Ustawa z dnia 17 grudnia 2004 r. o prawie pomocy w postępowaniu w sprawach cywilnych prowadzonym w państwach członkowskich Unii Europejskiej oraz o prawie pomocy w celu ugodowego załatwienia sporu przed wszczęciem takiego postępowania

1.

Ustawa określa

1)

zasady, warunki i tryb przyznawania osobom fizycznym mającym miejsce zamieszkania

lub zwykłego pobytu w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej prawa pomocy w

postępowaniu w sprawach cywilnych, które ma być wszczęte lub jest prowadzone w Polsce;

2)

zasady, warunki i tryb przyznawania osobom fizycznym mającym miejsce zamieszkania

lub zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej prawa pomocy na potrzeby postępowania

w sprawach cywilnych, które ma być wszczęte lub jest prowadzone w innym państwie członkowskim

Unii Europejskiej.

2.

Jeżeli osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie jej prawa pomocy lub korzystająca

z tego prawa, zwana dalej „wnioskodawcą”, nie ma obywatelstwa państwa członkowskiego

Unii Europejskiej, przepisy ustawy stosuje się do niej wówczas, gdy przebywa na terytorium

państwa członkowskiego Unii Europejskiej zgodnie z prawem tego państwa.

3.

Państwem członkowskim Unii Europejskiej w rozumieniu ustawy jest każde państwo członkowskie

Unii Europejskiej z wyłączeniem Królestwa Danii, zwane dalej „państwem członkowskim”.

O możliwości ubiegania się o prawo pomocy decyduje miejsce zamieszkania lub zwykłego

pobytu w dacie złożenia wniosku o przyznanie tego prawa do organu właściwego według

art. 8 lub art. 21. Późniejsza zmiana miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu przez

wnioskodawcę nie wpływa na możliwość ubiegania się o przyznanie lub korzystania z

prawa pomocy.

W sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania w przedmiocie przyznania prawa

pomocy stosuje się przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego

(Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm. oraz ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych

(Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88, z późn. zm..

Wnioskodawca mający miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w innym państwie członkowskim

może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu, które ma być wszczęte lub

jest prowadzone w Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie i na warunkach określonych

w przepisach niniejszego rozdziału.

1.

Prawo pomocy obejmuje

1)

zwolnienie od kosztów sądowych;

2)

ustanowienie adwokata albo radcy prawnego - jeżeli to możliwe, władającego językiem

zrozumiałym dla wnioskodawcy - w celu świadczenia przez niego pomocy prawnej, w szczególności

udzielenia wnioskodawcy niezbędnej porady prawnej oraz występowania w jego imieniu

przed sądem;

3)

ponoszenie przez Skarb Państwa niezbędnych kosztów podróży wnioskodawcy związanych

z nakazanym przez sąd jego osobistym stawiennictwem, jeżeli wnioskodawca nie może

być przesłuchany w inny sposób.

2.

Przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata lub

radcy prawnego oraz pokrycia niezbędnych wydatków, o których mowa w ust. 1 pkt 3,

mają odpowiednie zastosowanie do wnioskodawcy korzystającego z ustawowego zwolnienia

od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych według prawa polskiego.

1.

Prawo pomocy może być pełne albo częściowe.

2.

Pełne prawo pomocy obejmuje całkowite zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie

adwokata albo radcy prawnego oraz pokrycie niezbędnych wydatków, o których mowa w

art. 5 ust. 1 pkt 3.

3.

Częściowe prawo pomocy obejmuje ustanowienie adwokata albo radcy prawnego, a ponadto

może obejmować

1)

częściowe zwolnienie od kosztów sądowych albo

2)

częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz częściowe pokrycie niezbędnych wydatków,

o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3.

4.

Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych lub częściowe pokrycie wydatków polega na

zwolnieniu od poniesienia lub pokryciu ułamkowej ich części i w takim samym ułamku

rozciąga się na postępowanie wykonawcze albo egzekucyjne.

1.

Prawo pomocy może być przyznane wnioskodawcy na jego wniosek złożony przed wszczęciem

postępowania lub w jego toku. Wniosek jest wolny od opłat sądowych.

2.

Wniosek sporządza się na piśmie w języku polskim albo w języku angielskim. Jeżeli

dokumenty uzasadniające wniosek nie są sporządzone w jednym z tych języków, do wniosku

dołącza się ich tłumaczenie na język polski lub język angielski dokonane przez osobę

uprawnioną według prawa państwa członkowskiego do dokonywania tłumaczeń.

1.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się w sądzie, w którym ma być wszczęte lub

jest prowadzone postępowanie rozpoznawcze. Jeżeli wniosek dotyczy przyznania prawa

pomocy w postępowaniu wykonawczym albo egzekucyjnym, składa się go w sądzie rejonowym,

w którego obszarze właściwości jest lub ma być wykonane orzeczenie lub prowadzona

egzekucja.

2.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy można złożyć również za pośrednictwem Ministerstwa

Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej lub za pośrednictwem wyznaczonego w tym

celu właściwego organu państwa członkowskiego, w którym wnioskodawca ma miejsce zamieszkania

lub zwykłego pobytu. Ministerstwo Sprawiedliwości niezwłocznie przekazuje wniosek

do właściwego sądu.

1.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie wnioskodawcy obejmujące

dane o jego stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Do wniosku

dołącza się dokumenty potwierdzające zawarte w nim dane oraz dokumenty potwierdzające

obywatelstwo, miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu wnioskodawcy, a jeżeli wnioskodawca

nie ma obywatelstwa państwa członkowskiego - dokument potwierdzający, że wnioskodawca

przebywa na terytorium państwa członkowskiego zgodnie z prawem tego państwa.

2.

Wniosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony na urzędowym formularzu.

1.

Jeżeli oświadczenie wnioskodawcy zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest

niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu rodzinnego, majątku i dochodów wnioskodawcy

albo budzi wątpliwości co do prawdziwości, sąd wzywa wnioskodawcę do uzupełnienia

braków w wyznaczonym terminie, nie dłuższym niż miesiąc.

2.

Uzupełnienie braków wniosku następuje przez złożenie dodatkowych wyjaśnień lub dokumentów.

Dokumentami tymi mogą być w szczególności odpisy zeznań podatkowych, wyciągi lub wykazy

z posiadanych rachunków bankowych, depozytów bankowych, papierów wartościowych oraz

zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń za pracę, honorariów i innych należności i otrzymywanych

świadczeń, w tym emerytur, rent i alimentów.

Jeżeli wnioskodawca mimo wezwania nie uzupełni braków wniosku w zakreślonym terminie,

sąd rozpoznaje wniosek na podstawie przedstawionych danych.

1.

W przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy orzeka sąd.

2.

Sądem właściwym do rozpoznania wniosku jest sąd, przed którym ma być wszczęte lub

jest prowadzone postępowanie rozpoznawcze. Jeżeli wniosek dotyczy przyznania prawa

pomocy w postępowaniu wykonawczym albo egzekucyjnym, właściwy jest sąd rejonowy, w

którego obszarze właściwości jest lub ma być wykonane orzeczenie lub prowadzona egzekucja.

3.

Postanowienie sądu może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

1.

Sąd przyznaje prawo pomocy, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść

bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny kosztów postępowania, o

których mowa w art. 5 ust. 1.

2.

Pełne prawo pomocy sąd przyznaje, gdy wnioskodawca wykazał, że nie jest w stanie ponieść

jakichkolwiek kosztów postępowania, a częściowe - gdy wykazał, że nie jest w stanie

ponieść pełnych kosztów postępowania.

1.

Jeżeli wnioskodawca ubiega się o prawo pomocy w postępowaniu o uznanie orzeczenia

wydanego w innym państwie członkowskim albo o stwierdzenie wykonalności takiego orzeczenia

lub ugody zawartej przed sądem innego państwa członkowskiego lub dokumentu urzędowego

sporządzonego w innym państwie członkowskim, albo w postępowaniu egzekucyjnym lub

wykonawczym, które jest lub ma być prowadzone na podstawie takiego orzeczenia, ugody

lub dokumentu, i korzystał z prawa pomocy w innym państwie członkowskim, w którym

prowadzone było postępowanie zakończone wydaniem orzeczenia lub zawarciem ugody albo

w którym został sporządzony dokument, sąd może odmówić przyznania prawa pomocy lub

przyznać je w mniejszym zakresie tylko w razie istotnej zmiany sytuacji majątkowej

lub rodzinnej wnioskodawcy, która wystąpiła po przyznaniu mu prawa pomocy w innym

państwie członkowskim.

2.

Sąd nie jest związany przyznaniem wnioskodawcy prawa pomocy w innym państwie członkowskim

wyłącznie na potrzeby postępowania, które ma być wszczęte lub jest prowadzone w Rzeczypospolitej

Polskiej.

1.

Jeżeli wnioskodawca nie wykazał, że istnieją okoliczności, o których mowa w art. 13

ust. 1, w tym nie przedstawił wszystkich wymaganych danych, o których mowa w art.

9 ust. 1, sąd odmawia przyznania prawa pomocy.

2.

Sąd odmawia przyznania prawa pomocy także w razie oczywistej bezzasadności dochodzonego

roszczenia lub obrony praw.

1.

Wnioskodawca korzystający z prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych

nie wnosi opłat sądowych i nie ponosi wydatków, które ponosi za niego Skarb Państwa

w całości lub w części objętej zwolnieniem. Zwolnienie od wydatków obejmuje w szczególności

ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów tłumaczenia dokumentów niezbędnych do rozstrzygnięcia

sprawy, których złożenia wymaga sąd lub inny właściwy organ albo które składa wnioskodawca,

a także kosztów podróży i niezbędnych wydatków świadków wezwanych do sądu na żądanie

wnioskodawcy, jeżeli nie mogą być przesłuchani w inny sposób.

2.

Skarb Państwa ponosi koszty ustanowienia adwokata albo radcy prawnego, które obejmują

1)

wynagrodzenie odpowiednio według stawek opłat za czynności adwokatów albo czynności

radców prawnych ustanowionych z urzędu, określone w odrębnych przepisach;

2)

niezbędne, udokumentowane wydatki adwokata albo radcy prawnego, w szczególności wydatki

związane z porozumiewaniem się w niezbędnym zakresie z wnioskodawcą niewładającym

językiem polskim za pośrednictwem tłumacza, w tym tłumaczeniem rozmów pełnomocnika

z wnioskodawcą poza czynnościami sądowymi; wynagrodzenie tłumacza pośredniczącego

w porozumiewaniu się adwokata albo radcy prawnego z wnioskodawcą nie może przekraczać

stawek przewidzianych w przepisach o wynagrodzeniu tłumaczy przysięgłych.

1.

Na uzasadniony wniosek ustanowionego adwokata albo radcy prawnego przewodniczący albo

sąd może przyznać zaliczkę na pokrycie wydatków, o których mowa w art. 16 ust. 2 pkt

2.

2.

Wnioskodawcy korzystającemu z prawa pomocy obejmującego koszty, o których mowa w art.

5 ust. 1 pkt 3, przewodniczący albo sąd może przyznać zaliczkę na ich pokrycie.

3.

Osoba, której przyznano zaliczkę, jest obowiązana rozliczyć się z niej, na podstawie

rachunków, w terminie miesiąca od jej otrzymania, nie później jednak niż przed wydaniem

postanowienia w przedmiocie kosztów.

4.

Na postanowienie oraz zarządzenie o odmowie przyznania zaliczki osobie uprawnionej

do jej otrzymania przysługuje zażalenie. Zażalenie jest wolne od opłat sądowych.

1.

Sąd cofa przyznane prawo pomocy w całości lub w części, jeżeli po jego przyznaniu

ujawnią się okoliczności wskazujące na to, że podstawy przyznania prawa pomocy nie

istniały lub przestały istnieć.

2.

W razie cofnięcia przyznanego prawa pomocy wnioskodawca obowiązany jest uiścić wszystkie

należne opłaty sądowe, pokryć wynagrodzenie ustanowionego dla niego adwokata albo

radcy prawnego oraz zwrócić wydatki i koszty, które poniósł za niego Skarb Państwa.

Jeżeli okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy istniały w chwili składania

wniosku, sąd może obciążyć wnioskodawcę tymi obowiązkami tylko częściowo, stosownie

do zmiany, jaka nastąpiła w jego sytuacji rodzinnej, majątku i dochodach.

3.

Postanowienie sądu może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

1.

Na postanowienie sądu pierwszej instancji o odmowie przyznania prawa pomocy lub jego

cofnięciu przysługuje zażalenie. Zażalenie jest wolne od opłat sądowych.

2.

Postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy lub o jego cofnięciu sąd uzasadnia

z urzędu.

Przyznanie prawa pomocy nie zwalnia wnioskodawcy od obowiązku zwrotu kosztów postępowania

przeciwnikowi, jeżeli obowiązek taki wynika z innych przepisów.

Wnioskodawca, który ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej

Polskiej, ubiegający się o prawo pomocy w postępowaniu, które ma być wszczęte lub

jest prowadzone w innym państwie członkowskim, może złożyć wniosek o przyznanie tego

prawa również za pośrednictwem sądu okręgowego właściwego dla miejsca jego zamieszkania

lub zwykłego pobytu w Rzeczypospolitej Polskiej.

1.

Wniosek sporządza się na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 9 ust. 2, w języku

polskim oraz w języku wymaganym przez prawo państwa członkowskiego, do którego wniosek

ma być przekazany.

2.

Do wniosku dołącza się dokumenty potwierdzające zawarte w nim dane o stanie rodzinnym,

majątku, dochodach i źródłach utrzymania wnioskodawcy oraz dokumenty potwierdzające

obywatelstwo, miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu wnioskodawcy, a jeżeli wnioskodawca

nie ma obywatelstwa państwa członkowskiego - dokument potwierdzający, że wnioskodawca

przebywa w Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z prawem polskim. Dokumenty te składa

się także w tłumaczeniu na język wymagany przez prawo państwa członkowskiego, do którego

wniosek ma być przekazany, dokonanym przez osobę uprawnioną do dokonywania tłumaczeń

według prawa państwa członkowskiego.

1.

Sąd, do którego wpłynął wniosek o przyznanie prawa pomocy w innym państwie członkowskim,

bada, czy wniosek odpowiada warunkom formalnym określonym w art. 22.

2.

Jeżeli wniosek nie odpowiada warunkom, o których mowa w art. 22, przewodniczący wzywa

do jego uzupełnienia lub poprawienia, wskazuje braki we wniosku, udziela wskazań co

do sposobu ich usunięcia, zakreślając wnioskodawcy stosowny termin.

3.

W razie nieusunięcia przez wnioskodawcę w terminie braków przewodniczący zwraca wniosek.

4.

Na zarządzenie o zwrocie wniosku przysługuje zażalenie. Zażalenie jest wolne od opłat

sądowych.

1.

Sąd odmawia przekazania wniosku właściwemu organowi innego państwa członkowskiego,

jeżeli wniosek jest oczywiście bezzasadny albo dotyczy sprawy, która nie jest objęta

zakresem stosowania ustawy.

2.

Postanowienie o odmowie przekazania wniosku może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

3.

Na postanowienie o odmowie przekazania wniosku przysługuje zażalenie. Zażalenie jest

wolne od opłat sądowych.

1.

Sąd przekazuje wniosek o przyznanie prawa pomocy właściwemu organowi innego państwa

członkowskiego w terminie 15 dni od dnia wniesienia do sądu prawidłowo sporządzonego

wniosku w języku wymaganym przez prawo państwa członkowskiego, do którego wniosek

ma być przekazany, wraz z dokumentami uzasadniającymi wniosek przetłumaczonymi na

ten język, a jeżeli wniosek wymagał poprawienia lub uzupełnienia - w terminie 15 dni

od dnia usunięcia jego braków.

2.

Do wniosku dołącza się formularz przekazania wniosku o przyznanie prawa pomocy, wypełniony

przez sąd w języku wymaganym przez prawo państwa członkowskiego, do którego wniosek

ma być przekazany.

Wnioskodawca, który złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu, które

ma być wszczęte lub jest prowadzone w innym państwie członkowskim, za pośrednictwem

sądu okręgowego, może uzyskać także w Rzeczypospolitej Polskiej prawo pomocy na potrzeby

tego postępowania w zakresie

1)

zwolnienia od wydatków obejmujących koszty tłumaczenia wniosku o przyznanie prawa

pomocy w innym państwie członkowskim oraz niezbędnych dokumentów uzasadniających ten

wniosek;

2)

ustanowienia adwokata albo radcy prawnego w celu udzielenia przez niego wnioskodawcy

pomocy prawnej w Rzeczypospolitej Polskiej na potrzeby postępowania, które ma być

wszczęte lub jest prowadzone w innym państwie członkowskim, do dnia otrzymania wniosku

o przyznanie prawa pomocy przez właściwy organ tego państwa członkowskiego.

Skarb Państwa ponosi koszty ustanowienia adwokata albo radcy prawnego oraz tłumaczenia,

o którym mowa w art. 26 pkt 1. Przepis art. 16 ust. 2 stosuje się odpowiednio.

1.

W przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy orzeka sąd. Wniosek jest wolny od

opłat sądowych.

2.

Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Sąd przyznaje prawo pomocy, jeżeli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść

bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny kosztów, o których mowa

w art. 26.

Adwokat lub radca prawny ustanowiony dla osoby korzystającej z prawa pomocy, o którym

mowa w art. 26, działa do chwili, w której zostanie poinformowany przez sąd o otrzymaniu

wniosku o przyznanie prawa pomocy w innym państwie członkowskim przez właściwy organ

tego państwa.

Do odmowy przyznania i cofnięcia przyznanego prawa pomocy, o którym mowa w art. 26,

przepisy art. 18 i 19 stosuje się odpowiednio.

Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia

1)

wzór i sposób udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy,

o którym mowa w art. 9 ust. 2, kierując się wymaganiami przewidzianymi dla wniosków

o przyznanie prawa pomocy, potrzebą zawarcia w nich odpowiednich pouczeń ułatwiających

wypełnienie wniosku i koniecznością zapewnienia ich dostępności osobom zainteresowanym;

2)

wzór urzędowego formularza przekazania wniosku o przyznanie prawa pomocy, o którym

mowa w art. 25 ust. 2, mając na względzie konieczność udostępnienia państwom członkowskim

Unii Europejskiej, do których jest kierowany, danych umożliwiających nadanie wnioskowi

o przyznanie prawa pomocy prawidłowego biegu.

Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.