Ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych

Ustawa reguluje zasady ustanawiania i wykonywania zabezpieczeń na środkach pieniężnych

lub instrumentach finansowych (zabezpieczenia finansowe) wierzytelności pieniężnych

lub wierzytelności, w których świadczenie polega na dostarczeniu instrumentów finansowych

(wierzytelności finansowe), w tym wierzytelności przyszłych, zależnych od terminu

lub warunku albo okresowych, a także zasady zaspokajania się z tych zabezpieczeń.

1.

Przepisy ustawy stosuje się, jeżeli ustanawiającym lub przyjmującym zabezpieczenie

finansowe jest

1)

Narodowy Bank Polski;

2)

bank centralny innego państwa;

3)

Europejski Bank Centralny, Europejski Bank Inwestycyjny, Bank Rozrachunków Międzynarodowych,

Międzynarodowy Fundusz Walutowy;

4)

Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowa Korporacja Finansowa, Międzyamerykański

Bank Rozwoju, Azjatycki Bank Rozwoju, Afrykański Bank Rozwoju, Bank Rozwoju Rady Europy,

Nordycki Bank Inwestycyjny, Karaibski Bank Rozwoju, Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju,

Europejski Fundusz Inwestycyjny, Międzyamerykańska Korporacja Inwestycyjna;

5)

dom maklerski, zagraniczna osoba prawna prowadząca działalność maklerską oraz zagraniczna

firma inwestycyjna w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi

(Dz. U. z 2002 r. Nr 49, poz. 447, z późn. zm.;

6)

towarzystwo funduszy inwestycyjnych w zakresie zarządzania funduszami inwestycyjnymi

otwartymi, fundusz inwestycyjny otwarty oraz spółka zarządzająca funduszem zagranicznym

w rozumieniu ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o funduszach inwestycyjnych

(Dz. U. z 2002 r. Nr 49, poz. 448, z późn. zm.;

7)

bank, instytucja kredytowa lub instytucja finansowa w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe

(Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, z późn. zm.;

8)

towarzystwo emerytalne w rozumieniu ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych

(Dz. U. Nr 139, poz. 934, z późn. zm.;

9)

partner centralny, agent rozrachunkowy lub izba rozliczeniowa w rozumieniu ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o ostateczności rozrachunku w systemach płatności

i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami

(Dz. U. Nr 123, poz. 1351, z 2003 r. Nr 60, poz. 535 i Nr 223, poz. 2216 oraz z 2004 r. Nr 64, poz. 594);

10)

agent rozliczeniowy w rozumieniu ustawy z dnia 12 września 2002 r. o elektronicznych instrumentach płatniczych

(Dz. U. Nr 169, poz. 1385 oraz z 2004 r. Nr 91, poz. 870);

11)

zakład ubezpieczeń w rozumieniu ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej

(Dz. U. Nr 124, poz. 1151 oraz z 2004 r. Nr 91, poz. 870);

12)

organ władzy publicznej działający w imieniu Skarbu Państwa;

13)

zagraniczny organ administracji publicznej państwa członkowskiego Unii Europejskiej,

którego zadaniem jest w szczególności zarządzanie długiem publicznym, lub posiadający

zezwolenie na prowadzenie rachunków dla klientów.

2.

Dłużnikiem z wierzytelności finansowej może być inna osoba niż ustanawiający zabezpieczenie.

3.

Przepisów ustawy nie stosuje się do umów ustanawiających zabezpieczenie, których stroną

jest osoba fizyczna.

Użyte w ustawie określenia oznaczają

1)

środki pieniężne - środki pieniężne na rachunku oraz roszczenia o wypłatę środków

pieniężnych, w tym z lokat na rynku pieniężnym;

2)

instrumenty finansowe - papiery wartościowe w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi, a także bankowe papiery wartościowe, udziały w spółkach i jednostki uczestnictwa

w funduszach inwestycyjnych;

3)

klauzula kompensacyjna - klauzulę przewidującą w razie wystąpienia podstawy realizacji

zabezpieczenia natychmiastowe potrącenie lub kompensatę wierzytelności, oraz sposób

ich dokonania i rozliczenia stron, zawartą w umowie o ustanowienie zabezpieczenia

finansowego, umowie ramowej związanej z tą umową lub w umowie szczegółowej zawartej

w wykonaniu umowy ramowej;

4)

podstawa realizacji zabezpieczenia - naruszenie warunków umowy lub inne zdarzenie,

które uprawniają do zaspokojenia się z zabezpieczenia finansowego;

5)

prawo użycia - prawo zastawnika do wykonywania praw do przedmiotu zabezpieczenia,

w tym pobierania z niego pożytków oraz rozporządzania tym przedmiotem, w zakresie

określonym w umowie;

6)

odpowiedni przedmiot zastępczy - w odniesieniu do

a)

środków pieniężnych - środki pieniężne w tej samej kwocie i w tej samej walucie,

b)

instrumentów finansowych - instrumenty finansowe wyemitowane przez tego samego emitenta,

o tej samej wartości nominalnej oraz walucie, nieróżniące się między sobą w zakresie

zasad przenoszenia praw z tych instrumentów, uprawnień i obowiązków z nich wynikających,

terminów ustalenia praw do świadczeń z nich wynikających, wysokości i rodzaju tych

świadczeń, a także terminów i trybu ich realizacji, a w szczególności instrumenty

finansowe oznaczone tym samym kodem przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych S.A.,

lub inne instrumenty finansowe, których przeniesienie ma nastąpić po wystąpieniu wskazanego

w umowie zdarzenia mającego wpływ na wartość instrumentów finansowych będących przedmiotem

zabezpieczenia;

7)

zabezpieczenie na zdematerializowanych papierach wartościowych - zabezpieczenie finansowe

na papierach wartościowych niemających formy dokumentu, odnotowane na koncie depozytowym,

rachunku papierów wartościowych lub w innej ewidencji takich papierów prowadzonej

przez właściwe podmioty.

1.

Wierzytelności stron wynikające z umowy o ustanowienie zabezpieczenia finansowego

lub będące jej przedmiotem mogą być przedmiotem kompensaty, jeżeli strony w umowie

ustanowiły klauzulę kompensacyjną.

2.

Kompensata jest dopuszczalna także wtedy, gdy wierzytelności nie są wymagalne.

3.

Poprzez kompensatę

1)

kwota netto wynikająca z obliczenia wzajemnych wierzytelności stron jest płatna stronie,

której wierzytelność lub suma wierzytelności jest wyższa;

2)

wierzytelność o zapłatę kwoty, o której mowa w pkt 1, jest wymagalna, także wtedy,

gdy wierzytelności będące przedmiotem kompensaty nie były wymagalne.

1.

Umowa o ustanowienie zabezpieczenia finansowego określa wierzytelności finansowe podlegające

zabezpieczeniu oraz sposób zabezpieczenia, polegającego na

1)

przeniesieniu - także z zastrzeżeniem odkupu - przez ustanawiającego zabezpieczenie

na przyjmującego zabezpieczenie prawa do środków pieniężnych lub instrumentów finansowych,

albo

2)

ustanowieniu przez ustanawiającego zabezpieczenie na rzecz przyjmującego zabezpieczenie

zastawu na prawach do środków pieniężnych lub na instrumentach finansowych (zastaw

finansowy), albo

3)

ustanowieniu blokady na rachunku lub koncie depozytowym papierów wartościowych zgodnie

z odrębnymi przepisami.

2.

Umowa określa ponadto termin, do którego ustanawia się zabezpieczenie, podstawy realizacji

zabezpieczenia oraz, z zastrzeżeniem art. 11, sposób wyceny przedmiotu zabezpieczenia

i zasady rozliczenia stron.

3.

Umowa może przewidywać odpowiedni przedmiot zastępczy, a w przypadku zastawu finansowego

również ustanowienie prawa użycia lub zaspokojenie się zastawnika przez przejęcie

przedmiotu zastawu finansowego. Umowa może przewidywać także zastępowanie środków

pieniężnych lub instrumentów finansowych innymi środkami pieniężnymi lub instrumentami

finansowymi.

Do zabezpieczenia wierzytelności finansowych polegającego na ustanowieniu blokady

na rachunku lub koncie depozytowym papierów wartościowych stosuje się odpowiednio

przepisy o zastawie finansowym.

1.

Ustanowienie zastawu finansowego nie wymaga zawarcia umowy z datą pewną ani umowy

z podpisami notarialnie poświadczonymi.

2.

Zabezpieczenie na środkach pieniężnych odnotowuje się na rachunku środków pieniężnych

będących przedmiotem zabezpieczenia, zaś zabezpieczenie na instrumentach finansowych

odnotowuje się na koncie depozytowym, rachunku papierów wartościowych lub w innej

ewidencji takich papierów prowadzonej przez właściwe podmioty.

1.

Zaspokojenie z zabezpieczenia finansowego, polegającego na przeniesieniu na przyjmującego

zabezpieczenia prawa do środków pieniężnych lub instrumentów finansowych, następuje

z chwilą wystąpienia podstawy realizacji zabezpieczenia. Przyjmujący zabezpieczenie

zawiadamia ustanawiającego zabezpieczenie o wygaśnięciu roszczenia o zwrot przedmiotu

zabezpieczenia.

2.

Wierzytelność związana z wynikającym z umowy o ustanowienie zabezpieczenia finansowego

zobowiązaniem przyjmującego zabezpieczenie do przeniesienia odpowiedniego przedmiotu

zastępczego może być przedmiotem kompensaty, jeżeli zobowiązanie to nie zostało wykonane

do chwili wystąpienia podstawy realizacji zabezpieczenia.

1.

W razie wykonania prawa użycia, polegającego na rozporządzeniu przedmiotem zabezpieczenia,

zastawnik jest obowiązany do zastąpienia przedmiotu zabezpieczenia odpowiednim przedmiotem

zastępczym najpóźniej w terminie wykonania zobowiązania podlegającego zabezpieczeniu,

chyba że w terminie określonym w umowie o ustanowienie zabezpieczenia finansowego

dokona rozliczenia wierzytelności stron.

2.

Odpowiedni przedmiot zastępczy staje się przedmiotem zabezpieczenia pierwotnie ustanowionego.

3.

W razie wystąpienia podstawy realizacji zabezpieczenia wierzytelność wynikająca z

zobowiązania polegającego na wykonaniu obowiązku wskazanego w ust. 1 może być przedmiotem

kompensaty.

1.

W razie wystąpienia podstawy realizacji zabezpieczenia zastawnik może, z zastrzeżeniem

ust. 3, zaspokoić się przez sprzedaż przedmiotu zabezpieczenia, potrącenie lub kompensatę

jego wartości z zabezpieczoną wierzytelnością finansową albo, jeżeli umowa o ustanowienie

zabezpieczenia finansowego tak stanowi, przez przejęcie przedmiotu zabezpieczenia.

2.

Przejęcie, o którym mowa w ust. 1, następuje z dniem złożenia zastawcy oświadczenia

zastawnika o przejęciu przedmiotu zabezpieczenia.

3.

W przypadku zabezpieczenia finansowego ustanowionego w formie zastawu finansowego

na jednostkach uczestnictwa funduszu inwestycyjnego otwartego, zaspokojenie następuje

w trybie określonym w ustawie z dnia 28 sierpnia 1997 r. o funduszach inwestycyjnych.

1.

Jeżeli umowa przewiduje zaspokojenie zastawnika w drodze przejęcia przedmiotu zastawu,

a zastaw ten ustanowiono na papierach wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu

na rynku regulowanym, wartość przejętych papierów wartościowych ustala się po kursie

z końca dnia przejęcia. Jeżeli w dniu przejęcia nie notowano tych papierów wartościowych,

ich wartość ustala się po kursie z końca dnia ostatniego notowania tych papierów.

2.

Wierzytelność finansowa ulega zaspokojeniu do wysokości wartości przedmiotu zastawu

przejętego przez zastawnika. Jeżeli wartość przedmiotu zastawu przewyższa wysokość

wierzytelności finansowej, zastawnik jest zobowiązany do zwrotu kwoty nadwyżki w terminie

trzech dni od dnia przejęcia.

Przepisu art. 333 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny

(Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm. nie stosuje się. Zastawnik jest uprawniony do żądania spełnienia świadczenia na jego

rzecz.

Umowa o ustanowienie zabezpieczenia finansowego na zdematerializowanych papierach

wartościowych, prawa wynikające z tego zabezpieczenia, pierwszeństwo praw, a także

zaspokajanie się z takiego zabezpieczenia podlega wyłącznie prawu państwa, w którym

jest prowadzone konto depozytowe, rachunek papierów wartościowych lub inna ewidencja

takich papierów, w której zabezpieczenie to zostało odnotowane. Prawu temu podlega

również nabycie w dobrej wierze zdematerializowanych papierów wartościowych.

W ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego

(Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm. po art. 902 dodaje się art. 902

„

Art. 902

Zajęcie wierzytelności nie narusza uprawnień wynikających z zamieszczonej w umowie

klauzuli kompensacyjnej, o której mowa w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych

zabezpieczeniach finansowych (Dz. U. Nr 91, poz. 871).

”

.

W ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

(Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, z późn. zm. wprowadza się następujące zmiany

1)

po art. 70b dodaje się art. 70c w brzmieniu

„

Art. 70c.

Zajęcie wierzytelności nie narusza uprawnień wynikających z zamieszczonej w umowie

klauzuli kompensacyjnej, o której mowa w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych

zabezpieczeniach finansowych (Dz. U. Nr 91, poz. 871).

”

;

2)

art. 166b otrzymuje brzmienie

„

Art. 166b.

W postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy art. 31-34, art.

36, art. 38, art. 40, art. 45-54, art. 70c, art. 71 i art. 168d.

”

.

W ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi

(Dz. U. z 2002 r. Nr 49, poz. 447, z późn. zm. wprowadza się następujące zmiany

1)

w art. 89

a)

w ust. 1 w pkt 1 dodaje się lit. j w brzmieniu

„

j)

zgodnie z umową o ustanowienie zabezpieczenia finansowego, zawartą przez uprawnione

podmioty na warunkach określonych w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych

zabezpieczeniach finansowych (Dz. U. Nr 91, poz. 871),

”

,

b)

w ust. 4 zdanie pierwsze otrzymuje brzmienie

„

Papiery wartościowe obciążone zastawem, do chwili zaspokojenia zastawnika, nie mogą

być przedmiotem obrotu, z wyjątkiem przypadku, gdy przeniesienie tych papierów wartościowych

następuje w wykonaniu umowy o ustanowienie zabezpieczenia finansowego w rozumieniu

ustawy, o której mowa w ust. 1 pkt 1 lit. j).

”

,

c)

dodaje się ust. 5 w brzmieniu

„

5.

Uzyskanie zgody, o której mowa w ust. 1 pkt 2, nie jest wymagane w przypadku, gdy

przeniesienie poza rynkiem regulowanym papierów wartościowych obciążonych zastawem,

w celu zaspokojenia zastawnika, następuje zgodnie z umową zastawu ustanowionego przez

uprawnione podmioty na warunkach określonych w ustawie wskazanej w ust. 1 pkt 1 lit.

j).

”

;

2)

w art. 93 dodaje się ust. 4 w brzmieniu

„

4.

Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, nie jest wymagane w przypadku, gdy przeniesienie

papierów wartościowych poza rynkiem regulowanym następuje zgodnie z umową o ustanowienie

zabezpieczenia finansowego, zawartą przez uprawnione podmioty na warunkach określonych

w ustawie wskazanej w art. 89 ust. 1 pkt 1 lit. j).

”

;

3)

w art. 149 ust. 2 otrzymuje brzmienie

„

2.

Zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, nie jest wymagane w przypadku, gdy

1)

nabycie dotyczy akcji spółki publicznej znajdujących się wyłącznie w obrocie na nieurzędowym

rynku pozagiełdowym,

2)

nabycie akcji następuje zgodnie z umową o ustanowienie zabezpieczenia finansowego,

zawartą przez uprawnione podmioty na warunkach określonych w ustawie wskazanej w art.

89 ust. 1 pkt 1 lit. j).

”

.

W ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze

(Dz. U. Nr 60, poz. 535 i Nr 217, poz. 2125 oraz z 2004 r. Nr 91, poz. 870) wprowadza się następujące zmiany

1)

w art. 77 dodaje się ust. 4 w brzmieniu

„

4.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się do ustanowienia zabezpieczenia finansowego zgodnie

z przepisami ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych

(Dz. U. Nr 91, poz. 871), jeżeli zawarcie umowy lub ustanowienie zabezpieczenia finansowego

nastąpiło w dniu ogłoszenia upadłości, a uprawniony z zabezpieczenia wykaże, że nie

wiedział i przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wiedzieć o wszczęciu postępowania

upadłościowego.

”

;

2)

w art. 498 dodaje się ust. 4 i 5 w brzmieniu

„

4.

Przepisu ust. 1 nie stosuje się do roszczeń wynikających z umowy, o której mowa w

ustawie wskazanej w art. 77 ust. 4, jeżeli

1)

obowiązek ustanowienia zabezpieczenia finansowego, w tym zabezpieczenia uzupełniającego,

w celu uwzględnienia wahań wartości przedmiotu zabezpieczenia lub wartości zabezpieczonych

wierzytelności finansowych, albo

2)

uprawnienie do wycofania środków pieniężnych lub instrumentów finansowych jako zabezpieczenia,

w zamian za opłatę z tytułu zastąpienia lub zmiany takiego zabezpieczenia

- ustanowione zostały w dniu wszczęcia postępowania naprawczego i zabezpieczone wierzytelności

finansowe powstały przed dniem ustanowienia zabezpieczenia finansowego, w tym zabezpieczenia

dodatkowego, uzupełniającego lub zastępczego.

5.

Wszczęcie postępowania naprawczego nie narusza uprawnień wynikających z zamieszczonej

w umowie klauzuli kompensacyjnej, o której mowa w ustawie wskazanej w art. 77 ust.

4.

”

.

Przepisów ustawy nie stosuje się do umów zawartych przed dniem jej wejścia w życie.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 maja 2004 r.

Zajęcie wierzytelności nie narusza uprawnień wynikających z zamieszczonej w umowie

klauzuli kompensacyjnej, o której mowa w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych

zabezpieczeniach finansowych (Dz. U. Nr 91, poz. 871).

W postępowaniu zabezpieczającym stosuje się odpowiednio przepisy art. 31-34, art.

36, art. 38, art. 40, art. 45-54, art. 70c, art. 71 i art. 168d.

Zajęcie wierzytelności nie narusza uprawnień wynikających z zamieszczonej w umowie

klauzuli kompensacyjnej, o której mowa w ustawie z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych

zabezpieczeniach finansowych (Dz. U. Nr 91, poz. 871).