Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 19 lipca 2007 r. w sprawie wymagań, którym powinny odpowiadać areometry szklane, oraz szczegółowego zakresu badań i sprawdzeń wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrządów pomiarowych

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

1) wymagania w zakresie konstrukcji, wykonania, materia∏ów, charakterystyk metrologicznych, warunków w∏aÊciwego stosowania oraz miejsc umieszczania cech legalizacji na areometrach szklanych,

zwanych dalej „areometrami”;

2) szczegó∏owy zakres badaƒ i sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej

areometrów.

§ 2. 1. Wymagaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu

nie stosuje si´ do areometrów szklanych

1) wyprodukowanych lub wprowadzonych do obrotu

w innym paƒstwie cz∏onkowskim Unii Europejskiej albo Republice Turcji,

2) wyprodukowanych w paƒstwie cz∏onkowskim

Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu

(EFTA) — b´dàcym stronà umowy o Europejskim

Obszarze Gospodarczym

— zgodnie z przepisami obowiàzujàcymi w tych paƒstwach, pod warunkiem, ˝e przyrzàdy te spe∏niajà

wymagania w stopniu odpowiadajàcym przepisom

rozporzàdzenia.

2. Wy∏àczenia, o którym mowa w ust. 1, nie stosuje si´ do alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu

klasy I, II i III.

§ 3. Ilekroç w rozporzàdzeniu jest mowa o

1) areometrze — nale˝y przez to rozumieç przyrzàd

pomiarowy, przeznaczony do pomiaru g´stoÊci

cieczy lub innej wielkoÊci fizycznej b´dàcej jednoznacznà funkcjà g´stoÊci, dzia∏ajàcy na zasadzie

swobodnego p∏ywaka o sta∏ej masie i cz´Êciowym

zanurzeniu, którego g∏´bokoÊç zanurzenia jest zale˝na od g´stoÊci cieczy;

2) termoareometrze — nale˝y przez to rozumieç areometr z wbudowanym termometrem;

3) g´stoÊci ρt w temperaturze t — nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ajàcà si´ stosunkiem masy rzeczywistej cia∏a m do jego obj´toÊci Vt w tej temperaturze, zgodnie z wzorem

m

ρt = —–

Vt

4) u∏amku masowym p sk∏adnika A w roztworze — nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ajàcà

si´ stosunkiem masy mA sk∏adnika A do sumy mas

sk∏adników A oraz B, mA+ mB, zgodnie z wzorem

mA

p = ————–

mA + mB

5) u∏amku obj´toÊciowym q sk∏adnika A w roztworze

— nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ajàcà si´ stosunkiem obj´toÊci VA sk∏adnika A do

obj´toÊci VAB roztworu sk∏adników A oraz B, zgodnie z wzorem

VA

q = ——

VAB

6) st´˝eniu masowym c sk∏adnika A w roztworze —

nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, wyra˝ajàcà si´ stosunkiem masy mA sk∏adnika A do obj´toÊci VAB roztworu sk∏adników A oraz B, zgodnie

z wzorem

Poz. 1007

9) odczycie dolnym — nale˝y przez to rozumieç odczyt nast´pujàcy w p∏aszczyênie swobodnej powierzchni cieczy;

10) odczycie górnym — nale˝y przez to rozumieç odczyt nast´pujàcy na górnej kraw´dzi menisku

utworzonego przy trzpieniu areometru;

11) warunkach odniesienia

a) areometru — nale˝y przez to rozumieç warunki

okreÊlone przez temperatur´ odniesienia i napi´cie powierzchniowe odniesienia,

b) termometru wbudowanego w areometr — nale˝y przez to rozumieç warunki okreÊlone przez

sposób zanurzenia termometru;

12) dzia∏ce elementarnej — nale˝y przez to rozumieç

cz´Êç podzia∏ki, zawartà mi´dzy dowolnymi dwiema kolejnymi kreskami podzia∏ki;

13) b∏´dach granicznych dopuszczalnych — nale˝y

przez to rozumieç wartoÊci skrajne b∏´dów okreÊlone w rozporzàdzeniu;

14) klasie dok∏adnoÊci — nale˝y przez to rozumieç klas´ areometrów, spe∏niajàcych okreÊlone wymagania metrologiczne i których b∏´dy zawarte sà

w wyznaczonych granicach.

§ 4. W zale˝noÊci od wielkoÊci mierzonej rozró˝nia

si´ nast´pujàce rodzaje areometrów

1) densymetry do pomiaru g´stoÊci

a) dowolnej cieczy — uniwersalne,

b) cieczy o okreÊlonych wartoÊciach lub zakresach

wartoÊci napi´cia powierzchniowego,

c) okreÊlonych cieczy lub roztworów, w szczególnoÊci densymetry do alkoholu przeznaczone do

pomiaru g´stoÊci mieszaniny alkoholu etylowego i wody;

2) areometry do pomiaru wielkoÊci fizycznych jednoznacznie zwiàzanych z g´stoÊcià, w tym

a) u∏amka masowego, w szczególnoÊci alkoholomierze przeznaczone do pomiaru zawartoÊci alkoholu wyra˝onej jako u∏amek masowy,

b) u∏amka obj´toÊciowego, w szczególnoÊci alkoholomierze przeznaczone do pomiaru zawartoÊci alkoholu wyra˝onej jako u∏amek obj´toÊciowy,

c) st´˝enia masowego.

mA

c = ——

VAB

7) napi´ciu powierzchniowym — nale˝y przez to rozumieç wielkoÊç fizycznà, warunkujàcà spójnoÊç

cieczy i powstawanie powierzchni mi´dzyfazowej

ciecz-para oraz powodujàcà powstawanie menisku wokó∏ trzpienia areometru;

8) wskazaniu areometru — nale˝y przez to rozumieç

wartoÊç liczbowà odczytanà na podzia∏ce areometrycznej, okreÊlonà g∏´bokoÊcià zanurzenia areometru, przy której znajduje si´ on w równowadze

hydrostatycznej z wypartà cieczà;

§ 5. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu mogà nale˝eç do jednej z trzech klas dok∏adnoÊci, oznaczonych jako: I, II albo III.

Rozdzia∏ 2

Wymagania w zakresie konstrukcji, materia∏ów

i wykonania areometrów

§ 6. 1. Areometr zbudowany jest z

1) cylindrycznego korpusu o sto˝kowym lub pó∏kulistym dnie, do którego nie przywierajà p´cherzyki

powietrza;

2) pustego w Êrodku cylindrycznego trzpienia, przymocowanego do górnej cz´Êci korpusu; górny koniec trzpienia jest szczelnie zamkni´ty i zatopiony.

2. W dolnej cz´Êci korpusu, o którym mowa w ust. 1

pkt 1, znajduje si´ materia∏ obcià˝ajàcy w postaci Êrutu

metalicznego, s∏u˝àcy do adiustacji masy przyrzàdu,

przy czym w przypadku termoareometru rol´ t´ spe∏nia

równie˝ ciecz termometryczna.

3. Wewnàtrz trzpienia, o którym mowa w ust. 1

pkt 2, powinna znajdowaç si´ cylindryczna podzielnia,

trwale przymocowana do jego wewn´trznych Êcianek,

z naniesionà podzia∏kà areometrycznà.

§ 7. Areometr zanurzony w cieczy powinien p∏ywaç, zachowujàc pionowe po∏o˝enie a˝ do najni˝szej

kreski podzia∏ki, przy czym odchylenie jego osi od pionu nie mo˝e przekraczaç 1,5°.

§ 8. 1. Powierzchnia zewn´trzna ca∏ego areometru

powinna byç g∏adka i symetryczna wzgl´dem g∏ównej

osi, a zmiany przekroju poprzecznego powinny byç ∏agodne.

2. GruboÊç Êcianek areometru powinna byç równomierna.

3. W obszarze obj´tym podzia∏kà areometrycznà

przekrój poprzeczny trzpienia powinien byç sta∏y.

4. Wszystkie wewn´trzne cz´Êci areometru powinny byç nieruchome.

5. Zamkni´cie areometru przez zatopienie wierzcho∏ka trzpienia powinno nastàpiç po dok∏adnym osuszeniu jego wn´trza.

6. Zewn´trzna Êrednica trzpienia nie powinna byç

mniejsza ni˝ 3 mm.

§ 9. 1. Szk∏o, z którego wykonany jest areometr,

powinno byç przezroczyste, odpr´˝one i pozbawione

wad mogàcych zak∏ócaç odczyt wskazania na podzia∏ce areometrycznej, w tym plam, smug, p´cherzyków

powietrznych i p´kni´ç, o odpowiedniej do zakresu

stosowania odpornoÊci termicznej i chemicznej.

Poz. 1007

miarów w temperaturze przekraczajàcej 70 °C, warunek ten powinien byç spe∏niony dla temperatury o co

najmniej 10 °C wy˝szej od najwy˝szej dopuszczalnej

temperatury pomiaru.

§ 11. 1. Podzielnia, o której mowa w § 6 ust. 3, powinna byç g∏adka i matowa oraz umocowana w sposób trwa∏y i zapewniajàcy widocznoÊç ka˝dego przemieszczenia si´ podzia∏ki areometrycznej wzgl´dem

trzpienia.

2. Na podzielni mo˝e znajdowaç si´ tylko jedna podzia∏ka areometryczna.

§ 12. Podzielnia, podzia∏ka areometryczna oraz

oznaczenia nie powinny wykazywaç ˝adnych oznak odkszta∏cenia, odbarwienia ani zw´glenia po przetrzymaniu przez dwadzieÊcia cztery godziny w temperaturze

70 °C. W przypadku gdy areometr przeznaczony jest do

pomiarów w temperaturze przekraczajàcej 70 °C, warunek ten powinien byç spe∏niony dla temperatury wy˝szej o 10 °C od najwy˝szej dopuszczalnej temperatury

pomiaru.

§ 13. Areometry do gazów ciek∏ych powinny byç

odporne na ciÊnienie robocze nie mniejsze ni˝ 1,4 MPa.

§ 14. 1. Przy wykonaniu podzia∏ki areometrycznej

areometrów do pomiaru wielkoÊci fizycznych innych

ni˝ g´stoÊç nale˝y uwzgl´dniç zale˝noÊç mi´dzy mierzonà wielkoÊcià fizycznà a g´stoÊcià i napi´ciem powierzchniowym roztworów w temperaturze odniesienia; zale˝noÊci te okreÊlajà tabele 1—6 w za∏àczniku

nr 1 do rozporzàdzenia.

2. Przy wykonaniu podzia∏ki areometrycznej densymetrów nale˝y uwzgl´dniç zale˝noÊç mi´dzy napi´ciem powierzchniowym a g´stoÊcià w temperaturze

odniesienia; zale˝noÊci te okreÊlajà tabele 7—9 w za∏àczniku nr 1 oraz tabela w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia.

3. Zale˝noÊç mi´dzy odleg∏oÊciami poszczególnych

kresek podzia∏ki areometrycznej l od kreski wyznaczajàcej poczàtek zakresu pomiarowego a wartoÊcià wielkoÊci mierzonej przez areometr — g´stoÊç, u∏amek

masowy, u∏amek obj´toÊciowy, st´˝enie w warunkach

odniesienia — oblicza si´ wed∏ug wzoru

2. Wspó∏czynnik cieplnej rozszerzalnoÊci obj´toÊciowej szk∏a powinien wynosiç (25 ± 2) ⋅ 10–6 ⋅ °C–1.

3. Termometr wbudowany w areometr powinien

byç wykonany ze szk∏a postarzonego.

§ 10. 1. Materia∏ obcià˝ajàcy, o którym mowa w § 6

ust. 2, powinien byç trwale zamocowany w dolnej cz´Êci areometru, poprzez unieruchomienie spoiwem lub

zamkni´cie w osobnej cz´Êci jego korpusu.

gdzie

— za∏o˝ona d∏ugoÊç skali,

— dolna granica zakresu pomiarowego,

— górna granica zakresu pomiarowego,

— g´stoÊç cieczy odpowiadajàca odleg∏oÊci,

— g´stoÊç powietrza.

2. Materia∏ obcià˝ajàcy oraz spoiwo powinny byç

tak dobrane, aby gotowy areometr, przetrzymany

przez jednà godzin´ w pozycji poziomej w temperaturze 80 °C, a nast´pnie sch∏odzony bez zmiany po∏o˝enia, spe∏nia∏ wymaganie, o którym mowa w § 7.

W przypadku gdy areometr przeznaczony jest do po-

§ 15. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu powinny byç wywzorcowane zgodnie z danymi odniesienia okreÊlonymi w rozporzàdzeniu Ministra Gospodarki z dnia 25 maja 2006 r. w sprawie liczbowych danych

odniesienia dla mieszanin alkoholu etylowego i wody

(Dz. U. Nr 106, poz. 716).

§ 16. 1. Podzia∏ka areometryczna mo˝e mieç nie

wi´cej ni˝ dwa rodzaje dzia∏ek elementarnych o ró˝nych wartoÊciach.

4. W zale˝noÊci od wartoÊci dzia∏ki elementarnej

areometru dzia∏ki elementarne wbudowanych termometrów powinny mieç nast´pujàce wartoÊci

2. WartoÊci dzia∏ek elementarnych powinny odpowiadaç jednej z trzech nast´pujàcych zale˝noÊci

1) 1 °C lub 0,5 °C dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci

10 kg/m3; 5 kg/m3; 2 kg/m3; 1 kg/m3; 1 %; 0,5 %;

1) 1 x 10n jednostek miary,

2) 0,5 °C lub 0,2 °C dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 0,5 kg/m3; 0,2 %;

2) 2 x 10n jednostek miary,

3) 5 x 10n jednostek miary,

gdzie n — liczba ca∏kowita.

3. D∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej powinna byç nie

mniejsza ni˝ 0,8 mm i nie wi´ksza ni˝ 6 mm.

§ 17. 1. Kreski podzia∏ki areometrycznej powinny

1) le˝eç w p∏aszczyznach prostopad∏ych do osi areometru, a koƒce kresek o jednakowej d∏ugoÊci w linii prostej, równoleg∏ej do osi areometru;

2) byç czarne, zaznaczone wyraênie i trwale, poza

granicami zakresu pomiarowego kreski mogà byç

innego koloru;

3) byç cienkie, proste, naniesione starannie, o równomiernej gruboÊci nieprzekraczajàcej 0,2 mm, ale

nie wi´kszej ni˝ 1/5 d∏ugoÊci dzia∏ki elementarnej.

2. Kreski krótkie podzia∏ki areometrycznej powinny

obejmowaç nie mniej ni˝ jednà piàtà obwodu trzpienia, kreski Êrednie nie mniej ni˝ jednà trzecià, a kreski

d∏ugie nie mniej ni˝ po∏ow´ obwodu trzpienia.

3. Najwy˝sza i najni˝sza kreska podzia∏ki areometrycznej, stanowiàce nominalne granice zakresu pomiarowego, powinny byç kreskami d∏ugimi.

4. Odleg∏oÊç najwy˝szej kreski podzia∏ki areometrycznej od wierzcho∏ka trzpienia powinna byç nie

mniejsza ni˝ 15 mm.

5. Odleg∏oÊç najni˝szej kreski podzia∏ki areometrycznej od miejsca, w którym rozpoczyna si´ zmiana

przekroju trzpienia, powinna byç nie mniejsza ni˝

5 mm.

6. Ocyfrowanie kresek podzia∏ki areometrycznej

powinno byç wyraêne, czytelne i jednoznaczne. Je˝eli

oznaczenia liczbowe sà wielocyfrowe, to dwie poczàtkowe cyfry mogà byç pomini´te, jednak˝e najwy˝sze

i najni˝sze kreski d∏ugie podzia∏ki areometrycznej powinny mieç pe∏ne oznaczenia liczbowe.

§ 18. 1. Zakres pomiarowy termometru wbudowanego w areometr powinien obejmowaç temperatur´

odniesienia.

3) 0,2 °C lub 0,1 °C dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 0,2 kg/m3; 0,1 kg/m3; 0,1 %;

4) 0,1 °C dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 0,05 %.

5. D∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej termometru powinna byç nie mniejsza ni˝

1) 1 mm — dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci 1 °C

i 0,5 °C;

2) 0,7 mm — dla dzia∏ek elementarnych o wartoÊci

0,2 °C i 0,1 °C.

6. Najwy˝sza kreska podzia∏ki termometrycznej powinna znajdowaç si´ co najmniej 15 mm poni˝ej miejsca, w którym korpus zaczyna si´ zw´˝aç, przechodzàc

w trzpieƒ.

7. Najni˝sza kreska podzia∏ki termometrycznej powinna znajdowaç si´ co najmniej 5 mm powy˝ej przejÊcia kapilary w zbiornik lub wejÊcia kapilary w materia∏ obcià˝ajàcy.

8. Powinny byç zastosowane odpowiednie Êrodki,

aby widoczne by∏o ka˝de przemieszczenie si´ podzia∏ki termometrycznej, takie jak kreska kontrolna na zewn´trznej powierzchni areometru, odpowiadajàca

najwy˝szej oznaczonej liczbowo kresce podzia∏ki termometrycznej.

§ 19. 1. Na podzielni areometru lub wewnàtrz korpusu powinny byç umieszczone w sposób trwa∏y i czytelny nast´pujàce oznaczenia

1) nazwa areometru, wielkoÊci mierzonej lub cieczy,

do której jest przeznaczony;

2) jednostka miary;

3) temperatura odniesienia;

4) napi´cie powierzchniowe odniesienia, zakres napi´ç albo rodzaj cieczy, do której areometr jest

przeznaczony;

5) sposób odczytu — dolny lub górny;

6) nazwa lub znak producenta;

7) numer identyfikujàcy areometr;

2. OÊ kapilary termometru powinna byç równoleg∏a

do osi pionowej areometru.

8) znak zatwierdzenia typu, je˝eli zosta∏ nadany.

3. Rozszerzenie ekspansyjne kapilary termometru

powinno zapewniç mo˝liwoÊç podgrzania do temperatury 80 °C.

2. Na areometrach do gazów ciek∏ych oprócz oznaczeƒ, o których mowa w ust. 1, powinno byç podane

maksymalne dopuszczalne ciÊnienie.

Rozdzia∏ 3

Wymagania w zakresie charakterystyk

metrologicznych areometrów

§ 20. 1. Temperatura odniesienia wynosi

1) 15 °C albo 20 °C — dla densymetrów do olejów mineralnych i areometrów do gazów ciek∏ych;

2) 20 °C — dla pozosta∏ych areometrów.

2. Napi´cie powierzchniowe odniesienia

1) dla areometrów okreÊla si´ jako wartoÊci napi´cia

powierzchniowego cieczy, dla których sà przeznaczone;

2) dla densymetrów do pomiaru g´stoÊci cieczy

o okreÊlonych wartoÊciach lub zakresach wartoÊci

napi´cia powierzchniowego okreÊla za∏àcznik nr 2

do rozporzàdzenia.

3. Dla densymetrów uniwersalnych nie okreÊla si´

napi´cia powierzchniowego odniesienia.

4. Jako warunek odniesienia dla termometru wbudowanego w areometr, znajdujàcego si´ wewnàtrz

korpusu, ustala si´ zanurzenie ca∏kowite termometru.

§ 21. 1. Areometry przeznaczone do cieczy przezroczystych powinny byç wzorcowane na odczyt dolny.

2. Areometry przeznaczone do cieczy nieprzezroczystych mogà byç wzorcowane na odczyt górny.

3. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu powinny byç wzorcowane na odczyt dolny.

§ 22. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne areometru

sà równe wartoÊci odpowiadajàcej jednej dzia∏ce

elementarnej w dowolnym punkcie podzia∏ki areometrycznej.

2. B∏´dy graniczne dopuszczalne termometru wbudowanego w areometr sà równe

1) ±0,5 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 1 °C;

2) ±0,3 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,5 °C;

3) ±0,2 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,2 °C;

4) ±0,1 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C.

Rozdzia∏ 4

Wymagania w zakresie warunków w∏aÊciwego

stosowania areometrów oraz miejsc umieszczania

cech legalizacji

§ 23. 1. Areometry powinny byç stosowane zgodnie z przeznaczeniem i warunkami odniesienia.

Poz. 1007

2. W przypadku gdy warunki pomiaru ró˝nià si´ od

warunków odniesienia, wskazanie areometru nale˝y

skorygowaç, stosujàc nast´pujàce poprawki

1) uwzgl´dniajàcà wysokoÊç menisku, w przypadku

gdy sposób odczytu by∏ inny ni˝ podany na areometrze;

2) wynikajàcà z ró˝nicy temperatur odniesienia i pomiaru, która jest sumà poprawek uwzgl´dniajàcych wp∏yw cieplnej rozszerzalnoÊci

a) szk∏a areometru,

b) cieczy dla areometrów przeznaczonych do pomiarów wielkoÊci innych ni˝ g´stoÊç;

3) wynikajàcà z ró˝nicy napi´cia powierzchniowego

odniesienia i napi´cia powierzchniowego w warunkach pomiaru.

3. Poprawki, o których mowa w ust. 2, powinny

byç wyra˝one w jednostkach miary, w których wywzorcowany jest areometr.

§ 24. 1. Podczas pomiaru nale˝y

1) stosowaç naczynie pomiarowe o odpowiedniej

wielkoÊci, w którym areometr mo˝e swobodnie

p∏ywaç, nie dotykajàc dna ani Êcianek naczynia; po

osiàgni´ciu równowagi cieplnej z otoczeniem

ciecz nale˝y wymieszaç, unikajàc tworzenia p´cherzyków powietrza, i zmierzyç jej temperatur´;

2) czysty i suchy areometr zanurzaç powoli, trzymajàc za wierzcho∏ek trzpienia i puszczajàc w chwili

osiàgania równowagi hydrostatycznej z cieczà;

wystajàca cz´Êç trzpienia areometru powinna pozostaç sucha, z wyjàtkiem cz´Êci znajdujàcej si´

w bezpoÊredniej bliskoÊci utworzonego wokó∏ niego menisku i ca∏kowicie czysta, aby zapewniç prawid∏owe zwil˝enie jego powierzchni; utworzony

wokó∏ trzpienia menisk powinien byç regularny —

niewielki ruch w gór´ i w dó∏ nie powinien powodowaç widocznej zmiany jego kszta∏tu; je˝eli areometr zanurzy∏ si´ za g∏´boko lub menisk jest nieregularny, przyrzàd nale˝y wyjàç, wymyç, osuszyç

i ponownie zanurzyç;

3) przy pomiarach z u˝yciem mieszanin o niskiej zawartoÊci alkoholu (do 25 % vol), których napi´cie

powierzchniowe jest zale˝ne od czystoÊci powierzchni, bezpoÊrednio przed odczytem wskazania przyrzàdu, oczyÊciç powierzchni´ cieczy,

w szczególnoÊci przez zastosowanie przelewu;

4) po osiàgni´ciu równowagi odczytaç wskazanie

w sposób zgodny z podanym na areometrze — odczyt dolny lub górny, i ponownie zmierzyç temperatur´ cieczy;

5) zapewniç stabilnoÊç temperatury badanej cieczy,

a jej wartoÊç przyjàç jako Êrednià z obu odczytów.

2. Je˝eli odczyt wskazania w sposób zgodny z oznaczeniem na areometrze jest utrudniony, w szczególnoÊci przy pomiarach z u˝yciem cieczy nieprzejrzystych

lub s∏abo zwil˝ajàcych szk∏o, stosuje si´ poprawk´,

o której mowa w § 23 ust. 2 pkt 1, przeliczajàc wskazanie wed∏ug wzoru

gdzie

— odczyt dolny, w jednostkach miary g´stoÊci,

— odczyt górny, w jednostkach miary g´stoÊci,

— wartoÊç dzia∏ki elementarnej, w jednostkach

miary g´stoÊci,

— d∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej,

— napi´cie powierzchniowe cieczy,

— przyÊpieszenie ziemskie,

— Êrednica trzpienia areometru.

§ 25. Do pomiaru temperatury mieszaniny alkoholu etylowego i wody za pomocà alkoholomierza lub

densymetru do alkoholu

1) klasy dok∏adnoÊci I stosuje si´ termometr, w szczególnoÊci

a) oporowy metalowy, o b∏´dach granicznych dopuszczalnych ±0,10 °C,

b) rozszerzalnoÊciowy szklany rt´ciowy, o wartoÊci

dzia∏ki elementarnej 0,1 °C albo 0,05 °C i b∏´dach

granicznych dopuszczalnych równych wartoÊci

odpowiadajàcej jednej dzia∏ce elementarnej;

2) klasy dok∏adnoÊci II lub III stosuje si´ termometr,

w szczególnoÊci rozszerzalnoÊciowy szklany rt´ciowy o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C, 0,2 °C

albo 0,5 °C i b∏´dach granicznych dopuszczalnych

równych

a) ±0,10 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki

elementarnej 0,1 °C,

b) ±0,20 °C dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki

elementarnej 0,2 °C i 0,5 °C.

§ 26. 1. Na areometrze umieszcza si´ wy∏àcznie cech´ identyfikujàcà urzàd administracji miar, który

przeprowadza legalizacj´, z zastrze˝eniem ust. 3.

2. Cech´, o której mowa w ust. 1, umieszcza si´,

przez piaskowanie, na korpusie areometru.

3. Cech´ legalizacji pierwotnej umieszcza si´ na

odwrocie alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu

klasy dok∏adnoÊci I, II i III, w górnej cz´Êci korpusu na

poziomie jednej trzeciej jego wysokoÊci.

Rozdzia∏ 5

Dodatkowe wymagania w zakresie konstrukcji,

wykonania i charakterystyk metrologicznych

alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu

klasy dok∏adnoÊci I, II i III

§ 27. 1. Podzia∏ka alkoholomierza klasy dok∏adnoÊci I, II i III powinna byç ocyfrowana w jednostkach

miary u∏amka obj´toÊciowego albo masowego, wyra˝onego w procentach.

Poz. 1007

2. Zakres pomiarowy u∏amka obj´toÊciowego lub

masowego nie powinien przekraczaç 10 %.

3. WartoÊç dzia∏ki elementarnej powinna wynosiç

0,1 %.

4. Na ka˝dej podzia∏ce powinno znajdowaç si´ od 5

do 10 dodatkowych dzia∏ek elementarnych poza górnà

i poza dolnà granicà zakresu pomiarowego.

§ 28. 1. Podzia∏ka densymetru do alkoholu klasy

dok∏adnoÊci I, II i III powinna byç ocyfrowana w kilogramach na metr szeÊcienny.

2. Zakres pomiarowy nie powinien przekraczaç

20 kg/m3.

3. WartoÊç dzia∏ki elementarnej powinna wynosiç

0,2 kg/m3.

4. Na ka˝dej podzia∏ce powinno znajdowaç si´

od 5 do 10 dodatkowych dzia∏ek elementarnych poza

górnà i poza dolnà granicà zakresu pomiarowego, jednak˝e podzia∏ka nie powinna obejmowaç wartoÊci

wi´kszych ni˝ 1000 kg/m3.

§ 29. 1. Na podzia∏ce alkoholomierza klasy dok∏adnoÊci I, II i III ka˝da co dziesiàta kreska, poczynajàc od

kresek stanowiàcych granice zakresu pomiarowego,

powinna byç kreskà d∏ugà. Pomi´dzy dwiema kolejnymi kreskami d∏ugimi powinna byç jedna kreska Êrednia; pomi´dzy kreskà d∏ugà a kreskà Êrednià — cztery

kreski krótkie. Tylko kreski d∏ugie powinny byç oznaczone liczbami.

2. Na podzia∏ce densymetru do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III ka˝da co piàta kreska, poczynajàc od

kresek stanowiàcych granice zakresu pomiarowego,

powinna byç kreskà d∏ugà. Pomi´dzy dwiema kolejnymi kreskami d∏ugimi powinny byç cztery kreski krótkie. Tylko co piàta lub co dziesiàta kreska powinna byç

oznaczona liczbami.

3. Kreski stanowiàce granice zakresu pomiarowego powinny mieç pe∏ne oznaczenia liczbowe.

§ 30. 1. Minimalna d∏ugoÊç dzia∏ki elementarnej alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu, w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci, powinna wynosiç

1) 1,5 mm — dla klasy dok∏adnoÊci I;

2) 1,05 mm — dla klasy dok∏adnoÊci II;

3) 0,85 mm — dla klasy dok∏adnoÊci III.

2. Zewn´trzna Êrednica trzpienia alkoholomierzy

i densymetrów do alkoholu, w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci, powinna wynosiç nie mniej ni˝

1) 3 mm — dla klasy dok∏adnoÊci I i II;

2) 2,5 mm — dla klasy dok∏adnoÊci III.

3. Zewn´trzna Êrednica korpusu powinna mieÊciç

si´ w zakresie od 19 mm do 40 mm.

4. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu klasy

dok∏adnoÊci I nie mogà mieç wbudowanego termometru.

5. Alkoholomierze i densymetry do alkoholu klasy

dok∏adnoÊci II i III mogà mieç wbudowany termometr

szklany rt´ciowy, o wartoÊci dzia∏ki elementarnej 0,1 °C;

0,2 °C albo 0,5 °C i minimalnej d∏ugoÊci dzia∏ki elementarnej wynoszàcej

1) 0,8 mm — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki

elementarnej 0,1 °C i 0,2 °C;

2) 1 mm — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki

elementarnej 0,5 °C.

6. GruboÊç kresek podzia∏ki termometrycznej nie

powinna byç wi´ksza ni˝ jedna piàta d∏ugoÊci dzia∏ki

elementarnej.

§ 31. Na odwrocie alkoholomierzy i densymetrów

do alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III, w górnej cz´Êci

korpusu zostawia si´ wolnà przestrzeƒ odpowiadajàcà

jednej trzeciej jego wysokoÊci, przeznaczonà na

umieszczenie cechy legalizacji pierwotnej.

§ 32. 1. Na alkoholomierzach i densymetrach do

alkoholu klasy dok∏adnoÊci I, II i III umieszcza si´ dodatkowo nast´pujàce oznaczenia

1) klasa dok∏adnoÊci;

2) jednostka miary: kg/m3 albo symbol: % vol

albo % mas;

3) nazwa cieczy, do której sà przeznaczone.

2. Na zewn´trznej powierzchni korpusu mo˝e byç

podana masa areometru, wyra˝ona w miligramach.

Poz. 1007

Rozdzia∏ 6

Szczegó∏owy zakres badaƒ i sprawdzeƒ

wykonywanych podczas prawnej kontroli

metrologicznej areometrów

§ 35. Zakres badaƒ i sprawdzeƒ wykonywanych

podczas prawnej kontroli metrologicznej areometrów

obejmuje

1) ogl´dziny zewn´trzne i sprawdzenie wymiarów

areometru;

2) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ areometru;

3) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ termometru wbudowanego w areometr.

§ 36. 1. Wskazania areometrów w cieczach sprawdza si´, w szczególnoÊci, metodami

1) porównawczà;

2) wa˝enia hydrostatycznego.

2. Wskazania areometru nale˝y sprawdziç co najmniej w trzech punktach zakresu pomiarowego; dwa

punkty powinny znajdowaç si´ przy dolnej i górnej

granicy zakresu pomiarowego, a pozosta∏e powinny

byç równomiernie rozmieszczone na podzia∏ce.

3. B∏´dy wskazaƒ termometru wbudowanego

w areometr nale˝y wyznaczyç w co najmniej trzech

punktach zakresu pomiarowego.

Rozdzia∏ 7

§ 33. B∏´dy graniczne dopuszczalne alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu w zale˝noÊci od

klasy dok∏adnoÊci sà równe

Przepisy przejÊciowe i koƒcowe

1) wartoÊci odpowiadajàcej po∏owie dzia∏ki elementarnej dla dowolnego wskazania — dla klasy dok∏adnoÊci I;

§ 37. Przepisu § 18 ust. 4 nie stosuje si´ do areometrów szklanych wprowadzonych lub wprowadzanych do obrotu na podstawie decyzji zatwierdzenia typu wydanych przed dniem wejÊcia w ˝ycie rozporzàdzenia.

2) wartoÊci odpowiadajàcej jednej dzia∏ce elementarnej dla dowolnego wskazania — dla klasy dok∏adnoÊci II i III.

§ 34. B∏´dy graniczne dopuszczalne termometrów

wbudowanych w alkoholomierze i densymetry do alkoholu klasy dok∏adnoÊci II i III sà równe

§ 38. Traci moc rozporzàdzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 12 czerwca 2003 r.

w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç areometry szklane (Dz. U. Nr 115,

poz. 1082).

1) ±0,1 °C — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki

elementarnej 0,1 °C;

§ 39. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

2) ±0,2 °C — dla termometrów o wartoÊci dzia∏ki

elementarnej 0,2 °C lub 0,5 °C.

Minister Gospodarki: P. G. Woêniak

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki

z dnia 19 lipca 2007 r. (poz. 1007)

Za∏àcznik nr 1

WARTOÂCI G¢STOÂCI ORAZ ODPOWIADAJÑCE IM WARTOÂCI MIERZONEJ WIELKOÂCI FIZYCZNEJ

I NAPI¢CIA POWIERZCHNIOWEGO CIECZY

Za∏àcznik nr 2

NAPI¢CIE POWIERZCHNIOWE ODNIESIENIA DLA DENSYMETRÓW DO POMIARU G¢STOÂCI CIECZY

O OKREÂLONYCH WARTOÂCIACH LUB ZAKRESACH WARTOÂCI NAPI¢CIA POWIERZCHNIOWEGO

1007

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI1)

z dnia 19 lipca 2007 r.

w sprawie wymagaƒ, którym powinny odpowiadaç areometry szklane, oraz szczegó∏owego zakresu badaƒ

i sprawdzeƒ wykonywanych podczas prawnej kontroli metrologicznej tych przyrzàdów pomiarowych2)

Na podstawie art. 9a pkt 1 i 2 ustawy z dnia 11 maja 2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. z 2004 r. Nr 243,

poz. 2441, z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co nast´puje

———————

1) Minister Gospodarki kieruje dzia∏em administracji rzàdo-

wej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r.

w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra

Gospodarki (Dz. U. Nr 131, poz. 909).

2) Przepisy niniejszego rozporzàdzenia wdra˝ajà postanowienia dyrektywy Rady 76/765/EWG z dnia 27 lipca 1976 r.

w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do alkoholomierzy i densymetrów

do alkoholu (Dz. Urz. WE L 262 z 29.09.1976, str. 143,

z póên. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne,

rozdz. 13, t. 3, str. 259).

Niniejsze rozporzàdzenie zosta∏o notyfikowane Komisji

Europejskiej w dniu 7 czerwca 2006 r., pod numerem

2006/0269/PL, zgodnie z § 4 rozporzàdzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów

prawnych (Dz. U. Nr 239, poz. 2039 oraz z 2004 r. Nr 65,

poz. 597), które wdra˝a dyrektyw´ 98/34/WE z dnia

22 czerwca 1998 r. ustanawiajàcà procedur´ udzielania

informacji w zakresie norm i przepisów technicznych

(Dz. Urz. WE L 204 z 21.07.1998, z póên. zm.).

3) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y

og∏oszone w Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1362 i Nr 180,

poz. 1494 oraz z 2006 r. Nr 170, poz. 1217 i Nr 249,

poz. 1834.

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne