Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 października 2006 r. w sprawie wymagań Dobrej Praktyki Wytwarzania

§ 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem og∏oszenia, z wyjàtkiem przepisów § 1 pkt 3, które wchodzà

w ˝ycie z dniem 16 maja 2007 r.

3) w § 23b ust. 1 i 2 otrzymujà brzmienie

„1. Nazwa „fermentowany napój winopochodny

owocowy” albo „fermentowany napój wino-

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: w z. M. Zagórski

1436

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1)

z dnia 2 paêdziernika 2006 r.

w sprawie wymagaƒ Dobrej Praktyki Wytwarzania

Na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia

6 wrzeÊnia 2001 r. — Prawo farmaceutyczne (Dz. U.

———————

z 2004 r. Nr 53, poz. 533, z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co

nast´puje

1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Ra-

dy Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U. Nr 131,

poz. 924).

2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2004 r. Nr 69, poz. 625, Nr 91, poz. 877,

Nr 92, poz. 882, Nr 93, poz. 896, Nr 173, poz. 1808, Nr 210, poz. 2135 i Nr 273, poz. 2703, z 2005 r. Nr 94, poz. 787, Nr 163,

poz. 1362, Nr 179, poz. 1485 i Nr 184, poz. 1539 oraz z 2006 r. Nr 170, poz. 1217 i Nr 171, poz. 1225.

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

1) ogólne wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania,

2) szczegó∏owe wymagania Dobrej Praktyki Wytwarzania zawarte w za∏àczniku do rozporzàdzenia

— których spe∏nienie jest warunkiem uzyskania zezwolenia na wytwarzanie lub zezwolenia na import

produktów leczniczych.

§ 2. Wytwórca mo˝e zastosowaç inne ni˝ okreÊlone w za∏àczniku do rozporzàdzenia, alternatywne metody zapewnienia jakoÊci, w szczególnoÊci w odniesieniu do nowych rozwiàzaƒ i nowych technik, je˝eli zostanà one zwalidowane i pozwolà uzyskaç zapewnienie jakoÊci na poziomie równowa˝nym ze szczegó∏owymi wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania

okreÊlonymi w za∏àczniku do rozporzàdzenia.

§ 3. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) analiza ryzyka (risk analysis) — metod´ oceny

i opisu parametrów krytycznych dla funkcjonowania wyposa˝enia lub procesu;

2) bank komórek (cell bank)/system banku komórek

(cell bank system) — system, w którym kolejne serie produktu sà wytwarzane z hodowli komórek

pochodzàcych z tego samego, macierzystego banku komórek;

3) bilans (reconciliation) — porównanie teoretycznej

i rzeczywiÊcie wytworzonej iloÊci materia∏u lub

produktu, z uwzgl´dnieniem dopuszczalnych tolerancji wynikajàcych z normalnej zmiennoÊci procesu;

4) biogenerator (biogenerator) — system zamkni´ty,

taki jak fermentator, do którego wprowadzane sà

czynniki biologiczne wraz z innymi materia∏ami po

to, aby wp∏ynàç na ich powielanie si´ lub wytworzenie przez nie innych substancji poprzez reakcj´

z tymi materia∏ami; biogeneratory sà zwykle zaopatrzone w urzàdzenia s∏u˝àce do regulacji, kontroli, ∏àczenia, dodawania materia∏ów lub usuwania materia∏ów;

5) butla gazowa (cylinder) — zbiornik ciÊnieniowy

dajàcy si´ transportowaç, o pojemnoÊci mierzonej

iloÊcià wody, nieprzekraczajàcej 150 litrów; okreÊlenie „butla” oznacza równie˝ „wiàzk´ butli” lub

„pakiet butli”, tam gdzie to ma zastosowanie;

6) cysterna (tanker) — zbiornik ciÊnieniowy zamocowany na pojeêdzie do transportu gazów skroplonych lub kriogenicznych;

7) czynniki biologiczne (biological agents) — mikroorganizmy, w tym mikroorganizmy modyfikowane genetycznie, hodowle komórkowe oraz paso˝yty jelitowe i wewnàtrzkomórkowe, zarówno patogenne, jak i niepatogenne;

8) data powtórnego (ponownego) badania (retest

date) — termin, kiedy materia∏ powinien byç ponownie zbadany w celu sprawdzenia, czy jest nadal przydatny do u˝ycia;

Poz. 1436

9) dostarczanie (shipping) — operacj´ pakowania

w celu wyekspediowania i wysy∏ki zamówionych

badanych produktów leczniczych;

10) dzia∏ jakoÊci (zapewnienia i kontroli jakoÊci) (quality unit) — jednostk´ organizacyjnà przedsi´biorstwa, strukturalnie i funkcjonalnie niezale˝nà

od produkcji, pe∏niàcà funkcje zapewnienia jakoÊci i kontroli jakoÊci; funkcj´ t´ mo˝e pe∏niç równie˝ wyznaczona osoba albo grupa osób, w zale˝noÊci od wielkoÊci i struktury organizacyjnej

przedsi´biorstwa;

11) gaz (gas) — substancj´ lub mieszanin´ substancji, która pozostaje ca∏kowicie w fazie gazowej

pod ciÊnieniem 1.013 bara (101,325 kPa) w temperaturze 15 °C lub ma pr´˝noÊç pary przekraczajàcà 3 bary (300 kPa) w temperaturze

50 °C (ISO 10286);

12) gaz kriogeniczny (cryogenic gas) — gaz, który

pod ciÊnieniem 1.013 bara ulega skropleniu

w temperaturze poni˝ej minus 150 °C;

13) gaz medyczny (medicinal gas) — gaz lub mieszanin´ gazów, które zosta∏y zakwalifikowane jako

produkt leczniczy, przeznaczone do podawania

pacjentom w celach terapeutycznych, diagnostycznych lub profilaktycznych osiàganych poprzez dzia∏anie farmakologiczne;

14) gaz skroplony (liquified gas) — gaz, który wt∏oczony do pojemnika pod ciÊnieniem zewn´trznym jest cz´Êciowo ciek∏y (stanowi uk∏ad dwufazowy „gaz nad cieczà”) w temperaturze minus

50 °C;

15) gaz spr´˝ony (compressed gas) — gaz, który

wt∏oczony do pojemnika pod ciÊnieniem zewn´trznym, pozostaje ca∏kowicie w stanie gazowym, w temperaturze minus 50 °C (ISO 10286);

16) gaz w iloÊciach masowych (bulk gas) — gaz przeznaczony do zastosowaƒ medycznych, który zosta∏ poddany wszystkim procesom z wyjàtkiem

nape∏niania pojemników koƒcowych;

17) hodowla komórek (cell culture) — rezultat wzrostu in vitro komórek wyizolowanych z organizmu

wielokomórkowego;

18) hodowla macierzysta (master seed lot) — szczep

mikroorganizmów dystrybuowany z jednego

zbiornika do pojemników podczas pojedynczej

operacji, w sposób zapewniajàcy jednorodnoÊç

i stabilnoÊç oraz zapobiegajàcy zanieczyszczeniom; hodowla macierzysta w formie p∏ynnej

jest zwykle przechowywana w temperaturze minus 70 °C, a liofilizat hodowli macierzystej —

w temperaturze, która zapewnia stabilnoÊç;

19) hydrauliczna próba ciÊnieniowa (hydrostatic

pressure test) — badanie wykonywane ze wzgl´dów bezpieczeƒstwa, wymagane przez obowiàzujàce przepisy, potwierdzajàce, ˝e butle lub

zbiorniki wytrzymujà wysokie ciÊnienie;

20) importer (importer) — podmiot, który uzyska∏ zezwolenie na import produktów leczniczych;

21) instalacja do rozdzielania sk∏adników powietrza

(air separation plant) — instalacj´, która rozdziela powietrze atmosferyczne na tlen, azot i argon

w procesie oczyszczania, spr´˝ania, ch∏odzenia,

skraplania i destylacji;

22) ja∏owoÊç (sterility) — brak obecnoÊci ˝ywych organizmów; warunki przeprowadzania badaƒ ja∏owoÊci sà podane w Farmakopei Europejskiej lub

Farmakopei Polskiej;

23) kalibracja (calibration) — wykazanie, ˝e dany

przyrzàd lub urzàdzenie daje wyniki w okreÊlonym zakresie, poprzez ich porównanie z wynikami uzyskanymi w trakcie badania substancji referencyjnych lub porównanie z identyfikowalnymi

standardami we w∏aÊciwym zakresie pomiarowym;

24) kod randomizacyjny (randomisation code) — wyszczególnienie, w którym zosta∏o zidentyfikowane leczenie przydzielone ka˝demu uczestnikowi

w procesie randomizacji;

25) kontrola jakoÊci (quality control, QC) — wykonywanie badaƒ lub testów w celu sprawdzenia, czy

badany materia∏ spe∏nia wymagania odpowiedniej specyfikacji;

26) kontrola procesu (in-process control or process

control) — czynnoÊci kontrolne obejmujàce monitorowanie i, jeÊli to w∏aÊciwe, korygowanie

procesu wytwarzania w celu zapewnienia, ˝e

produkt poÊredni lub substancja czynna odpowiada wymaganiom w∏asnej specyfikacji;

27) kontrola zmian (change control) — formalny system, w ramach którego wykwalifikowani przedstawiciele odpowiednich dyscyplin nauki przeglàdajà proponowane lub faktyczne zmiany, które mogà wp∏ynàç na status zwalidowanych

obiektów, systemów, urzàdzeƒ lub procesów; jego celem jest okreÊlenie potrzeby dzia∏aƒ zapewniajàcych i dokumentujàcych utrzymanie systemu w stanie zwalidowanym;

28) krew (blood) — pe∏nà krew pobranà od pojedynczego dawcy i przetworzonà albo do przetoczenia, albo do dalszego wytwarzania;

29) kryteria akceptacji (acceptance criteria) — limity

iloÊciowe, zakresy lub inne odpowiednie pomiary pozwalajàce na zaakceptowanie wyników badaƒ;

30) krytyczny (critical) — etapy procesu, warunki

procesu, wymagane badania lub inne, istotne

parametry lub elementy, które muszà byç kontrolowane w oparciu o wyznaczone kryteria;

31) kwalifikacja (qualification) — dzia∏anie majàce na

celu wykazanie i udokumentowanie, ˝e urzàdzenia lub instalacje pomocnicze sà odpowiednio

zainstalowane, pracujà w∏aÊciwie, a ich dzia∏anie

rzeczywiÊcie prowadzi do uzyskania oczekiwanych wyników; kwalifikacja jest cz´Êcià walidacji,

lecz poszczególne, pojedyncze etapy kwalifikacji

nie stanowià procesu walidacji;

Poz. 1436

32) kwalifikacja instalacyjna (installation qualification IQ) — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia, zainstalowane lub zmodyfikowane, sà zgodne z zatwierdzonym projektem i zaleceniami producenta;

33) kwalifikacja operacyjna (operational qualification

OQ) — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia, zainstalowane lub zmodyfikowane, funkcjonujà tak, jak

zamierzono, w przewidywanych zakresach operacyjnych;

34) kwalifikacja procesowa (performance qualification PQ) — udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e obiekty, systemy i urzàdzenia jako ca∏oÊç dzia∏ajà skutecznie i w sposób powtarzalny

w odniesieniu do zatwierdzonego procesu i specyfikacji produktu;

35) kwalifikacja projektu (design qualification DQ) —

udokumentowanà weryfikacj´ stwierdzajàcà, ˝e

proponowany projekt obiektów, systemów i urzàdzeƒ jest odpowiedni do zamierzonego celu;

36) kwarantanna (quarantine) — przechowywanie

oddzielonych fizycznie lub administracyjnie materia∏ów lub produktów w okresie oczekiwania

na decyzj´ o ich zwolnieniu lub odrzuceniu;

37) limit alarmowy (alert limit) — ustalone kryteria

s∏u˝àce wczesnemu ostrzeganiu o potencjalnym

odchyleniu od prawid∏owych warunków, które

mogà nie byç wystarczajàcà podstawà do zdecydowanych dzia∏aƒ naprawczych, ale wymagajà

badaƒ nast´pczych;

38) limit dzia∏ania (action limit) — ustalone kryteria,

których przekroczenie wymaga podj´cia niezw∏ocznych dzia∏aƒ nast´pczych i naprawczych;

39) macierzysty bank komórek (master cell bank) —

hodowl´ (w pe∏ni okreÊlonà) komórek rozdzielonych do poszczególnych pojemników w trakcie

pojedynczej operacji, poddawanych wspólnie

obróbce w taki sposób, by zapewniç ich stabilnoÊç; macierzysty bank komórek zwykle jest

przechowywany w temperaturze minus 70 °C lub

ni˝szej;

40) maksymalne teoretyczne zanieczyszczenie resztkowe (maximum theoretical residual impurity) — zanieczyszczenie gazu pochodzàce z poprzedniego

nape∏nienia i pozostajàce po przygotowaniu butli

do nape∏niania; obliczenie maksymalnego teoretycznego zanieczyszczenia resztkowego jest mo˝liwe jedynie dla gazów spr´˝onych przy za∏o˝eniu,

˝e te gazy zachowujà si´ jak gazy doskona∏e;

41) materia∏ (material) — termin ogólny u˝ywany do

okreÊlenia surowców (materia∏y wyjÊciowe, odczynniki, rozpuszczalniki), materia∏ów pomocniczych, produktów poÊrednich, substancji czynnych oraz materia∏ów opakowaniowych i informacyjnych;

42) materia∏ opakowaniowy (packaging material) —

materia∏ u˝yty do pakowania produktu lecznicze-

go, z wyjàtkiem opakowaƒ zbiorczych u˝ywanych do transportu i wysy∏ki; materia∏y opakowaniowe dzielà si´ na bezpoÊrednie i zewn´trzne, w zale˝noÊci od tego czy majà one bezpoÊrednio stykaç si´ z produktem, czy nie;

43) materia∏ symulujàcy produkt (simulated product)

— materia∏ wykazujàcy zbli˝one w∏aÊciwoÊci fizyczne i, jeÊli ma to zastosowanie, w∏aÊciwoÊci

chemiczne (na przyk∏ad lepkoÊç, wielkoÊç czàsteczki, pH i tym podobne) do produktu poddawanego walidacji; w wielu przypadkach w∏aÊciwoÊci

te mogà byç spe∏nione przez placebo produktu;

44) materia∏ wyjÊciowy (starting material) — substancj´ u˝ytà do wytwarzania produktu leczniczego, z wy∏àczeniem materia∏ów opakowaniowych;

45) materia∏y pomocnicze (process aids) — materia∏y, z wy∏àczeniem rozpuszczalników, u˝ywane

podczas prowadzenia procesu wytwarzania produktu poÊredniego lub substancji czynnej, które

same nie uczestniczà w reakcji chemicznej lub

biologicznej (na przyk∏ad filtry, w´giel aktywowany, i tym podobne);

46) nape∏nianie po˝ywkà (media fill) — metod´ oceny aseptycznoÊci procesu z u˝yciem pod∏o˝a

wzrostowego dla mikroorganizmów;

47) naczynie kriogeniczne (cryogenic vessel) — stacjonarny lub ruchomy, izolowany termicznie

zbiornik ciÊnieniowy, przeznaczony do przechowywania gazów skroplonych lub kriogenicznych;

gaz usuwany jest z naczynia w stanie gazowym

lub ciek∏ym;

48) najgorszy przypadek (worst case) — warunek lub

zespó∏ warunków obejmujàcy górne i dolne limity procesów oraz okolicznoÊci, które w ramach

standardowych procedur operacyjnych stwarzajà najwi´ksze ryzyko niepowodzenia dla produktu lub procesu w porównaniu z warunkami idealnymi; warunki te nie muszà powodowaç powstania wadliwego produktu lub wadliwego przebiegu procesu;

49) numer serii (lub numer szar˝y) (batch number or

lot number) — unikalnà kombinacj´ liczb, liter

lub symboli, która identyfikuje seri´ (lub szar˝´)

i umo˝liwia odtworzenie historii produkcji i dystrybucji danej serii (lub szar˝y);

50) obszar czysty (clean area) — obszar o ustalonym

sposobie kontroli zanieczyszczeƒ czàstkami

i drobnoustrojami w Êrodowisku, zbudowany

i u˝ytkowany w sposób ograniczajàcy wprowadzanie, powstawanie i gromadzenie si´ zanieczyszczeƒ;

51) obszar czysty/zabezpieczony (clean/contained

area) — obszar zbudowany i u˝ytkowany w sposób spe∏niajàcy równoczeÊnie wymagania dla

obszaru czystego i obszaru zabezpieczonego;

52) obszar kontrolowany (controlled area) — obszar

zbudowany i u˝ytkowany w sposób umo˝liwiajàcy kontrolowanie iloÊci wprowadzanych potencjalnych zanieczyszczeƒ (o parametrach wystar-

Poz. 1436

czajàcych dla klasy czystoÊci D) i ograniczanie

skutków przypadkowego wydostania si´ ˝ywych

organizmów do otoczenia;

53) obszar zabezpieczony (contained area) — obszar

zbudowany i u˝ytkowany w sposób zapobiegajàcy zanieczyszczeniu Êrodowiska zewn´trznego

przez czynniki biologiczne znajdujàce si´ wewnàtrz obszaru, wyposa˝ony w odpowiednie

urzàdzenia do uzdatniania i filtracji powietrza wylotowego;

54) ochrona poÊrednia (secondary containment) —

ochron´, która zapobiega wydostaniu si´ czynnika biologicznego lub innej substancji do otoczenia zewn´trznego albo do innych pomieszczeƒ

roboczych;

55) obcià˝enie biologiczne (bioburden) — iloÊç i rodzaj (przypadkowych lub nieprzypadkowych)

drobnoustrojów, obecnych w surowcach, materia∏ach wyjÊciowych do produkcji substancji

czynnej, w produktach poÊrednich lub w substancjach czynnych;

56) ochrona bezpoÊrednia (primary containment) —

ochron´, która zapobiega wydostaniu si´ czynnika biologicznego lub innej substancji do bezpoÊredniego otoczenia przestrzeni roboczej, wymagajàcà stosowania pomieszczeƒ z odpowiednio

zaprojektowanà instalacjà, Êluzami powietrznymi

lub sterylizatorami wyprowadzanych materia∏ów

albo obydwoma tymi urzàdzeniami, a tak˝e bezpiecznych procedur operacyjnych;

57) odchylenie (deviation) — odst´pstwo od zatwierdzonej instrukcji lub ustalonego wymagania;

58) opró˝nianie (evacuation) — usuwanie resztkowych iloÊci gazów ze zbiornika ciÊnieniowego za

pomocà pró˝ni;

59) organizm egzotyczny (exotic organism) — czynnik biologiczny powodujàcy chorob´ niewyst´pujàcà w danym kraju lub obszarze geograficznym albo chorob´ obj´tà programem dzia∏aƒ

profilaktycznych bàdê programem majàcym na

celu jej ca∏kowite wyeliminowanie w danym kraju lub obszarze geograficznym;

60) pakowanie (packaging) — operacje, ∏àcznie z nape∏nianiem i etykietowaniem, którym musi byç

poddany produkt luzem, tak aby móg∏ staç si´

produktem koƒcowym; nape∏nianie sterylne

zwykle nie jest traktowane jako cz´Êç pakowania

produktu luzem, lecz jako nape∏nianie opakowaƒ

bezpoÊrednich;

61) panel rozdzielczy (manifold) — urzàdzenie lub

aparat zaprojektowane w celu równoczesnego

opró˝niania lub nape∏niania wi´cej ni˝ jednego

zbiornika ciÊnieniowego gazu;

62) podpis (signature/signed) — podpis okreÊlonej

osoby, która wykona∏a lub dokona∏a przeglàdu

danej czynnoÊci; mo˝e on byç dokonany w formie inicja∏ów, pe∏nego odr´cznego podpisu, osobistej pieczàtki lub bezpiecznego podpisu elektronicznego weryfikowanego przy pomocy kwalifikowanego certyfikatu;

63) podstawowa dokumentacja produktu (product

specification file) — dokumentacj´ referencyjnà

zawierajàcà wszystkie informacje niezb´dne do

zaprojektowania szczegó∏owych pisemnych instrukcji dotyczàcych sposobu przetwarzania, pakowania, badaƒ kontroli jakoÊci, zwalniania serii

i dystrybucji badanego produktu leczniczego;

64) posiewowa seria robocza (working seed lot) —

szczep mikroorganizmów pochodzàcy z hodowli

macierzystej przeznaczony do u˝ycia w produkcji;

sà one rozdzielane do pojemników i przechowywane tak jak w przypadku hodowli macierzystej;

65) potwierdzenie (confirmation) — podpisane

oÊwiadczenie, ˝e proces lub badanie zosta∏o

przeprowadzone zgodnie z Dobrà Praktykà Wytwarzania oraz zgodnie z odpowiednim pozwoleniem na dopuszczenie do obrotu, jak ustalono na

piÊmie z Osobà Wykwalifikowanà odpowiedzialnà za certyfikacj´ serii koƒcowego produktu leczniczego przed jej zwolnieniem;

66) procedura (procedure) — udokumentowany opis

dzia∏aƒ, które majà byç dokonane, Êrodków

ostro˝noÊci, które majà byç przedsi´wzi´te, oraz

pomiarów, które majà byç wykonane, pozostajàcych w bezpoÊrednim lub poÊrednim zwiàzku

z wytwarzaniem produktu poÊredniego lub substancji czynnej;

67) produkcja (production) — czynnoÊci zwiàzane

z przygotowaniem produktu leczniczego poczàwszy od przyj´cia materia∏ów poprzez ich przetwarzanie i pakowanie a˝ do uzyskania produktu

koƒcowego;

68) produkt koƒcowy (finished product) — produkt

leczniczy, który przeszed∏ wszystkie etapy wytwarzania, ∏àcznie z pakowaniem w opakowania koƒcowe;

69) produkt luzem (bulk product) — produkt, który

przeszed∏ wszystkie etapy wytwarzania, z wyjàtkiem koƒcowego pakowania;

70) produkt porównawczy (comparatory product) —

produkt w fazie rozwojowej lub produkt dopuszczony do obrotu (na przyk∏ad active control) lub

placebo u˝ywane jako produkt referencyjny

w badaniach klinicznych;

71) produkt poÊredni (intermediate product) — cz´Êciowo przetworzony materia∏, który musi byç

poddany dalszym etapom wytwarzania, zanim

stanie si´ produktem luzem;

72) profil zanieczyszczeƒ (impurity profile) — opis zidentyfikowanych i niezidentyfikowanych zanieczyszczeƒ, znajdujàcych si´ w substancji czynnej;

73) protokó∏ walidacji (validation protocol) — sporzàdzony w formie pisemnej plan, okreÊlajàcy

sposób prowadzenia walidacji i definiujàcy kryteria akceptacji;

74) przep∏ukiwanie (purge) — opró˝nianie i oczyszczanie butli odbywajàce si´ za pomocà rozgazowania i pró˝ni lub za pomocà rozgazowania, cz´-

Poz. 1436

Êciowego nape∏nienia danym gazem, a nast´pnie ponownego rozgazowania;

75) przerabianie (reworking) — poddanie produktu

poÊredniego lub substancji czynnej, niespe∏niajàcych okreÊlonych norm lub wymagaƒ odpowiedniej specyfikacji, jednemu lub kilku etapom

procesu, ró˝niàcego si´ od ustalonego procesu

wytwarzania (na przyk∏ad rekrystalizacja przy

u˝yciu innego rozpuszczalnika), tak aby otrzymaç

zadowalajàcà jakoÊç produktu poÊredniego lub

substancji czynnej;

76) powtórne przetwarzanie (reprocessing) — poddanie ca∏oÊci lub cz´Êci serii produktu o nieodpowiedniej jakoÊci pochodzàcej z okreÊlonego etapu wytwarzania jednej lub wielu dodatkowym

operacjom technologicznym, tak aby przywróciç

jej jakoÊç zgodnà z wymaganiami;

77) randomizacja (randomisation) — proces przydzielenia uczestników badania do jednej z grup

terapeutycznych (leczonej lub kontrolnej), z zastosowaniem doboru losowego do ustalenia

przydzia∏u;

78) roboczy bank komórek (working cell bank) — hodowl´ komórek pochodzàcà z macierzystego

banku komórek i przeznaczonà do stosowania

w przygotowywaniu produkcyjnych hodowli komórkowych; roboczy bank komórek jest zwykle

przechowywany w temperaturze minus 70 °C lub

ni˝szej;

79) roÊlina lecznicza (medicinal plant) — roÊlin´, która w ca∏oÊci lub w cz´Êci stosowana jest do celów leczniczych;

80) roÊlina nieprzerobiona o w∏aÊciwoÊciach leczniczych (crude plant, vegetable drug) — Êwie˝à lub

wysuszonà roÊlin´ leczniczà lub jej cz´Êç;

81) rozgazowanie (blowing down) — obni˝enie ciÊnienia do wartoÊci ciÊnienia atmosferycznego;

82) rozpuszczalnik (solvent) — nieorganiczny lub organiczny p∏yn stosowany jako noÊnik do przygotowania roztworów lub zawiesin;

83) roztwór macierzysty (mother liquor) — ciek∏à pozosta∏oÊç po procesach krystalizacji lub izolowania; roztwór macierzysty mo˝e zawieraç nieprzereagowane materia∏y, produkty poÊrednie, pewnà iloÊç substancji czynnej lub zanieczyszczenia;

mo˝e on byç wykorzystywany do dalszego przerobu;

84) sk∏adniki krwi (blood components) — sk∏adniki

krwi o znaczeniu leczniczym (krwinki czerwone,

krwinki bia∏e, osocze, p∏ytki krwi), które mogà

byç przygotowywane poprzez wirowanie, filtracj´ i zamra˝anie przy u˝yciu konwencjonalnej

metodologii stosowanej w bankach krwi;

85) specyfikacja (specification) — wykaz badaƒ, odnoÊników do procedur analitycznych oraz odpowiednich kryteriów akceptacji, wyra˝onych jako

graniczne wartoÊci liczbowe, zakresy lub inne

kryteria odpowiednie dla opisanego badania;

86) system (system) — grup´ urzàdzeƒ przeznaczonych do wspólnego celu;

87) system komputerowy (computer system) — sk∏adajàcy si´ z wielu elementów sprz´t komputerowy (hardware) i zwiàzane z nim oprogramowanie

(software); cz´Êci sk∏adowe systemu komputerowego sà zaprojektowane i po∏àczone w jednà

funkcjonalnà ca∏oÊç dla wykonywania okreÊlonego zadania lub wielu zadaƒ;

88) system serii posiewowych (seed lot system) —

system, zgodnie z którym kolejne serie produktu

pochodzà z tej samej hodowli macierzystej, na

okreÊlonym poziomie pasa˝owania;

89) system skomputeryzowany (computerized system) — proces lub operacj´ zintegrowane z systemem komputerowym;

90) system zapewnienia ja∏owoÊci (sterility assurance system) — ogó∏ dzia∏aƒ majàcych na celu zapewnienie ja∏owoÊci produktów;

91) Êluza powietrzna (air lock) — zamkni´tà przestrzeƒ z dwojgiem lub wi´kszà liczbà drzwi, z których tylko jedne mogà byç otwarte, znajdujàcà

si´ mi´dzy dwoma lub wi´kszà liczbà pomieszczeƒ o ró˝nych klasach czystoÊci, w celu kontrolowania przep∏ywu powietrza mi´dzy tymi pomieszczeniami; Êluza jest tak skonstruowana, ˝e

mo˝e s∏u˝yç zarówno do przemieszczania si´

personelu, jak i do przemieszczania materia∏ów;

92) walidacja (validation) — udokumentowany program dajàcy wysoki stopieƒ pewnoÊci, ˝e okreÊlony proces, metoda lub system b´dzie w sposób powtarzalny prowadziç do otrzymania wyników, spe∏niajàcych okreÊlone kryteria akceptacji;

93) walidacja czyszczenia (cleaning validation) —

udokumentowany dowód, ˝e zatwierdzona procedura czyszczenia zapewnia, ˝e urzàdzenie nadaje si´ do przetwarzania produktów leczniczych;

94) walidacja powtórna (re-validation) — wykonanie

ponownej walidacji po up∏ywie czasu okreÊlonego w protokole walidacyjnym lub po wprowadzeniu zmian w celu zapewnienia, ˝e zmiany

w procesie lub w urzàdzeniach wprowadzone

zgodnie z procedurami kontroli zmian nie majà

negatywnego wp∏ywu na w∏aÊciwoÊci procesu

i jakoÊç produktu;

95) walidacja procesu (process validation) — udokumentowany dowód, ˝e proces, prowadzony

w ustalonym zakresie parametrów, przebiega

skutecznie i w sposób powtarzalny i umo˝liwia

wytwarzanie produktu leczniczego spe∏niajàcego

ustalone wymagania specyfikacji i kryteria jakoÊciowe;

96) walidacja prospektywna (prospective validation)

— walidacj´ przeprowadzonà przed rozpocz´ciem rutynowego wytwarzania produktów przeznaczonych do sprzeda˝y;

97) walidacja retrospektywna (retrospective validation) — walidacj´ procesu wytwarzania produk-

Poz. 1436

tu, który znajduje si´ w sprzeda˝y, przeprowadzanà w oparciu o zebrane dane dotyczàce produkcji, badania i kontroli serii;

98) walidacja równoczesna (concurrent validation)

— walidacj´ przeprowadzanà podczas rutynowego wytwarzania produktów przeznaczonych do

sprzeda˝y;

99) wiàzka butli (cylinder bundle) — zestaw butli

umocowanych razem w ramie oraz po∏àczonych

rurociàgiem panelu rozdzielczego, transportowany i u˝ywany jako ca∏oÊç;

100) wydajnoÊç oczekiwana (yield, expected) — przewidywanà iloÊç materia∏u wytworzonego w ka˝dym, odpowiednim etapie produkcji lub procent

teoretycznej wydajnoÊci wyznaczony dla tego

etapu, na podstawie uprzednio uzyskanych danych laboratoryjnych, danych z produkcji serii

pilota˝owych lub wczeÊniej realizowanych rutynowych produkcji;

101) wydajnoÊç teoretyczna (yield, theoretical) —

iloÊç materia∏u, która zosta∏aby wytworzona

w ka˝dym odpowiednim etapie produkcji z danej

iloÊci materia∏u wyjÊciowego, je˝eli etap ten

przebiega∏by bez ˝adnych strat i b∏´dów;

102) wzorzec pierwotny (reference standard, primary

standard) — substancj´, której to˝samoÊç i wysoki stopieƒ czystoÊci wykazano na drodze szczegó∏owych badaƒ analitycznych; mo˝e on byç

uzyskany z oficjalnie rozpoznawanego êród∏a lub

przygotowany na drodze syntezy lub uzyskany

z istniejàcego materia∏u produkcyjnego charakteryzujàcego si´ wysokà czystoÊcià lub otrzymany na drodze oczyszczenia (puryfikacji) istniejàcego materia∏u produkcyjnego;

103) wzorzec wtórny (reference standard, secondary

standard) — substancj´ o ustalonej jakoÊci i czystoÊci, wykazanej przez porównanie do wzorca

pierwotnego, u˝ywanà jako wzorzec (reference

standard) w rutynowych analizach laboratoryjnych;

104) zabezpieczenie (containment) — dzia∏anie majàce na celu ograniczenie wyst´powania czynnika

biologicznego lub innego na okreÊlonym obszarze;

105) zabezpieczenie pierwotne (primary containment)

— zabezpieczenie, które zapobiega wydostawaniu si´ czynnika biologicznego do najbli˝szego

Êrodowiska pracy; obejmuje ono stosowanie zamkni´tych pojemników lub biologicznych boksów bezpieczeƒstwa oraz odpowiednich procedur operacyjnych;

106) zabezpieczenie wtórne (secondary containment)

— zabezpieczenie, które zapobiega wydostawaniu si´ czynnika biologicznego do Êrodowiska zewn´trznego lub innych obszarów pracy;

107) zaka˝enie (infection) — zanieczyszczenie ˝ywymi, obcymi czynnikami biologicznymi prowadzàce do ich namna˝ania si´;

108) zamówienie (order) — instrukcj´ odnoszàcà si´

do procesu, opakowania lub dostarczenia okreÊlonej iloÊci opakowaƒ badanego produktu leczniczego;

109) zanieczyszczanie (contamination) — niepo˝àdane wprowadzenie zanieczyszczeƒ o charakterze

chemicznym lub mikrobiologicznym albo cia∏a

obcego w trakcie wytwarzania, pobierania prób,

pakowania lub przepakowywania, sk∏adowania

lub transportu;

110) zanieczyszczenie (impurity) — niepo˝àdanà substancj´ znajdujàcà si´ w materiale lub produkcie;

111) zanieczyszczenie krzy˝owe (cross-contamination) — zanieczyszczenie materia∏u lub produktu

innym materia∏em lub produktem;

112) zaÊlepianie (blinding) — procedur´, w której jedna lub wi´cej stron badania utrzymywana jest

w nieÊwiadomoÊci co do zastosowanego leczenia;

113) zawór (valve) — urzàdzenie do otwierania i zamykania zbiorników;

114) zawór przeciwzwrotny (non-return valve) — zawór pozwalajàcy na przep∏yw wy∏àcznie w jednym kierunku;

115) zawór zwrotny utrzymujàcy ciÊnienie resztkowe

(minimum pressure retention valve) — zawór

zwrotny, który utrzymuje okreÊlone ciÊnienie (od

oko∏o 3 do 5 barów powy˝ej ciÊnienia atmosferycznego) w celu zapobie˝enia zanieczyszczeniu

podczas u˝ywania pojemnika;

116) zbiornik (tank) — stacjonarny pojemnik do przechowywania gazów skroplonych lub kriogenicznych;

117) zbiornik ciÊnieniowy (container) — naczynie kriogeniczne, zbiornik, cystern´, butl´, wiàzk´ butli

lub inne opakowanie majàce bezpoÊredni kontakt z gazem medycznym;

118) zwrot (return) — ka˝de odes∏anie do wytwórcy

lub dystrybutora produktu (który mo˝e byç podejrzany o wad´ jakoÊciowà);

119) zwalnianie parametryczne (parametric release)

— zwalnianie do obrotu, które na podstawie informacji zebranych podczas procesu wytwarzania, a tak˝e stwierdzonej zgodnoÊci ze specyficznymi wymaganiami Dobrej Praktyki Wytwarzania dotyczàcymi zwalniania parametrycznego,

zapewnia, ˝e produkt ma zamierzonà jakoÊç.

§ 4. Stosowanie Dobrej Praktyki Wytwarzania wymaga przestrzegania nast´pujàcych, szczegó∏owych

zasad

1) do przygotowania banku komórek roboczych stosuje si´ okreÊlonà iloÊç zbiorników z macierzystego banku komórek; system banku komórek poddawany jest walidacji pod wzgl´dem stopnia pasa˝owania lub liczby podwojeƒ populacji ponad

t´, która uzyskiwana jest podczas rutynowej produkcji;

Poz. 1436

2) w obszarze kontrolowanym stopieƒ zastosowanej

kontroli powinien uwzgl´dniaç charakter organizmu bioràcego udzia∏ w procesie; wymagania minimalne to utrzymywanie podciÊnienia w stosunku do bezpoÊredniego otoczenia zewn´trznego

oraz umo˝liwianie skutecznego usuwania niewielkich iloÊci czàstek zanieczyszczajàcych obszar;

3) ochrona poÊrednia wymaga pomieszczeƒ z odpowiednio zaprojektowanà instalacjà wentylacyjnà,

Êluzami powietrznymi lub sterylizatorami wyprowadzanych materia∏ów, albo obydwoma tymi

urzàdzeniami, a tak˝e stosowania bezpiecznych

procedur operacyjnych;

4) obcià˝enie biologiczne nie powinno byç uwa˝ane

za zanieczyszczenie, chyba ˝e przekroczona zosta∏a dopuszczalna iloÊç drobnoustrojów lub zosta∏y

wykryte okreÊlone, przypadkowe drobnoustroje;

5) protokó∏ walidacji okreÊla przyk∏adowo urzàdzenia produkcyjne, krytyczne parametry procesu

i krytyczne zakresy operacyjne, charakterystyk´

produktu, sposób pobierania prób, konieczne do

zebrania dane z badaƒ, iloÊç przebiegów procesu

walidacyjnego i akceptowalne wyniki badaƒ;

6) specyfikacja jest zbiorem wymagaƒ, które powinien spe∏niaç materia∏, ˝eby jego jakoÊç zosta∏a

uznana za akceptowalnà, a sam materia∏ móg∏ byç

dopuszczony do u˝ycia zgodnego z jego przeznaczeniem; zgodnoÊç ze specyfikacjà (according

specification) oznacza, ˝e materia∏ poddany badaniom zgodnie z wykazem procedur analitycznych

spe∏nia okreÊlone dla tych procedur kryteria akceptacji;

7) dla potrzeb systemu serii posiewowych powinny

byç prowadzone zapisy dotyczàce pochodzenia

i historii pasa˝u z hodowli macierzystej i posiewowej serii roboczej; dla produkcji rutynowej, posiewowa seria robocza jest przygotowywana z hodowli macierzystej; produkt koƒcowy pochodzi

z posiewowej serii roboczej i nie jest poddawany

wi´kszej iloÊci pasa˝y z hodowli macierzystej ni˝

szczepionka, której podczas badaƒ klinicznych zosta∏a udowodniona skutecznoÊç i efektywnoÊç

w stopniu zadowalajàcym;

8) system zapewnienia ja∏owoÊci dla produktów sterylizowanych koƒcowo obejmuje zwykle nast´pujàce zagadnienia

a) projekt produktu,

b) znajomoÊç i, jeÊli to mo˝liwe, ograniczenie zanieczyszczeƒ mikrobiologicznych materia∏ów

wyjÊciowych i materia∏ów pomocniczych procesu (na przyk∏ad gazów, smarów),

c) kontrol´ zanieczyszczeƒ w procesie wytwarzania w celu unikni´cia przedostania si´ i namna˝ania mikroorganizmów w produkcie, co osiàga

si´ zwykle poprzez czyszczenie i sanityzacj´ powierzchni majàcych kontakt z produktem, przeciwdzia∏anie zanieczyszczeniom przenoszonym

przez powietrze osiàgane dzi´ki prowadzeniu

procesu w pomieszczeniach czystych, przestrzeganiu limitów czasowych trwania proce-

sów oraz, je˝eli jest to konieczne — przestrzeganiu etapów filtracji,

d) zapobieganie pomieszaniu produktów ja∏owych i nieja∏owych,

e) zachowanie w∏aÊciwoÊci produktu,

f) proces sterylizacji,

g) System Zapewnienia JakoÊci, w którym zawiera si´ System Zapewnienia Ja∏owoÊci, w szczególnoÊci: kontrola zmian, szkolenia, pisemne

procedury, kontrola przy zwalnianiu, planowana konserwacja zapobiegawcza, analiza b∏´dów, zapobieganie ludzkim b∏´dom, walidacja,

kalibracja;

9) zabezpieczenie wtórne obejmuje stosowanie pomieszczeƒ ze specjalnie zaprojektowanym systemem wentylacji, posiadajàcych Êluzy powietrzne

lub sterylizatory s∏u˝àce do wyja∏awiania wychodzàcego materia∏u, a tak˝e stosowanie odpowiednich procedur operacyjnych; zabezpieczenie wtórne mo˝e w wielu przypadkach zwi´kszaç skutecznoÊç zabezpieczenia pierwotnego;

10) w zaÊlepianiu pojedynczo-Êlepa próba zwykle odnosi si´ do uczestnika, a podwójnie-Êlepa próba

zwykle odnosi si´ do uczestnika, badacza, osoby

monitorujàcej i, w niektórych przypadkach — osoby analizujàcej dane; w odniesieniu do badanego

produktu leczniczego zaÊlepianie mo˝e oznaczaç

zamaskowanie to˝samoÊci produktu zgodnie z instrukcjami sponsora; odÊlepienie (unbliding)

oznacza ujawnienie to˝samoÊci produktu zaÊlepionego.

§ 5. 1. W odniesieniu do importowanych produktów leczniczych oraz badanych produktów leczniczych, importer zapewnia, ˝e sprowadzane produkty

zosta∏y wytworzone zgodnie z wymaganiami, które sà

co najmniej równowa˝ne z wymaganiami Dobrej

Praktyki Wytwarzania obowiàzujàcymi w paƒstwach

cz∏onkowskich Unii Europejskiej lub paƒstwach cz∏onkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym

Handlu (EFTA) — stronach umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym.

2. Importer produktu leczniczego zapewnia, ˝e produkty lecznicze zosta∏y wytworzone przez podmioty

do tego uprawnione. Importer badanych produktów

leczniczych zapewnia, ˝e produkty te zosta∏y wytworzone przez wytwórc´ zg∏oszonego i zaakceptowanego do tego celu przez Prezesa Urz´du Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Preparatów Biobójczych, zwanego dalej „Prezesem Urz´du”,

w porozumieniu z G∏ównym Inspektorem Farmaceutycznym.

§ 6. Wytwórca dokonuje regularnego przeglàdu

stosowanych przez siebie metod wytwarzania,

uwzgl´dniajàc post´p naukowy i techniczny oraz post´p w pracach badawczo-rozwojowych nad produktem leczniczym. W przypadku koniecznoÊci wprowadzenia zmian do dokumentacji stanowiàcej podstaw´

do dopuszczenia produktu leczniczego do obrotu lub

dokumentacji stanowiàcej podstaw´ wydania pozwo-

Poz. 1436

lenia na prowadzenie badania klinicznego powinien

byç z∏o˝ony wniosek do Prezesa Urz´du o wprowadzenie takiej zmiany.

§ 7. Wytwórca zapewnia stosowanie skutecznego

Systemu Zapewnienia JakoÊci w wytwarzaniu produktów leczniczych.

§ 8. 1. Wytwórca zapewnia w ka˝dym miejscu wytwarzania zespó∏ kompetentnych, wykszta∏conych

i wyszkolonych pracowników umo˝liwiajàcych zapewnienie jakoÊci przy wytwarzaniu produktów leczniczych.

2. Zakres obowiàzków i odpowiedzialnoÊci oraz

uprawnienia kierownictwa, w tym osób wykwalifikowanych odpowiedzialnych za wprowadzanie i stosowanie Dobrej Praktyki Wytwarzania okreÊla si´ w formie pisemnej. Zale˝noÊci s∏u˝bowe powinny byç okreÊlone w schemacie organizacyjnym przedsi´biorstwa.

3. Schemat organizacyjny przedsi´biorstwa i zakresy obowiàzków powinny byç zatwierdzone zgodnie

z procedurami wewn´trznymi wytwórcy.

4. Pracownicy muszà odbyç szkolenie wst´pne

oraz ustawiczne szkolenia uzupe∏niajàce i dokszta∏cajàce, których skutecznoÊç powinna byç weryfikowana.

Szkolenia muszà obejmowaç teori´ i praktyk´ w zakresie funkcjonowania Systemu Zapewnienia JakoÊci

oraz Dobrej Praktyki Wytwarzania.

5. Wytwórca zapewnia opracowanie i przestrzeganie programów zachowania higieny, odpowiednich do

rodzaju dzia∏alnoÊci produkcyjnej i zakresu wytwarzania. Programy zachowania higieny obejmujà w szczególnoÊci procedury dotyczàce kontroli zdrowia, higieny i odzie˝y roboczej pracowników.

§ 9. 1. Pomieszczenia i urzàdzenia, w których wytwarza si´ produkty lecznicze, powinny byç rozmieszczone, zaprojektowane, zbudowane, zainstalowane

i konserwowane odpowiednio do wykonywanych

operacji, do których sà przeznaczone.

2. Rozmieszczenie, budowa i dzia∏anie urzàdzeƒ

oraz rozmieszczenie i konstrukcja pomieszczeƒ muszà

uwzgl´dniaç koniecznoÊç ograniczenia do minimum

ryzyka pope∏niania pomy∏ek oraz umo˝liwiaç skuteczne czyszczenie i konserwacj´, w celu unikni´cia zanieczyszczeƒ, w tym zanieczyszczeƒ krzy˝owych, oraz jakiegokolwiek niepo˝àdanego wp∏ywu na jakoÊç produktów.

3. Pomieszczenia i urzàdzenia, przeznaczone do

wykonywania operacji wytwarzania, które majà istotny wp∏yw na jakoÊç produktów, podlegajà odpowiedniej kwalifikacji i walidacji.

§ 10. 1. Wytwórca ustanawia i stosuje system dokumentacji obejmujàcy specyfikacje, receptury, instrukcje wytwarzania i pakowania oraz procedury i zapisy dotyczàce wykonywania ró˝nych operacji zwiàzanych z wytwarzaniem. Dokumenty te muszà byç w jasny sposób sformu∏owane, wolne od b∏´dów i aktualizowane.

2. Dokumentacja, o której mowa w ust. 1, powinna

obejmowaç mo˝liwe do udost´pnienia, uprzednio

przygotowane, ogólne procedury dotyczàce operacji

i warunków wytwarzania oraz specyficzne dokumenty

dotyczàce ka˝dej serii, tak aby umo˝liwiaç przeÊledzenie historii wytwarzania ka˝dej serii produktu leczniczego oraz zmian wprowadzanych podczas rozwoju

badanego produktu leczniczego.

3. Dokumenty dotyczàce wytwarzania poszczególnych serii produktów leczniczych przechowuje si´ co

najmniej przez rok po up∏ywie terminu wa˝noÊci serii,

której dotyczà, ale nie krócej ni˝ przez pi´ç lat od dnia

zwolnienia serii do obrotu.

4. Dokumenty dotyczàce wytwarzania poszczególnych serii badanych produktów leczniczych przechowuje si´ co najmniej przez pi´ç lat po zakoƒczeniu albo formalnym przerwaniu ostatniego badania klinicznego, do którego u˝yto danà seri´.

5. W przypadku stosowania systemów elektronicznych, techniki fotograficznej lub innych systemów

przetwarzania danych, wytwórca musi zwalidowaç te

systemy, udowadniajàc, ˝e wszystkie zarejestrowane

dane b´dà prawid∏owo przechowywane przez wymagany czas i udost´pniane w∏aÊciwym organom na ka˝de ˝àdanie.

6. Dane przechowywane w systemach, o których

mowa w ust. 5, powinny byç ∏atwo dost´pne w czytelnej formie, chronione przed utratà lub zniszczeniem,

w szczególnoÊci poprzez wykonanie kopii lub przetworzenie w innym systemie przechowywania danych,

przy czym powinna byç zachowana mo˝liwoÊç odtworzenia historii przetwarzania danych.

§ 11. 1. Operacje produkcyjne muszà byç przeprowadzane zgodnie z uprzednio opracowanymi instrukcjami i procedurami oraz zgodnie ze szczegó∏owymi wymaganiami okreÊlonymi w za∏àczniku do rozporzàdzenia. W celu skutecznej kontroli procesu muszà

byç zapewnione w∏aÊciwe i wystarczajàce Êrodki techniczne i organizacyjne. Wszystkie odchylenia od ustalonego przebiegu procesu oraz wady produktu muszà

byç udokumentowane, a ich przyczyny dok∏adnie wyjaÊnione.

2. Wytwórca stosuje odpowiednie Êrodki techniczne lub organizacyjne zapobiegajàce zanieczyszczeniom krzy˝owym i pomieszaniu produktów. W przypadku badanych produktów leczniczych nale˝y zwróciç szczególnà uwag´ na post´powanie z produktem

podczas i po wykonaniu jakichkolwiek operacji zwiàzanych z zakodowaniem produktu.

Poz. 1436

py procesu. Wszystkie etapy dotyczàce projektowania

i rozwoju procesu wytwarzania muszà byç w pe∏ni

udokumentowane.

§ 12. 1. Wytwórca ustanawia i stosuje system kontroli jakoÊci zarzàdzany przez osob´ niezale˝nà od dzia∏u produkcji i posiadajàcà odpowiednie kwalifikacje.

2. Osoba, o której mowa w ust. 1, musi mieç do

swojej dyspozycji co najmniej jedno laboratorium

kontroli jakoÊci, z odpowiednim zespo∏em pracowników i wyposa˝eniem umo˝liwiajàcym wykonywanie

wszystkich niezb´dnych kontroli oraz badaƒ materia∏ów wyjÊciowych, materia∏ów opakowaniowych, produktów poÊrednich i produktów koƒcowych.

3. W przypadku produktów leczniczych, w tym produktów importowanych, badania mo˝e przeprowadziç

laboratorium kontrolne, przyjmujàce zlecenie na podstawie umowy, o której mowa w art. 50 ustawy z dnia

6 wrzeÊnia 2001 r. — Prawo farmaceutyczne.

4. W przypadku badanych produktów leczniczych

sponsor zapewnia, ˝e laboratorium kontrolne przyjmujàce zlecenie wykona zlecone badania zgodnie

z dokumentacjà, na podstawie której zosta∏o wydane

pozwolenie na przeprowadzenie badaƒ klinicznych.

Je˝eli badane produkty lecznicze sà importowane, wykonanie analiz nie jest obowiàzkowe.

5. Podczas kontroli produktu koƒcowego przed

zwolnieniem do obrotu lub do u˝ycia w badaniach klinicznych, system kontroli jakoÊci powinien uwzgl´dniaç wyniki analiz oraz inne istotne informacje,

w szczególnoÊci warunki produkcji i wyniki kontroli

procesu, ocen´ dokumentacji produkcyjnej oraz zgodnoÊç ze specyfikacjà produktu wraz z opakowaniem

koƒcowym.

6. Próby z ka˝dej serii koƒcowego produktu leczniczego przechowuje si´ co najmniej przez rok po up∏ywie terminu wa˝noÊci.

7. W przypadku badanych produktów leczniczych

przechowuje si´ próby produktu luzem o odpowiedniej wielkoÊci z ka˝dej serii produktu luzem oraz kluczowych sk∏adników opakowania u˝ytych do zapakowania ka˝dej serii produktu koƒcowego.

8. Próby, o których mowa w ust. 7, powinny byç

przechowywane co najmniej przez dwa lata po zakoƒczeniu lub formalnym przerwaniu ostatniego badania

klinicznego, do którego by∏a u˝yta dana seria w zale˝noÊci od tego, który z tych terminów wypada póêniej.

3. W przypadku produktów leczniczych wszystkie

nowe procesy oraz istotne zmiany w procesach wytwarzania produktów leczniczych muszà byç zwalidowane. Krytyczne etapy procesów wytwarzania muszà

byç regularnie rewalidowane.

9. Próby materia∏ów u˝ywanych do produkcji,

z wyjàtkiem rozpuszczalników, gazów i wody, przechowuje si´ co najmniej przez dwa lata od dnia zwolnienia serii produktu do obrotu. Okres przechowywania

mo˝e byç skrócony, je˝eli okreÊlony w specyfikacji

okres trwa∏oÊci materia∏u jest krótszy.

4. W przypadku badanych produktów leczniczych,

proces wytwarzania musi byç zwalidowany w mo˝liwym zakresie, z uwzgl´dnieniem stanu badaƒ naukowych i prac rozwojowych dotyczàcych produktu. Walidacji poddane powinny byç co najmniej krytyczne eta-

10. W przypadku materia∏ów wyjÊciowych lub produktów leczniczych wytwarzanych jednorazowo lub

w ma∏ych iloÊciach albo takich, których przechowywanie zwiàzane jest ze szczególnym ryzykiem, wytwórca,

za zgodà G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego,

mo˝e okreÊliç inne warunki pobierania i przechowywania prób.

11. Przechowywane próby udost´pnia si´ organom Paƒstwowej Inspekcji Farmaceutycznej na ich ˝àdanie.

§ 13. 1. Wytwórca produktów leczniczych rejestruje i rozpatruje reklamacje oraz zapewnia stosowanie

skutecznego systemu niezw∏ocznego wycofywania serii produktu z obrotu. Wytwórca powiadamia G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego o ka˝dej okolicznoÊci, która mo˝e byç powodem ograniczeƒ w dostawach lub wycofania z obrotu serii produktu leczniczego, i wskazuje kraje, do których produkt zosta∏ wys∏any.

2. Wytwórca badanych produktów leczniczych we

wspó∏pracy ze sponsorem ustanawia i stosuje system

rejestracji i rozpatrywania reklamacji oraz skuteczny

system niezw∏ocznego wycofywania badanego produktu, który zosta∏ ju˝ dostarczony.

3. Wytwórca rejestruje ka˝dà reklamacj´ dotyczàcà

wady produktu, wyjaÊnia przyczyn´ powstania wady

i informuje G∏ównego Inspektora Farmaceutycznego

i Prezesa Urz´du o wszystkich wadach mogàcych byç

przyczynà wycofania produktu lub decyzji o ograniczeniu dostaw.

4. W przypadku badanych produktów leczniczych

muszà byç zidentyfikowane wszystkie miejsca, w których prowadzono badania, i wskazane kraje, do których produkt zosta∏ wys∏any. W przypadku badanych

produktów leczniczych, które posiadajà pozwolenie na

dopuszczenie do obrotu, wytwórca badanego produktu leczniczego, we wspó∏pracy ze sponsorem, powiadamia podmiot odpowiedzialny o ka˝dej wadzie produktu dopuszczonego do obrotu na podstawie tego

pozwolenia.

Poz. 1436

5. Sponsor wdra˝a procedur´ niezw∏ocznego odkodowania zakodowanych produktów, koniecznà do

niezw∏ocznego wycofania produktu w sposób, o którym mowa w ust. 2. Sponsor zapewni, ˝e procedura

ujawni to˝samoÊç zakodowanego produktu tylko w takim zakresie, w jakim jest to konieczne.

§ 14. 1. Wytwórca przeprowadza systematyczne

inspekcje wewn´trzne, b´dàce cz´Êcià Systemu Zapewnienia JakoÊci, majàce na celu sprawdzanie stopnia wdro˝enia i przestrzegania wymagaƒ okreÊlonych

w za∏àczniku do rozporzàdzenia, oraz podejmuje niezb´dne dzia∏ania naprawcze.

2. Wytwórca przechowuje raporty z inspekcji wewn´trznych oraz dokumentacj´ dotyczàcà wykonania

zaleconych dzia∏aƒ naprawczych przez okres i w sposób opisany w procedurach Systemu Zapewnienia JakoÊci.

§ 15. W przypadku badanych produktów leczniczych informacje umieszczane na etykietach powinny

zapewniç ochron´ uczestnika badania, zidentyfikowanie produktu i badania oraz u∏atwiç w∏aÊciwe u˝ycie

badanego produktu leczniczego.

§ 16. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.3)

Minister Zdrowia: Z. Religa

———————

3) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdze-

niem Ministra Zdrowia z dnia 3 grudnia 2002 r. w sprawie

wymagaƒ Dobrej Praktyki Wytwarzania (Dz. U. Nr 224,

poz. 1882), które utraci∏o moc z dniem 15 grudnia 2005 r.

na podstawie art. 2 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r.

o zmianie ustawy — Prawo farmaceutyczne (Dz. U. Nr 94,

poz. 787).

(Za∏àcznik do rozporzàdzenia stanowi oddzielny za∏àcznik do niniejszego numeru)

Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Redakcja: Rzàdowe Centrum Legislacji — Redakcja Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej

oraz Dziennika Urz´dowego Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”,

Al. Ujazdowskie 1/3, 00-583 Warszawa, tel. 0-22 622-66-56

Sk∏ad, druk i kolporta˝: Wydzia∏ Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa, tel.: 0-22 694-67-50, 0-22 694-67-52; faks 0-22 694-62-06

Bezp∏atna infolinia: 0-800-287-581 (czynna w godz. 730–1530)

www.cokprm.gov.pl

e-mail: dziust@cokprm.gov.pl

T∏oczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Wydziale Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa

Zam. 1375/W/C/2006

ISSN 0867-3411

Cena 3,30 z∏ (w tym 7 % VAT)

tyczàcej danego Êrodka spo˝ywczego,

podaje si´

1) klas´ jakoÊci handlowej albo inny wyró˝nik jakoÊci handlowej, je˝eli zosta∏y one ustalone w przepisach w sprawie szczegó∏owych wymagaƒ w zakresie jakoÊci handlowej poszczególnych artyku∏ów rolno-spo˝ywczych

lub ich grup albo je˝eli obowiàzek podawania klasy jakoÊci handlowej albo

wyró˝nika wynika z odr´bnych przepisów;

2) w przypadku w´dlin — dodatkowo

wykaz sk∏adników;

3) w przypadku produktów rybo∏ówstwa

w rozumieniu pkt 3.1 za∏àcznika nr 1

do rozporzàdzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 853/2004

z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiajàcego szczególne przepisy dotyczàce

higieny w odniesieniu do ˝ywnoÊci

pochodzenia zwierz´cego (Dz. Urz. UE

L 139 z 30.04.2005, str. 55, Dz. Urz. UE

Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3,

t. 45, str. 14) mro˝onych glazurowanych — dodatkowo informacj´ dotyczàcà iloÊciowej zawartoÊci glazury

lub ryby albo owoców morza w tych

produktach.

2. Przepis ust. 1 stosuje si´ odpowiednio

do etykiet lub dokumentów przewozowych lub innych dokumentów towarzyszàcych tym Êrodkom spo˝ywczym.”;

2) uchyla si´ § 21;

Poz. 1435 i 1436

pochodny miodowy” albo „fermentowany napój winopochodny owocowy aromatyzowany” albo „fermentowany napój winopochodny miodowy aromatyzowany” mo˝e byç u˝yta

wy∏àcznie do oznakowania fermentowanego

napoju winiarskiego, o którym mowa w art. 3

pkt 1 lit. e ustawy winiarskiej.

2. Nazwa „fermentowany napój winopodobny

owocowy” albo „fermentowany napój winopodobny miodowy”, albo „fermentowany napój winopodobny owocowy aromatyzowany”,

albo „fermentowany napój winopodobny

miodowy aromatyzowany” mo˝e byç u˝yta

wy∏àcznie do oznakowania fermentowanego

napoju winiarskiego, o którym mowa w art. 3

pkt 1 lit. f ustawy winiarskiej.”;

4) w § 26 ust. 1 otrzymuje brzmienie

„1. W oznakowaniu owocowych d˝emów, galaretek, marmolad, konfitur, wytwarzanych

z wi´cej ni˝ jednego gatunku owoców w opakowaniach nazw´ Êrodka spo˝ywczego uzupe∏nia si´ wykazem u˝ytych gatunków owoców, w kolejnoÊci malejàcego wagowego

udzia∏u, z tym ˝e w przypadku Êrodków spo˝ywczych wytworzonych z trzech lub wi´kszej liczby gatunków owoców wykaz mo˝e

byç zastàpiony okreÊleniem „owoce mieszane”, innym okreÊleniem o podobnym znaczeniu lub wskazaniem liczby u˝ytych gatunków owoców.”.