Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 września 2007 r. w sprawie standardów wymagań będących podstawą przeprowadzania egzaminów eksternistycznych

§ 1. OkreÊla si´ standardy wymagaƒ b´dàce podstawà przeprowadzania egzaminów eksternistycznych, o których mowa w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia

7 wrzeÊnia 1991 r. o systemie oÊwiaty, z zakresu nast´pujàcych typów szkó∏

1) szko∏y podstawowej dla doros∏ych, stanowiàce za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia;

2) gimnazjum dla doros∏ych, stanowiàce za∏àcznik

nr 2 do rozporzàdzenia;

3) liceum ogólnokszta∏càcego dla doros∏ych, stanowiàce za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia.

§ 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem og∏oszenia.

Minister Edukacji Narodowej: w z. A. WaÊko

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Edukacji

Narodowej z dnia 27 wrzeÊnia 2007 r. (poz. 1309)

Za∏àcznik nr 1

STANDARDY WYMAGA¡ B¢DÑCE PODSTAWÑ PRZEPROWADZANIA EGZAMINÓW EKSTERNISTYCZNYCH

z zakresu szko∏y podstawowej dla doros∏ych

A. J´zyk polski

II. UMIEJ¢TNOÂCI

1. J´zyk

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy potrafi

1. J´zyk

1) rozró˝niaç i przekszta∏caç wypowiedzenia

Zdajàcy zna

a) rozró˝niaç zdania i równowa˝niki zdaƒ,

1) wypowiedzenia oznajmujàce, pytajàce i rozkazujàce, w tym zdania i równowa˝niki zdaƒ;

2) zwiàzki wyrazów w zdaniu, w tym rol´ podmiotu i orzeczenia;

3) odmienne i nieodmienne cz´Êci mowy oraz

podstawowe kategorie fleksyjne

a) odmienne cz´Êci mowy: rzeczownik, czasownik, przymiotnik, liczebnik, zaimek,

b) nieodmienne cz´Êci

przyimek, spójnik;

mowy

przys∏ówek,

4) zwiàzki znaczeniowe mi´dzy wyrazami;

5) budow´ s∏owotwórczà wyrazów;

6) rodzaje g∏osek.

2. Wypowiedzi pisemne

Zdajàcy zna

1) zasady tworzenia nast´pujàcych form wypowiedzi: opowiadanie, opis, dialog, monolog;

2) zasady tworzenia form u˝ytkowych: list prywatny i oficjalny, kartka pocztowa, zaproszenie, zawiadomienie, og∏oszenie, instrukcja, przepis kulinarny, notatka.

3. Literatura i kultura

Zdajàcy zna

1) teksty kultury zawarte w wykazie lektur;

2) poj´cia: nadawca, odbiorca, podmiot mówiàcy,

autor, narrator, intencja wypowiedzi;

3) wyró˝niki epiki; poj´cia: narracja, fikcja literacka, Êwiat przedstawiony, akcja, wàtek, bohater;

4) wyró˝niki liryki oraz poj´cia zwiàzane z lirykà

podmiot liryczny, przenoÊnia, epitet, porównanie, wyraz dêwi´konaÊladowczy, rym, rytm,

zwrotka, refren;

5) cechy j´zyka potocznego, j´zyka literackiego

i j´zyka regionu (gwary);

6) terminy zwiàzane z prasà.

b) rozró˝niaç i formu∏owaç wypowiedzenia ze

wzgl´du na cel wypowiedzi (wypowiedzenia

oznajmujàce, pytajàce i rozkazujàce; wypowiedzenia wykrzyknikowe),

c) rozró˝niaç wypowiedzenia ze wzgl´du na ich

budow´ (pojedyncze i z∏o˝one),

d) przestrzegaç zasad interpunkcji obowiàzujàcych w wypowiedzeniu pojedynczym i z∏o˝onym,

e) rozwijaç (np. zdanie nierozwini´te na rozwini´te) i przekszta∏caç wypowiedzenia (np. pojedyncze na z∏o˝one i odwrotnie);

2) rozró˝niaç wyrazy okreÊlane i okreÊlajàce oraz

nadrz´dne i podrz´dne, a tak˝e

a) wyjaÊniaç rol´ orzeczenia i podmiotu,

b) wyró˝niaç okreÊlenia w zdaniu (przydawk´,

dope∏nienie, okolicznik),

c) wskazywaç grup´ podmiotu i grup´ orzeczenia;

3) rozró˝niaç odmienne i nieodmienne cz´Êci mowy oraz podstawowe kategorie fleksyjne

a) okreÊlaç znaczenie rzeczownika: wyliczaç rzeczowniki osobowe i nieosobowe, pospolite

i w∏asne, ˝ywotne i nie˝ywotne, konkretne

i abstrakcyjne, poprawnie odmieniaç wyrazy,

wyró˝niaç temat i koƒcówk´, okreÊlaç przypadek, liczb´ i rodzaj wskazanego rzeczownika,

b) okreÊlaç znaczenie czasownika, odró˝niaç

i tworzyç form´ osobowà oraz nieosobowà,

okreÊlaç formy gramatyczne (osob´, liczb´,

czas, tryb, stron´), poprawnie odmieniaç wybrane czasowniki (np. id´, trzymam, umiem,

rozumiem),

c) okreÊlaç znaczenie przymiotnika, odmieniaç

i stopniowaç przymiotniki,

d) okreÊlaç znaczenie liczebnika, rozró˝niaç liczebniki g∏ówne, porzàdkowe, zbiorowe

i u∏amkowe, odmieniaç liczebniki,

e) okreÊlaç znaczenie zaimka, rozró˝niaç zaimki

rzeczowne, przymiotne, liczebne, przys∏owne, stosowaç zaimki w celu unikni´cia powtórzeƒ,

f) okreÊlaç znaczenie przys∏ówka, tworzyç

i stopniowaç przys∏ówki (stopniowanie proste i z∏o˝one lub opisowe oraz regularne

i nieregularne),

g) rozpoznawaç przyimek jako cz´Êç mowy

wskazujàcà na stosunki czasowe i przestrzenne,

Poz. 1309

f) pisaç tekst, zachowujàc

uk∏ad wydarzeƒ,

chronologiczny

g) zapisywaç opowiadanie z dialogiem,

h) redagowaç opowiadanie odtwórcze i twórcze (np. na podstawie lektury) oraz twórcze

— oparte na doÊwiadczeniach ˝yciowych,

h) wskazywaç spójnik jako cz´Êç mowy ∏àczàcà

wyrazy i zdania sk∏adowe;

i) redagowaç opis postaci rzeczywistej i literackiej, przedmiotu, krajobrazu, dzie∏a sztuki,

4) rozpoznawaç zwiàzki znaczeniowe mi´dzy wyrazami

j) dobieraç s∏ownictwo informujàce o cechach

i w∏aÊciwoÊciach kogoÊ lub czegoÊ,

a) dobieraç wyrazy o znaczeniu bliskoznacznym

i przeciwstawnym,

k) stosowaç wyrazy oceniajàce i nazywajàce

stany uczuciowe,

b) dostrzegaç znaczenie dos∏owne i przenoÊne,

l) poprawnie zapisywaç rozmow´,

c) okreÊlaç pochodzenie i wyjaÊniç znaczenie

zwiàzków frazeologicznych;

m) odró˝niaç dialog od monologu;

5) rozpoznawaç budow´ s∏owotwórczà wyrazów

a) wyró˝niaç wyrazy podzielne i niepodzielne

s∏owotwórczo,

b) rozpoznawaç wyrazy podstawowe, pochodne i pokrewne oraz rodzin´ wyrazów,

c) wyró˝niaç formant (przedrostek i przyrostek)

i podstaw´ s∏owotwórczà oraz wyjaÊniç zasady tworzenia nowych wyrazów,

d) odró˝niaç wyrazy pokrewne od bliskoznacznych;

6) rozpoznawaç rodzaje g∏osek

a) odró˝niaç g∏osk´ od litery oraz samog∏osk´

od spó∏g∏oski,

b) rozpoznawaç g∏oski ustne i nosowe, spó∏g∏oski dêwi´czne i bezdêwi´czne, twarde i mi´kkie,

c) poprawnie dzieliç wyrazy na sylaby,

d) porzàdkowaç wyrazy w kolejnoÊci alfabetycznej.

2. Wypowiedzi pisemne

2) redagowaç proste formy u˝ytkowe

a) list prywatny i oficjalny, kartk´ pocztowà, zaproszenie, zawiadomienie, og∏oszenie, instrukcj´, przepis kulinarny, notatk´,

b) umieÊciç w liÊcie: nazw´ miejscowoÊci i dat´, nag∏ówek, zwroty grzecznoÊciowe, podpis,

c) nawiàzaç kontakt z odbiorcà,

d) dostosowaç j´zyk wypowiedzi do odbiorcy,

e) poprawnie zapisaç adres,

f) sformu∏owaç zwi´z∏y tekst,

g) zredagowaç zaproszenie, wskazujàc adresata i nadawc´ wypowiedzi oraz okreÊlajàc termin, miejsce i cel spotkania,

h) napisaç tekst informujàcy kogoÊ o czymÊ,

i) zredagowaç wiadomoÊç o charakterze handlowym, reklamowym, rozrywkowym,

j) sformu∏owaç instrukcj´ obs∏ugi prostego

urzàdzenia lub informacj´ o sposobie post´powania w jakiejÊ sytuacji,

Zdajàcy potrafi

k) zredagowaç przepis na wykonanie jakiejÊ

potrawy, uwzgl´dniajàc sk∏adniki oraz kolejne etapy wykonania,

1) wypowiadaç si´ w nast´pujàcych formach wypowiedzi: opowiadanie, opis, dialog, monolog,

w tym

l) redagowaç notatk´ w formie planu, tabeli,

wykresu, streszczenia,

a) pisaç na temat i zgodnie z celem, pos∏ugujàc

si´ ró˝nymi formami wypowiedzi,

b) redagowaç teksty kierowane do ró˝nych adresatów, z uwzgl´dnieniem sytuacji, ról i kontaktów mi´dzyludzkich,

c) formu∏owaç wypowiedzi dotyczàce literatury

i tekstów kultury wysokiej oraz masowej,

a tak˝e otaczajàcej rzeczywistoÊci, w∏asnych

doznaƒ i zainteresowaƒ,

d) poprawnie komponowaç spójnà i uporzàdkowanà graficznie wypowiedê,

e) przestrzegaç norm j´zykowych, ortograficznych i interpunkcyjnych,

m) konsekwentnie stosowaç zdania lub równowa˝niki zdaƒ w zapisie punktów planu,

n) dbaç o zwi´z∏oÊç wypowiedzeƒ w streszczeniu, dokonaç selekcji informacji.

3. Literatura i kultura

Zdajàcy potrafi

1) odbieraç teksty kultury zawarte w wykazie lektur

a) odczytaç, opowiedzieç i streÊciç teksty literackie, popularnonaukowe, publicystyczne

i u˝ytkowe,

b) dostrzec sens dos∏owny i przenoÊny,

c) okreÊlaç swoistoÊç tworzywa ró˝nych tekstów kultury,

b) wskazaç w utworach elementy tworzàce

rytm,

d) wskazywaç elementy Êwiata przedstawionego,

c) dostrzegaç rymy i wypisywaç pary wyrazów

rymujàcych si´,

e) odró˝niaç fikcj´ literackà od rzeczywistoÊci,

d) wyodr´bniaç zwrotki,

f) dostrzec wartoÊci i zasady etyczne oraz analizowaç wybory ˝yciowe bohaterów,

e) wyró˝niaç refren;

g) okreÊlaç funkcj´ elementów tekstu z u˝yciem

odpowiedniej terminologii,

h) odró˝niaç rodzaje tekstów (np. literacki, popularnonaukowy, publicystyczny),

i) wyszukaç w tekÊcie okreÊlonà informacj´,

j) wskazaç êród∏o informacji (s∏owniki, encyklopedie),

k) odpowiadaç na pytania dotyczàce informacji

zamieszczonych w tekÊcie;

2) poprawnie stosowaç poj´cia: nadawca i odbiorca, podmiot mówiàcy, autor, narrator; rozpoznawaç intencj´ wypowiedzi

a) okreÊliç kto mówi w tekÊcie oraz do kogo

utwór jest adresowany,

b) odró˝niç podmiot mówiàcy od autora,

c) rozpoznaç intencj´ nadawcy wypowiedzi (np.

poinformowanie, wyra˝enie proÊby, polecenia, wspó∏czucia, apelu, przeprosin, zach´ty,

odmowy),

d) rozró˝niç rodzaje nadawców (autor, narrator,

podmiot liryczny);

3) odczytywaç utwory epickie, stosujàc poj´cia

narracja, fikcja literacka, Êwiat przedstawiony,

akcja, wàtek, bohater

a) dostrzec elementy Êwiata przedstawionego

w utworze: czas i miejsce akcji, postaci fantastyczne i prawdopodobne, wydarzenia rzeczywiste i nierzeczywiste,

b) rozpoznaç narracj´ w tekstach,

c) wskazaç w tekÊcie bohaterów pierwszoplanowych, drugoplanowych oraz epizodycznych,

d) opisaç postaç literackà i oceniç jej post´powanie,

5) odró˝niaç j´zyk potoczny od j´zyka literatury

i j´zyka regionu;

6) rozumieç przekaz tekstów prasowych; stosowaç

terminy zwiàzane z prasà, np.: gazeta, czasopismo, dziennik, tygodnik, miesi´cznik, tytu∏, redakcja, dziennikarz, prenumerata, artyku∏, notatka prasowa.

LEKTURA

1. BaÊnie, legendy, opowiadania

1) Hans Christian Andersen — S∏owik;

2) Józef Ignacy Kraszewski — Kwiat paproci;

3) Krzysztof Seliga — Zofka z Sandomierza;

4) Henryk Sienkiewicz — Janko Muzykant;

5) Maria Dàbrowska — Marcin Kozera.

2. Inne teksty reprezentatywne dla êróde∏ kultury europejskiej

1) wybór mitów greckich

a) Homer — Odyseja (fragment: U króla Alkinoosa),

b) Robert Graves — Prometeusz,

c) Wanda Markowska — Syzyf,

d) Wanda Markowska — Demeter i Kora;

2) Biblia (fragmenty o stworzeniu Êwiata, o arce

Noego).

3. Utwory prozatorskie i poetyckie wprowadzajàce

w polskà tradycj´ i wspó∏czesnoÊç literackà

1) W∏adys∏aw Broniewski — ˚o∏nierz polski;

2) Jan Brzechwa — Globus, Lis i jaskó∏ka;

g) opowiadaç o zdarzeniach i przebiegu akcji,

3) Konstanty Ildefons Ga∏czyƒski — Pieʃ o ˝o∏nierzach z Westerplatte, Kronika olsztyƒska

(pieʃ XIX Jutro pop∏yniemy daleko...), Rozmowa z aktorem;

h) rozpoznawaç cechy gatunkowe baÊni, opowiadania i powieÊci,

4) Wiktor Gomulicki — Wspomnienia niebieskiego mundurka;

i) odró˝niaç proz´ od poezji,

5) Stanis∏aw Grochowiak — Telewizor;

e) rozró˝niç akcj´,

f) wyodr´bniaç wàtki w utworze literackim,

j) rozró˝niaç rodzaje i gatunki literackie;

4) odczytywaç utwory liryczne, stosujàc poj´cia

podmiot liryczny, przenoÊnia, epitet, porównanie, wyraz dêwi´konaÊladowczy, rym, rytm,

zwrotka, refren

a) rozpoznawaç epitet, porównanie, przenoÊni´,

wyraz dêwi´konaÊladowczy,

6) Jerzy Harasymowicz — Las, ˚niwa;

7) Anna Kamieƒska — Widok z gór, Wozem;

8) Jan Kochanowski — Na zdrowie;

9) Maria Konopnicka — Rota, Dym;

10) Ignacy Krasicki — Przyjaciele;

11) Joanna Kulmowa — Przepis na mazurek, Marzenia;

b) zjazd gnieênieƒski i koronacja Boles∏awa Chrobrego,

12) Kornel Makuszyƒski — Szatan z siódmej klasy;

c) W∏adys∏aw ¸okietek i Kazimierz Wielki,

13) Adam Mickiewicz — Przyjaciele, Pani Twardowska, Âmierç pu∏kownika, Pan Tadeusz

(fragmenty: Gra Wojskiego na rogu, S∏oƒce ju˝

gas∏o...);

d) bitwa pod Grunwaldem,

14) Czes∏aw Mi∏osz — Droga, Ojciec objaÊnia;

15) Edmund Niziurski — Sposób na Alcybiadesa;

16) Boles∏aw Prus — Katarynka;

17) Józef Ratajczak — LiÊcie jak listy, Szukanie lwa;

e) Królowa Jadwiga i Jagie∏∏o, unia polsko-litewska,

f) Stefan Batory,

g) potop szwedzki,

h) Jan Sobieski,

i) rozbiory Polski i Konstytucja 3 maja,

j) formy walki o niepodleg∏oÊç Polski,

18) Tadeusz Ró˝ewicz — Koncert ˝yczeƒ, PrzepaÊç;

k) I wojna Êwiatowa i odrodzenie Polski,

19) Juliusz S∏owacki — W pami´tniku Zofii Bobrówny;

l) wojna polsko-radziecka,

20) Leopold Staff — Odys, Zima;

21) Wis∏awa Szymborska — Konkurs pi´knoÊci

m´skiej;

22) Julian Tuwim — Strofy o póênym lecie, Dwa

wiatry, Goràce mleko, KapuÊniaczek, Figielek;

23) ks. Jan Twardowski — ˚yczenia, W klasie, Zeszyt w kratk´;

24) Danuta Wawi∏ow — W´drówka.

4. Teksty reprezentatywne dla ró˝nych odmian powieÊci

1) Irena Jurgielewiczowa — Ten obcy;

2) Józef Ignacy Kraszewski — Stara baʃ;

3) Clive Staples Lewis — OpowieÊci z Narnii, cz. I

Lew, Czarownica i stara szafa;

4) Stanis∏aw Lem — Bajki robotów;

5) Lucy Maud Montgomery — Ania z Zielonego

Wzgórza;

6) Henryk Sienkiewicz — W pustyni i w puszczy;

7) Mark Twain — Przygody Tomka Sawyera;

8) Juliusz Verne — W 80 dni dooko∏a Êwiata.

5. Teksty u˝ytkowe, publicystyczne, popularnonaukowe, przedstawienia teatralne, filmy, s∏uchowiska radiowe, programy telewizyjne.

B. Historia i spo∏eczeƒstwo

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

1) elementarne poj´cia historyczne;

2) nast´pujàce najwa˝niejsze wydarzenia i najwybitniejsze postaci z dziejów Polski oraz Europy

a) chrzest Polski,

m) Józef Pi∏sudski i Roman Dmowski,

n) II wojna Êwiatowa, okupacja radziecka i niemiecka, walka Polaków o niepodleg∏oÊç;

3) wybrane zagadnienia z kr´gu kultury antycznej

oraz dziejów Europy, w tym Êródziemnomorskie

korzenie wybranych elementów kultury polskiej;

4) najwa˝niejsze elementy polskiego dziedzictwa

kulturowego, w tym polskie symbole narodowe

i paƒstwowe oraz najwa˝niejsze symbole religijne;

5) elementy ˝ycia codziennego w Polsce w ró˝nych

epokach;

6) podstawowe wiadomoÊci o Polsce wspó∏czesnej,

Unii Europejskiej i integracji Polski z Unià Europejskà

a) po∏o˝enie, obszar, granice, paƒstwa sàsiadujàce, ludnoÊç, podzia∏ administracyjny Polski,

b) zró˝nicowanie regionalne Polski jako efekt warunków przyrodniczych i dzia∏alnoÊci cz∏owieka,

zasoby Êrodowiska przyrodniczego Polski, ich

ochrona i wykorzystanie,

c) uwarunkowania ˝ycia ludzi danego obszaru Polski od czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych,

d) procesy integracji Polski z Unià Europejskà i kierunki wspó∏pracy,

e) wspólne wartoÊci europejskie: poszanowanie

praw cz∏owieka, demokracja, wolnoÊç gospodarcza,

f) symbole wybranych paƒstw i instytucji mi´dzynarodowych;

7) podstawowe prawa i obowiàzki obywatelskie,

w tym

a) przyk∏ady ró˝nych systemów spo∏ecznych

w Êwiecie wspó∏czesnym i w przesz∏oÊci,

b) postawy prospo∏eczne i aspo∏eczne,

c) wzorce osobowe — wybrane postaci historyczne i wspó∏czesne,

d) znaczenie pracy w ˝yciu indywidualnym i zbiorowym.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy potrafi

1) pos∏ugiwaç si´ elementarnymi poj´ciami historycznymi;

Poz. 1309

C. J´zyk obcy nowo˝ytny

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

1) podstawowe s∏ownictwo umo˝liwiajàce odbiór

i formu∏owanie tekstów, zapewniajàce minimum

komunikacji j´zykowej w sytuacjach ˝ycia codziennego;

2) korzystaç z informacji w postaci tekstu, ilustracji,

mapy, schematu, wykresu, tabeli, a w szczególnoÊci

2) podstawowe struktury gramatyczne stosowane

do wyra˝ania przesz∏oÊci, teraêniejszoÊci i przysz∏oÊci umo˝liwiajàce odbiór i formu∏owanie tekstów oraz zapewniajàce minimum komunikacji j´zykowej w sytuacjach ˝ycia codziennego;

a) wyszukiwaç i odczytywaç informacje, selekcjonowaç je i porzàdkowaç,

3) podstawowe realia socjokulturowe danego obszaru j´zykowego.

b) porównywaç proste informacje dotyczàce wydarzeƒ i postaci historycznych, uzyskane z ró˝nych êróde∏,

II. UMIEJ¢TNOÂCI

c) integrowaç wiedz´ historycznà uzyskanà z ró˝nych êróde∏;

Zdajàcy potrafi

3) opisywaç i wyjaÊniaç najwa˝niejsze wydarzenia

z dziejów Polski i Europy oraz wydarzenia wspó∏czesne, w tym

a) okreÊlaç czas wydarzeƒ (okres p.n.e., n.e., tysiàclecie, wiek, rok),

b) uporzàdkowaç wydarzenia w czasie (np. na osi

czasu) lub przestrzeni (np. na mapie historycznej),

c) obliczyç up∏yw czasu mi´dzy wydarzeniami,

d) przedstawiç przyczyny i skutki wydarzeƒ historycznych,

e) dostrzegaç zwiàzki teraêniejszoÊci z przesz∏oÊcià

oraz ciàg∏oÊç rozwoju kulturowego i cywilizacyjnego,

f) porównaç zasady i wartoÊci obowiàzujàce

w przesz∏oÊci z obecnie obowiàzujàcymi zasadami i wartoÊciami kszta∏tujàcymi ˝ycie spo∏eczne,

g) dostrzegaç zmiany zachodzàce w ˝yciu codziennym w Polsce w ró˝nych epokach,

h) sformu∏owaç krótkie opowiadanie oparte na

treÊciach historycznych, z obrazowym uj´ciem

epizodów, postaci i scenek historycznych;

4) wyra˝aç w∏asnà opini´ na temat wydarzeƒ historycznych lub wspó∏czesnych

a) formu∏owaç pytania i problemy dotyczàce wydarzeƒ historycznych i wspó∏czesnych,

b) oceniaç wydarzenia historyczne i wspó∏czesne,

c) uzasadniaç wyra˝ane twierdzenia i opinie.

1. Odbiór tekstu czytanego

1) okreÊlaç g∏ównà myÊl tekstu;

2) okreÊlaç g∏ównà myÊl poszczególnych cz´Êci

tekstu;

3) stwierdziç, czy tekst zawiera okreÊlone informacje, oraz wyszukiwaç lub selekcjonowaç informacje;

4) okreÊlaç kontekst sytuacyjny.

2. Reagowanie j´zykowe

Zdajàcy potrafi

1) w∏aÊciwie reagowaç j´zykowo w okreÊlonych

kontekstach sytuacyjnych, w szczególnoÊci

w celu uzyskania, udzielenia, przekazania lub

odmowy udzielenia informacji albo rozpocz´cia, podtrzymania i zakoƒczenia rozmowy;

2) rozpoznaç i poprawnie stosowaç struktury leksykalno-gramatyczne, adekwatnie do sytuacji

komunikacyjnej;

3) przetworzyç treÊci tekstu przeczytanego w j´zyku polskim lub treÊci przedstawione w materiale ikonograficznym i wyraziç je w j´zyku obcym.

D. Matematyka

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

1) techniki przeprowadzania obliczeƒ zwiàzanych z

a) dzia∏aniami na liczbach wymiernych,

b) kwadratami i szeÊcianami liczb naturalnych,

c) kolejnoÊcià wykonywania dzia∏aƒ,

d) szacowaniem wyników;

2) techniki wykonywania dzia∏aƒ na wyra˝eniach algebraicznych w odniesieniu do

a) budowania prostych wyra˝eƒ algebraicznych,

b) obliczania wartoÊci liczbowych wyra˝eƒ algebraicznych;

Poz. 1309

E. Przyroda

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

3) algorytmy potrzebne do rozwiàzywania równaƒ

pierwszego stopnia z jednà niewiadomà;

1) Êrodowisko ˝ycia, budow´ i czynnoÊci ˝yciowe

wybranych grup organizmów: grzybów, roÊlin

i zwierzàt;

4) poj´cia, zwiàzki miarowe i metryczne na p∏aszczyênie i w przestrzeni potrzebne do rozwiàzywania problemów z zakresu geometrii, w tym

2) znaczenie wybranych gatunków roÊlin, grzybów

i zwierzàt dla cz∏owieka, a tak˝e znaczenie bakterii

i wirusów;

a) wielokàty (prostokàty, trójkàty, trapezy), ko∏o,

3) krajobraz najbli˝szej okolicy i krajobrazy Polski

b) skal´ i plan,

a) formy terenu,

c) kàty,

b) krajobrazy naturalne i przekszta∏cone,

d) prostopad∏oÊciany, graniastos∏upy proste,

c) sposoby zagospodarowania obszaru,

e) wzory na obwody, pola figur i obj´toÊci bry∏;

d) zagadnienie ludzi i kultury,

5) podstawowe narz´dzia i techniki dotyczàce przedstawiania

a) danych empirycznych,

e) warunki ˝ycia ludzi,

f) krainy geograficzne Polski;

4) wybrane krajobrazy Êwiata (làdy, kontynenty, oceany);

b) zale˝noÊci liczbowych.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

5) sposoby orientacji w terenie (szkic, plan, mapa);

Zdajàcy potrafi

6) sk∏adniki pogody i klimatu oraz obserwacje meteorologiczne;

1) interpretowaç tekst matematyczny, w tym

a) porzàdkowaç i graficznie przedstawiaç dane,

b) odczytywaç informacje z prostych wykresów

i diagramów;

7) podstawowe zjawiska fizyczne i przemiany chemiczne

a) mechaniczne, elektryczne

optyczne i akustyczne,

i

magnetyczne,

b) spalanie, korozja, Êcinanie bia∏ka;

2) pos∏ugiwaç si´

a) wielokrotnoÊciami liczb, cechami podzielnoÊci,

b) wyra˝eniami dwumianowanymi,

c) podstawowymi poj´ciami geometrycznymi;

3) rozwiàzywaç zadania dotyczàce sytuacji praktycznych, które uwzgl´dniajà

8) kinetyczno-molekularny model budowy materii

oraz w∏aÊciwoÊci i zastosowanie

a) metali i niemetali,

b) mieszanin,

c) wody i roztworów wodnych,

d) materii o ró˝nych stanach skupienia;

a) obliczenia arytmetyczne,

b) rozwiàzania równania pierwszego stopnia z jednà niewiadomà,

9) budow´ i czynnoÊci ˝yciowe cz∏owieka oraz zasady higieny;

c) wykorzystanie w∏asnoÊci figur geometrycznych;

10) wp∏yw cz∏owieka na Êrodowisko przyrodnicze

i wp∏yw Êrodowiska na zdrowie cz∏owieka

4) wykorzystaç algorytmy matematyczne do

a) wykonywania obliczeƒ sposobem pisemnym,

b) szacowania wyników obliczeƒ,

c) rozwiàzywania równaƒ

z jednà niewiadomà;

pierwszego

stopnia

5) formu∏owaç proste problemy w j´zyku matematyki.

a) zanieczyszczenie powietrza, wody i gleby oraz

sposoby ich ochrony,

b) substancje szkodliwie i ich wp∏yw na organizmy,

c) zasady higieny i post´powania w Êrodowisku

przyrodniczym,

d) formy ochrony przyrody.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy potrafi

Poz. 1309

g) dostrzegania zale˝noÊci mi´dzy czynnikami Êrodowiska przyrodniczego i kulturowego;

6) rozwiàzywaç proste zadania problemowe.

1) odczytywaç

a) teksty, w których wyst´puje terminologia przyrodnicza,

b) znaczenie symboli wyst´pujàcych w opisach diagramów, map, planów, schematów i rysunków,

c) dane z tekstu, tabeli, wykresu, planu, mapy, diagramu oraz odpowiadaç na pytania z nimi zwiàzane;

2) przedstawiaç dane z tabeli w postaci graficznej

diagramu s∏upkowego, schematu lub rysunku;

3) wyra˝aç w∏asne opinie i je uzasadniaç, u˝ywajàc

odpowiednich argumentów;

4) pos∏ugiwaç si´ poznanymi poj´ciami i terminami

do opisywania zjawisk przyrody spotykanych

w najbli˝szym otoczeniu, a tak˝e wnioskowaç

o dalszym ich przebiegu;

5) wykorzystywaç wiedz´ przyrodniczà w ˝yciu do

a) wyjaÊniania podstawowych zjawisk fizycznych

i przemian chemicznych,

b) identyfikowania ró˝norodnych substancji,

F. Informatyka

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

1) zasady bezpiecznej pracy ze sprz´tem komputerowym;

2) zastosowania komputera w ˝yciu codziennym;

3) zastosowania niektórych urzàdzeƒ wykorzystujàcych technik´ komputerowà;

4) prawne i etyczne aspekty korzystania z ró˝nych

êróde∏ informacji.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy potrafi

1) pos∏ugiwaç si´ komputerem i korzystaç z podstawowych us∏ug systemu komputerowego;

2) rozwiàzywaç problemy za pomocà programów

u˝ytkowych

c) rozpoznawania stanów fizjologicznych organizmu cz∏owieka,

a) wyszukiwaç informacje w sieci globalnej na zadany temat,

d) wyjaÊniania przyczyn i skutków zmian, które zachodzà w Êrodowisku w wyniku dzia∏alnoÊci

cz∏owieka,

b) redagowaç tekst i tworzyç proste rysunki za pomocà komputera,

e) stosowania zasad higieny, bezpieczeƒstwa,

zdrowego stylu ˝ycia, oszcz´dnego korzystania

z energii i innych zasobów przyrody, a tak˝e

w∏aÊciwego post´powania w Êrodowisku przyrodniczym,

d) wykorzystywaç arkusz kalkulacyjny do wykonywania prostych obliczeƒ;

f) obserwacji i pomiarów,

c) tworzyç dokumenty zawierajàce tekst, prostà

grafik´ i tabel´,

3) korzystaç z podstawowych zastosowaƒ komputerów do uczenia si´.

Za∏àcznik nr 2

STANDARDY WYMAGA¡ B¢DÑCE PODSTAWÑ PRZEPROWADZANIA EGZAMINÓW EKSTERNISTYCZNYCH

z zakresu gimnazjum dla doros∏ych

A. J´zyk polski

I. WIADOMOÂCI

1. J´zyk

Zdajàcy zna

1) odmienne i nieodmienne cz´Êci mowy: rzeczownik, czasownik (w tym imies∏owy), przymiotnik, przys∏ówek, liczebnik, zaimek, przyimek, spójnik, partyku∏a, wykrzyknik;

2) cz´Êci zdania: orzeczenie, podmiot, przydawka,

dope∏nienie, okolicznik;

3) budow´ wypowiedzeƒ pojedynczych i z∏o˝onych oraz zasady interpunkcji;

4) s∏owotwórczà i fleksyjnà budow´ wyrazów oraz

poj´cia zwiàzane z analizà budowy, znaczeƒ

i odmianà wyrazów: podstawa s∏owotwórcza,

formant (przedrostek i przyrostek), wyraz podstawowy i pochodny, wyrazy pokrewne, rodzina wyrazów, wyrazy z∏o˝one: z∏o˝enia i zrosty,

skróty, skrótowce: literowce, g∏oskowce, sylabowce, skrótowce mieszane; temat i koƒcówka

wyrazu;

5) poj´cia zwiàzane ze znaczeniem wyrazów: treÊç

i zakres wyrazu, wyrazy abstrakcyjne i konkretne, wyrazy ogólne i szczegó∏owe, synonimy, antonimy, homonimy, znaczenia dos∏owne i przenoÊne wyrazów, zwiàzki frazeologiczne: wyra˝enia, zwroty, sta∏e zwiàzki frazeologiczne;

Poz. 1309

3) podstawowe formy u˝ytkowe oraz gatunkowe

wy˝ej zorganizowanych form wypowiedzi: rozprawka, charakterystyka, recenzja.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

1. J´zyk

Zdajàcy

1) rozpoznaje cz´Êci mowy oraz

6) poj´cia dotyczàce stylistyki: neologizm, archaizm, dialektyzm, stylizacja;

a) okreÊla formy gramatyczne odmiennych cz´Êci mowy,

7) mechanizm upodobnieƒ fonetycznych: upodobnienia pod wzgl´dem dêwi´cznoÊci, uproszczenia grup spó∏g∏oskowych, utrata dêwi´cznoÊci

na koƒcu wyrazu.

b) stosuje cz´Êci mowy w wypowiedzeniach

zgodnie z normà j´zykowà, intencjà nadawcy

i celem wypowiedzi,

2. Literatura i kultura

c) wyró˝nia i nazywa cz´Êci zdania oraz okreÊla

ich rol´ w zdaniu,

Zdajàcy zna

d) logicznie pos∏uguje si´ zdaniami z orzeczeniami: czasownikowym i imiennym,

1) rodzaje literackie: epika, liryka i dramat

e) buduje poprawne zdania z podmiotem domyÊlnym oraz zdania bezpodmiotowe,

a) cechy gatunków epickich: powieÊci, opowiadania, noweli, przypowieÊci, mitu, legendy,

baÊni, bajki, epopei,

b) cechy gatunków lirycznych: fraszki, hymnu,

pieÊni, psalmu, sonetu, trenu,

c) cechy gatunków dramatycznych: tragedii, komedii,

d) cechy gatunków z pogranicza rodzajów literackich: ballady, satyry,

e) cechy gatunków z pogranicza dokumentu i literatury: dziennika, pami´tnika, biografii, autobiografii, listu, reporta˝u;

2) poj´cia zwiàzane z analizà i interpretacjà utworów literackich: fabu∏a, fikcja, realizm, fantastyka, wàtek, akcja, retrospekcja, punkt kulminacyjny, rozwiàzanie akcji, didaskalia, autor, narrator

(formy narracji), podmiot liryczny, adresat, sytuacja liryczna, wiersz sylabiczny, Êredniówka,

przenoÊnia, alegoria, symbol, onomatopeja,

epitet, porównanie, antyteza, kontrast, apostrofa, pytanie retoryczne, przerzutnia;

3) kategorie estetyczne: tragizm, komizm, ironia,

groteska.

3. Redagowanie wypowiedzi

Zdajàcy zna

1) oficjalne i nieoficjalne sytuacje komunikacyjne

a) odmiany polszczyzny: mówionà i pisanà,

b) funkcje j´zyka: informatywnà, ekspresywnà

(wyra˝anie emocji i ocen), impresywnà (zach´canie, przekonywanie),

c) rodzaje wypowiedzi: informujàce, oceniajàce,

przekonujàce;

2) poj´cia zwiàzane z retorykà i wypowiedziami

o strukturze logicznej: teza, argument, wniosek,

poglàd, ocena;

f) celowo pos∏uguje si´ ró˝nymi typami przydawek, okoliczników i dope∏nieƒ,

g) buduje zdania pojedyncze rozwini´te poprawne pod wzgl´dem szyku wyrazów

(w szczególnoÊci podmiotu i przydawki oraz

przydawki i dope∏nienia);

2) buduje ró˝ne rodzaje wypowiedzeƒ pojedynczych i z∏o˝onych, stosujàc poprawnie zasady

interpunkcji, w tym

a) odró˝nia zdania pojedyncze od zdaƒ z∏o˝onych wspó∏rz´dnie i podrz´dnie,

b) okreÊla relacje znaczeniowe pomi´dzy zdaniami sk∏adowymi w zdaniach z∏o˝onych (np.

przedstawia na wykresie),

c) formu∏uje zdania z∏o˝one poprawne pod

wzgl´dem szyku zdaƒ sk∏adowych oraz zastosowanych spójników,

d) tworzy spójne logicznie wypowiedzi z wykorzystaniem zdaƒ z∏o˝onych wspó∏rz´dnie

i podrz´dnie,

e) przekszta∏ca celowo i dwukierunkowo wypowiedzenia: zdanie — równowa˝nik zdania,

zdanie pojedyncze — zdanie z∏o˝one, konstrukcje czynne — konstrukcje bierne,

f) poprawnie stosuje zasady interpunkcji

w zdaniach pojedynczych i z∏o˝onych, wypowiedzeniach z imies∏owowymi równowa˝nikami zdaƒ oraz w wypowiedzeniach wielokrotnie z∏o˝onych,

g) rozpoznaje w tekÊcie mow´ zale˝nà i niezale˝nà,

h) przekszta∏ca mow´ niezale˝nà w zale˝nà oraz

mow´ zale˝nà w niezale˝nà,

i) w∏aÊciwie u˝ywa myÊlnika, cudzys∏owu

i dwukropka w mowie zale˝nej i niezale˝nej;

3) analizuje budow´ s∏owotwórczà i fleksyjnà wyrazów, stosujàc odpowiednie terminy, w tym

d) w dramacie odró˝nia tekst g∏ówny od pobocznego (didaskaliów),

a) oddziela podstaw´ s∏owotwórczà od formantu; odró˝nia przedrostek i przyrostek,

e) okreÊla relacj´ mi´dzy nadawcà a adresatem,

b) poprawnie zapisuje wyrazy z przedrostkami

i przyrostkami, a tak˝e z obocznoÊciami rdzeniowymi,

f) charakteryzuje uczucia podmiotu lirycznego,

okreÊla sytuacj´ lirycznà,

c) tworzy poprawnie wyrazy pochodne,

d) rozpoznaje wyrazy pokrewne, gromadzi rodzin´ wyrazów,

e) poprawnie stosuje oraz zapisuje wyrazy z∏o˝one (z∏o˝enia i zrosty),

f) poprawnie tworzy, stosuje w zdaniach oraz

zapisuje skróty i skrótowce,

g) oddziela temat od koƒcówki,

h) u˝ywa w∏aÊciwych form odmiany wyrazów,

i) w∏aÊciwie dzieli wyrazy przy przenoszeniu;

4) dobiera wyrazy w∏aÊciwe ze wzgl´du na treÊç

i zakres znaczeniowy (abstrakcyjne i konkretne,

ogólne i szczegó∏owe, dos∏owne i przenoÊne

znaczenie wyrazów) oraz

a) rozpoznaje: synonimy, antonimy, homonimy,

b) stosuje wyrazy bliskoznaczne o w∏aÊciwym

zabarwieniu stylistycznym oraz w celu unikni´cia powtórzeƒ,

c) poprawnie u˝ywa wyrazów wieloznacznych

i wyrazów przeciwstawnych znaczeniowo,

d) odczytuje znaczenia dos∏owne i przenoÊne

wyrazów, u˝ywa wyrazów w znaczeniu dos∏ownym i przenoÊnym,

e) odczytuje znaczenie zwiàzków frazeologicznych (w tym przys∏ów i powiedzeƒ) oraz pos∏uguje si´ nimi;

5) rozpoznaje w tekstach literackich stylizacj´ (archaizacj´ i dialektyzacj´), archaizmy i dialektyzmy oraz neologizmy i okreÊla ich funkcj´;

6) poprawnie pisze wyrazy, w których wyst´pujà

upodobnienia fonetyczne.

2. Literatura i kultura

Zdajàcy

1) rozpoznaje charakterystyczne cechy utworów

epickich, lirycznych i dramatycznych;

2) analizuje tekst literacki, w tym

a) charakteryzuje Êwiat przedstawiony w utworze epickim i dramacie: okreÊla czas i miejsce

wydarzeƒ, charakteryzuje i ocenia bohaterów, streszcza fabu∏´, wyró˝nia wàtki, rozró˝nia akcj´ i retrospekcj´, fikcj´ i prawd´, treÊç

utworu i jego problematyk´,

g) rozpoznaje wiersz sylabiczny,

h) rozpoznaje tropy i Êrodki stylistyczne oraz

okreÊla ich funkcj´ w utworach literackich,

i) okreÊla sens utworu: dos∏owny, symboliczny, alegoryczny, metaforyczny,

j) uogólnia problematyk´ utworu, okreÊla

myÊl przewodnià, interpretuje przes∏anie,

k) rozpoznaje wartoÊci w utworach,

l) analizuje dzie∏a literackie, uwzgl´dniajàc

istotne fakty z ˝ycia autora, realia epoki,

w której powsta∏o dzie∏o lub w której umiejscowiona jest akcja, a tak˝e fakty historyczne, poglàdy filozoficzne i religijne, kultur´

i sztuk´,

m) analizuje i interpretuje utwory literackie

w zestawieniu z innymi tekstami kultury, porównuje ró˝ne teksty pod wzgl´dem tematu,

problemu i tradycji,

n) stosuje w analizie i interpretacji utworów

oraz ich fragmentów terminy zwiàzane

z dzie∏em literackim i innymi tekstami kultury;

3) rozpoznaje w utworach kategorie estetyczne

tragizm, komizm, ironi´, grotesk´.

3. Redagowanie wypowiedzi

Zdajàcy

1) rozró˝nia oficjalne i nieoficjalne sytuacje wypowiadania si´, w tym

a) stosuje ró˝ne odmiany polszczyzny (zw∏aszcza oficjalnà polszczyzn´ pisanà),

b) dostrzega i rozró˝nia podstawowe funkcje j´zyka,

c) formu∏uje wypowiedzi zgodnie z intencjà

i okolicznoÊciami, dostosowujàc styl i j´zyk

do sytuacji komunikacyjnej oraz intencji wypowiedzi,

d) przekszta∏ca teksty (skraca, rozwija, przekszta∏ca stylistycznie);

2) dostrzega perswazyjnà funkcj´ tekstu retorycznego (np. przemówienia) oraz Êrodki s∏u˝àce

perswazji, w tym

a) rozpoznaje elementy logicznej struktury tekstu perswazyjnego,

b) wskazuje fazy przebiegu akcji w utworze fabularnym epickim i dramatycznym,

b) odró˝nia stwierdzenie faktu od opinii nadawcy tekstu,

c) w utworze epickim odró˝nia autora od narratora oraz okreÊla narratora,

c) odczytuje poglàdy nadawcy wyra˝one w tekÊcie,

d) poprawnie u˝ywa poj´ç zwiàzanych z retorykà,

e) formu∏uje tez´ i argumenty oraz wyciàga

wnioski,

f) poprawnie komponuje wypowiedê

— przestrzega zasad trójdzielnej kompozycji

tekstu,

Poz. 1309

9) Stefan ˚eromski — Syzyfowe prace;

10) Zofia Kossak-Szczucka — Bursztyny.

3. Wybór liryki XIX wieku i wybór poezji XX wieku

1) Adam Mickiewicz — NiepewnoÊç, Stepy akermaƒskie, Reduta Ordona, Pola∏y si´ ∏zy...;

2) Juliusz S∏owacki — Sowiƒski w okopach Woli;

— zachowuje w∏aÊciwe proporcje mi´dzy

wst´pem, rozwini´ciem i zakoƒczeniem,

3) Cyprian Kamil Norwid — W Weronie, Moja

piosnka II;

— nadaje treÊci wypowiedzi logiczny uk∏ad,

4) Leopold Staff — Wysokie drzewa, M∏odoÊç;

— pisze tekst spójny, stosuje j´zykowe

wskaêniki zespolenia;

5) Boles∏aw LeÊmian — Urszula Kochanowska,

Szewczyk;

3) pos∏uguje si´ poprawnym j´zykiem, przestrzegajàc zasad stosownoÊci stylistycznej;

6) Konstanty Ildefons Ga∏czyƒski — wybrane

wiersze z tomiku Zaczarowana doro˝ka;

4) przestrzega zasad ortografii i interpunkcji.

7) Krzysztof Kamil Baczyƒski — Elegia o... (ch∏opcu polskim), Bia∏a magia;

LEKTURA

1. Utwory z klasyki Êwiatowej

1) Biblia (w tym: Pieʃ nad PieÊniami, Hymn

Êw. Paw∏a o mi∏oÊci, Apokalipsa — fragment

wst´pny oraz fragment o czterech jeêdêcach);

2) Homer — Iliada lub Odyseja, fragmenty: pojedynek Hektora z Achillesem, powrót Odysa;

3) Sofokles — Antygona;

4) Pieʃ o Rolandzie;

5) William Szekspir — Romeo i Julia;

6) Miguel Cervantes — Don Kichote — fragment

walka z wiatrakiem;

7) Karol Dickens — OpowieÊç wigilijna;

8) Antoni Czechow — Âmierç urz´dnika;

9) Antoine de Saint-Exupéry — Ma∏y Ksià˝´;

10) Ernest Hemingway — Stary cz∏owiek i morze.

2. Utwory z klasyki polskiej

8) Zbigniew Herbert — Pan od przyrody, Pude∏ko

zwane wyobraênià;

9) Maria Pawlikowska-Jasnorzewska — Nike;

10) Kazimierz Wierzyƒski — wybrane wiersze z tomiku WolnoÊç tragiczna;

11) Jan Lechoƒ — wybrane wiersze ze zbioru Marmur i ró˝a;

12) Czes∏aw Mi∏osz — Który skrzywdzi∏eÊ, Zakl´cie, PrzypowieÊç o maku;

13) Tadeusz Ró˝ewicz — List do ludo˝erców, Warkoczyk;

14) Wis∏awa Szymborska — Muzeum, RadoÊç pisania, Sto pociech;

15) ks. Jan Twardowski — Do moich uczniów,

Spieszmy si´ kochaç ludzi.

4. Wybór nowelistyki XIX i XX wieku

1) Maria Konopnicka — Mi∏osierdzie gminy;

2) Guy de Maupassant — Bary∏eczka;

1) Bogurodzica;

3) Henryk Sienkiewicz — Latarnik;

2) Jan Kochanowski — wybrane fraszki: Na dom

w Czarnolesie, Na lip´, Do snu, O doktorze

Hiszpanie, pieʃ: Czego chcesz od nas, Panie..., wybrane treny: V, VII, VIII;

4) Stefan ˚eromski — Si∏aczka;

3) Ignacy Krasicki — wybrane bajki: Lew pokorny,

Jagni´ i wilcy, Ptaszki w klatce, wybrana satyra: ˚ona modna;

4) Adam Mickiewicz — Ballady i romanse: Lilie,

Âwitezianka, Dziady cz. II, Pan Tadeusz, fragmenty: inwokacja, nauka S´dziego o grzecznoÊci, koncert Jankiela, polonez;

5) Juliusz S∏owacki — Balladyna;

6) Aleksander Fredro — Zemsta;

7) Henryk Sienkiewicz — Krzy˝acy;

8) Boles∏aw Prus — Kamizelka;

5) Jaros∏aw Iwaszkiewicz — Ikar;

6) S∏awomir Mro˝ek — Wesele w Atomicach.

5. Wybrane utwory wspó∏czesnej prozy polskiej

i dramatu

1) Pawe∏ Huelle — Weiser Dawidek;

2) S∏awomir Mro˝ek — Emigranci.

6. Przyk∏ady literatury regionalnej, wk∏ad literatury

regionalnej do ogólnopolskiej skarbnicy literackiej.

7. Przyk∏ady pami´tnika, dziennika, korespondencji

literackich, reporta˝u

1) Miron Bia∏oszewski — Pami´tnik z powstania

warszawskiego, fragmenty: barykada, w piwnicach, ucieczka;

2) Arkady Fiedler — Dywizjon 303;

3) Aleksander Kamiƒski — Kamienie na szaniec;

4) Karolina Lanckoroƒska — Wspomnienia wojenne;

5) Melchior Waƒkowicz — Ziele na kraterze;

6) Pawe∏ Zuchniewicz — Wujek Karol. Kap∏aƒskie

lata Papie˝a.

8. Wybrane z czasopism i prasy codziennej teksty

publicystyczne, informacyjne, reklamowe.

9. Inne sk∏adniki kultury (np. przedstawienia teatralne, filmy, s∏uchowiska radiowe, programy telewizyjne, przekazy ikoniczne, poezja Êpiewana).

B. Historia

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

1) najwa˝niejsze wydarzenia, zjawiska, procesy i najwybitniejsze postaci z dziejów Polski, Europy

i Êwiata

a) warunki ˝ycia i dokonania cz∏owieka w czasach

najdawniejszych,

b) dziedzictwo kulturalne i religijne cywilizacji staro˝ytnych (Egiptu, Izraela, Grecji, Rzymu),

c) przemiany polityczne, gospodarcze, spo∏eczne,

religijne i kulturalne w Europie i w Êwiecie

Êródziemnomorskim w Êredniowieczu,

d) dzieje polityczne i spo∏eczne oraz przemiany

w dziedzinie kultury Polski Piastów,

e) monarchi´ Jagiellonów i jej miejsce w Europie,

f) wielkie odkrycia geograficzne i ich konsekwencje dla Europy i Nowego Âwiata w XVI—XVIII

wieku,

g) g∏ówne problemy polityczne, gospodarcze, religijne, spo∏eczne i kulturalne w Europie nowo˝ytnej,

h) okolicznoÊci powstania Stanów Zjednoczonych

Ameryki Pó∏nocnej,

i) wewn´trzne i zewn´trzne uwarunkowania pot´gi i kryzysu Rzeczypospolitej w XVII wieku,

j) dzieje polityczne, gospodarcze i kulturalne Polski w czasach stanis∏awowskich,

k) przemiany spo∏eczne, gospodarcze i polityczne

w Europie i na Êwiecie w XIX wieku,

l) losy i postawy Polaków pod zaborami,

m) przyczyny i skutki I wojny Êwiatowej oraz rewolucji rosyjskich,

n) najistotniejsze problemy polityczne, gospodarcze i spo∏eczne w Polsce, Europie i Êwiecie

okresu mi´dzywojennego,

Poz. 1309

o) genez´ i prze∏omowe wydarzenia II wojny Êwiatowej, eksterminacj´ narodów na terenach okupowanych oraz formy i miejsca walki Polaków

o niepodleg∏oÊç w kraju i za granicà,

p) Êwiat po II wojnie Êwiatowej — stosunki polityczne Wschód — Zachód, dekolonizacj´, procesy integracyjne i demokratyzacj´, przyspieszenie cywilizacyjne i nowe zjawiska w kulturze

masowej,

r) przemiany polityczne, spo∏eczne i gospodarcze

w Polsce po II wojnie Êwiatowej; protesty spo∏eczne w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,

s) zmiany w ustroju politycznym i w ˝yciu spo∏ecznym w Polsce po 1989 r.;

2) poj´cia z zakresu ˝ycia politycznego, gospodarczego, spo∏ecznego i kulturalnego, niezb´dne do zrozumienia zagadnieƒ z dziejów Polski, Europy

i Êwiata;

3) najwa˝niejsze elementy polskiego i europejskiego

dziedzictwa kulturowego.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy potrafi

1) pos∏ugiwaç si´ wiadomoÊciami na temat najwa˝niejszych wydarzeƒ i najwybitniejszych postaci

z dziejów Polski oraz Europy i Êwiata;

2) pos∏ugiwaç si´ jednostkami czasu w historii (ery,

epoki, wieki) oraz umieszczaç wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w czasie (np. na osi czasu);

3) umiejscawiaç dzia∏ania ludzi, wydarzenia i procesy historyczne w przestrzeni (w tym na mapie historycznej);

4) pos∏ugiwaç si´ poj´ciami z zakresu ˝ycia politycznego, gospodarczego i spo∏ecznego niezb´dnymi

do zrozumienia najwa˝niejszych wydarzeƒ, zjawisk i procesów z dziejów Polski, Europy i Êwiata;

5) okreÊlaç uwarunkowania procesów i wydarzeƒ historycznych, zw∏aszcza geograficzne, historyczne,

polityczne, spo∏eczne i kulturalne, w tym okreÊlaç

wp∏yw Êrodowiska geograficznego na ˝ycie cz∏owieka i cz∏owieka na Êrodowisko w ró˝nych okresach historycznych;

6) rozpoznawaç relacje mi´dzy dzia∏alnoÊcià cz∏owieka w historii a spo∏ecznoÊcià lokalnà, ojczyznà,

kr´giem kulturowym, innymi narodami i religiami;

7) wskazywaç powiàzania mi´dzy wydarzeniami, zjawiskami i procesami historycznymi z zakresu dziejów powszechnych i historii Polski;

8) ujmowaç treÊci historyczne w zwiàzkach przyczynowo-skutkowych;

9) dostrzegaç zmiany, jakim ulega∏y wartoÊci i normy ˝ycia publicznego na przestrzeni dziejów;

10) oceniaç dzia∏ania ludzi, fakty i wydarzenia historyczne;

11) formu∏owaç argumenty uzasadniajàce wyra˝ane

twierdzenia i opinie;

12) odczytywaç, porównywaç i interpretowaç informacje zaczerpni´te z ró˝nego rodzaju êróde∏ informacji, integrowaç zaczerpni´tà z nich wiedz´ oraz

wyciàgaç wnioski.

C. Wiedza o spo∏eczeƒstwie

Wychowanie obywatelskie

I. WIADOMOÂCI

Poz. 1309

f) prawa cz∏owieka, ich katalog i systemy ochrony,

g) samorzàdnoÊç, procedury demokratyczne, regulacje prawne w ˝yciu szko∏y.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy, korzystajàc z ró˝nych êróde∏ informacji i pos∏ugujàc si´ w∏aÊciwà terminologià, potrafi

1) rozpoznawaç w∏asne prawa i obowiàzki;

2) interpretowaç wydarzenia ˝ycia publicznego, wykorzystujàc wiedz´ o zasadach ustroju Rzeczypospolitej Polskiej;

3) formu∏owaç w∏asne poglàdy;

Zdajàcy zna podstawowe poj´cia, zjawiska, procesy

i wydarzenia z zakresu trzech obszarów tematycznych

4) broniç w∏asnego stanowiska, bioràc pod uwag´

argumenty strony przeciwnej;

1) spo∏eczeƒstwo

5) rozpoznawaç normy i wartoÊci obowiàzujàce

w ˝yciu spo∏ecznym;

a) cz∏owiek jako istota spo∏eczna,

b) grupa i wi´zi spo∏eczne,

c) normy i wartoÊci jako jedna z podstaw wi´zi

w demokracji,

d) cechy narodu, to˝samoÊç narodowa,

e) etyka ˝ycia publicznego;

2) polityka

a) paƒstwo: typy i funkcje,

b) formy paƒstw w Europie,

c) obywatel a w∏adza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych,

d) normy i wartoÊci obowiàzujàce w systemie totalitarnym i autorytarnym a normy i wartoÊci

demokratyczne,

e) samorzàd terytorialny a w∏adza centralna,

f) ustrój, zadania, instytucje i struktura w∏adzy jednostek samorzàdu terytorialnego,

g) s∏u˝ba cywilna i jej rola w utrwalaniu etosu

s∏u˝by publicznej,

h) ÊwiadomoÊç obywatelska i cnoty obywatelskie,

i) stowarzyszenia, partie polityczne, zwiàzki zawodowe;

3) prawo

a) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej jako podstawa ustroju politycznego i spo∏ecznego,

6) okreÊlaç konsekwencje ∏amania procedur demokratycznych;

7) napisaç podanie, ˝yciorys, wype∏niç proste druki

urz´dowe;

8) przedstawiç najwa˝niejsze etyczne zasady ˝ycia

publicznego;

9) oceniç wydarzenia polityczne z punktu widzenia

zasad ˝ycia publicznego obowiàzujàcych w paƒstwie demokratycznym.

Wychowanie do aktywnego udzia∏u w ˝yciu

gospodarczym

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna podstawowe poj´cia, zjawiska i procesy

z zakresu trzech obszarów tematycznych

1) pieniàdz

a) historia pieniàdza i jego najwa˝niejsze funkcje,

b) zarzàdzanie w∏asnymi pieni´dzmi,

c) zasady racjonalnego gospodarowania;

2) gospodarka

a) elementarne poj´cia ekonomiczne z zakresu

gospodarki rynkowej,

b) przedsi´biorca i przedsi´biorczoÊç,

b) instytucje Rzeczypospolitej Polskiej,

c) ma∏e firmy,

c) prawa i obowiàzki obywatela,

d) zasady prawa gospodarczego i êród∏a informacji o prawie gospodarczym,

d) regu∏y dzia∏alnoÊci publicznej zawarte w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i innych aktach prawnych,

e) przyk∏ady procedur obowiàzujàcych przy za∏atwianiu spraw w urz´dzie gminy,

e) przyk∏ady procedur obowiàzujàcych przy rozpoczynaniu dzia∏alnoÊci gospodarczej,

f) wybrane zagadnienia z etyki ˝ycia gospodarczego,

g) korupcja i jej wp∏yw na rozwój gospodarczy,

h) przekszta∏cenia ustroju gospodarczego w Polsce po 1989 r., osiàgni´cia i problemy;

3) praca

Poz. 1309

3) podstawowe realia socjokulturowe danego obszaru j´zykowego.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

1. Odbiór tekstu czytanego

a) orientacja zawodowa,

b) lokalny i ponadlokalny rynek pracy,

c) rodzaje zawodów i umiej´tnoÊci zawodowych,

d) system poradnictwa zawodowego i kszta∏cenia

ustawicznego,

Zdajàcy potrafi

1) okreÊlaç g∏ównà myÊl tekstu;

2) okreÊlaç g∏ównà myÊl poszczególnych cz´Êci

tekstu;

e) mobilnoÊç zawodowa jako zjawisko cywilizacyjne,

3) stwierdziç, czy tekst zawiera okreÊlone informacje, oraz wyszukaç lub wyselekcjonowaç informacje;

f) problem bezrobocia: przyczyny, skutki, sposoby

rozwiàzywania,

4) okreÊlaç intencje nadawcy tekstu;

g) mobbing w miejscu pracy, sposoby przeciwdzia∏ania,

h) normy etyczne obowiàzujàce pracodawc´ i pracownika.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy, korzystajàc z ró˝nych êróde∏ informacji i pos∏ugujàc si´ w∏aÊciwà terminologià, potrafi

1) sporzàdziç plan rozwoju w∏asnego wykszta∏cenia

i kwalifikacji zawodowych;

2) sporzàdziç dokumenty niezb´dne przy ubieganiu

si´ o prac´ (np. list motywacyjny, ˝yciorys zawodowy, kwestionariusz osobowy);

3) opisaç kolejne etapy post´powania przy podejmowaniu dzia∏alnoÊci gospodarczej;

4) przedstawiç podstawowe zasady etyczne ˝ycia

gospodarczego (np. rzetelna praca, punktualnoÊç,

dotrzymywanie danego s∏owa, uczciwoÊç, odpowiedzialnoÊç za skutki, prawdomównoÊç);

5) rozpoznaç zachowania naruszajàce zasady etyczne obowiàzujàce pracowników i pracodawców;

6) okreÊliç zasady zarzàdzania w∏asnymi pieni´dzmi.

5) okreÊlaç kontekst sytuacyjny;

6) rozpoznaç zwiàzki mi´dzy poszczególnymi cz´Êciami tekstu.

2. Reagowanie j´zykowe

Zdajàcy potrafi

1) w∏aÊciwie reagowaç j´zykowo w okreÊlonych

kontekstach sytuacyjnych, w szczególnoÊci

w celu uzyskania, udzielenia, przekazania lub

odmowy udzielenia informacji albo rozpocz´cia, podtrzymania i zakoƒczenia rozmowy;

2) rozpoznaç i poprawnie stosowaç struktury leksykalno-gramatyczne, adekwatnie do sytuacji

komunikacyjnej;

3) przetworzyç treÊci tekstu przeczytanego w j´zyku polskim lub treÊci przedstawione w materiale ikonograficznym i wyraziç je w j´zyku obcym.

3. Tworzenie tekstu pisanego

Zdajàcy potrafi

1) zredagowaç wiadomoÊç w j´zyku obcym, przetwarzajàc treÊci wyra˝one w j´zyku polskim;

2) poprawnie stosowaç struktury leksykalno-gramatyczne adekwatnie do ich funkcji.

E. Matematyka

D. J´zyk obcy nowo˝ytny

I. WIADOMOÂCI

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

Zdajàcy zna

1) s∏ownictwo umo˝liwiajàce odbiór i formu∏owanie tekstów, zapewniajàce w miar´ sprawnà komunikacj´ j´zykowà w sytuacjach ˝ycia codziennego;

1) techniki przeprowadzania obliczeƒ dok∏adnych

i przybli˝onych zwiàzanych z

2) struktury gramatyczne stosowane do wyra˝ania

przesz∏oÊci, teraêniejszoÊci i przysz∏oÊci umo˝liwiajàce odbiór i formu∏owanie tekstów oraz zapewniajàce w miar´ sprawnà komunikacj´ j´zykowà w sytuacjach ˝ycia codziennego;

a) dzia∏aniami na liczbach wymiernych,

b) pot´gami o wyk∏adniku ca∏kowitym,

c) pierwiastkami kwadratowymi i szeÊciennymi,

d) procentami,

e) szacowaniem wyników;

2) techniki wykonywania dzia∏aƒ na wyra˝eniach algebraicznych w odniesieniu do

a) budowania wyra˝eƒ algebraicznych,

b) przekszta∏cania wyra˝eƒ algebraicznych i wzorów,

c) obliczania wartoÊci liczbowych wyra˝eƒ algebraicznych;

3) poj´cia zwiàzane z funkcjà i jej w∏asnoÊciami,

w tym

a) definicj´ funkcji liczbowej,

b) przyk∏ady funkcji nieliczbowych i nieliniowych;

4) algorytmy potrzebne do rozwiàzywania równaƒ

i nierównoÊci oraz ich uk∏adów, w tym

a) równaƒ i nierównoÊci pierwszego stopnia z jednà niewiadomà,

b) uk∏adów równaƒ liniowych z dwiema niewiadomymi;

5) poj´cia, zwiàzki miarowe i metryczne na p∏aszczyênie i w przestrzeni potrzebne do rozwiàzywania problemów z zakresu geometrii, w tym

a) twierdzenie Pitagorasa,

Poz. 1309

2) pos∏ugiwaç si´

a) wyra˝eniami algebraicznymi, w szczególnoÊci

wzorami,

b) podstawowymi w∏asnoÊciami figur geometrycznych (twierdzenie Pitagorasa, symetria,

bry∏y);

3) rozwiàzywaç zadania dotyczàce sytuacji praktycznych uwzgl´dniajàce

a) obliczenia arytmetyczne i procentowe,

b) zastosowanie wzoru lub rozwiàzanie równania,

nierównoÊci liniowych, uk∏adu dwóch równaƒ

liniowych z dwiema niewiadomymi,

c) wykorzystanie w∏asnoÊci figur geometrycznych;

4) wykorzystywaç algorytmy matematyczne do

a) wykonywania obliczeƒ na liczbach wymiernych,

pot´gach i pierwiastkach, obliczeƒ procentowych, szacowania wyników obliczeƒ,

b) rozwiàzywania równaƒ i nierównoÊci pierwszego

stopnia z jednà niewiadomà oraz uk∏adów dwóch

równaƒ liniowych z dwiema niewiadomymi;

5) przeprowadzaç nieskomplikowane rozumowania

matematyczne.

b) cechy przystawania trójkàtów,

F. Fizyka i astronomia

c) oÊ symetrii figury, Êrodek symetrii figury, symetralnà odcinka i dwusiecznà kàta,

I. WIADOMOÂCI

d) okràg opisany na trójkàcie, okràg wpisany

w trójkàt,

Zdajàcy zna

e) twierdzenie Talesa,

1) w∏aÊciwoÊci materii

f) cechy podobieƒstwa trójkàtów,

a) stany skupienia materii,

g) wzajemne po∏o˝enie prostych na p∏aszczyênie,

b) kinetyczny model budowy materii;

h) wzajemne po∏o˝enie prostej i okr´gu,

i) graniastos∏upy, ostros∏upy, bry∏y obrotowe,

j) wzory na obwody, pola figur i obj´toÊci bry∏;

6) podstawowe narz´dzia i techniki dotyczàce

a) przedstawiania i interpretowania danych,

b) obliczania Êredniej arytmetycznej,

c) przyk∏adów prostych doÊwiadczeƒ losowych.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy potrafi

1) interpretowaç tekst matematyczny

2) w zakresie ruchu i si∏y

a) opis ruchów prostoliniowych i krzywoliniowych

(ruch po okr´gu),

b) jakoÊciowy opis ruchu drgajàcego,

c) oddzia∏ywania mechaniczne i ich skutki,

d) problematyk´ równowagi mechanicznej,

e) zasady dynamiki i zasad´ zachowania p´du,

f) oddzia∏ywania grawitacyjne i ruch cia∏ w polu

grawitacyjnym;

3) w zakresie pracy i energii

a) rodzaje energii mechanicznej,

a) odczytywaç z wykresu funkcji jej podstawowe

w∏asnoÊci,

b) zasad´ zachowania energii,

b) interpretowaç zwiàzki wyra˝one za pomocà

wzorów, wykresów, schematów, diagramów,

tabel,

d) pierwszà zasad´ termodynamiki;

c) porzàdkowaç, odczytywaç i interpretowaç dane;

c) moc,

4) w zakresie przesy∏ania informacji

a) fale dêwi´kowe i elektromagnetyczne,

b) rozchodzenie si´ Êwiat∏a: zjawiska odbicia i za∏amania,

b) budowà atomu, izotopami i promieniotwórczoÊcià oraz prawem okresowoÊci,

c) barw´ i natur´ Êwiat∏a,

c) wiàzaniami chemicznymi,

d) obrazy optyczne;

d) masowymi stosunkami stechiometrycznymi

w zwiàzkach i reakcjach chemicznych,

5) w zakresie elektrycznoÊci i magnetyzmu

a) mikroskopowy model zjawisk elektrycznych

w metalach,

b) oddzia∏ywanie ∏adunków elektrycznych i pole

elektryczne,

c) obwody pràdu sta∏ego, prawa przep∏ywu pràdu

sta∏ego, êród∏a napi´cia,

e) typami reakcji chemicznych i ich efektami,

f) roztworami wodnymi i st´˝eniem procentowym roztworu;

2) wykazuje si´ znajomoÊcià symboliki i terminologii

chemicznej w odniesieniu do

d) pole magnetyczne,

a) pierwiastków oraz zwiàzków chemicznych: tlenków, wodorków niemetali, wodorotlenków,

kwasów nieorganicznych i ich soli,

e) zjawisko indukcji elektromagnetycznej (jakoÊciowo),

b) w´glowodorów nasyconych i nienasyconych,

f) wytwarzanie i przesy∏anie energii elektrycznej;

6) budow´ atomu

a) promieniowanie jàdrowe,

b) energi´ jàdrowà,

c) Uk∏ad S∏oneczny i elementy kosmologii.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

c) grup funkcyjnych i jednofunkcyjnych pochodnych w´glowodorów (alkoholi, kwasów karboksylowych i myde∏ oraz estrów, w tym t∏uszczów),

d) cukrów prostych i z∏o˝onych;

3) opisuje najwa˝niejsze w∏aÊciwoÊci fizyczne i chemiczne pierwiastków i zwiàzków chemicznych

a) typowe w∏aÊciwoÊci fizyczne nast´pujàcych

metali i niemetali: Na, Fe, Cu, H, O, N, Cl, C, S,

Zdajàcy

1) wybiera i stosuje odpowiednie terminy i poj´cia fizyczne do opisu zjawisk i zachowaƒ obiektów oraz

wykorzystuje zasady i prawa fizyki do objaÊniania,

opisu i przewidywania zjawisk i procesów;

2) analizuje, interpretuje i przetwarza informacje, zapisuje zwiàzki pomi´dzy wielkoÊciami fizycznymi

i opisuje procesy za pomocà równaƒ, nierównoÊci

i wykresów;

3) odczytuje informacje przedstawione w formie

tekstu, tabeli, wykresu, rysunku, schematu;

4) analizuje sytuacje problemowe: buduje proste

modele fizyczne i matematyczne do opisu zjawisk;

5) wykonuje obliczenia wielkoÊci fizycznych, wykorzystujàc umiej´tnoÊci matematyczne;

6) planuje proste doÊwiadczenia, zapisuje wyniki w formie tabel i wykresów, analizuje wyniki doÊwiadczeƒ,

ocenia, interpretuje i komunikuje wyniki.

G. Chemia

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy

1) zna i rozumie poj´cia, prawa i zjawiska chemiczne

zwiàzane z

a) substancjami chemicznymi: pierwiastkami (metalami i niemetalami), zwiàzkami chemicznymi

oraz mieszaninami,

b) typowe w∏aÊciwoÊci chemiczne nast´pujàcych

metali i niemetali: Na, Ca, Mg, H, O, N, C, S,

c) typowe metody otrzymywania tlenków, kwasów, zasad i soli,

d) typowe w∏aÊciwoÊci chemiczne tlenków metali

i niemetali (reakcja z wodà, kwasem lub zasadà,

redukcja wodorem, tlenkiem w´gla, w´glem)

oraz zasad, kwasów (HCl, H2S, H2SO4, HNO3,

H2CO3, H3PO4) i soli,

e) typowe w∏aÊciwoÊci fizyczne i chemiczne alkanów, alkenów i alkinów oraz typowe metody ich

otrzymywania (co najmniej po jednej),

f) typowe w∏aÊciwoÊci fizyczne i chemiczne alkoholi, kwasów karboksylowych, myde∏, estrów,

t∏uszczów, cukrów (glukozy, fruktozy, sacharozy,

skrobi) i bia∏ek;

4) wykazuje si´ znajomoÊcià

a) poj´ç i nazw: minera∏, surowiec, tworzywo, ruda, kopaliny, zaprawa murarska i gipsowa,

szk∏o, krzemionka, ropa naftowa, w´giel kamienny,

b) podstawowych w∏aÊciwoÊci fizycznych i chemicznych wapieni, gipsu, krzemionki, szk∏a i kopalin organicznych;

5) opisuje praktyczne zastosowania wybranych substancji

a) najwa˝niejszych metali, niemetali oraz poznanych substancji pochodzenia mineralnego,

b) poznanych w´glowodorów, alkoholi, kwasów

karboksylowych, myde∏, t∏uszczów, cukrów

i bia∏ek, najwa˝niejszych w∏ókien naturalnych,

sztucznych i syntetycznych oraz polimerów,

b) stosuje prawo zachowania masy do prostych

obliczeƒ stechiometrycznych,

c) rol´ bia∏ek, cukrów i t∏uszczów w ˝ywieniu cz∏owieka;

d) zwiàzane ze st´˝eniem procentowym roztworu

i rozpuszczalnoÊcià,

6) zna i rozumie zagro˝enia wynikajàce z niew∏aÊciwego stosowania substancji chemicznych

e) majàce na celu obliczenie sk∏adu zwiàzku chemicznego w procentach masowych;

a) opisuje êród∏a i skutki zanieczyszczeƒ powietrza,

wody i gleby oraz sposoby przeciwdzia∏ania

tym zagro˝eniom,

4) korzysta z ró˝norodnych êróde∏ informacji (uk∏adu

okresowego pierwiastków, tablic chemicznych, tabel, wykresów, rysunków, schematów, tekstów

popularnonaukowych o tematyce chemicznej)

b) okreÊla wp∏yw promieniowania jàdrowego na

organizmy,

c) charakteryzuje skutki dzia∏ania na organizm

ludzki leków, trucizn, alkoholi, narkotyków.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy

1) wykorzystuje posiadanà wiedz´ do

a) okreÊlenia elementarnego sk∏adu atomu,

b) ustalenia liczby pow∏ok elektronowych oraz liczby elektronów walencyjnych na podstawie informacji zawartych w uk∏adzie okresowym pierwiastków,

c) ustala wzór empiryczny na podstawie prawa

sta∏oÊci sk∏adu,

a) odczytuje, uzupe∏nia i analizuje informacje,

b) porównuje i selekcjonuje informacje,

c) przetwarza informacje;

5) planuje typowe eksperymenty i zapisuje obserwacje

a) pozwalajàce na rozró˝nienie roztworów o odczynie kwasowym, zasadowym i oboj´tnym,

b) prowadzàce do otrzymania substancji nierozpuszczalnych na podstawie danych z tablicy

rozpuszczalnoÊci,

c) prowadzàce do okreÊlenia charakteru chemicznego tlenków,

c) okreÊlenia charakteru wiàzania (wiàzanie kowalencyjne i jonowe),

d) prowadzàce do otrzymania tlenków, zasad,

kwasów i soli,

d) przewidywania typowych w∏aÊciwoÊci (aktywnoÊç, metal, niemetal) pierwiastków grup g∏ównych na podstawie ich po∏o˝enia w uk∏adzie

okresowym pierwiastków;

e) pozwalajàce na identyfikacj´ w´glowodorów

nasyconych i nienasyconych (metan, eten,

etyn) oraz najwa˝niejszych cukrów prostych

i z∏o˝onych (glukoza, sacharoza, skrobia);

2) przedstawia i wyjaÊnia zjawiska i procesy chemiczne

a) zapisuje w formie czàsteczkowej i jonowej równania reakcji ilustrujàce typowe w∏aÊciwoÊci

substancji,

6) dokonuje uogólnieƒ, formu∏uje wnioski;

7) pos∏uguje si´ zdobytà wiedzà chemicznà do rozwiàzywania problemów

a) wyjaÊnia zjawiska spotykane w ˝yciu codziennym,

b) zapisuje równania prostych reakcji na podstawie s∏ownego lub graficznego opisu przemiany,

b) dostrzega wp∏yw dzia∏alnoÊci cz∏owieka na Êrodowisko,

c) dobiera wspó∏czynniki stechiometryczne w równaniach reakcji (w formie czàsteczkowej i jonowej), stosujàc prawo zachowania masy i prawo

zachowania ∏adunku,

c) ocenia rol´ chemii w ˝yciu codziennym i w rozwoju cywilizacji.

d) przewiduje produkty reakcji i uzupe∏nia równanie na podstawie znanych reagentów i typu reakcji,

e) klasyfikuje przemiany chemiczne ze wzgl´du na

liczb´ reagentów oraz rodzaj reagentów,

f) dostrzega przemiany chemiczne w Êrodowisku;

3) wykonuje obliczenia chemiczne

a) z zastosowaniem poj´ç: masa atomowa i czàsteczkowa oraz jednostka masy atomowej u,

H. Biologia

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna fakty, rozumie i stosuje poj´cia, prawid∏owoÊci i teorie oraz przedstawia i wyjaÊnia zdarzenia,

zjawiska i procesy dotyczàce nast´pujàcych treÊci

1) struktury organizmu i funkcji, jakim ona s∏u˝y (komórki, tkanki, organy);

2) ró˝nych sposobów pe∏nienia tych samych funkcji

˝yciowych przez organizmy, zale˝nie od warunków Êrodowiska (z podaniem przyk∏adów);

3) budowy i funkcjonowania uk∏adów organizmu

cz∏owieka;

d) potrafi umiejscowiç sytuacje dotyczàce Êrodowiska przyrodniczego w szerszym kontekÊcie;

4) stanu zdrowia i choroby (przyk∏ady chorób zakaênych oraz patologii w dzia∏aniu narzàdów; elementy epidemiologii, profilaktyki i leczenia omawianych chorób);

8) analizuje struktury i funkcjonowanie wybranych

ekosystemów;

5) etapów biologicznego i psychicznego rozwoju

cz∏owieka i potrzeb z nimi zwiàzanych;

9) ocenia zmiany zachodzàce w Êrodowisku przyrodniczym w wyniku oddzia∏ywania cz∏owieka i ich

wp∏yw na jakoÊç ˝ycia i potrafi zaproponowaç

Êrodki zaradcze;

6) informacji dziedzicznej oraz cech organizmu wynikajàcych z wp∏ywu genów i oddzia∏ywaƒ Êrodowiskowych;

10) stosuje wiedz´ biologicznà w ˝yciu.

7) relacji wewnàtrz- i mi´dzygatunkowych w przyrodzie oraz krà˝enia materii i przep∏ywu energii

w ró˝nych uk∏adach przyrodniczych;

I. WIADOMOÂCI

8) dzia∏aƒ cz∏owieka w Êrodowisku przyrodniczym

i ich konsekwencji.

I. Geografia

Zdajàcy zna fakty, rozumie i stosuje poj´cia, prawid∏owoÊci i teorie oraz przedstawia i wyjaÊnia zdarzenia, zjawiska i procesy dotyczàce

1) Ziemi jako cz´Êci wszechÊwiata;

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy

1) stosuje terminy i poj´cia biologiczne

a) czyta ze zrozumieniem teksty, w których wyst´pujà terminy i poj´cia biologiczne (np. w podr´cznikach, w prasie),

b) wybiera i stosuje odpowiednie terminy i poj´cia;

2) ziemi jako Êrodowiska ˝ycia, jej przesz∏oÊci geologicznej i obrazu wspó∏czesnego;

3) interakcji ziemia — cz∏owiek oraz gospodarowania

zasobami naturalnymi ziemi;

4) wspó∏czesnych przemian gospodarczych, spo∏ecznych i politycznych na kontynentach i w wybranych paƒstwach;

5) êróde∏ konfliktów i prób ich rozwiàzywania;

2) formu∏uje hipotezy oraz analizuje i interpretuje

wyniki obserwacji i doÊwiadczeƒ wraz z ocenà ich

wiarygodnoÊci;

6) potencja∏u naturalnego, ludnoÊciowego, gospodarczego i kulturowego Polski;

3) korzysta z ró˝nych êróde∏ informacji, odczytuje informacje przedstawione w formie tekstu, tabeli,

wykresu, rysunku, schematu;

8) problemów integracyjnych na Êwiecie, w Europie

i w Polsce.

4) gromadzi, integruje, opracowuje i interpretuje

wiedz´ z ró˝nych dziedzin niezb´dnà do wyjaÊnienia procesów ˝yciowych, w tym selekcjonuje, porównuje, analizuje, przetwarza oraz interpretuje

informacje, a tak˝e czytelnie prezentuje informacje i wykorzystuje je w praktyce;

5) interpretuje zale˝noÊci mi´dzy budowà i funkcjà

uk∏adów i narzàdów w organizmie cz∏owieka, postrzega funkcjonowanie organizmu ludzkiego jako

integralnej ca∏oÊci;

6) interpretuje zale˝noÊci mi´dzy Êrodowiskiem ˝ycia organizmu a jego budowà i funkcjonowaniem;

7) stosuje zintegrowanà wiedz´ do objaÊniania zjawisk przyrodniczych

7) Polski na tle Europy i Êwiata;

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy

1) stosuje terminy i poj´cia geograficzne

a) czyta ze zrozumieniem teksty, w których wyst´pujà terminy i poj´cia geograficzne,

b) wybiera i stosuje odpowiednie terminy i poj´cia

do opisu obiektów oraz zjawisk i procesów wyst´pujàcych w Êrodowisku geograficznym;

2) lokalizuje wa˝ne obiekty i obszary przyrodnicze

oraz spo∏eczno-ekonomiczne na powierzchni ziemi i wskazuje ich po∏o˝enie na mapach;

a) ∏àczy zdarzenia w ciàgi przemian,

3) odczytuje informacje geograficzne z ró˝nych êróde∏: tekstu, map, planów, tabel, wykresów, rysunków, schematów, fotografii i innych;

b) wskazuje wspó∏czesne zagro˝enia dla zdrowia

cz∏owieka i Êrodowiska przyrodniczego,

4) selekcjonuje, interpretuje, przetwarza i prezentuje

informacje geograficzne;

c) analizuje przyczyny i skutki oraz proponuje sposoby przeciwdzia∏ania wspó∏czesnym zagro˝eniom cywilizacyjnym,

5) okreÊla warunki wyst´powania oraz opisuje przebieg zjawisk i procesów zachodzàcych w Êrodowisku geograficznym;

6) stosuje informacje geograficzne w celu rozwiàzywania zadaƒ praktycznych (np. okreÊla po∏o˝enie

geograficzne obiektów, wykorzystujàc kierunki

geograficzne i wspó∏rz´dne geograficzne);

7) ocenia w kategoriach geograficznych dzia∏alnoÊç

gospodarczà, spo∏ecznà i politycznà ludzi;

8) przewiduje zmiany w Êrodowisku geograficznym

spowodowane czynnikami naturalnymi lub dzia∏alnoÊcià cz∏owieka.

J. Informatyka

Poz. 1309

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy potrafi

1) pos∏ugiwaç si´ komputerem i korzystaç z us∏ug

systemu komputerowego;

2) stosowaç komputer jako narz´dzie dost´pu do

rozproszonych êróde∏ informacji i komunikowania

na odleg∏oÊç;

3) rozwiàzywaç problemy za pomocà programów

u˝ytkowych

I. WIADOMOÂCI

a) redagowaç tekst i tworzyç rysunki za pomocà

komputera,

Zdajàcy zna

b) tworzyç dokumenty zawierajàce tekst, grafik´

i tabel´,

1) podstawowe elementy komputera i ich funkcje;

c) wykorzystywaç arkusz kalkulacyjny do rozwiàzywania zadaƒ z codziennego ˝ycia,

2) zasady bezpiecznej pracy ze sprz´tem komputerowym;

d) korzystaç z multimedialnych êróde∏ informacji,

3) podstawowe zasady pracy w sieci lokalnej i globalnej;

e) wyszukiwaç i zapisywaç informacje w jednotabelowej bazie danych;

4) formy reprezentowania i przetwarzania informacji;

4) rozwiàzywaç problemy w postaci algorytmicznej;

5) podstawowe us∏ugi systemu operacyjnego;

5) rozwiàzywaç za pomocà komputera typowe i codzienne problemy;

6) spo∏eczne, etyczne i ekonomiczne aspekty rozwoju informatyki.

6) dokonywaç symulacji prostych zjawisk za pomocà

komputera.

Za∏àcznik nr 3

STANDARDY WYMAGA¡ B¢DÑCE PODSTAWÑ PRZEPROWADZANIA EGZAMINÓW EKSTERNISTYCZNYCH

z zakresu liceum ogólnokszta∏càcego dla doros∏ych

A. J´zyk polski

I. WIADOMOÂCI

1. J´zyk

Zdajàcy

1) odnoÊnie do j´zyka jako zjawiska znakowego

c) zna poj´cie zwiàzek frazeologiczny,

d) zna zasady klasyfikacji zwiàzków frazeologicznych,

e) rozumie przenoÊne znaczenie zwiàzków frazeologicznych,

f) rozumie poj´cia: synonim, antonim,

a) rozumie poj´cie znak oraz podstawowà klasyfikacj´ znaków (znaki naturalne, konwencjonalne),

g) rozumie poj´cie homonim,

b) zna podstawowe funkcje znaku j´zykowego

komunikowanie, ekspresja, impresja,

i) zna poj´cia: elipsa, inwersja;

c) rozumie j´zyk jako system znaków,

d) zna uwarunkowania mówionej i pisanej odmiany j´zyka;

2) odnoÊnie do budowy j´zyka

a) zna sposoby wzbogacania zasobu leksykalnego (konstrukcje s∏owotwórcze, neologizmy, zapo˝yczenia),

b) rozumie poj´cia: neologizm s∏owotwórczy

i znaczeniowy, internacjonalizm,

h) zna zasady budowy wypowiedzeƒ,

3) odnoÊnie do zasad wypowiedzi j´zykowej

a) rozumie regu∏y j´zykowe dotyczàce wypowiedzi monologowych i dialogowych,

b) zna podstawowe typy i formy pozaliterackich

wypowiedzi j´zykowych,

c) zna poj´cia zwiàzane z wartoÊciowaniem wypowiedzi j´zykowych: norma, b∏àd j´zykowy,

prawdziwoÊç — fa∏szywoÊç, szczeroÊç —

k∏amstwo;

4) odnoÊnie do zasad retorycznego u˝ycia j´zyka

Poz. 1309

2) odnoÊnie do tradycji literackich

a) zna retoryczne Êrodki perswazji i ekspresji,

a) rozumie poj´cie tradycja literacka,

b) rozumie zasady stosownoÊci i skutecznoÊci

retorycznej;

b) zna podstawowe nawiàzania do êróde∏ kultury Êródziemnomorskiej,

5) odnoÊnie do miejsca j´zyka w spo∏eczeƒstwie

a) zna pochodzenie i rozwój j´zyka,

b) zna poj´cia: wspólnota j´zykowa, j´zyk pras∏owiaƒski, j´zyk praindoeuropejski,

c) rozumie zjawisko spo∏ecznego i terytorialnego zró˝nicowania j´zyka,

d) zna poj´cia: dialekt, gwara, ˝argon;

6) odnoÊnie do stylowych odmian j´zyka

a) zna poj´cia: styl indywidualny i funkcjonalny

(styl potoczny, artystyczny, publicystyczny,

naukowy),

b) rozumie poj´cie stylizacja,

c) zna podstawowe typy stylizacji (archaizacja,

stylizacja potoczna, gwarowa),

d) rozumie zasady stylowej stosownoÊci wypowiedzi wobec sytuacji komunikacyjnej,

e) zna poj´cia: j´zyki specjalistyczne i terminologia.

2. Literatura

Zdajàcy

1) odnoÊnie do dzie∏a literackiego i poj´cia kultury

a) rozumie istot´ wyró˝ników dzie∏a literackiego (fikcyjnoÊç, specyficznà struktur´, organizacj´ j´zyka, odniesienia do tradycji),

b) zna podstawowe poj´cia z poetyki

— tropy stylistyczne (epitet, oksymoron, porównanie, metafora, personifikacja, peryfraza, hiperbola, alegoria, symbol),

— sk∏adniowe Êrodki stylistyczne (inwersja,

elipsa, paralelizm sk∏adniowy, powtórzenie, anafora, epifora, antyteza, pytanie retoryczne, wykrzyknienie, apostrofa),

— poj´cia zwiàzane z lirykà (podmiot liryczny, sytuacja liryczna, monolog liryczny, liryka poÊrednia i bezpoÊrednia),

— poj´cia zwiàzane z epikà (Êwiat przedstawiony, czas i przestrzeƒ, fabu∏a, akcja, wàtek, bohater, narracja, kompozycja: otwarta, zamkni´ta, ramowa),

— poj´cia zwiàzane z dramatem (didaskalia,

tekst g∏ówny, osoby dramatu, dialog, monolog, akcja, zwrot akcji, punkt kulminacyjny),

c) zna poj´cia: kultura masowa, kultura elitarna,

popkultura, kultura wysoka,

d) zna poj´cia: arcydzie∏o i kicz,

e) zna przyk∏ady Êwiadomego wykorzystania kiczu w kulturze wysokiej;

c) zna kanon literatury polskiej i obcej,

d) zna tradycje literackie: staropolskà i oÊwieceniowà, romantycznà i pozytywistycznà, m∏odopolskà i awangardowà;

3) odnoÊnie do procesu historycznoliterackiego

a) rozumie poj´cie proces historycznoliteracki,

b) zna rodzaje i podstawowe gatunki literackie,

c) rozumie zjawisko synkretyzmu rodzajowego,

d) rozumie poj´cie konwencja literacka,

e) zna konwencje literackie i typowe dla nich

Êrodki,

f) rozumie poj´cia: nowatorstwo, tradycjonalizm,

g) zna konteksty utworu: biograficzne i historyczne,

h) rozumie poj´cie pràd artystyczny,

i) zna pràdy i kierunki artystyczne: humanizm,

konceptyzm, klasycyzm, sentymentalizm, romantyzm, realizm, naturalizm, symbolizm,

ekspresjonizm, impresjonizm, futuryzm,

awangardyzm w sztuce XX wieku,

j) zna nast´pstwo epok w porzàdku chronologicznym,

k) zna ramy czasowe i podstawy kulturowe

epok;

4) odnoÊnie do tematów, motywów i wàtków

a) rozumie poj´cia: motyw, wàtek,

b) zna podstawowe tematy, motywy i wàtki

— wywodzàce si´ z antyku grecko-rzymskiego (np.: labirynt, Arkadia, motyw nieÊmiertelnej s∏awy poetyckiej, motyw prometejski, w´drówka),

— pochodzàce z Biblii (np.: Bóg, ogród, piek∏o, raj, apokalipsa, sàd ostateczny, dobro

i z∏o, marnoÊç nad marnoÊciami),

c) zna podstawowe tematy, motywy i wàtki charakterystyczne dla

— Êredniowiecza (np.: taniec Êmierci, motyw

franciszkaƒski, kult maryjny),

— renesansu (np.: dom, Êwiat — teatr, cz∏owiek — marionetka, ojczyzna, szcz´Êcie,

cnota, kultura ziemiaƒska),

— baroku (np.: przemijanie, mi∏oÊç, sarmatyzm),

— oÊwiecenia (np.: natura a cywilizacja, utopia, podró˝, troska obywatelska),

— romantyzmu (np.: poeta jako wieszcz, mi∏oÊç, ma∏a ojczyzna, walka narodowowyzwoleƒcza, m∏odoÊç, bunt, ludowoÊç,

orientalizm, mesjanizm, historyzm),

— pozytywizmu (np.: miasto, kult pracy

i nauki, utylitaryzm, emancypacja kobiet,

asymilacja ˚ydów),

— M∏odej Polski (np.: kult sztuki i artysty, ludomania, dekadentyzm, erotyzm, fascynacja górami),

— dwudziestolecia mi´dzywojennego (np.

katastrofizm, witalizm, miasto — masa —

maszyna, odzyskanie niepodleg∏oÊci),

— wspó∏czesnoÊci (np.: antyutopia, totalitaryzm, egzystencjalizm, Holocaust);

5) odnoÊnie do wartoÊci oraz kategorii estetycznych i filozoficznych

a) zna podstawowe wartoÊci o uniwersalnym

wymiarze,

b) rozumie poj´cia: sacrum i profanum,

c) zna podstawowe poj´cia z etyki spo∏ecznej,

d) zna podstawowe kategorie estetyczne; definiuje poj´cia: komizm, tragizm, ironia, patos.

3. Redagowanie tekstów

Zdajàcy zna

1) zasady poprawnoÊci j´zykowej;

2) zasady stosownoÊci stylu;

3) zasady komponowania wypowiedzi;

4) podstawowe formy u˝ytkowe;

5) podstawowe formy gatunkowe szkolnych wypowiedzi.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

1. J´zyk

Zdajàcy

1) odnoÊnie do j´zyka jako zjawiska znakowego

Poz. 1309

c) podaje przyk∏ady internacjonalizmów i uzasadnia ich stosowanie,

d) wskazuje przyk∏ady dawnych i wspó∏czesnych zapo˝yczeƒ w polszczyênie,

e) zamienia wyrazy obce na rodzime stosownie do kontekstu,

f) u˝ywa frazeologizmów we w∏aÊciwych kontekstach znaczeniowych,

g) klasyfikuje zwiàzki frazeologiczne ze wzgl´du na ich ∏àczliwoÊç (sta∏e, luêne), form´

(frazy, zwroty, wyra˝enia) oraz pochodzenie

(biblijne, mitologiczne, literackie, potoczne),

h) dostrzega ró˝nic´ mi´dzy celowym przekszta∏ceniem

zwiàzku

frazeologicznego

w poezji a niezamierzonym b∏´dem frazeologicznym,

i) rozpoznaje oraz stosuje synonimy i antonimy,

j) wskazuje homonimy i podaje ich znaczenia,

k) odró˝nia zdania od równowa˝ników zdaƒ,

l) przekszta∏ca sk∏adniowo wypowiedzenia

(np. zdania wspó∏rz´dne na podrz´dnie z∏o˝one, równowa˝niki zdaƒ na zdania),

m) rozpoznaje w wypowiedziach elips´ i inwersj´;

3) odnoÊnie do zasad wypowiedzi j´zykowej

a) odró˝nia monolog od dialogu, zapisuje wypowiedzi poprawnie pod wzgl´dem graficznym,

b) rozpoznaje charakterystyczne cechy tekstów

popularnonaukowych

(artyku∏,

referat)

i publicystycznych (informacja, komentarz,

felieton, reporta˝),

c) pos∏uguje si´ poj´ciami: norma j´zykowa

i b∏àd j´zykowy,

a) rozró˝nia znaki naturalne i konwencjonalne,

d) rozpoznaje w tekstach ró˝ne typy b∏´dów

i dokonuje ich korekty,

b) okreÊla znaczenie poj´ç: nadawca, odbiorca,

komunikat, kod, kontekst w wypowiedzi j´zykowej,

e) odró˝nia zdania zawierajàce opinie od zdaƒ

mówiàcych o faktach,

c) rozpoznaje dominujàcà funkcj´ j´zykowà

w tekÊcie,

f) okreÊla intencje wypowiedzi;

4) odnoÊnie do retorycznego u˝ycia j´zyka

d) okreÊla cechy j´zykowe wypowiedzi impresywnych, ekspresywnych, poetyckich, informacyjnych,

a) dostrzega w analizowanych tekstach Êrodki

retoryczne s∏u˝àce perswazji i ekspresji,

e) okreÊla funkcje s∏ownictwa i zasad gramatyki

w systemie j´zyka,

c) ocenia skutecznoÊç retorycznà analizowanych tekstów;

f) dostrzega ró˝nice w j´zyku i kompozycji mi´dzy tekstem mówionym i pisanym;

5) odnoÊnie do miejsca j´zyka w spo∏eczeƒstwie

2) odnoÊnie do budowy j´zyka

a) dostrzega zale˝noÊç zmian w j´zyku od rzeczywistoÊci pozaj´zykowej (np. technicznej,

spo∏ecznej, kulturowej),

b) wyró˝nia neologizmy s∏owotwórcze i znaczeniowe,

b) rozpoznaje zjawisko manipulacji j´zykowej,

a) okreÊla pochodzenie j´zyka polskiego, operujàc poj´ciami: wspólnota j´zykowa, j´zyk pras∏owiaƒski, j´zyk praindoeuropejski,

b) rozpoznaje w tekÊcie elementy gwar terytorialnych, zawodowych i Êrodowiskowych,

c) pos∏uguje si´ poj´ciami: dialekt, gwara, ˝argon;

6) odnoÊnie do stylowych odmian j´zyka

a) rozpoznaje i charakteryzuje poszczególne style funkcjonalne pod wzgl´dem zastosowanych Êrodków wyrazu, typowego s∏ownictwa, konstrukcji sk∏adniowych, form gramatycznych,

b) stosuje poj´cie stylizacja,

c) rozpoznaje w tekstach i charakteryzuje podstawowe typy stylizacji,

d) okreÊla funkcje zabiegu stylizacji w dziele literackim,

e) rozpoznaje charakterystyczne cechy j´zykowe wypowiedzi oficjalnych i nieoficjalnych,

f) dostrzega w tekstach s∏ownictwo specjalistyczne i terminologi´ w∏aÊciwà dla ró˝nych

dziedzin nauki.

2. Literatura

Zdajàcy

1) odnoÊnie do dzie∏a literackiego i poj´cia kultury

a) dostrzega odmiennoÊç wypowiedzi literackiej od innych wypowiedzi j´zykowych (np.

publicystycznych, naukowych),

b) stosuje w funkcjonalny sposób poj´cia z poetyki w analizie i interpretacji utworów literackich,

c) pos∏uguje si´ poj´ciami: kultura masowa,

popkultura, kultura elitarna, kultura wysoka,

d) rozpoznaje intencje nadawców kultury wysokiej i kultury masowej,

Poz. 1309

d) podaje i interpretuje przyk∏ady ró˝nego stosunku do tradycji literackiej (polemika, dialog, nawiàzanie, kontynuacja, odrzucenie),

e) rozpoznaje i wskazuje przyk∏ady ró˝nych sposobów nawiàzaƒ (np. aluzja literacka, parafraza, parodia);

3) odnoÊnie do procesu historycznoliterackiego

a) stosuje poj´cie proces historycznoliteracki,

b) okreÊla rodzajowe wyró˝niki utworu (liryczne, epickie i dramatyczne),

c) rozpoznaje cechy podstawowych gatunków

literackich,

d) rozpoznaje gatunki mieszane (np. ballada),

e) rozpoznaje i charakteryzuje konwencje literackie w dzie∏ach literackich,

f) dostrzega elementy konwencji literackiej

(np. typowe gatunki, Êrodki artystyczne,

styl),

g) dostrzega nowatorstwo i tradycjonalizm

dzie∏ literackich,

h) wykorzystuje w interpretacji dzie∏ literackich

konteksty biograficzne,

i) wyjaÊnia powiàzania czytanych utworów

z historià (zw∏aszcza Polski i Europy),

j) pos∏uguje si´ poj´ciem pràd artystyczny,

k) rozpoznaje i okreÊla w utworach wartoÊci

charakterystyczne dla epok, w których powsta∏y,

e) wskazuje ró˝ne kr´gi odbiorców kultury wysokiej i kultury masowej,

l) rozpoznaje przybli˝ony czas powstania

utworów na podstawie obrazu kultury materialnej, obyczaju, konwencji, stylu, j´zyka,

f) rozpoznaje Êrodki i sposoby przekazu charakterystyczne dla obiegów kultury wysokiej

i kultury masowej,

m) dostrzega w dzie∏ach wartoÊci charakterystyczne dla poszczególnych epok i pràdów;

g) wskazuje cechy dzie∏a sztuki Êwiadczàce o jego wybitnoÊci,

4) odnoÊnie do tematów, motywów i wàtków

a) stosuje poj´cia: motyw, wàtek,

h) odró˝nia osobiste opinie od sàdów ponadindywidualnych, utrwalonych w tradycji i krytyce,

b) rozpoznaje i interpretuje tematy, motywy

i wàtki wywodzàce si´ ze êróde∏ kultury Êródziemnomorskiej,

i) podaje przyk∏ady Êwiadomego wykorzystania kiczu w kulturze wysokiej i okreÊla jego

funkcje;

c) rozpoznaje i interpretuje tematy, motywy

i wàtki charakterystyczne dla poszczególnych

epok;

2) odnoÊnie do tradycji literackiej

a) stosuje poj´cie tradycja literacka,

b) rozpoznaje konteksty antyku grecko-rzymskiego i interpretuje nawiàzania do mitów,

poglàdów filozoficznych (stoicyzm, epikureizm, platonizm), twórczoÊci Horacego, a tak˝e odniesienia do tragizmu jako kategorii estetycznej,

c) rozpoznaje i interpretuje konteksty biblijne

nawiàzania do gatunków literackich, stylu biblijnego, archetypów, motywów, symboli

oraz odniesienia do wartoÊci kultury chrzeÊcijaƒskiej,

5) odnoÊnie do wartoÊci, kategorii estetycznych

i filozoficznych

a) wskazuje w tekstach i interpretuje odwo∏ania

do uniwersalnych wartoÊci (np. pi´kno,

prawda, dobro),

b) okreÊla hierarchi´ wartoÊci przedstawionych

w dzie∏ach literackich,

c) pos∏uguje si´ poj´ciami: sacrum i profanum

oraz dostrzega obecnoÊç tych kategorii w tekstach kultury,

d) interpretuje wymow´ ideowà dzie∏ odwo∏ujàcych si´ do sfery sacrum i profanum,

e) dostrzega w dzie∏ach i interpretuje odwo∏ania

do sprawiedliwoÊci, wolnoÊci, odpowiedzialnoÊci, tolerancji,

f) rozpoznaje ró˝ne formy komizmu (s∏owny,

sytuacyjny, komizm postaci) i okreÊla ich

funkcje w analizowanych tekstach,

g) okreÊla tragizm jako kategori´ Êwiatopoglàdowà i estetycznà,

h) rozpoznaje w dzie∏ach ironi´ i patos.

3. Redagowanie tekstów

Zdajàcy

1) pos∏uguje si´ polszczyznà w odmianie pisanej

(zachowuje poprawnoÊç sk∏adniowà, frazeologicznà, fleksyjnà, leksykalnà);

2) stosuje styl adekwatny wobec odbiorcy, celu

i okolicznoÊci wypowiedzi;

3) tworzy teksty spójne pod wzgl´dem kompozycyjnym (stosuje wskaêniki zespolenia);

Poz. 1309

Do trupa, Cuda mi∏oÊci; Daniel Naborowski —

KrótkoÊç ˝ywota; Zbigniew Morsztyn — Treny

˝a∏osne Apollona z Muzami; Wac∏aw Potocki

— Nierzàdem Polska stoi);

6) Ignacy Krasicki — satyry: Do króla, Âwiat zepsuty, Pijaƒstwo, liryki: Hymn do mi∏oÊci Ojczyzny;

7) Stanis∏aw Staszic — Przestrogi dla Polski —

fragmenty: rozdzia∏ 4 — Wniosek dalszy i rozdzia∏ 6 — Wniosek wzgl´dem prawodawstwa;

8) Adam Mickiewicz — Konrad Wallenrod, Dziady

cz. III, Pan Tadeusz;

9) dramat romantyczny: Juliusz S∏owacki — Kordian; Zygmunt Krasiƒski — Nie-Boska komedia

— wybrane sceny: cz´Êç I, cz´Êç III (scena

w obozie rewolucji), cz´Êç IV (scena w obozie

arystokracji i scena fina∏owa);

10) wybór poezji romantycznej, w tym

4) uk∏ada plany i konspekty, nadaje tytu∏y i Êródtytu∏y;

a) Adam Mickiewicz — Oda do m∏odoÊci, z Sonetów krymskich: Bakczysaraj, Ajudah, Czatyrdah, ballady: RomantycznoÊç, Âwiteê,

5) przekszta∏ca tekst w∏asny i cudzy: streszcza,

skraca, rozwija, cytuje;

b) Juliusz S∏owacki — Hymn (Smutno mi, Bo˝e), Grób Agamemnona,

6) redaguje ˝yciorys, list intencyjny i motywacyjny;

c) Cyprian Kamil Norwid — Pielgrzym, Fortepian Szopena, CoÊ ty Atenom zrobi∏, Sokratesie, Bema pami´ci ˝a∏obny rapsod;

7) w korespondencji stosuje zwroty adresatywne,

etykiet´ j´zykowà;

8) redaguje zgodnie z wymaganiami gatunkowymi szkolne formy wypowiedzi: streszczenie,

charakterystyk´, rozprawk´, recenzj´, interpretacj´ utworu lub jego fragmentu, interpretacj´

porównawczà.

11) wybór poezji m∏odopolskiej, w tym

a) Kazimierz Przerwa-Tetmajer — Koniec wieku XIX, Hymn do Nirwany, Evviva l’arte,

b) Leopold Staff — Deszcz jesienny, Kowal,

c) Jan Kasprowicz — Z cha∏upy, Dies irae,

Przeprosiny Boga;

LEKTURA

12) Boles∏aw Prus — Lalka;

1. Literatura polska

13) Eliza Orzeszkowa — Nad Niemnem;

1) konteksty biblijne, antyczne i inne kontynuacje

i nawiàzania;

14) Henryk Sienkiewicz — Quo vadis, Potop;

2) Bogurodzica w kontekÊcie poezji Êredniowiecznej;

16) W∏adys∏aw Stanis∏aw Reymont — Ch∏opi

(tom 1: Jesieƒ);

3) Jan Kochanowski — pieÊni: z Ksiàg pierwszych: Pieʃ IX (Chcemy sobie byç radzi?),

Pieʃ XX (Mi∏o szaleç, kiedy czas po temu...);

z Ksiàg wtórych: Pieʃ V (Wieczna sromota

i nienagrodzona szkoda...), Pieʃ IX (Nie porzucaj nadzieje...), Pieʃ XII (Nie masz i po drugi

raz nie masz wàtpliwoÊci...), Pieʃ XIV (Wy,

którzy pospolità rzeczà w∏adacie...), Pieʃ XIX

(Jest kto, co by wzgardziwszy te doczesne rzeczy...), Pieʃ XXV (Czego chcesz od nas, Panie...), treny (wybór: Tren I, V, VI, IX, X, XI, XIX);

17) Stefan ˚eromski — Ludzie bezdomni, PrzedwioÊnie;

4) Piotr Skarga — Kazania sejmowe: Kazanie II

— O mi∏oÊci ku ojczyênie;

23) Tadeusz Borowski — wybrane opowiadania

Prosz´ paƒstwa do gazu, U nas w Auschwitzu;

5) poezja baroku (wybór: Miko∏aj S´p Szarzyƒski

— O wojnie naszej, którà wiedziemy z szatanem, Êwiatem i cia∏em; Andrzej Morsztyn —

24) Gustaw Herling-Grudziƒski — Inny Êwiat;

15) Stanis∏aw Wyspiaƒski — Wesele;

18) Maria Dàbrowska — Noce i dnie;

19) Bruno Schulz — Sklepy cynamonowe: opowiadanie tytu∏owe, Ulica Krokodyli;

20) Zofia Na∏kowska — Granica;

21) S∏awomir Mro˝ek — Tango;

22) Zofia Kossak-Szczucka — Po˝oga;

25) Witold Gombrowicz — Ferdydurke;

26) wybór poezji polskiej XX w., w tym

B. Historia

a) Boles∏aw LeÊmian — Dusio∏ek, W malinowym chruÊniaku, Dziewczyna, Pi∏a,

I. WIADOMOÂCI

b) Leopold Staff — Sonet szalony, Nike z Samotraki, Odys,

Zdajàcy zna

c) Julian Tuwim — Rzecz Czarnoleska, Mieszkaƒcy, Dziesi´ciolecie, ProÊba o piosenk´,

1) ró˝ne êród∏a wiedzy historycznej;

d) Maria Pawlikowska-Jasnorzewska — Mi∏oÊç, Z∏ote myÊli kobiety,

e) Czes∏aw Mi∏osz — Oeconomia divina, Campo di Fiori, Piosenka o koƒcu Êwiata, Unde

malum;

2) terminologi´ historycznà;

3) nast´pujàce wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne w ramach epok historycznych i dziejów najnowszych

a) staro˝ytnoÊç

f) Krzysztof Kamil Baczyƒski — Historia, Pokolenie (Wiatr drzewa spienia),

— osiàgni´cia cywilizacji staro˝ytnego Wschodu i Êwiata Êródziemnomorskiego,

g) Tadeusz Ró˝ewicz — Ocalony, Lament, Bez,

Walentynki, Unde malum, Totentanz —

wierszyk barokowy,

— cywilizacja grecko-rzymska

i Imperium Romanum,

h) Zbigniew Herbert — Apollo i Marsjasz, Kamyk, Przes∏anie Pana Cogito, Pan Cogito

o cnocie, Brewiarz — Panie, wiem, ˝e dni

moje sà policzone,

i) Miron Bia∏oszewski — Wywiad, Karuzela

z Madonnami, Ja stró˝ latarnik nadaj´

z mrówkowca, Stepy amerykaƒskie,

j) Wis∏awa Szymborska — Streszczenie, Rozmowa z kamieniem, RadoÊç pisania, Sto pociech, Urodziny, Portret kobiecy, ˚ycie na

poczekaniu, O Êmierci bez przesady, Pisanie

˝yciorysu, Kot w pustym mieszkaniu,

k) Stanis∏aw Baraƒczak — Po∏udnie, Widokówka z tego Êwiata, Prosty cz∏owiek móg∏by, do

licha, zdecydowaç si´ wreszcie, kim jest,

l) ks. Jan Twardowski — Rachunek sumienia,

Który, Oda do rozpaczy, Âwiat, O mi∏oÊci bez

serca;

27) wybrane fragmenty prozy dokumentalnej

i eseistycznej: Ryszard KapuÊciƒski — Cesarz;

Jan Pawe∏ II — Pami´ç i to˝samoÊç; kardyna∏

Stefan Wyszyƒski — Zapiski wi´zienne;

28) teksty kultury (teksty prasowe).

2. Literatura powszechna

1) Sofokles — Król Edyp;

2) Horacy — wybór pieÊni: Do Taliarcha, Do Apollona, Wybudowa∏em pomnik;

3) William Szekspir — Makbet;

polis

grecka

— poczàtki i rozwój chrzeÊcijaƒstwa,

b) Êredniowiecze

— dwa kr´gi cywilizacji chrzeÊcijaƒskiej w Êredniowieczu — cywilizacja Europy Zachodniej

i Bizancjum,

— powstanie i ekspansja islamu,

— idee uniwersalizmu papieskiego i cesarskiego a monarchie Êredniowiecznej Europy,

— feudalizm jako ustrój spo∏eczno-polityczny

i gospodarczy,

— Polska Piastów i przemiany polskiej ÊwiadomoÊci narodowej w X—XIV w.,

— unia Polski z Wielkim Ksi´stwem Litewskim,

— Êredniowieczna jednoÊç i ró˝norodnoÊç kultury Europy,

c) nowo˝ytnoÊç

— humanizm i renesans,

— wielkie odkrycia geograficzne, ekspansja

Europejczyków na inne kontynenty i podzia∏

Êwiata,

— reformacja i kontrreformacja,

— przewrót oÊwieceniowy,

— przemiany gospodarcze i spo∏eczne w nowo˝ytnej Europie oraz miejsce Polski w tych

przemianach,

— ustroje polityczne nowo˝ytnej Europy,

4) Molier — Âwi´toszek;

— najwi´ksze konflikty polityczne epoki i ich

konsekwencje dla losów Europy,

5) Johann Wolfgang von Goethe — Cierpienia

m∏odego Wertera;

— rewolucja amerykaƒska i Wielka Rewolucja

Francuska,

6) Daniel Defoe — Robinson Crusoe;

— epoka napoleoƒska w dziejach Europy,

7) Fiodor Dostojewski — Zbrodnia i kara;

— Rzeczpospolita Obojga Narodów — ustrój,

gospodarka, problemy polityki wewn´trznej

i po∏o˝enie mi´dzynarodowe,

8) Joseph Conrad — Lord Jim;

9) Clive Staples Lewis — Listy starego diab∏a do

m∏odego;

10) George Orwell — Folwark zwierz´cy.

— kultura szlachecka i wk∏ad Polaków do kultury europejskiej, z uwzgl´dnieniem demokracji szlacheckiej, tolerancji religijnej i nauki,

d) wiek XIX

— dziedzictwo oÊwiecenia, Wielkiej Rewolucji

Francuskiej i epoki napoleoƒskiej w dziejach

Europy w XIX w.,

— rewolucja przemys∏owa i jej nast´pstwa,

— koncepcje polityczno-spo∏eczne i ideologie

XIX w.,

— przemiany polityczne w paƒstwach europejskich, Stanach Zjednoczonych i Japonii,

— mapa polityczna XIX-wiecznej Europy i Êwiata,

Poz. 1309

— przemiany polityczne, gospodarcze i spo∏eczne w Polsce po II wojnie Êwiatowej na tle

przemian w innych paƒstwach socjalistycznych — kryzysy w∏adzy, protesty spo∏eczne,

rola „SolidarnoÊci”, powstanie III Rzeczypospolitej,

— kultura w s∏u˝bie w∏adzy ludowej, polska kultura niezale˝na i emigracyjna po II wojnie

Êwiatowej;

4) wydarzenia i zjawiska wa˝ne dla polskiego dziedzictwa narodowego oraz wk∏ad Polski i Polaków

do kultury europejskiej i Êwiatowej.

— przeobra˝enia gospodarczo-spo∏eczne w trzech

zaborach,

II. UMIEJ¢TNOÂCI

— sytuacja Polaków w trzech zaborach i postawy Polaków wobec zaborców,

Zdajàcy potrafi

— programy polskich partii politycznych i ich

realizacja,

1) korzystaç z ró˝nych êróde∏ wiedzy historycznej,

w tym

— rola kultury polskiej w utrzymaniu to˝samoÊci narodowej w czasach rozbiorów,

e) wiek XX

— przyczyny i nast´pstwa I wojny Êwiatowej,

— rewolucje w Rosji i ich konsekwencje,

— g∏ówne problemy gospodarcze w okresie

mi´dzywojennym,

— systemy polityczne i ich przemiany w dwudziestoleciu mi´dzywojennym (demokracja,

autorytaryzm, totalitaryzm),

— stosunki mi´dzynarodowe w latach 1919—1939

i zmiany w uk∏adzie si∏ politycznych na Êwiecie w tym okresie,

— II wojna Êwiatowa — geneza, prze∏omowe

wydarzenia, Holocaust oraz skutki polityczne,

gospodarcze i spo∏eczne,

— uk∏ad si∏ politycznych w Europie po II wojnie

Êwiatowej — dwa bloki militarno-polityczne

i zimna wojna, procesy integracyjne w Europie Zachodniej, Zwiàzek Socjalistycznych Republik Radzieckich i kraje demokracji ludowej,

— konflikty na Êwiecie po II wojnie Êwiatowej,

— dekolonizacja,

— problemy polityczne, gospodarcze i spo∏eczne Êwiata u schy∏ku XX w.,

— zjawiska w kulturze XX w. — rewolucja

naukowa, techniczna, demokratyzacja kultury, przemiany w KoÊciele katolickim,

— sprawa polska w I wojnie Êwiatowej,

— kszta∏towanie si´ odrodzonego paƒstwa polskiego,

— przemiany ustrojowe, gospodarcze i spo∏eczne w II Rzeczypospolitej oraz osiàgni´cia

w zakresie kultury,

— losy Polaków w latach 1939—1945,

— sprawa polska w II wojnie Êwiatowej,

a) wyszukiwaç i odczytywaç informacje,

b) zestawiaç informacje pochodzàce z ró˝nych êróde∏,

c) porównywaç informacje pochodzàce z ró˝nych

êróde∏,

d) oceniaç przydatnoÊç êród∏a do opisania i wyjaÊniania problemu historycznego;

2) pos∏ugiwaç si´ terminologià historycznà;

3) opisywaç i wyjaÊniaç wydarzenia, zjawiska i procesy historyczne, w tym

a) umiejscowiç w czasie i przestrzeni wydarzenia,

zjawiska i procesy historyczne,

b) wskazaç przyczyny (bezpoÊrednie i poÊrednie)

oraz nast´pstwa (krótko- i d∏ugofalowe) wydarzeƒ, zjawisk i procesów historycznych,

c) okreÊliç znaczenie wydarzeƒ, zjawisk i procesów

historycznych,

d) dokonaç selekcji informacji w przedstawianiu

wydarzeƒ, zjawisk i procesów historycznych,

e) ukazaç dynamik´ ró˝norodnych przemian

w dziejach politycznych, gospodarczych, spo∏ecznych i w zakresie kultury,

f) wskazaç cechy charakterystyczne epok historycznych,

g) wskazaç zale˝noÊci mi´dzy wydarzeniami, zjawiskami i procesami historycznymi,

h) wskazaç ró˝ne aspekty zjawisk i procesów historycznych oraz dostrzec ich wzajemne uwarunkowania,

i) wskazaç podobieƒstwa i ró˝nice mi´dzy zjawiskami i procesami historycznymi,

j) ∏àczyç histori´ regionalnà oraz histori´ Polski

z dziejami Europy i Êwiata;

4) dokonywaç syntezy swojej wiedzy, w tym

a) samodzielnie zaprezentowaç zagadnienia historyczne,

Poz. 1309

— prawa cz∏owieka — êród∏a, dokumenty. Procedury ochrony praw cz∏owieka,

— etyka zawodowa,

historii

d) aktualne zagadnienia wspó∏czesnego Êwiata

i Polski

c) formu∏owaç wnioski i oceny oraz uzasadniaç

swoje stanowisko.

— integracja europejska, Polska w Europie,

funkcjonowanie Unii Europejskiej,

b) dostrzec ró˝norodne interpretacje

i wskazaç ich przyczyny,

C. Wiedza o spo∏eczeƒstwie

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

1) podstawowe êród∏a informacji o ˝yciu spo∏ecznym

i politycznym (w tym podstawowe postanowienia

Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej);

2) terminologi´, wydarzenia, zjawiska i procesy w ramach nast´pujàcych obszarów

a) spo∏eczeƒstwo

— struktura ˝ycia spo∏ecznego,

— prawid∏owoÊci ˝ycia spo∏ecznego,

— konflikty spo∏eczne, harmonia spo∏eczna,

— spo∏eczeƒstwo obywatelskie,

— bezpieczeƒstwo mi´dzynarodowe, systemy

ochrony,

— konflikty i problemy wspó∏czesnego Êwiata.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy potrafi

1) korzystaç z ró˝nych êróde∏ informacji, w tym

a) czytaç ze zrozumieniem êród∏a normatywne,

b) wyszukiwaç i odczytywaç informacje,

c) porównywaç i zestawiaç informacje pochodzàce z ró˝nych êróde∏ i wnioskowaç na ich podstawie,

d) interpretowaç informacje pochodzàce z ró˝nych

êróde∏ (tekst êród∏owy, fotografia, rysunek, tabela, wykres, mapa);

— spo∏eczeƒstwo polskie we wspó∏czesnym

Êwiecie i jego problemy,

2) pos∏ugiwaç si´ w∏aÊciwà terminologià;

— formy ˝ycia publicznego,

3) wype∏niaç druki urz´dowe i sporzàdzaç pisma;

b) polityka

— paƒstwo, geneza, funkcje paƒstwa,

— demokracja: podstawowe zasady, antyczne

i chrzeÊcijaƒskie korzenie demokracji,

4) opisywaç i wyjaÊniaç wydarzenia i procesy zachodzàce we wspó∏czesnym Êwiecie, w tym

a) dokonywaç selekcji i hierarchizacji faktów,

— wspó∏czesne doktryny polityczne,

b) zestawiaç ró˝ne fakty i informacje i wnioskowaç

na ich podstawie,

— obywatel a w∏adza w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych,

c) lokalizowaç wa˝ne wydarzenia i postaci ˝ycia

publicznego w czasie i w przestrzeni,

— prawa i obowiàzki obywatela, kultura polityczna,

d) odró˝niaç informacje o faktach od opinii,

— zasady etyczne uczestnictwa obywateli w ˝yciu publicznym,

e) wskazywaç zwiàzki przyczynowo-skutkowe

i wyjaÊniaç ich historyczny, spo∏eczny i polityczny kontekst,

— ustrój paƒstwowy Rzeczypospolitej Polskiej,

organy w∏adzy i ich kompetencje,

— obowiàzki osób pe∏niàcych funkcje publiczne. Poj´cie patriotyzmu, „dobra wspólnego”

i „s∏u˝by publicznej”,

c) prawo

— êród∏a prawa, poj´cie normy prawnej, przepisu prawa,

— funkcje i zadania prawa,

— system prawny Rzeczypospolitej Polskiej,

f) analizowaç stanowiska ró˝nych stron debaty

publicznej i oceniaç wartoÊç ich argumentacji,

g) wypowiadaç si´ w formach przyj´tych w ˝yciu

publicznym,

h) wskazywaç problemy wspó∏czesnego Êwiata,

i) ukazywaç pozycj´ i rol´ Polski w Europie i we

wspó∏czesnym Êwiecie;

5) dokonywaç syntezy swojej wiedzy

— rodzaje prawa (cywilne, karne, administracyjne, koÊcielne, prawo mi´dzynarodowe,

europejskie),

a) przedstawiaç problemy wyst´pujàce w funkcjonowaniu spo∏eczeƒstw i paƒstw (nurtujàce spo∏eczeƒstwo),

— regulacje prawne w ˝yciu publicznym, walka

z korupcjà,

b) dostrzegaç i oceniaç ró˝ne punkty widzenia

omawianych problemów,

E. Matematyka

c) formu∏owaç i uzasadniaç swoje stanowisko

w omawianych problemach,

d) proponowaç projekty rozwiàzaƒ ró˝nych problemów.

D. J´zyk obcy nowo˝ytny

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

1) s∏ownictwo umo˝liwiajàce odbiór i formu∏owanie

tekstów, zapewniajàce w miar´ sprawnà komunikacj´ j´zykowà w sytuacjach ˝ycia codziennego;

2) struktury gramatyczne stosowane do wyra˝ania

przesz∏oÊci, teraêniejszoÊci i przysz∏oÊci umo˝liwiajàce odbiór i formu∏owanie tekstów, zapewniajàce w miar´ sprawnà komunikacj´ j´zykowà w sytuacjach ˝ycia codziennego;

3) podstawowe realia socjokulturowe danego obszaru j´zykowego.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

1. Odbiór tekstu czytanego

Poz. 1309

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

1) techniki przeprowadzania obliczeƒ dok∏adnych

i przybli˝onych zwiàzanych z dzia∏aniami na liczbach rzeczywistych, pot´gach, pierwiastkach i logarytmach, z u˝yciem wartoÊci bezwzgl´dnej oraz

obliczeƒ procentowych;

2) techniki wykonywania dzia∏aƒ na wyra˝eniach algebraicznych, w zastosowaniu do dzia∏aƒ na wielomianach i wyra˝eniach wymiernych;

3) algorytmy potrzebne do rozwiàzywania równaƒ

i nierównoÊci i ich uk∏adów, w tym

a) rozwiàzywania równaƒ i nierównoÊci kwadratowych z jednà niewiadomà, prostych równaƒ

wielomianowych i wymiernych,

b) opisywania zbiorów za pomocà równaƒ, nierównoÊci i ich uk∏adów;

4) poj´cia zwiàzane z funkcjà i jej w∏asnoÊciami,

w tym

Zdajàcy potrafi

a) definicj´ funkcji liczbowej i jej wykresu,

1) okreÊlaç g∏ównà myÊl tekstu;

b) definicje i w∏asnoÊci funkcji kwadratowej, proporcjonalnoÊci odwrotnej, funkcji wyk∏adniczej;

2) okreÊlaç g∏ównà myÊl poszczególnych cz´Êci

tekstu;

3) stwierdziç, czy tekst zawiera okreÊlone informacje, wyszukaç lub wyselekcjonowaç informacje;

4) okreÊlaç intencje nadawcy tekstu;

5) okreÊlaç kontekst sytuacyjny;

6) rozpoznaç zwiàzki mi´dzy poszczególnymi cz´Êciami tekstu.

2. Reagowanie j´zykowe

Zdajàcy potrafi

1) w∏aÊciwie reagowaç j´zykowo w okreÊlonych

kontekstach sytuacyjnych, w szczególnoÊci

w celu uzyskania, udzielenia, przekazania lub

odmowy udzielenia informacji albo rozpocz´cia, podtrzymania i zakoƒczenia rozmowy;

5) poj´cia zwiàzane z ciàgiem liczbowym, w tym

a) definicj´ i w∏asnoÊci ciàgu arytmetycznego

i geometrycznego,

b) wzór na n-ty wyraz i sum´ n poczàtkowych wyrazów ciàgu arytmetycznego i geometrycznego;

6) zwiàzki miarowe i metryczne na p∏aszczyênie

i w przestrzeni potrzebne do rozwiàzywania problemów z zakresu geometrii, w tym

a) twierdzenie Pitagorasa i Talesa, funkcje trygonometryczne w trójkàcie prostokàtnym,

b) w∏asnoÊci figur podobnych,

c) poj´cie odleg∏oÊci w uk∏adzie wspó∏rz´dnych,

d) poj´cie kàta mi´dzy prostà i p∏aszczyznà i kàta

dwuÊciennego,

2) rozpoznaç i poprawnie stosowaç struktury leksykalno-gramatyczne, adekwatnie do sytuacji

komunikacyjnej;

e) wzory na obliczanie pola figur geometrycznych

i obj´toÊci bry∏;

3) przetworzyç treÊci tekstu przeczytanego w j´zyku polskim lub treÊci przedstawione w materiale ikonograficznym i wyraziç je w j´zyku obcym.

7) podstawowe narz´dzia i techniki potrzebne do wykonywania obliczeƒ wybranych wielkoÊci statystycznych i prawdopodobieƒstw zdarzeƒ, w tym

3. Tworzenie tekstu pisanego

Zdajàcy potrafi

a) Êrednià arytmetycznà, Êrednià wa˝onà, median´, odchylenie standardowe,

1) zredagowaç list w j´zyku obcym, przetwarzajàc

treÊci wyra˝one w j´zyku polskim;

b) zliczanie przypadków w prostych sytuacjach

kombinatorycznych, w tym znajomoÊç zasady

mno˝enia,

2) poprawnie stosowaç struktury leksykalno-gramatyczne, adekwatnie do ich funkcji.

c) prawdopodobieƒstwa w przypadku skoƒczonej

liczby zdarzeƒ elementarnych.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

c) makroskopowymi w∏aÊciwoÊciami materii i jej

budowà mikroskopowà

Zdajàcy potrafi

— oscylatorem harmonicznym i przyk∏adami

wyst´powania ruchu drgajàcego w przyrodzie,

1) interpretowaç tekst matematyczny (precyzyjnie argumentowaç i formu∏owaç wypowiedzi);

2) pos∏ugiwaç si´ definicjà, twierdzeniem lub wzorem do rozwiàzywania problemów matematycznych;

3) budowaç modele matematyczne zjawisk z ró˝nych

dziedzin ˝ycia i stosowaç je do

— zwiàzkami mi´dzy mikroskopowymi i makroskopowymi w∏aÊciwoÊciami cia∏ oraz ich

wp∏ywem na w∏aÊciwoÊci mechaniczne, elektryczne, magnetyczne, optyczne i przewodnictwo elektryczne,

d) porzàdkiem i chaosem w przyrodzie

a) opisywania zwiàzków mi´dzy wielkoÊciami liczbowymi za pomocà równaƒ i nierównoÊci,

— procesami termodynamicznymi, ich przyczynami i skutkami oraz zastosowaniami,

b) zapisywania zale˝noÊci mi´dzy wielkoÊciami

liczbowymi za pomocà funkcji,

— drugà zasadà termodynamiki, odwracalnoÊcià procesów termodynamicznych, konwekcjà, przewodnictwem cieplnym,

c) wyznaczania zwiàzków metrycznych i miarowych w otaczajàcej przestrzeni,

d) budowania modeli zjawisk losowych;

4) wykorzystywaç algorytmy matematyczne do

a) przeprowadzania obliczeƒ dok∏adnych i przybli˝onych (w tym procentowych),

b) wykonywania dzia∏aƒ na wyra˝eniach algebraicznych,

c) opisywania zbiorów za pomocà równaƒ, nierównoÊci i ich uk∏adów,

d) rozwiàzywania niektórych typów równaƒ i ich

uk∏adów,

e) sporzàdzania wykresów funkcji oraz odczytywania w∏asnoÊci funkcji z wykresu,

e) Êwiat∏em i jego rolà w przyrodzie

— widmem fal elektromagnetycznych, Êwiat∏em jako falà,

— odbiciem i za∏amaniem Êwiat∏a, rozszczepieniem Êwiat∏a bia∏ego, barwà Êwiat∏a,

— szybkoÊcià Êwiat∏a,

— dyfrakcjà, interferencjà i polaryzacjà Êwiat∏a,

— kwantowym modelem Êwiat∏a, zjawiskiem

fotoelektrycznym i jego zastosowaniem,

— budowà atomu i wynikajàcà z niej analizà

widmowà,

— laserami i ich zastosowaniem,

f) energià, jej przemianami i transportem

— równowa˝noÊcià masy i energii,

f) wyznaczania zwiàzków miarowych dla figur

p∏askich i bry∏,

— rozszczepieniem jàdra atomowego i jego zastosowaniem,

g) obliczania prawdopodobieƒstw zdarzeƒ;

— rodzajami promieniowania jàdrowego i jego

zastosowaniami,

5) przeprowadziç proste rozumowanie matematyczne (krytycznie analizowaç informacje, formu∏owaç

hipotezy i dokonywaç ich weryfikacji).

g) budowà i ewolucjà wszechÊwiata

F. Fizyka i astronomia

— galaktykami i ich uk∏adami,

— modelami kosmologicznymi i ich obserwacyjnymi podstawami,

— ewolucjà gwiazd,

I. WIADOMOÂCI

h) jednoÊcià mikro- i makroÊwiata

Zdajàcy

— falami materii,

1) pos∏uguje si´ poj´ciami i wielkoÊciami fizycznymi

do opisywania zjawisk zwiàzanych z

— dualizmem korpuskularno-falowym materii,

a) ruchem, jego powszechnoÊcià i wzgl´dnoÊcià

— ruchem i jego wzgl´dnoÊcià,

— maksymalnà szybkoÊcià przekazu informacji,

— efektami relatywistycznymi,

b) oddzia∏ywaniami w przyrodzie

— podstawowymi

w przyrodzie,

rodzajami

oddzia∏ywaƒ

— polami si∏ i ich wp∏ywem na charakter ruchu,

— zasadà nieoznaczonoÊci,

— pomiarami w fizyce,

i) narz´dziami wspó∏czesnej fizyki i ich rolà w badaniu mikro- i makroÊwiata

— metodami badawczymi wspó∏czesnych fizyków,

— obserwatoriami astronomicznymi;

2) na podstawie znanych zale˝noÊci i praw wyjaÊnia

przebieg zjawisk oraz wyjaÊnia zasad´ dzia∏ania

urzàdzeƒ technicznych.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Poz. 1309

b) w´glowodorów nasyconych,

i aromatycznych,

Zdajàcy

1) odczytuje i analizuje informacje przedstawione

w formie

a) tekstu o tematyce fizycznej lub astronomicznej,

b) tabeli, wykresu, schematu, rysunku;

2) uzupe∏nia brakujàce elementy (schematu, rysunku, wykresu, tabeli), ∏àczàc posiadane i podane informacje;

3) selekcjonuje i ocenia informacje;

4) przetwarza informacje

a) formu∏uje opis zjawiska lub procesu fizycznego,

rysuje schemat uk∏adu doÊwiadczalnego lub

schemat modelujàcy zjawisko,

b) rysuje wykres zale˝noÊci dwóch wielkoÊci

fizycznych (dobiera odpowiednio osie wspó∏rz´dnych, skal´ wielkoÊci i jednostki, zaznacza

punkty, wykreÊla krzywà),

c) oblicza wielkoÊci fizyczne z wykorzystaniem

znanych zale˝noÊci fizycznych;

5) stosuje poj´cia i prawa fizyczne do rozwiàzywania

problemów praktycznych;

nienasyconych

c) grup funkcyjnych i jednofunkcyjnych pochodnych w´glowodorów (halogenopochodnych,

alkoholi, fenoli, aldehydów, ketonów, amin,

kwasów karboksylowych oraz estrów i t∏uszczów),

d) niektórych

wielofunkcyjnych

pochodnych

w´glowodorów: najprostszych aminokwasów

oraz cukrów (glukozy, fruktozy, sacharozy);

3) opisuje najwa˝niejsze w∏aÊciwoÊci fizyczne i chemiczne pierwiastków i ich zwiàzków

a) typowe w∏aÊciwoÊci fizyczne nast´pujàcych

metali i niemetali: Na, Ca, Al, Zn, Fe, Cu, H, O,

N, Cl, C, S,

b) typowe w∏aÊciwoÊci fizyczne tlenków metali

i niemetali, wodorków niemetali oraz najwa˝niejszych kwasów, zasad i soli,

c) zachowanie

— Ca, Al, Zn, Mg, H, C, S wobec tlenu,

— O, N, Cl, Br, S wobec wodoru,

— Na, K, Mg, Ca wobec wody,

— Ca, Al, Zn, Mg, Cu wobec kwasów nieutleniajàcych, siarki i chloru,

6) buduje proste modele fizyczne i matematyczne do

opisu zjawisk;

d) typowe w∏aÊciwoÊci chemiczne tlenków, wodorków niemetali, wodorotlenków, kwasów

i soli,

7) planuje proste doÊwiadczenia i analizuje opisane

wyniki doÊwiadczeƒ.

e) w∏aÊciwoÊci poszczególnych grup w´glowodorów,

G. Chemia

f) typowe w∏aÊciwoÊci jednofunkcyjnych pochodnych w´glowodorów,

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy

1) zna i rozumie poj´cia, prawa i zjawiska chemiczne

zwiàzane z

a) budowà atomu, izotopami i promieniotwórczoÊcià naturalnà,

g) w∏aÊciwoÊci podstawowych wielofunkcyjnych

pochodnych w´glowodorów (najprostszych

aminokwasów, cukrów: glukozy, fruktozy, sacharozy, skrobi);

4) zna proste laboratoryjne i przemys∏owe metody

otrzymywania

a) tlenków, kwasów, wodorotlenków i soli,

b) wiàzaniami chemicznymi,

b) w´glowodorów,

c) typami reakcji chemicznych i ich efektami,

c) jednofunkcyjnych pochodnych w´glowodorów;

d) molem i molowà interpretacjà przemian chemicznych,

e) roztworami wodnymi i sposobami wyra˝ania

st´˝eƒ roztworów,

f) pierwiastkami i zwiàzkami chemicznymi, nieorganicznymi oraz organicznymi;

2) wykazuje si´ znajomoÊcià symboliki i terminologii

chemicznej w odniesieniu do

a) pierwiastków, tlenków i wodorotlenków metali,

tlenków i wodorków niemetali, kwasów nieorganicznych i ich soli,

5) wykazuje si´ znajomoÊcià naturalnych êróde∏

a) tlenu, azotu, siarki, w´gla, chloru, ˝elaza,

b) w´glowodorów oraz jednofunkcyjnych i wielofunkcyjnych pochodnych w´glowodorów;

6) opisuje praktyczne znaczenie i zastosowania wybranych substancji

a) najwa˝niejszych metali, niemetali, tlenków,

kwasów, zasad i soli,

b) w´glowodorów i ich jednofunkcyjnych pochodnych,

c) rol´ bia∏ek, cukrów i t∏uszczów w przyrodzie,

d) najwa˝niejszych surowców mineralnych i tworzyw sztucznych oraz radioizotopów;

7) zna i rozumie zagro˝enia wynikajàce z niew∏aÊciwego stosowania substancji chemicznych

a) opisuje êród∏a i skutki zanieczyszczeƒ powietrza,

wody i gleby oraz sposoby przeciwdzia∏ania

tym zagro˝eniom,

b) okreÊla wp∏yw promieniowania jàdrowego na

organizmy i zna sposoby zapobiegania ska˝eniom promieniotwórczym.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy

1) wykorzystuje posiadanà wiedz´ do

a) okreÊlenia elementarnego sk∏adu atomu lub jonu prostego na podstawie zapisu ZA E,

b) opisu konfiguracji elektronowej atomu lub jonu

prostego,

c) okreÊlenia stopnia utlenienia,

d) okreÊlenia charakteru wiàzania,

e) przewidywania typowych w∏aÊciwoÊci fizycznych substancji wynikajàcych z charakteru wyst´pujàcych w nich wiàzaƒ;

2) przedstawia i wyjaÊnia zjawiska i procesy chemiczne

a) zapisuje w formie czàsteczkowej i jonowej równania reakcji ilustrujàce typowe w∏aÊciwoÊci

substancji,

Poz. 1309

c) zwiàzane ze st´˝eniem procentowym i molowym roztworów oraz rozpuszczalnoÊcià,

d) majàce na celu obliczenie sk∏adu zwiàzku chemicznego w procentach masowych;

4) korzysta z ró˝nych êróde∏ informacji (uk∏adu okresowego pierwiastków, tablic chemicznych, tabel,

wykresów, rysunków, schematów, tekstów popularnonaukowych o tematyce chemicznej)

a) odczytuje, uzupe∏nia i analizuje informacje,

b) selekcjonuje i porównuje informacje,

c) przetwarza informacje;

5) planuje typowe eksperymenty i zapisuje przewidywane obserwacje

a) prowadzàce do otrzymania roztworów nasyconych i nienasyconych oraz roztworów o okreÊlonym st´˝eniu,

b) pozwalajàce na rozró˝nienie roztworów o odczynie kwasowym, zasadowym i oboj´tnym,

c) prowadzàce do otrzymania substancji nierozpuszczalnych,

d) ilustrujàce ró˝nice we w∏aÊciwoÊciach metali,

e) pozwalajàce porównaç aktywnoÊç chlorowców,

f) pozwalajàce okreÊliç charakter chemiczny tlenków,

g) prowadzàce do otrzymania tlenków, wodorotlenków, kwasów i soli,

h) pozwalajàce na identyfikacj´ w´glowodorów

ró˝nych typów oraz ró˝nych pochodnych

w´glowodorów;

b) zapisuje równania prostych reakcji na podstawie s∏ownego lub graficznego opisu przemiany,

6) dokonuje uogólnieƒ, formu∏uje wnioski i uzasadnia opinie;

c) zapisuje równania naturalnych przemian promieniotwórczych,

7) pos∏uguje si´ zdobytà wiedzà chemicznà do rozwiàzywania problemów

d) dobiera wspó∏czynniki w równaniach reakcji

(w formie czàsteczkowej i jonowej), stosujàc

prawo zachowania masy i prawo zachowania

∏adunku oraz zasad´ bilansu elektronowego,

a) wyjaÊnia zjawiska spotykane w ˝yciu codziennym,

e) uzupe∏nia równania reakcji, przewidujàc ich

produkty na podstawie znajomoÊci w∏aÊciwoÊci

reagentów i typów reakcji,

c) ocenia rol´ chemii w ˝yciu codziennym i w rozwoju cywilizacji.

f) klasyfikuje przemiany chemiczne ze wzgl´du na

typ procesu, rodzaj reagentów oraz efekt energetyczny,

g) dostrzega przemiany chemiczne w Êrodowisku

i czynniki wp∏ywajàce na ich przebieg;

3) wykonuje obliczenia chemiczne

a) z zastosowaniem poj´ç: mol, masa molowa, obj´toÊç molowa gazów w warunkach normalnych — do obliczenia iloÊci substancji,

b) na podstawie stechiometrii równania reakcji,

b) dostrzega wp∏yw dzia∏alnoÊci cz∏owieka na Êrodowisko,

H. Biologia

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna, rozumie i stosuje terminy, poj´cia

i prawa, a tak˝e przedstawia oraz wyjaÊnia procesy

i zjawiska, w tym

1) opisuje budow´ i funkcje organizmu cz∏owieka

a) rozpoznaje i podaje nazwy elementów budowy

organizmu cz∏owieka (makroczàsteczek, organelli komórkowych, tkanek, narzàdów, uk∏adów

narzàdów),

b) wymienia g∏ówne funkcje organizmu i struktury

odpowiedzialne za ich wykonywanie,

c) wskazuje charakterystyczne cechy budowy tkanek i okreÊla ich funkcje w organizmie cz∏owieka,

d) przedstawia budow´ i funkcjonowanie g∏ównych narzàdów w uk∏adach wewn´trznych cz∏owieka,

e) wyró˝nia rodzaje narzàdów zmys∏ów i okreÊla

ich funkcje, opisuje budow´ oraz sposoby funkcjonowania oka i ucha,

f) wyró˝nia elementy uk∏adu odpornoÊciowego

oraz okreÊla ich funkcje, ze szczególnym

uwzgl´dnieniem sk∏adników krwi i limfy,

g) wskazuje i opisuje powiàzania strukturalne oraz

funkcjonalne mi´dzy narzàdami w obr´bie poszczególnych uk∏adów i mi´dzy uk∏adami

wewn´trznymi cz∏owieka,

h) okreÊla znaczenie poszczególnych uk∏adów

w funkcjonowaniu organizmu cz∏owieka;

2) przedstawia zwiàzki mi´dzy strukturà i funkcjà

w organizmie cz∏owieka

a) wskazuje w budowie struktur (na poziomie makroczàsteczek, organelli komórkowych, tkanek,

narzàdów, uk∏adów narzàdów) cechy adaptacyjne do: wykonywania ruchu, pobierania i trawienia pokarmu oraz wch∏aniania substancji od˝ywczych, transportu substancji, wymiany gazowej i utleniania biologicznego, wydalania, odbierania bodêców i przewodzenia impulsów,

powstawania odruchów, regulacji i koordynacji

czynnoÊci ˝yciowych, rozwoju zarodkowego

i p∏odowego, odpowiedzi na czynniki chorobotwórcze,

b) porównuje budow´ i funkcjonowanie struktur,

o których mowa w lit. a, w organizmie cz∏owieka oraz przedstawia podobieƒstwa i ró˝nice wynikajàce z porównania;

3) przedstawia i wyjaÊnia zale˝noÊci pomi´dzy organizmem i Êrodowiskiem

a) opisuje elementy Êrodowiska przyrodniczego

cz∏owieka oraz okreÊla rodzaje zasobów przyrody,

b) wyró˝nia i opisuje poziomy troficzne oraz zale˝noÊci mi´dzygatunkowe (mi´dzypopulacyjne),

c) okreÊla miejsce cz∏owieka w strukturze troficznej ekosystemów, wyjaÊnia, na czym polega zale˝noÊç cz∏owieka od przyrody,

d) na przyk∏adach analizuje i wartoÊciuje (korzystne i niekorzystne) zmiany w Êrodowisku wywo∏ane dzia∏alnoÊcià cz∏owieka,

e) okreÊla korzyÊci i zagro˝enia dla Êrodowiska

i zdrowia cz∏owieka wynikajàce ze stosowania

w praktyce nowych odmian roÊlin i zwierzàt

(w tym form transgenicznych) oraz nowoczesnych metod uprawy roÊlin i hodowli zwierzàt,

Poz. 1309

f) podaje przyczyny aktualnego stanu Êrodowiska

w skali lokalnej, krajowej i globalnej oraz sposoby przeciwdzia∏ania niekorzystnym zmianom,

g) okreÊla zagro˝enia dla zdrowia wynikajàce z oddzia∏ywania na organizm cz∏owieka: stresu,

szkodliwych substancji (u˝ywek, dopingu, trucizn, czynników mutagennych) oraz przedstawia sposoby zapobiegania tym zagro˝eniom,

h) wymienia rodzaje niezb´dnych cz∏owiekowi

sk∏adników pokarmowych (z uwzgl´dnieniem

witamin, mikroelementów, aminokwasów egzogennych) ze wskazaniem ich êróde∏ oraz roli

w organizmie,

i) opisuje skutki zdrowotne niedoboru podstawowych sk∏adników pokarmowych, zaburzenia

wynikajàce z niew∏aÊciwego ˝ywienia (oty∏oÊç,

anoreksja, bulimia), a tak˝e uwarunkowania

prawid∏owej diety (wiek, p∏eç, rodzaj pracy, stan

zdrowia),

j) okreÊla êród∏a i drogi zaka˝enia wirusami

(z uwzgl´dnieniem etapów infekcji), bakteriami,

pierwotniakami i robakami paso˝ytniczymi, potrafi podaç przyk∏ady chorób oraz sposoby ich

zwalczania i zapobiegania im,

k) okreÊla czynniki podnoszàce ryzyko chorób

uk∏adu krà˝enia (mia˝d˝ycy, nadciÊnienia, zawa∏u), chorób nowotworowych i chorób uk∏adu

odpornoÊciowego (alergie, AIDS) oraz przedstawia sposoby zapobiegania tym chorobom;

4) przedstawia i wyjaÊnia zjawiska oraz procesy biologiczne

a) rozpoznaje i podaje nazwy etapów procesów

biologicznych,

b) opisuje przebieg trawienia podstawowych

sk∏adników pokarmowych oraz wch∏anianie,

transport i magazynowanie substancji od˝ywczych,

c) okreÊla potrzeby energetyczne organizmu, mo˝liwoÊci ich zaspokojenia przez stosowanie odpowiedniej diety oraz potrafi wyjaÊniç zwiàzek

z kosztami energetycznymi ró˝nych form aktywnoÊci fizycznej,

d) okreÊla substraty i produkty g∏ównych etapów

oddychania tlenowego oraz beztlenowego

w mi´Êniach (w zwiàzku z du˝ym wysi∏kiem

fizycznym), wyjaÊnia znaczenie oddychania dla

funkcjonowania organizmu,

e) opisuje i wyjaÊnia proces przewodzenia impulsów nerwowych z uwzgl´dnieniem neuroprzekaêników oraz potrafi przedstawiç powstawanie

i znaczenie odruchów,

f) wyjaÊnia rol´ kontrolno-integracyjnà mózgu, jego plastycznoÊç dzia∏ania w rozwoju, uczeniu

si´ i zapami´tywaniu,

g) okreÊla czynniki wywo∏ujàce stres oraz wyjaÊnia jego mechanizm,

h) potrafi scharakteryzowaç rodzaje odpornoÊci

i jej mechanizmy, okreÊla znaczenie odpornoÊci w transplantacji,

i) okreÊla miejsce i g∏ówne etapy tworzenia si´

gamet,

j) opisuje podstawowe zmiany zachodzàce w rozwoju cz∏owieka od jego pocz´cia do narodzin,

potrafi okreÊliç czynniki zak∏ócajàce prawid∏owy rozwój,

k) opisuje i wyjaÊnia mechanizm homeostazy

w organizmie cz∏owieka (z uwzgl´dnieniem

wzajemnego oddzia∏ywania uk∏adów) na przyk∏adzie regulacji parametrów ustrojowych

(temperatury cia∏a, sk∏adu p∏ynów ustrojowych) oraz potrafi wykazaç, ˝e choroby to efekt

zaburzenia homeostazy ustroju,

l) okreÊla rodzaje bioró˝norodnoÊci (genetycznà,

gatunkowà i ekosystemów) oraz potrafi wyjaÊniç jej znaczenie dla cz∏owieka i przyrody,

okreÊliç czynniki kszta∏tujàce i utrzymujàce bioró˝norodnoÊç, opisaç przyrodnicze nast´pstwa

jej ograniczania,

m) przedstawia pochodzenie cz∏owieka,

n) opisuje budow´ DNA, genu oraz okreÊla w∏aÊciwoÊci kodu genetycznego,

o) wyró˝nia i opisuje etapy biosyntezy bia∏ek,

z uwzgl´dnieniem roli DNA i RNA,

p) opisuje organizacj´ genomu cz∏owieka oraz

wyjaÊnia podstawowe zasady dziedziczenia

i ekspresji informacji genetycznej,

r) wyró˝nia i opisuje typy mutacji i ich konsekwencje biologiczne oraz charakteryzuje czynniki mutagenne,

s) podaje przyk∏ady chorób dziedzicznych cz∏owieka, potrafi okreÊliç mo˝liwoÊci ich diagnozowania (z uwzgl´dnieniem diagnostyki molekularnej) i leczenia,

t) charakteryzuje podstawowe techniki in˝ynierii

genetycznej, jej zastosowanie w biotechnologii

i medycynie oraz okreÊla korzyÊci i zagro˝enia

wynikajàce z post´pów w genetyce.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy

1) odczytuje informacje przedstawione w formie

a) tekstu o tematyce biologicznej,

b) tabeli, wykresu, schematu, rysunku;

2) selekcjonuje i porównuje informacje

a) porzàdkuje informacje wed∏ug okreÊlonego kryterium,

b) okreÊla podobieƒstwa i ró˝nice,

c) dobiera i stosuje kryteria selekcji i porównywania;

Poz. 1309

3) przetwarza informacje

a) konstruuje tabel´, wykres, schemat, rysunek,

b) redaguje poprawny merytorycznie opis przedstawionego w innej formie obiektu, zjawiska

lub procesu;

4) planuje dzia∏ania na rzecz w∏asnego zdrowia

i ochrony Êrodowiska

a) okreÊla obiekt (przedmiot), zakres, cel dzia∏ania,

b) opisuje mo˝liwy do realizacji sposób dzia∏ania,

dobiera odpowiednie metody i Êrodki, przewiduje skutki,

c) wskazuje osoby lub organizacje (instytucje), które mogà udzieliç wsparcia,

d) planuje przebieg obserwacji;

5) interpretuje informacje i wyjaÊnia zale˝noÊci przyczynowo-skutkowe mi´dzy prezentowanymi faktami

a) objaÊnia i komentuje informacje, okreÊla tendencje zmian, wyjaÊnia zwiàzki przyczynowo-skutkowe,

b) odnosi si´ krytycznie do tekstu lub danych (np.

oddziela fakty od opinii, wskazuje niespójnoÊci,

b∏´dy logiczne, niew∏aÊciwà metodyk´),

c) wykonuje obliczenia oraz rozwiàzuje zadania

z zakresu dziedziczenia cech u cz∏owieka;

6) formu∏uje wnioski oraz formu∏uje i uzasadnia opinie na podstawie analizy informacji

a) dobiera racjonalne argumenty,

b) konstruuje samodzielnà wypowiedê poprawnà

pod wzgl´dem logicznym i merytorycznym.

I. Geografia

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna fakty, rozumie i stosuje poj´cia, prawid∏owoÊci i teorie oraz przedstawia i wyjaÊnia zdarzenia, zjawiska i procesy, dotyczàce

1) geosfer i ich charakterystyki oraz funkcjonowania

systemu przyrodniczego ziemi — zjawisk, procesów, wzajemnych zale˝noÊci, zmiennoÊci Êrodowiska w przestrzeni i w czasie, strefowoÊci geograficznej, kl´sk ˝ywio∏owych, równowagi ekologicznej;

2) funkcjonalnych i przestrzennych powiàzaƒ oraz

wzajemnych zale˝noÊci w systemie cz∏owiek —

przyroda — gospodarka, znaczenia podstawowych

surowców mineralnych, typów gospodarowania

w Êrodowisku i ich nast´pstw na wybranych przyk∏adach (stref, kontynentów, krajów), ze szczególnym uwzgl´dnieniem Polski;

3) przyczyn i skutków nierównomiernego rozmieszczenia ludnoÊci na ziemi, problemów demograficznych spo∏eczeƒstw (ze szczególnym uwzgl´dnieniem Polski), wspó∏czesnych migracji ludnoÊci,

urbanizacji, procesów przekszta∏cania sieci osadniczej (wielkie miasta, suburbia, wyludnianie si´ terenów wiejskich);

Poz. 1309

J. Podstawy przedsi´biorczoÊci

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna fakty, rozumie i stosuje poj´cia, prawid∏owoÊci i teorie oraz przedstawia i wyjaÊnia zdarzenia, zjawiska i procesy, dotyczàce

4) Êwiata w fazie przemian spo∏ecznych, gospodarczych i politycznych (modernizacja, restrukturyzacja, globalizacja), rozwoju turystyki i rekreacji,

wspó∏pracy mi´dzy spo∏ecznoÊciami, procesów integracyjnych, zró˝nicowania poziomu rozwoju

gospodarczego na Êwiecie, konfliktów zbrojnych

i innych zagro˝eƒ spo∏eczno-ekonomicznych.

1) postawy przedsi´biorczoÊci, mocnych i s∏abych

stron w∏asnej osobowoÊci, samoakceptacji, asertywnoÊci, kreatywnoÊci, odpowiedzialnoÊci, motywów aktywnoÊci zawodowej i gospodarczej

cz∏owieka, rodzajów potrzeb, ograniczonoÊci zasobów i koniecznoÊci dokonywania wyboru, kosztu alternatywnego, zdolnoÊci do wyznaczania sobie celów i zadaƒ;

II. UMIEJ¢TNOÂCI

2) systemów ekonomicznych i transformacji systemowej w Polsce (funkcjonowania rynku i gospodarki rynkowej, zale˝noÊci mi´dzy zyskiem a ryzykiem);

Zdajàcy

1) pos∏uguje si´ terminologià geograficznà (np. czyta

ze zrozumieniem teksty zawierajàce terminologi´

geograficznà, wykorzystuje jà do opisu obiektów

oraz przyczyn, przebiegu i skutków zdarzeƒ, zjawisk i procesów wyst´pujàcych w Êrodowisku

geograficznym);

2) lokalizuje wa˝ne obiekty i obszary przyrodnicze

oraz spo∏eczno-ekonomiczne na powierzchni ziemi

i wskazuje ich po∏o˝enie na mapach;

3) odczytuje informacje geograficzne z ró˝nych êróde∏: map, planów, roczników statystycznych, fotografii, profili, przekrojów, rysunków, czasopism, literatury popularnonaukowej i innych;

4) selekcjonuje, porównuje, interpretuje i grupuje informacje o stanie i zmianach Êrodowiska geograficznego oraz sytuacji spo∏ecznej, ekonomicznej

i politycznej na Êwiecie wed∏ug okreÊlonych kryteriów;

5) przedstawia zjawiska, procesy i zale˝noÊci mi´dzy

poszczególnymi elementami Êrodowiska przyrodniczego oraz dzia∏alnoÊcià cz∏owieka na przyk∏adzie okreÊlonego obszaru (w skali globalnej, regionalnej i lokalnej), korzystajàc ze êróde∏ informacji

geograficznej lub w∏asnej wiedzy;

6) formu∏uje wnioski na podstawie analizy informacji

dotyczàcych zjawisk i procesów wyst´pujàcych

w Êrodowisku geograficznym;

7) przetwarza informacje geograficzne (np. rysuje

wykres na podstawie danych liczbowych);

3) gospodarstwa domowego: dochody i wydatki,

znaczenie oszcz´dnoÊci, inwestowanie w∏asnych

pieni´dzy, decyzje konsumenta na rynku, ochrona

praw konsumentów;

4) systemu zabezpieczenia emerytalnego, ubezpieczeƒ zdrowotnych i ubezpieczeƒ majàtkowych;

5) funkcjonowania gie∏dy papierów wartoÊciowych;

6) przedsi´biorstwa w gospodarce: ró˝norodnoÊç

form organizacyjno-prawnych i ich rola w rozwoju

gospodarki, majàtek przedsi´biorstwa, koszty

i przychody oraz zasady rozliczeƒ finansowych

przedsi´biorstwa, formy pozyskiwania kapita∏u

i jego inwestowania;

7) organizacji pracy: zasady pracy zespo∏owej, komunikacji interpersonalnej i prowadzenia negocjacji,

kierowanie i podejmowanie decyzji, z uwzgl´dnieniem zasad etycznych obowiàzujàcych w dzia∏alnoÊci gospodarczej oraz etyki pracy, rola norm

etycznych w funkcjonowaniu rynku („kreatywna

ksi´gowoÊç”, korupcja), etyka biznesu;

8) planowania procedury podj´cia

gospodarczej (biznesplan);

dzia∏alnoÊci

9) rynku pracy i bezrobocia oraz metod aktywnego

poszukiwania pracy, zasad pisania ˝yciorysu zawodowego i listu motywacyjnego, instytucji wspomagajàcych aktywne poszukiwanie pracy, nawiàzywania i rozwiàzywania stosunku pracy, podstawowych praw i obowiàzków pracownika i pracodawcy, mobbingu w miejscu pracy, sposobów

przeciwdzia∏ania mobbingowi;

8) stosuje informacje geograficzne w celu rozwiàzywania zadaƒ praktycznych (np. oblicza odleg∏oÊci

w terenie na podstawie skali mapy, wysokoÊç

wzgl´dnà, wartoÊci mierników demograficznych);

10) obiegu okr´˝nego w gospodarce, roli paƒstwa

w gospodarce rynkowej, podstawowych funkcji

ekonomicznych paƒstwa, wzrostu gospodarczego

i jego mierników;

9) przewiduje zmiany w Êrodowisku geograficznym

spowodowane czynnikami naturalnymi lub dzia∏alnoÊcià cz∏owieka.

11) pieniàdza i banków: bank centralny, banki komercyjne, bankowe i pozabankowe us∏ugi finansowe,

inflacja;

12) bud˝etu paƒstwa, bud˝etów jednostek samorzàdu

terytorialnego: funkcje, êród∏a wp∏ywów, kierunki

wydatków;

13) wspó∏pracy gospodarczej Polski z zagranicà oraz

integracji z Unià Europejskà, a tak˝e procesu globalizacji gospodarki i jego konsekwencji dla Polski.

II. UMIEJ¢TNOÂCI

Zdajàcy

1) rozró˝nia i poprawnie stosuje podstawowe poj´cia

i terminy z zakresu mikro- i makroekonomii, prawa

pracy, prawa podatkowego, prowadzenia dzia∏alnoÊci gospodarczej, wykorzystuje terminologi´

ekonomicznà do opisu przyczyn, przebiegu i skutków zdarzeƒ, zjawisk i procesów wyst´pujàcych

w gospodarce rynkowej;

2) odczytuje informacje ekonomiczne z ró˝nych êróde∏: roczników statystycznych, czasopism, literatury popularnonaukowej i innych;

3) analizuje i przetwarza informacje ekonomiczne

przedstawione w formie wykresów, schematów,

tabel;

4) analizuje oraz interpretuje podstawowe wskaêniki

mikro- i makroekonomiczne zwiàzane z funkcjonowaniem gospodarki rynkowej (np. PKB i jego przyrost, stop´ inflacji, stop´ bezrobocia, indeksy gie∏dowe);

5) selekcjonuje, porównuje, analizuje, interpretuje informacje zawarte w ofertach banków, funduszy inwestycyjnych i emerytalnych, firm ubezpieczeniowych, pracodawców oraz sprzedawców towarów

i us∏ug;

Poz. 1309

K. Technologia informacyjna

I. WIADOMOÂCI

Zdajàcy zna

1) funkcje i zasady dzia∏ania sprz´tu komputerowego;

2) zasady bezpiecznej pracy ze sprz´tem komputerowym;

3) prawne i spo∏eczne aspekty zastosowaƒ technologii informacyjnej

a) prawne aspekty korzystania z programów komputerowych i ró˝nych êróde∏ informacji,

b) proces rozwoju technologii informacyjnej we

wspó∏czesnym Êwiecie i rozumie jego znaczenie,

c) podstawowe zasady prawa i etyki korzystania

z Internetu;

4) ró˝ne formy komunikacji w sieci;

5) podstawowe narz´dzia technologii informacyjnej

a) edytor tekstu

— zasady redagowania dokumentu tekstowego,

— parametry tekstu w dokumencie tekstowym,

b) arkusz kalkulacyjny

— obszary zastosowaƒ arkusza kalkulacyjnego,

— podstawowe mo˝liwoÊci i w∏asnoÊci arkusza

kalkulacyjnego,

c) edytor graficzny

— podstawowe mo˝liwoÊci edytora graficznego,

— rodzaje grafiki: wektorowej i rastrowej,

— poj´cie rozdzielczoÊci,

— podstawowe formaty plików graficznych (zale˝noÊç rozmiaru od rozdzielczoÊci),

— schematy kolorów: RGB i CMYK,

d) baz´ danych: poj´cie bazy danych, rekordu, pola i typu danych.

6) przedstawia zale˝noÊci mi´dzy podmiotem gospodarczym a jego otoczeniem (w skali mikro lub makro), korzystajàc ze êróde∏ informacji ekonomicznej

lub w∏asnej wiedzy;

II. UMIEJ¢TNOÂCI

7) formu∏uje wnioski na podstawie analizy informacji

dotyczàcych zjawisk i procesów wyst´pujàcych

w gospodarce;

1) opracowaç dokumenty o rozbudowanej strukturze

zawierajàce informacje pochodzàce z ró˝nych êróde∏;

8) przedstawia procedur´ ubiegania si´ o prac´, rozró˝nia i sporzàdza podstawowe dokumenty zwiàzane z zatrudnieniem;

9) przedstawia procedur´ podejmowania dzia∏alnoÊci gospodarczej przez osob´ fizycznà, rozró˝nia

elementy biznesplanu i opracowuje w uproszczonej formie jego elementy;

10) stosuje wiedz´ i umiej´tnoÊci z zakresu ekonomii

do rozwiàzywania problemów zwiàzanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (np. planuje bud˝et gospodarstwa domowego, oblicza raty

kredytu, odsetki z lokaty bankowej, przewiduje

op∏acalnoÊç ró˝nych form inwestowania).

Zdajàcy potrafi

2) rozwiàzywaç zadania z zakresu ró˝nych dziedzin

nauczania z wykorzystaniem programów komputerowych i metod informatyki;

3) stosowaç podstawowe formy organizowania informacji w bazach danych;

4) wyszukiwaç informacje w bazach danych;

5) projektowaç i tworzyç prezentacje (multimedialne,

stron´ internetowà) na wybrany temat;

6) wykorzystywaç informacje pochodzàce z ró˝nych

êróde∏;

7) komunikowaç si´ w∏aÊciwie i celowo, wykorzystujàc sieç komputerowà.

Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Redakcja: Rzàdowe Centrum Legislacji — Redakcja Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej

oraz Dziennika Urz´dowego Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”,

Al. Ujazdowskie 1/3, 00-583 Warszawa, tel. 0-22 622-66-56

Sk∏ad, druk i kolporta˝: Wydzia∏ Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa, tel.: 0-22 694-67-50, 0-22 694-67-52; faks 0-22 694-62-06

Bezp∏atna infolinia: 0-800-287-581 (czynna w godz. 730–1530)

www.cokprm.gov.pl

e-mail: dziust@cokprm.gov.pl

T∏oczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Wydziale Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa

Zam. 2601/W/C/2007

ISSN 0867-3411

Cena 4,30 z∏ (w tym 7 % VAT)

Warszawa, dnia 9 paêdziernika 2007 r.

Nr 184

TREÂå

Poz.

ROZPORZÑDZENIE

1309 — Ministra Edukacji Narodowej z dnia 27 wrzeÊnia 2007 r. w sprawie standardów wymagaƒ b´dàcych podstawà przeprowadzania egzaminów eksternistycznych . . . . 12889

1309

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ1)

z dnia 27 wrzeÊnia 2007 r.

w sprawie standardów wymagaƒ b´dàcych podstawà przeprowadzania egzaminów eksternistycznych

Na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 10 ustawy z dnia

7 wrzeÊnia 1991 r. o systemie oÊwiaty (Dz. U. z 2004 r.

Nr 256, poz. 2572, z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co nast´puje

———————

1) Minister Edukacji Narodowej kieruje dzia∏em administra-

cji rzàdowej — oÊwiata i wychowanie, na podstawie § 1

ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia

18 lipca 2006 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Edukacji Narodowej (Dz. U. Nr 131, poz. 907).

2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y

og∏oszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2703 i Nr 281,

poz. 2781, z 2005 r. Nr 17, poz. 141, Nr 94, poz. 788,

Nr 122, poz. 1020, Nr 131, poz. 1091, Nr 167, poz. 1400

i Nr 249, poz. 2104, z 2006 r. Nr 144, poz. 1043, Nr 208,

poz. 1532 i Nr 227, poz. 1658 oraz z 2007 r. Nr 42, poz. 273,

Nr 80, poz. 542, Nr 115, poz. 791, Nr 120, poz. 818, Nr 180,

poz. 1280 i Nr 181, poz. 1292.