szyjki kolby ze szlifem mo˝e byç powi´kszona poni˝ej szlifu.

3) podwójny — cz´Êciowy lub ca∏kowity.

2) ca∏kowity;

2. Pipeta wielomiarowa mo˝e byç wykonana

§ 15. Kreska oznaczajàca pojemnoÊç kolby powinna byç

1) bez okreÊlonego czasu odczekania;

1) trwa∏à, wyraênà i równomiernà linià o gruboÊci nie

wi´kszej ni˝ 0,4 mm, le˝àcà w p∏aszczyênie prostopad∏ej do osi szyjki;

2) z okreÊlonym czasem odczekania, przy czym dla

pipet, o których mowa w ust. 1 pkt 3, czas odczekania wynosi 15 s.

2) d∏ugoÊci nie mniejszej ni˝ 90 % obwodu szyjki;

§ 21. Pipeta wielomiarowa powinna byç wykonana

z rur szklanych i mieç kszta∏t cylindra, którego górna

cz´Êç powinna byç zakoƒczona rurkà zasysajàcà,

a dolna koƒcówkà wyp∏ywowà.

3) umieszczona w odleg∏oÊci od górnej kraw´dzi szyjki nie mniejszej ni˝ 1/3 wartoÊci „l”, o której mowa

w ust. 2 za∏àcznika nr 1 do rozporzàdzenia.

Rozdzia∏ 4

Dodatkowe wymagania w zakresie konstrukcji

i wykonania pipet jednomiarowych

§ 16. Pipeta jednomiarowa mo˝e byç wykonana

1) bez okreÊlonego czasu odczekania;

2) z okreÊlonym czasem odczekania równym 15 s.

§ 22. 1. Pipeta wielomiarowa mo˝e mieç naniesiony niebieski lub czerwony pasek na bia∏ym tle, zwany

dalej „paskiem Schellbacha”.

2. Bia∏e pole paska Schellbacha powinno obejmowaç kàt oko∏o 45° (1/8 obwodu przekroju prostopad∏ego do osi pipety), pole niebieskie lub czerwone oko∏o

15° (1/24 obwodu przekroju prostopad∏ego do osi pipety).

3. Pasek Schellbacha powinien byç

§ 17. 1. Pipeta jednomiarowa o pojemnoÊci nominalnej

1) naniesiony na powierzchni´ szk∏a pipety równomiernie;

1) 0,5 ml — powinna byç wykonana bez zbiornika;

2) wykonany po przeciwnej stronie ni˝ podzia∏ka pipety, wzd∏u˝ ca∏ej jej d∏ugoÊci;

2) 1 ml — mo˝e byç wykonana bez zbiornika lub ze

zbiornikiem;

3) 2 ml, 5 ml, 10 ml, 20 ml, 25 ml, 50 ml, 100 ml

i 200 ml — powinna byç wykonana ze zbiornikiem.

2. Zbiornik powinien mieç kszta∏t cylindra, przy

czym jego górna i dolna cz´Êç powinny si´ stopniowo

wyd∏u˝aç wewnàtrz rurek zasysajàcej i odp∏ywowej

i przechodziç w kszta∏t sto˝kowy.

§ 18. Brzeg rurki zasysajàcej powinien byç prostopad∏y do osi pipety i pozbawiony ostrych kraw´dzi.

3) umieszczony tak, aby jego oÊ symetrii zawiera∏a

si´ w p∏aszczyênie przechodzàcej przez oÊ symetrii

pipety i oÊ symetrii najkrótszych kresek podzia∏ki.

Rozdzia∏ 6

Dodatkowe wymagania w zakresie konstrukcji

i wykonania biuret

§ 23. Biureta mo˝e byç wykonana z zaworem

z przelotem prostym lub bocznym.

§ 24. Biureta mo˝e byç wykonana

§ 19. Kreska oznaczajàca pojemnoÊç pipety jednomiarowej powinna byç

1) trwa∏à, wyraênà i równomiernà linià o gruboÊci nie

wi´kszej ni˝ 0,4 mm, le˝àcà w p∏aszczyênie prostopad∏ej do osi rurki zasysajàcej;

2) d∏ugoÊci nie mniejszej ni˝ 90 % obwodu rurki zasysajàcej.

1) bez okreÊlonego czasu odczekania;

2) z okreÊlonym czasem odczekania równym 30 s.

§ 25. Biureta, z wy∏àczeniem wykonanej ze szk∏a

barwionego na bràzowo, mo˝e mieç naniesiony pasek

Schellbacha spe∏niajàcy wymagania, o których mowa

w § 22.

§ 26. 1. Górna kraw´dê biurety powinna byç prostopad∏a do osi biurety.

3) 2,2 ± 1,0 mm — dla cylindra o pojemnoÊci nominalnej od 250 ml do 500 ml;

2. Biureta mo˝e byç wyposa˝ona w urzàdzenie do

nape∏niania.

4) 2,75 ± 1,0 mm — dla cylindra o pojemnoÊci nominalnej 1000 ml;

3. Biureta mo˝e byç zakoƒczona

1) wzmacniajàcym ko∏nierzem;

2) cylindrycznym naczyniem — w biuretach z dzia∏kà

elementarnà nie wi´kszà ni˝ 0,05 ml albo

3) lejkiem — w biurecie z dzia∏kà elementarnà wi´kszà ni˝ 0,05 ml.

§ 27. Zawór biurety powinien umo˝liwiaç odci´cie

i p∏ynne regulowanie wyp∏ywu oraz zapewniaç jej

szczelnoÊç.

§ 28. 1. Szklany zawór biurety powinien mieç gniazdo i korek ze szlifem sto˝kowym o zbie˝noÊci 1/10.

2. Zawór biurety mo˝e byç wykonany z tworzywa

sztucznego oboj´tnego chemicznie.

3. Cz´Êci sk∏adowe zaworu powinny byç zabezpieczone przed roz∏àczeniem.

§ 29. 1. Koƒcówka wyp∏ywowa biurety z zaworem

z przelotem

1) prostym — powinna stanowiç jednà ca∏oÊç z korpusem zaworu;

2) bocznym — powinna stanowiç jednà ca∏oÊç z korkiem zaworu.

2. Koƒcówka wyp∏ywowa biurety powinna byç wykonana

1) z cienkoÊciennej kapilary;

2) w sposób eliminujàcy powstawanie p´cherzyków

powietrza.

Rozdzia∏ 7

Dodatkowe wymagania w zakresie konstrukcji

i wykonania cylindrów

5) 2,75 ± 1,25 mm — dla cylindra o pojemnoÊci nominalnej 2000 ml.

§ 32. OwalnoÊç cz´Êci cylindrycznej nie mo˝e byç

wi´ksza ni˝

1) 1 mm — dla cylindra o pojemnoÊci nominalnej od

5 ml do 100 ml;

2) 1,5 mm — dla cylindra o pojemnoÊci nominalnej

wi´kszej ni˝ 100 ml.

§ 33. Cylinder mo˝e byç wykonany bez szlifu lub ze

szlifem.

§ 34. 1. Cylinder bez szlifu powinien mieç wykonany wylew.

2. Kraw´dê cylindra z wylewem powinna byç nieostra i prostopad∏a do osi cylindra.

3. Wylew powinien byç ukszta∏towany w sposób

zapewniajàcy opró˝nianie cylindra z wody, bez jej

sp∏ywania po zewn´trznej powierzchni cylindra.

§ 35. Kraw´dê szyjki cylindra ze szlifem powinna

byç wywini´ta na zewnàtrz w p∏aszczyênie prostopad∏ej do osi cylindra.

§ 36. Odchy∏ka prostopad∏oÊci dolnej powierzchni

podstawy od osi cylindra nie powinna byç wi´ksza ni˝

± 40’.

§ 37. Nape∏niony cylinder ustawiony na p∏askiej

powierzchni nachylonej do poziomu pod kàtem 15°

nie powinien si´ przewracaç.

Rozdzia∏ 8

Wymagania w zakresie charakterystyk

metrologicznych szklanych przyrzàdów

pomiarowych oraz miejsc umieszczania

cech legalizacji

§ 30. 1. Ârednica okràg∏ej podstawy cylindra powinna wynosiç oko∏o 1/4 wysokoÊci.

§ 38. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci

kolby okreÊla za∏àcznik nr 8 do rozporzàdzenia.

2. W przypadku cylindra o podstawie wielokàtnej

za Êrednic´ podstawy cylindra przyjmuje si´ Êrednic´

ko∏a opisanego na wielokàcie podstawy.

2. B∏´dy, o których mowa w ust. 1, dla wyznaczanej pojemnoÊci powinny zostaç zachowane, je˝eli kolba, uprzednio niezwil˝ona, zostanie nape∏niona wodà

do kreski oznaczajàcej pojemnoÊç, a menisk b´dzie

ustawiony tak, aby p∏aszczyzna przechodzàca przez

górnà kraw´dê kreski by∏a styczna w najni˝szym punkcie menisku.

§ 31. GruboÊç Êcianek cylindra powinna wynosiç

1) 1,3 ± 0,3 mm — dla cylindra o pojemnoÊci nominalnej od 5 ml do 25 ml;

2) 1,5 ± 0,5 mm — dla cylindra o pojemnoÊci nominalnej od 50 ml do 100 ml;

§ 39. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci

pipety jednomiarowej okreÊla za∏àcznik nr 9 do rozporzàdzenia.

2. B∏´dy, o których mowa w ust. 1, dla wyznaczanej pojemnoÊci powinny zostaç zachowane, je˝eli

§ 43. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci

biurety okreÊla za∏àcznik nr 11 do rozporzàdzenia.

1) pipeta jednomiarowa zostanie nape∏niona wodà

do kreski oznaczajàcej pojemnoÊç, a nast´pnie

opró˝niona do zatrzymania si´ menisku wody

w koƒcówce wyp∏ywowej pipety dotykajàcej

Êcianki szklanego odbieralnika;

2. B∏´dy, o których mowa w ust. 1, dla wyznaczanej pojemnoÊci powinny zostaç zachowane, je˝eli zawór biurety b´dzie ca∏kowicie otwarty i koƒcówka wyp∏ywowa biurety nie b´dzie dotykaç Êcianki odbieralnika oraz gdy biureta

2) wynik pomiaru pojemnoÊci pipety jednomiarowej

z okreÊlonym czasem odczekania ustala si´ po

15 s.

1) bez okreÊlonego czasu odczekania zostanie opró˝niona od kreski zerowej do kreski oznaczajàcej pojemnoÊç nominalnà biurety;

§ 40. 1. Czasy wyp∏ywu dla pipety jednomiarowej

okreÊla za∏àcznik nr 9 do rozporzàdzenia.

2. W przypadku zaznaczenia na pipecie czasu wyp∏ywu zmierzony czas wyp∏ywu nie powinien ró˝niç

si´ od czasu zaznaczonego o wi´cej ni˝

2) z okreÊlonym czasem odczekania zostanie opró˝niona od kreski zerowej do zatrzymania si´ menisku wody nie wi´cej ni˝ 2 do 5 mm nad kreskà

oznaczajàcà pojemnoÊç nominalnà biurety, przy

czym ustalenie pojemnoÊci biurety nast´puje po

odczekaniu 30 s.

1) 2 s — dla pipety o pojemnoÊci nominalnej 0,5 ml,

1 ml, 2 ml;

§ 44. Czasy wyp∏ywu dla biurety okreÊla za∏àcznik

nr 11 do rozporzàdzenia.

2) 3 s — dla pipety o pojemnoÊci nominalnej 5 ml,

10 ml;

§ 45. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci

cylindra okreÊla za∏àcznik nr 12 do rozporzàdzenia.

3) 4 s — dla pipety o pojemnoÊci nominalnej 20 ml,

25 ml;

2. B∏´dy, o których mowa w ust. 1, dla wyznaczanej pojemnoÊci powinny zostaç zachowane, je˝eli cylinder, uprzednio niezwil˝ony, zostanie nape∏niony

wodà do kreski oznaczajàcej pojemnoÊç, a menisk

b´dzie ustawiony tak, aby p∏aszczyzna przechodzàca

przez górnà kraw´dê kreski by∏a styczna w najni˝szym

punkcie menisku.

4) 5 s — dla pipety o pojemnoÊci nominalnej 50 ml,

100 ml, 200 ml.

§ 41. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci

pipety wielomiarowej okreÊla za∏àcznik nr 10 do rozporzàdzenia.

2. B∏´dy, o których mowa w ust. 1, dla wyznaczanej pojemnoÊci powinny zostaç zachowane, je˝eli

koƒcówka wyp∏ywowa pipety wielomiarowej dotyka

Êcianki szklanego odbieralnika oraz gdy pipeta wielomiarowa na wyp∏yw

1) cz´Êciowy zostanie opró˝niona od kreski zerowej

do kreski oznaczajàcej jej pojemnoÊç nominalnà;

2) ca∏kowity zostanie opró˝niona od kreski oznaczajàcej pojemnoÊç nominalnà do zatrzymania si´ menisku w jej koƒcówce wyp∏ywowej;

3) podwójny cz´Êciowy zostanie opró˝niona od kreski zerowej do zatrzymania si´ menisku wody nie

wi´cej ni˝ 2 do 5 mm nad danà kreskà, przy czym

ustalenie pojemnoÊci pipety nast´puje po odczekaniu 15 s;

4) podwójny ca∏kowity zostanie opró˝niona od kreski

zerowej do zatrzymania si´ menisku w jej koƒcówce wyp∏ywowej, przy czym ustalenie pojemnoÊci

nominalnej pipety nast´puje po odczekaniu 15 s.

§ 42. 1. Czasy wyp∏ywu dla pipety wielomiarowej

okreÊla za∏àcznik nr 10 do rozporzàdzenia.

2. W przypadku zaznaczenia na pipecie czasu wyp∏ywu zmierzony czas wyp∏ywu nie powinien ró˝niç

si´ od czasu zaznaczonego o wi´cej ni˝ 2 s.

§ 46. Cechy legalizacji na szklanych przyrzàdach

pomiarowych powinny byç umieszczone w miejscu

nieograniczajàcym ustalenie po∏o˝enia menisku.

Rozdzia∏ 9

Szczegó∏owy zakres badaƒ i sprawdzeƒ

wykonywanych podczas prawnej kontroli

metrologicznej szklanych przyrzàdów pomiarowych

oraz sposoby i metody ich przeprowadzania

§ 47. Badanie i sprawdzenie szklanych przyrzàdów

pomiarowych przeprowadza si´ za pomocà nast´pujàcych przyrzàdów pomiarowych i urzàdzeƒ pomocniczych, a w szczególnoÊci

1) wagi nieautomatycznej mechanicznej lub elektronicznej z dzia∏kà elementarnà d ≤ 1 mg;

2) odwa˝ników klasy dok∏adnoÊci E2 (klasy dok∏adnoÊci 1);

3) wzorców obj´toÊci I rz´du o pojemnoÊci nominalnej w ml: 1, 2, 5, 10, 20, 25, 50, 100, 200, 250, 500,

1000, 2000 i 5000 do sprawdzania kolb;

4) wzorców obj´toÊci II rz´du o pojemnoÊci nominalnej w ml: 5, 10, 25, 50, 100, 250, 500, 1000 i 2000

do sprawdzenia cylindrów;

5) stanowiska do sprawdzenia kolb i cylindrów metodà obj´toÊciowà;

6) suwmiarki dwustronnej z g∏´bokoÊciomierzem

oraz dzia∏kà elementarnà o wartoÊci 0,1 mm;

3. Podczas sprawdzenia wymiarów wewn´trznej

Êrednicy szyjki kolby nale˝y

7) pipet laboratoryjnych wielomiarowych klasy A

o pojemnoÊciach nominalnych w ml: 1, 2, 5, 10

i 25;

1) niezwil˝onà kolb´ nape∏niç wodà destylowanà tak,

aby najni˝szy punkt menisku znalaz∏ si´ w p∏aszczyênie wyznaczonej przez górnà kraw´dê kreski

oznaczajàcej pojemnoÊç kolby;

8) termometru z dzia∏kà elementarnà o wartoÊci

0,1 °C albo 1 °C;

9) barometru;

10) stopera;

11) lupy pomiarowej;

12) przymiaru sztywnego lub stalowego zwijanego,

o górnej granicy zakresu pomiarowego 1 m;

2) dolaç do kolby za pomocà pipety, o której mowa

w § 47 pkt 7, obj´toÊç wody okreÊlonà w za∏àczniku nr 13 do rozporzàdzenia;

3) zmierzyç odleg∏oÊç mi´dzy p∏aszczyznà wyznaczonà przez górnà kraw´dê kreski a p∏aszczyznà poziomà stycznà do menisku wody.

15) destylarki.

4. Wewn´trznà Êrednic´ szyjki uznaje si´ za poprawnà, je˝eli zmierzona odleg∏oÊç, o której mowa

w ust. 3 pkt 3, jest nie mniejsza od okreÊlonej w za∏àczniku nr 13 do rozporzàdzenia minimalnej odleg∏oÊci

menisku wody od kreski po dolaniu wody.

§ 48. 1. Badanie i sprawdzenie szklanych przyrzàdów pomiarowych podczas prawnej kontroli metrologicznej obejmuje

§ 51. 1. Czas wyp∏ywu pipet jednomiarowych i pipet wielomiarowych oraz biuret sprawdza si´ za pomocà stopera.

13) poziomnicy;

14) piaskarki;

1) ogl´dziny zewn´trzne;

2) sprawdzenie wymiarów;

3) sprawdzenie pojemnoÊci.

2. W przypadku pipet jednomiarowych, pipet wielomiarowych i biuret ich badanie i sprawdzenie obejmuje równie˝ sprawdzenie czasu wyp∏ywu.

§ 49. Podczas ogl´dzin zewn´trznych szklanych

przyrzàdów pomiarowych nale˝y sprawdziç

1) oznaczenia wykonane na szklanych przyrzàdach

pomiarowych;

2) czy nie wyst´pujà widoczne wady szk∏a, w szczególnoÊci utrudniajàce odczyt wyników pomiarów;

2. Sprawdzenie czasu wyp∏ywu wody powinno byç

przeprowadzone w przypadku

1) pipety jednomiarowej oraz pipety wielomiarowej

— przy ich pionowym ustawieniu i koƒcówce wyp∏ywowej dotykajàcej Êcianki szklanego odbieralnika;

2) biuret — przy ich pionowym ustawieniu, ca∏kowicie otwartym kurku i koƒcówce biurety niedotykajàcej Êcianki odbieralnika.

§ 52. Sprawdzenie pojemnoÊci szklanych przyrzàdów pomiarowych obejmuje pojemnoÊç nominalnà

oraz dodatkowe pojemnoÊci w przypadku

3) ich kszta∏t;

1) pipety wielomiarowej — dwie dowolne pojemnoÊci;

4) widocznoÊç kresek podzia∏ki;

2) cylindra — jednà dowolnà pojemnoÊç;

5) koƒcówki wyp∏ywowe;

3) biurety — trzy dowolne pojemnoÊci.

6) wzory podzia∏ki i oznaczenia podzia∏ki wartoÊciami

liczbowymi.

§ 50. 1. Wymiary szklanych przyrzàdów pomiarowych sprawdza si´ za pomocà suwmiarki i przymiaru.

2. Sprawdzenie d∏ugoÊci kresek podzia∏ki przebiega w nast´pujàcy sposób

1) pomiaru Êrednicy zewn´trznej dokonuje si´

w miejscu wyznaczonym przez sprawdzanà kresk´ i oblicza si´ minimalnà d∏ugoÊç sprawdzanej

kreski;

2) dokonuje si´ pomiaru d∏ugoÊci sprawdzanej kreski;

3) porównuje si´ wartoÊç d∏ugoÊci sprawdzonej kreski z wartoÊcià obliczonà.

§ 53. 1. Sprawdzenie pojemnoÊci szklanych przyrzàdów pomiarowych powinno byç przeprowadzone,

je˝eli szklane przyrzàdy pomiarowe oraz zastosowane

do ich sprawdzenia wzorce sà czyste.

2. Przyrzàdy i wzorce, o których mowa w ust. 1,

uznaje si´ za czyste, je˝eli woda sp∏ywa po ich powierzchni równomiernà cienkà warstwà, nie pozostawiajàc niezwil˝onych miejsc i nie tworzàc kropli sp∏ywajàcych zygzakowato bàdê zatrzymujàcych si´.

§ 54. Sposób odczytywania po∏o˝enia menisku

okreÊla za∏àcznik nr 14 do rozporzàdzenia.

§ 55. Sprawdzenie pojemnoÊci szklanych przyrzàdów pomiarowych przeprowadza si´ metodà wagowà

lub obj´toÊciowà.

§ 56. 1. Przy sprawdzeniu pojemnoÊci szklanych

przyrzàdów pomiarowych metodà wagowà obj´toÊç

wody wyra˝ona w ml lub cm3 jest równa liczbowo masie tej wody wyra˝onej w gramach pomniejszonej

o mas´ dok∏adki ∆.

2. Obliczenia masy dok∏adki wyra˝onej w g dokonuje si´ wed∏ug wzoru

∆ = V20 Vtabl · (∆1 + ∆2)

gdzie

V20

— sprawdzana pojemnoÊç w dm3 odniesiona

do temperatury 20 °C,

Vtabl — jedna z obj´toÊci (0,25 dm3, 0,5 dm3, 1 dm3,

2 dm3), dla których obliczono mas´ dok∏adek

∆1 i ∆2,

∆1

— masa dok∏adki podstawowej wyra˝ona w g,

w zale˝noÊci od temperatury wody, rodzaju

masy szklanej i Vtabl,

∆2

— masa dok∏adki podstawowej wyra˝ona w g,

uwzgl´dniajàca zmian´ masy wypartego

podczas wa˝enia powietrza w funkcji ciÊnienia atmosferycznego i temperatury powietrza.

3. Masy dok∏adki ∆1 okreÊla za∏àcznik nr 15 do rozporzàdzenia.

4. Masy dok∏adki ∆2 okreÊla za∏àcznik nr 16 do rozporzàdzenia.

§ 57. 1. Stanowisko pomiarowe przeznaczone do

sprawdzania pojemnoÊci szklanych przyrzàdów pomiarowych metodà wagowà powinno byç zaopatrzone w naczynia wagowe odpowiednie pojemnoÊciowo

do sprawdzanego szklanego przyrzàdu pomiarowego.

2. Masy naczyƒ wagowych przeznaczonych do

sprawdzania poszczególnych wielkoÊci nie powinny

ró˝niç si´ mi´dzy sobà o wi´cej ni˝

1) 1 mg — przy sprawdzeniu o pojemnoÊci do 2 ml;

2) 2 mg — przy sprawdzeniu o pojemnoÊci 5 ml

i 10 ml;

3) 3 mg — przy sprawdzeniu o pojemnoÊci od 20 ml

do 50 ml;

4) 5 mg — przy sprawdzeniu o pojemnoÊci 100 ml

i 200 ml.

§ 58. 1. Podczas sprawdzenia pipety jednomiarowej, pipety wielomiarowej oraz biurety metodà wagowà na wadze nieautomatycznej mechanicznej nale˝y

1) osuszyç dok∏adnie naczynie wagowe, które nale˝y

dobraç odpowiednio do pojemnoÊci sprawdzanego szklanego przyrzàdu pomiarowego, oraz ustawiç je na szalce wagi;

2) na tej samej szalce wagi umieÊciç odwa˝nik

o równej liczbowo sprawdzanej pojemnoÊci naczynia tak, aby masie 1 g odpowiada∏ 1 ml;

Poz. 614

3) na przeciwleg∏à szalk´ wagi na∏o˝yç odwa˝niki

w iloÊci niezb´dnej do osiàgni´cia wyznaczonego

po∏o˝enia równowagi;

4) zmierzyç temperatur´ powietrza i wody destylowanej, którà nape∏niony jest sprawdzany szklany

przyrzàd pomiarowy, oraz ciÊnienie atmosferyczne;

5) po ustawieniu menisku wody w sprawdzanym

szklanym przyrzàdzie pomiarowym na kresce

ograniczajàcej sprawdzanà pojemnoÊç, wylaç

z niego wod´ do zdj´tego z szalki naczynia wagowego;

6) obliczyç, dla danej obj´toÊci oraz temperatury wody, temperatur´ powietrza, ciÊnienia atmosferycznego i masy szklanej — mas´ dok∏adki ∆ wed∏ug

wzoru, o którym mowa w § 56 ust. 2;

7) zdjàç z szalki odwa˝nik o wartoÊci liczbowej masy

wyra˝onej w g, równej wartoÊci liczbowej sprawdzanej pojemnoÊci, wyra˝onej w ml, i na tej samej

szalce ustawiç naczynie wagowe z wodà oraz odwa˝niki o masie równej masie dok∏adki ∆.

2. Je˝eli wyznaczone po∏o˝enie równowagi nie

zmieni si´, to pojemnoÊç sprawdzanego szklanego

przyrzàdu pomiarowego jest zgodna z jego pojemnoÊcià nominalnà.

3. Je˝eli wskazanie wagi zmieni si´ nie wi´cej ni˝

o mas´ odpowiadajàcà wartoÊci b∏´du granicznego

dopuszczalnego, przy za∏o˝eniu, ˝e obj´toÊci 1 ml odpowiada masa 1 g, to b∏àd pojemnoÊci sprawdzanego

szklanego przyrzàdu pomiarowego mieÊci si´ w granicach b∏´du dopuszczalnego.

4. Przy sprawdzeniu ka˝dego nast´pnego szklanego przyrzàdu pomiarowego, takiego samego rodzaju,

takiej samej wielkoÊci i wykonanego z takiej samej

masy szklanej — naczynia wagowego nie taruje si´,

a wartoÊç masy dok∏adki ∆ pozostaje bez zmian, je˝eli

temperatura wody, temperatura powietrza i ciÊnienie

atmosferyczne nie uleg∏y zmianie.

§ 59. 1. Podczas sprawdzenia pipety jednomiarowej i pipety wielomiarowej oraz biurety metodà wagowà na wadze nieautomatycznej elektronicznej nale˝y

1) osuszyç dok∏adnie naczynie wagowe, które nale˝y

dobraç odpowiednio do pojemnoÊci sprawdzanego szklanego przyrzàdu pomiarowego, oraz ustawiç je na szalce wagi;

2) doprowadziç wskazanie wagi do wartoÊci „zero”

za pomocà urzàdzenia do tarowania;

3) zmierzyç temperatur´ powietrza i wody destylowanej, którà nape∏niony jest sprawdzany szklany

przyrzàd pomiarowy, oraz ciÊnienie atmosferyczne;

4) po ustawieniu menisku wody w sprawdzanym

szklanym przyrzàdzie pomiarowym na kresce

ograniczajàcej sprawdzanà pojemnoÊç, wylaç

z niego wod´ do zdj´tego z szalki naczynia wagowego;

5) obliczyç dla danej obj´toÊci, temperatury wody,

temperatury powietrza, ciÊnienia atmosferycznego i masy szklanej — mas´ dok∏adki ∆ wed∏ug

wzoru, o którym mowa w § 56 ust. 2;

6) ustawiç na szalce wagi nape∏nione naczynie wagowe z wodà oraz odwa˝niki o masie równej masie

dok∏adki ∆.

2. Je˝eli wartoÊç liczbowa wskazania wagi wyra˝ona w g nie b´dzie si´ ró˝ni∏a od wartoÊci liczbowej

sprawdzanej pojemnoÊci wyra˝onej w ml o wi´cej ni˝

wartoÊç b∏´du granicznego dopuszczalnego, to b∏àd

pojemnoÊci sprawdzanego szklanego przyrzàdu pomiarowego mieÊci si´ w granicach b∏´du granicznego

dopuszczalnego.

Poz. 614

§ 60. Schemat stanowiska pomiarowego s∏u˝àcego do sprawdzenia pojemnoÊci kolby i cylindra metodà obj´toÊciowà oraz sposób sprawdzenia okreÊla za∏àcznik nr 17 do rozporzàdzenia.

Rozdzia∏ 10

Przepisy koƒcowe

§ 61. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 11 grudnia 2003 r.

w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç szklane przyrzàdy pomiarowe (Dz. U.

z 2004 r. Nr 3, poz. 19).

§ 62. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Gospodarki: P. G. Woêniak

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki

z dnia 16 kwietnia 2007 r. (poz. 614)

Za∏àcznik nr 1

KSZTA¸T I WYMIARY KOLBY

1. Kolba powinna mieç nast´pujàce kszta∏ty

1) sto˝kowy — przy pojemnoÊci 1 i 2 ml;

2) sto˝kowy lub gruszkowy — przy pojemnoÊci od 5 do 50 ml;

3) gruszkowy przy pojemnoÊci od 100 do 5000 ml.

2. Kszta∏ty i wymiary kolby przedstawiajà poni˝sze rysunki

a)

b)

a) kolba o sto˝kowym kszta∏cie korpusu, b) kolba o gruszkowym kszta∏cie korpusu.

3. Wymiary kolby z wàskà szyjkà okreÊla tabela

1) WysokoÊç kolby bez korka.

2) PN-92/B-13013 Szklany sprz´t laboratoryjny Z∏àcza wymienne ze szlifem sto˝kowym.

3) Alternatywny rodzaj i wielkoÊç szlifu to (k4) 14/15 oraz (k6) 14/23.

4. Wymiary kolby z szerokà szyjkà okreÊla tabela

1) WysokoÊç kolby bez korka.

2) ISO 383 (PN-92/B-13013 Szklany sprz´t laboratoryjny Z∏àcza wymienne ze szlifem sto˝kowym).

Za∏àcznik nr 2

KSZTA¸T I WYMIARY PIPETY JEDNOMIAROWEJ

1. Kszta∏t i wymiary pipety jednomiarowej przedstawiajà poni˝sze rysunki

a)

b)

a) pipeta bez zbiornika, b) pipeta ze zbiornikiem.

2. Wymiary pipety jednomiarowej okreÊla tabela

Za∏àcznik nr 3

KSZTA¸T I WYMIARY CYLINDRA

1. Kszta∏t i wymiary cylindra przedstawiajà poni˝sze rysunki

a)

b)

a) cylinder bez szlifu, b) cylinder ze szlifem, c) okràg∏a podstawa cylindra, d) szeÊciokàtna podstawa cylindra,

e) oÊmiokàtna podstawa cylindra.

2. Wymiary cylindra okreÊla tabela

1) PN-92/B-13013 Szklany sprz´t laboratoryjny Z∏àcza wymienne ze szlifem sto˝kowym.

2) Alternatywny rodzaj i wielkoÊç szlifu to k4 — 19/17.

Za∏àcznik nr 4

WYMIARY PIPETY WIELOMIAROWEJ

Wymiary pipety wielomiarowej okreÊla tabela

1) Dotyczy pipety o pojemnoÊci nominalnej 25 ml z dzia∏kà elementarnà 0,2 ml.

2) Dotyczy pipety o pojemnoÊci nominalnej 25 ml z dzia∏kà elementarnà 0,1 ml.

3) Dotyczy pipety na wyp∏yw podwójny.

Za∏àcznik nr 5

WYMIARY BIURETY ORAZ KSZTA¸T JEJ ZAWORÓW

1. Wymiary biurety okreÊla tabela

2. Kszta∏t zaworów biurety przedstawiajà poni˝sze rysunki

a)

b)

c)

d)

a) i b) biureta z zaworem z przelotem prostym z koƒcówkà wyp∏ywowà po∏àczonà z korpusem zaworu,

c) i d) biureta z zaworem z przelotem bocznym z koƒcówkà wyp∏ywowà stanowiàcà cz´Êç zaworu.

Za∏àcznik nr 6

WZORY PODZIA¸EK PIPETY WIELOMIAROWEJ, BIURETY I CYLINDRA

1. Pipeta wielomiarowa na wyp∏yw cz´Êciowy albo na wyp∏yw ca∏kowity oraz biureta bez okreÊlonego czasu

odczekania powinny mieç naniesionà podzia∏k´ wykonanà wed∏ug jednego z wzorów przedstawionych na

rysunkach

a)

b)

c)

2. Na podzia∏ce, o której mowa w pkt 1 lit. a

a) dzia∏ka elementarna powinna wynosiç 1 ml lub stanowiç dziesi´tnà wielokrotnoÊç lub podwielokrotnoÊç 1 ml,

b) co dziesiàta kreska podzia∏ki powinna byç kreskà d∏ugà,

c) kreska Êrednia powinna byç umieszczona w po∏owie odleg∏oÊci pomi´dzy kolejnymi kreskami d∏ugimi,

d) kreski krótkie powinny byç umieszczone pomi´dzy kolejnymi kreskami: Êrednià i d∏ugà.

3. Na podzia∏ce, o której mowa w pkt 1 lit. b

a) dzia∏ka elementarna powinna wynosiç 2 ml lub stanowiç dziesi´tnà wielokrotnoÊç lub podwielokrotnoÊç 2 ml,

b) co piàta kreska podzia∏ki powinna byç kreskà d∏ugà,

c) pomi´dzy dwiema kolejnymi kreskami d∏ugimi powinny byç umieszczone cztery kreski krótkie.

4. Na podzia∏ce, o której mowa w pkt 1 lit. c

a) dzia∏ka elementarna powinna wynosiç 5 ml lub stanowiç dziesi´tnà wielokrotnoÊç lub podwielokrotnoÊç 5 ml,

b) co dziesiàta kreska podzia∏ki powinna byç kreskà d∏ugà,

c) pomi´dzy dwiema kolejnymi kreskami d∏ugimi powinny byç umieszczone w równych odst´pach cztery

kreski Êrednie,

d) pomi´dzy dwiema kolejnymi kreskami Êrednimi lub pomi´dzy kolejnymi kreskami: Êrednià i d∏ugà powinna byç umieszczona kreska krótka.

5. D∏ugoÊç i po∏o˝enie kresek podzia∏ek pipety wielomiarowej na wyp∏yw cz´Êciowy albo na wp∏yw ca∏kowity

oraz biurety bez okreÊlonego czasu odczekania przedstawia rysunek

6. Kreski podzia∏ek, o których mowa w pkt 1, powinny obejmowaç

a) nie mniej ni˝ 50 % obwodu pipet lub biuret — kreski krótkie,

b) nie mniej ni˝ 65 % obwodu pipet lub biuret — kreski Êrednie, które powinny wystawaç z ka˝dej strony

symetrycznie poza kreski krótkie,

c) ca∏y obwód albo stanowiç nie mniej ni˝ 90 % obwodu pipety lub biurety — kreski d∏ugie.

7. Po∏o˝enie i oznaczenie liczbowe kresek podzia∏ki pipety wielomiarowej na wyp∏yw cz´Êciowy przedstawiajà rysunki

a)

b)

c)

d)

e)

a) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 1 ml,

b) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 2 ml,

c) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 5 ml,

d) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 10 ml,

e) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 25 ml.

8. Po∏o˝enie i oznaczenie liczbowe kresek podzia∏ki pipety wielomiarowej na wyp∏yw ca∏kowity przedstawiajà

rysunki

a)

b)

a) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 1 ml,

b) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 2 ml,

c) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 5 ml,

d) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 10 ml,

e) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 25 ml.

c)

d)

e)

9. WartoÊci odpowiadajàce najni˝szej oznaczonej kresce podzia∏ki i najni˝szej kresce podzia∏ki pipety wielomiarowej na wyp∏yw ca∏kowity okreÊla tabela

10. Dla pipety wielomiarowej na wyp∏yw cz´Êciowy albo na wp∏yw ca∏kowity, na której pionowy uk∏ad podzia∏ki wykonano zgodnie z jednym z wzorów, o których mowa w pkt 1, koƒce kresek krótkich podzia∏ki powinny znajdowaç si´ na pozornej linii pionowej, a linia ta przy kierunku obserwacji pipety ustawionej jak przy

u˝ytkowaniu powinna wyznaczaç koniec kresek krótkich.

11. Zaleca si´, aby kreski podzia∏ek, o których mowa w pkt 1, przy ustawieniu, o którym mowa w pkt 10, oraz

przy po∏o˝eniu kresek podzia∏ki przedstawionym na rysunku, o którym mowa w pkt 5 — obejmowa∏y lewà

cz´Êç przyrzàdów, o których mowa w pkt 1.

12. Pipeta wielomiarowa na wyp∏yw podwójny, biureta z okreÊlonym czasem odczekania oraz cylinder powinny mieç naniesionà podzia∏k´ wykonanà wed∏ug jednego z wzorów przedstawionych na rysunkach

a)

b)

c)

13. Na podzia∏ce, o której mowa w pkt 12 lit. a

a) dzia∏ka elementarna powinna wynosiç 1 ml lub stanowiç dziesi´tnà wielokrotnoÊç lub podwielokrotnoÊç 1 ml,

b) kolejnoÊç kresek podzia∏ki powinna byç wykonana w sposób, o którym mowa w pkt 2 lit. b—d.

14. Na podzia∏ce, o której mowa w pkt 12 lit. b

a) dzia∏ka elementarna powinna wynosiç 2 ml lub stanowiç dziesi´tnà wielokrotnoÊç lub podwielokrotnoÊç 2 ml,

b) kolejnoÊç kresek podzia∏ki powinna byç wykonana w sposób, o którym mowa w pkt 3 lit. b i c.

15. Na podzia∏ce, o której mowa w pkt 12 lit. c

a) dzia∏ka elementarna wynosi 5 ml lub stanowi dziesi´tnà wielokrotnoÊç lub podwielokrotnoÊç 5 ml,

b) kolejnoÊç kresek podzia∏ki powinna byç wykonana w sposób, o którym mowa w pkt 4 lit. b—d.

16. D∏ugoÊç i po∏o˝enie kresek podzia∏ki pipety wielomiarowej na wyp∏yw podwójny, biurety z okreÊlonym czasem odczekania oraz cylindra przedstawia rysunek

17. D∏ugoÊci kresek podzia∏ki, o której mowa w pkt 12, powinny wynosiç

a) krótkich — nie mniej ni˝ 10 % i nie wi´cej ni˝ 20 % obwodu,

b) Êrednich — nie mniej ni˝ 1,5 d∏ugoÊci kreski krótkiej i wystawaç z ka˝dej strony symetrycznie poza kreski krótkie,

c) d∏ugich — nie mniej ni˝ 90 % obwodu, z tym ˝e przerwa kresek powinna znajdowaç si´ po prawej albo

po lewej stronie kierunku obserwacji.

18. Po∏o˝enie i oznaczenie liczbowe kresek podzia∏ki pipety wielomiarowej na wyp∏yw podwójny przedstawiajà rysunki

a)

b)

c)

d)

e)

f)

a) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 0,5 ml,

b) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 1 ml,

c) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 2 ml,

d) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 5 ml,

e) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 10 ml,

f) pipeta o pojemnoÊci nominalnej 25 ml.

19. WartoÊci odpowiadajàce najni˝szej oznaczonej kresce podzia∏ki i najni˝szej kresce podzia∏ki pipety wielomiarowej na wyp∏yw podwójny okreÊla tabela

20. Po∏o˝enie i oznaczenie liczbowe kresek podzia∏ki cylindra przedstawiajà rysunki

a)

f)

b)

c)

g)

a) cylinder o pojemnoÊci nominalnej 5 ml,

b) cylinder o pojemnoÊci nominalnej 10 ml,

c) cylinder o pojemnoÊci nominalnej 25 ml,

d) cylinder o pojemnoÊci nominalnej 50 ml,

e) cylinder o pojemnoÊci nominalnej 100 ml,

f) cylinder o pojemnoÊci nominalnej 250 ml,

g) cylinder o pojemnoÊci nominalnej 500 ml,

h) cylinder o pojemnoÊci nominalnej 1000 ml,

i) cylinder o pojemnoÊci nominalnej 2000 ml.

d)

h)

e)

i)

21. WartoÊci odpowiadajàce najni˝szej oznaczonej kresce podzia∏ki i najni˝szej kresce podzia∏ki cylindra okreÊla tabela

22. Dla pipety wielomiarowej na wyp∏yw podwójny, biurety z okreÊlonym czasem odczekania i cylindra, na których pionowy uk∏ad podzia∏ki wykonano zgodnie z jednym z wzorów, o których mowa w pkt 12, Êrodkowe

punkty kresek krótkich i Êrednich podzia∏ki powinny znajdowaç si´ na pozornej linii pionowej, a linia ta przy

kierunku obserwacji przyrzàdów ustawionych jak przy u˝ytkowaniu powinna dzieliç te kreski na dwie równe cz´Êci, zgodnie z rysunkiem, o którym mowa w pkt 16.

23. Podzia∏ki pipety wielomiarowej i biurety powinny byç umieszczone w sposób trwa∏y i czytelny oraz zawieraç

a) wszystkie znaki o takim samym kszta∏cie i wielkoÊci,

b) oznaczonà co najmniej co dziesiàtà kresk´,

c) oznaczone kreski d∏ugie, przy czym znaki liczbowe nale˝y umieszczaç nad kreskà i po prawej stronie od

najbli˝szych krótszych kresek podzia∏ki,

d) kreski o gruboÊci nie wi´kszej ni˝ 0,3 mm,

e) kreski d∏ugie z naniesionym paskiem Schellbacha obejmujàce cz´Êç obwodu poza paskiem.

24. Podzia∏ka cylindra powinna spe∏niaç wymagania, o których mowa w pkt 23 lit. a—c, oraz

a) gruboÊç kresek podzia∏ki dla cylindra o pojemnoÊci nominalnej 5 ml i 10 ml powinna byç nie wi´ksza ni˝

0,3 mm,

b) gruboÊç kresek podzia∏ki dla cylindra o pojemnoÊci nominalnej 25 ml, 50 ml, 100 ml, 250 ml, 500 ml,

1000 ml i 2000 ml powinna byç nie wi´ksza ni˝ 0,4 mm.

25. W pipecie wielomiarowej na wyp∏yw podwójny, biurecie z okreÊlonym czasem odczekania i cylindrze

w przypadku, gdy

a) kreski d∏ugie nie obejmujà ca∏ego obwodu — znaki liczbowe mogà byç umieszczone w prawo od koƒca

d∏ugiej kreski tak, aby przy przed∏u˝eniu tej kreski by∏y podzielone na po∏owy,

b) zachodzi koniecznoÊç oznaczenia znakami liczbowymi Êredniej lub krótkiej kreski podzia∏ki — znaki liczbowe nale˝y umieÊciç w prawo od koƒca takiej kreski tak, ˝e gdyby jà przed∏u˝yç, liczby zosta∏yby podzielone na po∏owy.

26. Na cylindrze o pojemnoÊci nominalnej 250 ml, je˝eli najni˝szà oznaczonà kreskà podzia∏ki jest cyfra 20, to

co druga kreska d∏uga powinna byç oznaczona cyframi od 20 do 240 z dodatkowà cyfrà 250.

27. Na cylindrze o pojemnoÊci nominalnej 250 ml, je˝eli najni˝szà oznaczonà kreskà podzia∏ki jest cyfra 30, to

co druga kreska d∏uga powinna byç oznaczona cyframi od 30 do 250.

Za∏àcznik nr 7

OZNACZENIE KRESEK PODZIA¸KI WARTOÂCIAMI LICZBOWYMI UWZGL¢DNIAJÑCE POJEMNOÂå

NOMINALNÑ ORAZ WARTOÂå DZIA¸KI ELEMENTARNEJ DLA PIPETY WIELOMIAROWEJ,

BIURETY I CYLINDRA

1. Oznaczenie kresek podzia∏ki wartoÊciami liczbowymi pipety wielomiarowej przedstawia tabela

2. Oznaczenie kresek podzia∏ki wartoÊciami liczbowymi biurety przedstawia tabela

3. Oznaczenie kresek podzia∏ki wartoÊciami liczbowymi cylindra przedstawia tabela

Za∏àcznik nr 8

B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE POJEMNOÂCI KOLBY

1. B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci kolby z wàskà szyjkà okreÊla tabela

2. B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci kolby z szerokà szyjkà okreÊla tabela

Za∏àcznik nr 9

B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE POJEMNOÂCI PIPETY JEDNOMIAROWEJ ORAZ CZASY WYP¸YWU

DLA PIPETY JEDNOMIAROWEJ

1. B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci pipety jednomiarowej okreÊla tabela

2. Czasy wyp∏ywu dla pipety jednomiarowej bez okreÊlonego czasu odczekania okreÊla tabela

3. Czasy wyp∏ywu dla pipety jednomiarowej z czasem odczekania równym 15 s okreÊla tabela

Za∏àcznik nr 10

B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE POJEMNOÂCI PIPETY WIELOMIAROWEJ

ORAZ CZASY WYP¸YWU DLA PIPETY WIELOMIAROWEJ

1. B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci pipety wielomiarowej okreÊla tabela

2. Czasy wyp∏ywu dla pipety wielomiarowej na wyp∏yw cz´Êciowy okreÊla tabela

3. Czasy wyp∏ywu dla pipety wielomiarowej na wyp∏yw ca∏kowity okreÊla tabela

4. Czasy wyp∏ywu dla pipety wielomiarowej na wyp∏yw podwójny okreÊla tabela

Za∏àcznik nr 11

B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE POJEMNOÂCI BIURETY ORAZ CZASY WYP¸YWU DLA BIURETY

1. B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci biurety okreÊla tabela

2. Czasy wyp∏ywu dla biurety bez okreÊlonego czasu odczekania okreÊla tabela

3. Czasy wyp∏ywu dla biurety z okreÊlonym czasem odczekania równym 30 s okreÊla tabela

Za∏àcznik nr 12

B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE POJEMNOÂCI CYLINDRA

B∏´dy graniczne dopuszczalne pojemnoÊci cylindra okreÊla tabela

Za∏àcznik nr 13

OBJ¢TOÂå WODY DOLEWANEJ DO KOLBY ORAZ MINIMALNA ODLEG¸OÂå MENISKU WODY OD KRESKI

PO DOLANIU WODY DO KOLBY

a) dla kolby z wàskà szyjkà

b) dla kolby z szerokà szyjkà

Za∏àcznik nr 14

SPOSÓB ODCZYTYWANIA PO¸O˚ENIA MENISKU

a)

b)

a) prawid∏owy

b) nieprawid∏owy

Za∏àcznik nr 15

MASY DOK¸ADKI ∆1

1. Masa szklana o wspó∏czynniku rozszerzalnoÊci obj´toÊciowej β = 0,0000099 ° C–1

a) dla pojemnoÊci V = 0,25 dm3

b) dla pojemnoÊci V = 0,5 dm3

c) dla pojemnoÊci V = 1 dm3

d) dla pojemnoÊci V = 2 dm3

2. Masa szklana o wspó∏czynniku rozszerzalnoÊci obj´toÊciowej β = 0,0000279 ° C–1

a) dla pojemnoÊci V = 0,25 dm3

b) dla pojemnoÊci V = 0,5 dm3

c) dla pojemnoÊci V = 1 dm3

d) dla pojemnoÊci V = 2 dm3

Za∏àcznik nr 16

MASY DOK¸ADKI ∆2

1. dla pojemnoÊci V = 0,25 dm3

2. dla pojemnoÊci V = 0,5 dm3

3. dla pojemnoÊci V = 1 dm3

4. dla pojemnoÊci V = 2 dm3

Za∏àcznik nr 17

SCHEMAT STANOWISKA POMIAROWEGO S¸U˚ÑCEGO DO SPRAWDZENIA POJEMNOÂCI KOLBY

I CYLINDRA METODÑ OBJ¢TOÂCIOWÑ ORAZ SPOSÓB SPRAWDZENIA

1. Schemat stanowiska pomiarowego

1 i 5 — butle szklane, 2, 3 i 6 — zawory, 4 — wzorzec obj´toÊci, 7 — koƒcówka wyp∏ywowa, 8 — sprawdzany

szklany przyrzàd pomiarowy.

2. Przygotowanie stanowiska pomiarowego do sprawdzenia pojemnoÊci kolby i cylindra przebiega w nast´pujàcy sposób

1) podczas doboru w∏aÊciwej koƒcówki wyp∏ywowej oraz podczas sprawdzania naczyƒ instalacj´ stanowiska pomiarowego nale˝y odpowietrzyç oraz wype∏niç ca∏kowicie wodà;

2) na stanowisku pomiarowym

a) nale˝y otworzyç zawory (2) i (3), tak aby woda z butli (1) wp∏yn´∏a do wzorca obj´toÊci (4);

b) nale˝y po ca∏kowitym nape∏nieniu wzorca obj´toÊci (4) wodà zamknàç zawór (3) w chwili, gdy woda

przep∏ywa przez jego górnà kraw´dê — nadmiar wody nale˝y odprowadziç do butli (5);

c) nale˝y otworzyç zawór (6), tak aby woda wyp∏yn´∏a z wzorca obj´toÊci do sprawdzanego przyrzàdu

pomiarowego (8);

d) wyp∏yw powinien nastàpiç przez koƒcówk´ wyp∏ywowà (7), której Êrednic´ wewn´trznà dobiera si´

tak, aby przy ca∏kowicie otwartym zaworze (6) czas opró˝niania wzorca obj´toÊci nie ró˝ni∏ si´ od czasu podanego na nim nie wi´cej ni˝

— 2 s — dla czasu wyp∏ywu do 25 s,

— 3 s — dla czasu wyp∏ywu od 25 s do 60 s,

— 4 s — dla czasu wyp∏ywu powy˝ej 60 s.

3. Sprawdzajàc pojemnoÊç kolby, nale˝y

1) wype∏niç ca∏kowicie wodà destylowanà instalacj´ stanowiska pomiarowego, z wzorcem obj´toÊci I rz´du (4) w∏àcznie;

2) wprowadziç koƒcówk´ wyp∏ywowà (7) do szyjki kolby tak, aby dolna jej kraw´dê znalaz∏a si´ nie wi´cej

ni˝ 5 do 10 mm nad kreskà ograniczajàcà pojemnoÊç kolby;

3) otworzyç zawór (6);

4) przymknàç zawór (6) w chwili, gdy najni˝szy punkt menisku wody w szyjce sprawdzanej kolby zbli˝y si´

do p∏aszczyzny wyznaczonej przez kresk´ na odleg∏oÊç nie wi´kszà ni˝ 5 do 8 mm;

5) zamykajàc zawór (6), doprowadziç najni˝szy punkt menisku wody w szyjce kolby w czasie nie wi´kszym

ni˝ 3 do 5 sekund do p∏aszczyzny wyznaczonej przez kresk´;

6) skontrolowaç, czy najni˝szy punkt menisku wody w rurce wyp∏ywowej wzorca obj´toÊci I rz´du znajduje si´ w granicach wyznaczonych przez kreski naniesione na tym wzorcu, wyznaczajàce b∏´dy graniczne

dopuszczalne sprawdzanej kolby.

4. Sprawdzajàc pojemnoÊç cylindra, nale˝y

1) wype∏niç ca∏kowicie wodà destylowanà instalacj´ stanowiska pomiarowego, z wzorcem obj´toÊci II rz´du (4) w∏àcznie;

2) wprowadziç koƒcówk´ wyp∏ywowà (7) do cylindra pomiarowego tak, aby dolna jej kraw´dê znalaz∏a si´

w odleg∏oÊci nie wi´kszej ni˝ 5 do 10 mm nad danà kreskà ograniczajàcà sprawdzanà pojemnoÊç cylindra;

3) otworzyç zawór (6);

4) przymknàç zawór (6) w chwili, gdy najni˝szy punkt menisku wody w rurce wyp∏ywowej wzorca obj´toÊci II rz´du zbli˝y si´ do p∏aszczyzny wyznaczonej przez kresk´ ograniczajàcà pojemnoÊç nominalnà

wzorca obj´toÊci nie wi´cej ni˝ 10 do 20 mm;

5) zamykajàc zawór (6), doprowadziç najni˝szy punkt menisku wody we wzorcu obj´toÊci II rz´du w czasie

nie wi´kszym ni˝ 3 do 5 sekund do p∏aszczyzny wyznaczonej przez kresk´;

6) skontrolowaç, czy b∏àd sprawdzanej pojemnoÊci mieÊci si´ w granicach dopuszczalnych b∏´dów sprawdzanego cylindra;

7) w przypadku, gdy menisk wody w sprawdzanym cylindrze ustawi si´ poza zakresem podzia∏ki — od kreski wyznaczajàcej ca∏kowità jego pojemnoÊç odmierzyç d∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej i oceniç, czy b∏àd

pojemnoÊci sprawdzanego cylindra nie przekracza granic b∏´dów dopuszczalnych (pó∏ dzia∏ki elementarnej).