Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe do dynamicznego pomiaru objętości lub masy cieczy innych niż woda

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla wymagania metrologiczne, którym powinny odpowiadaç nast´pujàce

przyrzàdy pomiarowe do dynamicznego pomiaru obj´toÊci lub masy cieczy innych ni˝ woda

1) liczniki do cieczy innych ni˝ woda, o maksymalnym strumieniu obj´toÊci nie wi´kszym ni˝

2 000 dm3 /min, zwane dalej „licznikami”;

2) przeliczniki do liczników do cieczy innych ni˝ woda, zwane dalej „przelicznikami”;

3) urzàdzenia wtórne liczników do cieczy innych ni˝

woda, zwane dalej „urzàdzeniami wtórnymi”;

4) instalacje pomiarowe

a) do gazu ciek∏ego propan-butan, o maksymalnym strumieniu obj´toÊci nie wi´kszym ni˝

1 000 dm3/min,

b) do cieczy kriogenicznych, o maksymalnym

strumieniu obj´toÊci nie wi´kszym ni˝

600 dm3/min,

———————

1) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej kieruje

dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie szczegó∏owego

zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki

Spo∏ecznej (Dz. U. Nr 1, poz. 5).

2) Przepisy niniejszego rozporzàdzenia wdra˝ajà postanowienia: dyrektywy Rady 71/319/EWG z dnia 26 lipca 1971 r.

w sprawie dostosowania ustawodawstwa paƒstw cz∏onkowskich dotyczàcego liczników do cieczy innych ni˝ woda,

opublikowanej w Dz. Urz. WE L nr 202 z dnia 6 wrzeÊnia

1971 r.; dyrektywy Rady 71/348/EWG z dnia 12 paêdziernika

1971 r. w sprawie dostosowania ustawodawstwa paƒstw

cz∏onkowskich dotyczàcego urzàdzeƒ pomocniczych do

liczników do cieczy innych ni˝ woda, opublikowanej

w Dz. Urz. WE L nr 239 z dnia 25 paêdziernika 1971 r.; dyrektywy Rady 77/313/EWG z dnia 5 kwietnia 1977 r. w sprawie

dostosowania ustawodawstwa paƒstw cz∏onkowskich dotyczàcego instalacji pomiarowych do cieczy innych ni˝ woda, opublikowanej w Dz. Urz. WE L nr 105 z dnia 28 kwietnia 1977 r. (zmienionej dyrektywà 82/624/EWG).

3) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 2001 r. Nr 154, poz. 1800, z 2002 r. Nr 155, poz. 1286

i Nr 166, poz. 1360, z 2003 r. Nr 170, poz. 1652 oraz z 2004 r.

Nr 49, poz. 465.

c) do pozosta∏ych cieczy innych ni˝ woda, o maksymalnym strumieniu obj´toÊci nie wi´kszym

ni˝ 6 000 dm3/min;

5) odmierzacze paliw ciek∏ych innych ni˝ gazy ciek∏e

albo gazu ciek∏ego propan-butan.

§ 2. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) liczniki — przyrzàdy pomiarowe przeznaczone do

ciàg∏ego pomiaru, zapami´tywania i przedstawiania obj´toÊci lub masy przep∏ywajàcej cieczy;

2) przeliczniki — przyrzàdy pomiarowe przeznaczone

do automatycznego przeliczania obj´toÊci przep∏ywajàcej cieczy, okreÊlonej w warunkach pomiaru, na obj´toÊç w warunkach odniesienia lub mas´, z uwzgl´dnieniem w∏aÊciwoÊci fizycznych cieczy, której obj´toÊç lub masa jest mierzona;

3) urzàdzenie wtórne — zespó∏ elektronicznych przyrzàdów pomiarowych wraz z urzàdzeniami pomocniczymi, zapewniajàcy przedstawienie, wydrukowanie i zapami´tanie iloÊci cieczy przeznaczonej do obrotu;

4) instalacje pomiarowe — przyrzàdy pomiarowe

sk∏adajàce si´ z licznika oraz urzàdzeƒ dodatkowych, przeznaczone do pomiarów obj´toÊci lub

masy przep∏ywajàcych cieczy innych ni˝ woda,

w szczególnoÊci ropy naftowej, produktów naftowych, cieczy spo˝ywczych, alkoholi, cieczy chemicznych, gazów ciek∏ych, cieczy u˝ywanych do

wzorcowania zbiorników;

5) odmierzacze — instalacje pomiarowe przeznaczone do pomiaru wydawanych paliw ciek∏ych innych ni˝ gazy ciek∏e lub gazu ciek∏ego propan-butan do pojazdów mechanicznych, ma∏ych samolotów lub ∏odzi;

6) wspó∏pracujàce przyrzàdy pomiarowe — przyrzàdy pomiarowe pod∏àczone do liczyd∏a, urzàdzenia

korekcyjnego lub przelicznika, umo˝liwiajàce odpowiednie wykorzystanie okreÊlonych wielkoÊci

charakterystycznych dla danej cieczy;

7) instalacja pomiarowa z pustym w´˝em — instalacja pomiarowa, w której poziom odniesienia znajduje si´ przed w´˝em wydawczym;

8) instalacja pomiarowa z pe∏nym w´˝em — instalacja pomiarowa, w której poziom odniesienia jest

okreÊlony przy pomocy urzàdzenia zamykajàcego znajdujàcego si´ na koƒcu przewodu wydawczego;

9) urzàdzenie pomocnicze — urzàdzenie przeznaczone do realizacji danych funkcji bezpoÊrednio zwià-

zanych z opracowywaniem, przetwarzaniem lub

przedstawianiem wyników pomiarów;

10) urzàdzenie dodatkowe — urzàdzenie lub jego

cz´Êç, inne ni˝ urzàdzenie pomocnicze, przeznaczone do zapewnienia poprawnego pomiaru lub

u∏atwiajàce ten pomiar;

11) separator gazu — urzàdzenie eliminujàce gaz, s∏u˝àce do odprowadzania w sposób ciàg∏y powietrza lub gazów, wyst´pujàcych w cieczy;

12) ekstraktor gazu — urzàdzenie eliminujàce gaz, s∏u˝àce do odprowadzania powietrza lub gazów, które w formie kieszeni powietrznych lub gazowych

w niewielkim stopniu zmieszanych z cieczà gromadzà si´ w przewodach doprowadzajàcych ciecz

do licznika obj´toÊci;

13) specjalny ekstraktor gazu — urzàdzenie eliminujàce gaz, spe∏niajàce funkcje ekstraktora gazu oraz

samoczynnie przerywajàce przep∏yw cieczy, jeÊli

istnieje niebezpieczeƒstwo przedostania si´ do

licznika kieszeni powietrznych lub gazowych;

14) zbiornik kondensacyjny — zamkni´ty zbiornik

w instalacjach pomiarowych do gazów ciek∏ych

pod ciÊnieniem, s∏u˝àcy do gromadzenia par mierzonej cieczy oraz do ich skraplania, przed dokonaniem pomiaru;

15) przeziernik — urzàdzenie s∏u˝àce do wykrywania

p´cherzyków powietrza lub gazów zawartych

w przep∏ywajàcej cieczy;

16) wziernik — urzàdzenie s∏u˝àce do sprawdzenia

ca∏kowitego wype∏nienia cieczà ca∏ej instalacji pomiarowej lub jej cz´Êci;

17) poziom odniesienia — miejsce w instalacji pomiarowej, w którym rozgraniczana jest iloÊç cieczy

wydawanej lub przyjmowanej, od którego ciecz

jest okreÊlana jako wydana lub przyj´ta;

Poz. 731

poczàtkowego, co odpowiada jednemu cyklowi

pracy przyrzàdu pomiarowego.

Rozdzia∏ 2

Wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji

i wykonania liczników

§ 3. 1. W sk∏ad licznika w szczególnoÊci wchodzà

1) liczyd∏o przeznaczone do przetwarzania otrzymanego sygna∏u wyjÊciowego z przetwornika pomiarowego, przedstawienia wyników pomiaru i przechowywania ich w pami´ci do momentu wykorzystania;

2) przetwornik pomiarowy s∏u˝àcy do przetwarzania

strumienia obj´toÊci lub masy mierzonej cieczy na

sygna∏y przesy∏ane do liczyd∏a;

3) urzàdzenie do adiustacji przeznaczone do równoleg∏ego przesuni´cia krzywej b∏´dów w zakresie

b∏´dów granicznych dopuszczalnych.

2. Licznik mo˝e byç dodatkowo wyposa˝ony

w programator lub drukark´.

§ 4. Liczyd∏o powinno byç po∏àczone z przetwornikiem pomiarowym w sposób trwa∏y i wytrzyma∏y.

§ 5. 1. W sk∏ad liczyd∏a wchodzà w szczególnoÊci

1) urzàdzenia wskazujàce

a) zmierzonà obj´toÊç lub mas´,

b) nale˝noÊç,

c) cen´ jednostkowà i zapewniajàce mo˝liwoÊç jej

zmiany;

2) urzàdzenia kasujàce.

18) urzàdzenie przeciwwirowe — urzàdzenie zapobiegajàce powstawaniu wirów w komorze zbiornika

instalacji pomiarowej podczas wydawania z niej

cieczy;

2. Liczyd∏o obj´toÊci lub masy mo˝e byç wykonane jako liczyd∏o sumujàce, w którym nie stosuje si´

urzàdzeƒ kasujàcych.

19) urzàdzenie sprawdzajàce — urzàdzenie wchodzàce w sk∏ad instalacji pomiarowej, s∏u˝àce do wykrywania i rejestrowania usterek;

§ 6. 1. Urzàdzenia wskazujàce powinny byç tak

skonstruowane, aby odczytywanie wskazaƒ nast´powa∏o poprzez proste zestawienie cyfr elementów

wskazujàcych.

20) dawka minimalna — najmniejszà obj´toÊç lub mas´ cieczy, która mo˝e zostaç zmierzona;

21) b∏àd graniczny dopuszczalny — wartoÊci skrajne

b∏´du wskazaƒ danego przyrzàdu pomiarowego;

22) odchylenie dawki minimalnej — wartoÊç bezwzgl´dnà b∏´du granicznego dopuszczalnego

okreÊlonà dla dawki minimalnej instalacji pomiarowej;

23) odchylenie nale˝noÊci minimalnej — nale˝noÊç

odpowiadajàcà wartoÊci odchylenia dawki minimalnej;

24) obj´toÊç cykliczna — obj´toÊç odpowiadajàcà ca∏kowitemu przemieszczeniu wewn´trznych ruchomych elementów tego przyrzàdu, na koƒcu którego powracajà one po raz pierwszy do po∏o˝enia

2. W urzàdzeniu wskazujàcym, w sk∏ad którego

wchodzi kilka elementów wskazujàcych, jeden z nich,

zwany dalej „pierwszym elementem”, powinien wskazywaç najmniejsze wartoÊci obj´toÊci lub masy.

3. Najmniejsza cz´Êç podzia∏ki pierwszego elementu jest dzia∏kà elementarnà.

4. Wskazanie urzàdzenia wskazujàcego oraz dzia∏ka elementarna pierwszego elementu powinny byç

wyra˝one jednà z nast´pujàcych liczb: 1·10n, 2·10n lub

5·10n, gdzie n jest liczbà ca∏kowità.

§ 7. 1. Ruch elementów wskazujàcych mo˝e byç

ciàg∏y lub przerywany.

2. Podzia∏ka i znak odniesienia urzàdzenia wskazujàcego, którego element porusza si´ ruchem ciàg∏ym,

powinny umo˝liwiaç pomiar obj´toÊci w ka˝dej pozycji, w której element ten mo˝e si´ zatrzymaç.

2) sprz´˝one z jednym lub kilkoma urzàdzeniami

wtórnymi.

3. Ca∏kowicie widoczne podzia∏ki elementów urzàdzenia wskazujàcego, z wyjàtkiem elementu, który odpowiada maksymalnemu wskazaniu, powinny byç

oznaczone liczbà 10n , gdzie n jest liczbà ca∏kowità.

§ 12. 1. WartoÊç dawki minimalnej powinna byç

jednakowa dla urzàdzeƒ wskazujàcych zmierzonà obj´toÊç lub mas´ i powinna byç wyznaczona dla licznika z liczyd∏em o takiej wartoÊci dzia∏ki elementarnej

obj´toÊci lub masy, dla której wartoÊç dawki minimalnej jest najwi´ksza.

4. W urzàdzeniu wskazujàcym sk∏adajàcym si´

z elementów wskazujàcych

1) wykonujàcych ruch ciàg∏y, umieszczonych w szeregu, jeden obrót ruchomej cz´Êci elementu, którego podzia∏ka jest ca∏kowicie widoczna, powinien

odpowiadaç dzia∏ce elementarnej elementu o rzàd

wi´kszego;

2) wykonujàcych ruch przerywany, wskazanie elementu innego ni˝ pierwszy element powinno

zwi´kszaç si´ o jednà cyfr´, gdy poprzedni element przemieÊci si´ nie wi´cej ni˝ o jednà dziesiàtà swojego obrotu; ruch ten powinien si´ zakoƒczyç, kiedy poprzedni element wska˝e zero.

5. W urzàdzeniu wskazujàcym sk∏adajàcym si´

z kilku elementów, w którym tylko cz´Êç podzia∏ki drugiego i nast´pnych elementów jest widoczna w okienku, ruch tych elementów powinien byç przerywany.

6. Umieszczenie oznakowania jednego lub wi´cej

sta∏ych zer na prawo od pierwszego elementu urzàdzenia wskazujàcego jest dopuszczalne, gdy wskazanie to utworzone jest poprzez cyfry umieszczone

w jednej linii i gdy ruch pierwszego elementu tego

urzàdzenia jest przerywany.

§ 8. Ruchoma wskazówka urzàdzenia wskazujàcego powinna obracaç si´ w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara.

§ 9. 1. Urzàdzenie wskazujàce powinno byç wyposa˝one w okienko s∏u˝àce do odczytu wskazaƒ, o d∏ugoÊci co najmniej 1,5 raza wi´kszej od odleg∏oÊci pomi´dzy Êrodkami dwóch kolejnych, oznakowanych

kresek podzia∏ki.

2. Minimum dwie kreski podzia∏ki, w tym jedna opisana cyfrà, powinny byç zawsze widoczne w okienku.

§ 10. 1. SzerokoÊç kresek podzia∏ki w urzàdzeniu

wskazujàcym powinna wynosiç nie wi´cej ni˝ jedna

czwarta d∏ugoÊci dzia∏ki elementarnej.

2. Kreski podzia∏ki oznaczone jednà z nast´pujàcych liczb: 1 · 10n, 2 · 10n lub 5 · 10n, gdzie n jest liczbà ca∏kowità, powinny ró˝niç si´ d∏ugoÊcià.

3. Odleg∏oÊç pomi´dzy osiami dwu kolejnych kresek podzia∏ki w urzàdzeniu wskazujàcym powinna wynosiç co najmniej 2 mm.

4. WysokoÊç cyfr podzia∏ki w urzàdzeniu wskazujàcym powinna wynosiç co najmniej 4 mm.

§ 11. Urzàdzenie wskazujàce obj´toÊç albo mas´

mo˝e byç

1) wyposa˝one w kilka podzielni;

2. Wskazania na poszczególnych podzielniach

urzàdzenia wskazujàcego lub urzàdzeƒ wskazujàcych

nie powinny ró˝niç si´ wi´cej ni˝ o wartoÊç odchylenia dawki minimalnej.

§ 13. 1. Liczyd∏o z elementami wskazujàcymi rozmieszczonymi wzd∏u˝ linii prostej i z urzàdzeniem kasujàcym mo˝e byç wyposa˝one w urzàdzenie wskazujàce nale˝noÊç z elementami wskazujàcymi rozmieszczonymi wzd∏u˝ linii prostej i z urzàdzeniem kasujàcym, w których cena jednostkowa jest cenà za zastosowanà jednostk´ obj´toÊci lub jednostk´ masy.

2. Stosowana jednostka pieni´˝na lub jej oznaczenie powinny byç naniesione na podzielni urzàdzenia

wskazujàcego nale˝noÊç.

§ 14. 1. Urzàdzenie kasujàce wchodzàce w sk∏ad

urzàdzeƒ wskazujàcych nale˝noÊç i urzàdzeƒ wskazujàcych obj´toÊç lub mas´ powinno byç tak skonstruowane, ˝eby operacja kasowania wskazania jednego

z tych urzàdzeƒ powodowa∏a jednoczesne skasowanie

wskazania drugiego z nich.

2. Po skasowaniu nale˝noÊci w urzàdzeniu wskazujàcym o ruchu ciàg∏ym jego wskazanie powinno

1) byç mniejsze ni˝ po∏owa odchylenia nale˝noÊci

minimalnej;

2) nie przekraczaç jednej piàtej wartoÊci dzia∏ki elementarnej;

3) byç mniejsze ni˝ 1 grosz.

3. Wskazanie urzàdzenia wskazujàcego nale˝noÊci

o ruchu przerywanym po skasowaniu powinno byç

równe zero.

4. Urzàdzenie kasujàce powinno umo˝liwiç r´czne

lub automatyczne kasowanie wskazania urzàdzenia

wskazujàcego.

5. Wskazanie nowego wyniku pomiaru nie powinno byç mo˝liwe do momentu zakoƒczenia czynnoÊci

kasowania.

6. Wymagania, o których mowa w ust. 2, nie sà

obowiàzujàce dla urzàdzeƒ wskazujàcych

1) na których podzielni umieszczony jest napis „detaliczny obrót handlowy jest zabroniony”;

2) wskazówkowych, zamontowanych w licznikach

obj´toÊci, których maksymalna wartoÊç strumienia obj´toÊci nie przekracza 1 200 l/h, przy czym

je˝eli sà one stosowane w obrocie handlowym, to

nie powinno byç mo˝liwoÊci r´cznego zwi´kszenia wskazanej obj´toÊci.

§ 15. 1. W urzàdzeniu wskazujàcym odchylenie nale˝noÊci minimalnej powinno byç mniejsze ni˝

1) jedna piàta wartoÊci dzia∏ki elementarnej;

2) nale˝noÊç odpowiadajàca przedzia∏owi dwu milimetrów na podzia∏ce pierwszego elementu;

3) 1 grosz.

2. Nale˝noÊç za obj´toÊç lub mas´ odpowiadajàcà

wartoÊci odchylenia dawki minimalnej w przypadku

gdy pierwszy element urzàdzenia wskazujàcego nale˝noÊç porusza si´ ruchem przerywanym, powinna byç

równa nale˝noÊci odpowiadajàcej co najmniej dwóm

dzia∏kom elementarnym.

3. Ró˝nica pomi´dzy nale˝noÊcià wskazanà przez

urzàdzenie wskazujàce nale˝noÊç i nale˝noÊcià obliczonà na podstawie ceny jednostkowej i wskazanej

obj´toÊci lub masy produktu powinna

1) nie przekraczaç nale˝noÊci odpowiadajàcej odchyleniu dawki minimalnej;

2) byç mniejsza ni˝ 2 grosze.

§ 16. 1. Elementy wskazujàce w liczydle sumujàcym powinny byç rozmieszczone wzd∏u˝ linii prostej.

2. WartoÊç dzia∏ki elementarnej pierwszego elementu wskazujàcego liczyd∏a sumujàcego powinna

byç

1) wyra˝ona jednà z nast´pujàcych liczb: 1 · 10n,

2 · 10n lub 5 · 10n, gdzie n jest liczbà ca∏kowità;

2) równa lub wi´ksza od wartoÊci dzia∏ki elementarnej pierwszego elementu urzàdzenia wskazujàcego obj´toÊç lub mas´.

3. Je˝eli wskazania liczyd∏a sumujàcego oraz urzàdzenia wskazujàcego obj´toÊç lub mas´ mogà byç obserwowane jednoczeÊnie, to wysokoÊç cyfr liczyd∏a

sumujàcego nie powinna byç wi´ksza od po∏owy wysokoÊci odpowiadajàcych im cyfr urzàdzenia wskazujàcego obj´toÊç lub mas´.

4. Urzàdzenie wskazujàce obj´toÊç lub mas´ wyposa˝one w urzàdzenie kasujàce mo˝e byç sprz´˝one

z jednym lub wi´kszà liczbà liczyde∏ sumujàcych, które wskazujà sum´ obj´toÊci lub masy zarejestrowanych kolejno przez liczyd∏o.

5. Wskazania liczyd∏a sumujàcego nie mogà byç

kasowane.

§ 17. 1. Urzàdzenie do adiustacji wskazaƒ licznika

dzia∏ajàce w sposób skokowy powinno powodowaç

zmiany zale˝noÊci pomi´dzy wskazanà a rzeczywistà

wartoÊcià obj´toÊci lub masy nie wi´ksze ni˝ 0,002.

2. Adiustacja licznika nie mo˝e byç wykonywana

przy zastosowaniu przewodów obejÊciowych licznika.

Poz. 731

3. Urzàdzenie korekcyjne nie mo˝e byç wykorzystywane do ustawiania wartoÊci b∏´du ró˝nej od zera,

nawet je˝eli wartoÊç ta mieÊci si´ w zakresie b∏´dów

dopuszczalnych.

§ 19. 1. Licznik mo˝e byç sprz´˝ony z programatorem s∏u˝àcym do dokonywania wyboru obj´toÊci lub

masy, która ma byç odmierzona, i automatycznie zatrzymujàcym przep∏yw po odmierzeniu wybranej obj´toÊci lub masy.

2. WartoÊç wybranej w programatorze obj´toÊci

lub masy powinna byç przedstawiana na urzàdzeniu

wskazujàcym programatora.

3. WartoÊç dzia∏ki elementarnej ka˝dego niezale˝nego elementu wskazujàcego programatora powinna

byç równa zakresowi nastawy elementu mniejszej dekady.

4. Programator powinien byç tak skonstruowany,

aby powtórzenie nastawienia wybranej obj´toÊci lub

masy nie wymaga∏o ponownego nastawiania elementów wskazujàcych.

5. WysokoÊç cyfr urzàdzenia wskazujàcego programatora obj´toÊci lub masy nie powinna byç wi´ksza

ni˝ trzy czwarte wysokoÊci cyfr urzàdzenia wskazujàcego licznika, gdy jest mo˝liwe jednoczesne ich obserwowanie.

§ 20. 1. Zaprogramowana w programatorze wartoÊç obj´toÊci lub masy w czasie wykonywania pomiaru mo˝e pozostawaç niezmieniona lub stopniowo

zmniejszaç si´ do zera.

2. Ró˝nica pomi´dzy zaprogramowanà wartoÊcià

obj´toÊci lub masy i wartoÊcià obj´toÊci lub masy

wskazanà po zakoƒczeniu pomiaru wykonanego w warunkach normalnych u˝ytkowania nie powinna przekraczaç po∏owy wartoÊci odchylenia dawki minimalnej.

3. Zaprogramowane wartoÊci obj´toÊci lub masy

oraz wartoÊci wskazane przez urzàdzenie wskazujàce

obj´toÊç lub mas´ powinny byç wyra˝one w tych samych jednostkach.

§ 21. 1. Na programatorze obj´toÊci lub masy powinna byç oznaczona nazwa jednostki lub jej oznaczenie.

2. WartoÊç dzia∏ki elementarnej programatora nie

powinna byç mniejsza ni˝ wartoÊç dzia∏ki elementarnej na pierwszym elemencie urzàdzenia wskazujàcego

obj´toÊç lub mas´.

3. Programator mo˝e zawieraç urzàdzenie do szybkiego zatrzymania przep∏ywu cieczy.

4. Urzàdzenie do zmniejszania strumienia obj´toÊci lub masy na koƒcu pomiaru, wspó∏pracujàce z programatorem, powinno byç zabezpieczone przed zmianà przyj´tego ustawienia.

§ 18. 1. Urzàdzenie korekcyjne zastosowane w liczniku jest integralnà cz´Êcià licznika.

5. Wymagaƒ, o których mowa w ust. 4 i § 12, nie

stosuje si´, gdy licznik wyposa˝ony jest w drukark´ do

wydawania wydruku lub gdy dla zastosowania w obrocie programator jest ukryty.

2. Nieskorygowane wskazania liczyd∏a nie mogà

byç przedstawiane w czasie normalnej pracy instalacji

pomiarowych.

§ 22. 1. Licznik z urzàdzeniem wskazujàcym nale˝noÊç mo˝e byç wyposa˝ony w programator nale˝noÊci.

2. Programator nale˝noÊci powinien zatrzymaç przep∏yw cieczy w momencie, gdy odmierzona obj´toÊç lub

masa odpowiada zaprogramowanej nale˝noÊci.

3. Do programatora nale˝noÊci stosuje si´ odpowiednio przepis § 19.

§ 23. 1. Liczyd∏o z urzàdzeniem wskazujàcym obj´toÊç lub mas´ mo˝e byç sprz´˝one z drukarkà.

2. WartoÊç dzia∏ki elementarnej drukarki powinna

byç

1) wyra˝ona jednà z liczb: 1 · 10n, 2 · 10n lub 5 · 10n,

gdzie n jest liczbà ca∏kowità;

2) nie mniejsza od wartoÊci odchylenia dawki minimalnej oznaczonej na podzielni urzàdzenia wskazujàcego liczyd∏a;

3) oznaczona na drukarce.

3. WartoÊç liczbowa oraz nazwa u˝ytej jednostki

miary lub jej oznaczenie powinny byç podane na wydruku.

4. Drukarka oprócz wydruku zmierzonej obj´toÊci

lub masy mo˝e drukowaç nale˝noÊç albo nale˝noÊç

i cen´ jednostkowà; w obrocie handlowym mo˝e byç

wydrukowana tylko nale˝noÊç pod warunkiem, ˝e drukarka jest po∏àczona z urzàdzeniem wskazujàcym obj´toÊç lub mas´ i przeliczonà nale˝noÊç.

5. Drukarka, w której wydruk zmierzonej obj´toÊci

lub masy cieczy jest okreÊlany jako ró˝nica pomi´dzy

dwiema wydrukowanymi wartoÊciami, z których jedna mo˝e byç zerem, powinna umo˝liwiaç wyj´cie wydruku dopiero po wykonaniu pomiaru.

6. Drukarka powinna byç wyposa˝ona w urzàdzenie kasujàce sprz´˝one z urzàdzeniami wskazujàcymi,

z wyjàtkiem drukarki, o której mowa w ust. 5.

§ 24. 1. Ró˝nica pomi´dzy obj´toÊcià lub masà

wskazanà i obj´toÊcià lub masà wydrukowanà nie powinna przekraczaç wartoÊci dzia∏ki elementarnej drukarki.

2. Ró˝nica pomi´dzy nale˝noÊcià wskazanà przez

liczyd∏o z urzàdzeniem wskazujàcym nale˝noÊç i wydrukowanà nale˝noÊcià nie powinna przekraczaç wartoÊci dzia∏ki elementarnej drukarki.

3. WartoÊç dzia∏ki elementarnej drukowanej nale˝noÊci nie powinna

1) przekraczaç odchylenia dawki minimalnej, które

jest oznaczone na podzielni liczyd∏a obj´toÊci lub

masy;

2) byç mniejsza ni˝ 1 grosz.

4. Ró˝nica pomi´dzy nale˝noÊcià wydrukowanà

i nale˝noÊcià obliczonà na podstawie wskazanej obj´toÊci lub masy i ceny jednostkowej przez liczyd∏o, które nie jest wyposa˝one w urzàdzenie wskazujàce nale˝noÊç, powinna spe∏niaç warunki, o których mowa

w § 15 ust. 3.

Poz. 731

§ 25. Licznik zamontowany w instalacji pomiarowej powinien byç wyposa˝ony w filtr s∏u˝àcy do zatrzymywania sta∏ych zanieczyszczeƒ wyst´pujàcych

w cieczy.

§ 26. 1. WartoÊç dawki minimalnej dla licznika powinna byç taka, aby ka˝da z ni˝ej wymienionych wartoÊci nie by∏a wi´ksza od b∏´du granicznego dopuszczalnego instalacji klasy 0,5 odniesionego do obj´toÊci dawki minimalnej

1) obj´toÊç lub masa odpowiadajàca przesuni´ciu

o 2 mm pierwszego elementu urzàdzenia wskazujàcego oraz jednej piàtej wartoÊci dzia∏ki elementarnej, je˝eli pierwszy element porusza si´ ruchem

ciàg∏ym;

2) obj´toÊç lub masa odpowiadajàca dwu kolejnym

przesuni´ciom cyfr pierwszego elementu, je˝eli

porusza si´ on ruchem przerywanym;

3) b∏àd wskazaƒ, który w normalnych warunkach

u˝ytkowania jest powodowany przez luz albo poÊlizg w po∏àczeniu pomi´dzy elementami sprz´gajàcymi przetwornik pomiarowy i pierwszy element

urzàdzenia wskazujàcego obj´toÊç lub mas´;

4) podwójna obj´toÊç cykliczna w przypadku licznika

obj´toÊci.

2. WartoÊç dawki minimalnej powinna byç wyra˝ona jednà z nast´pujàcych liczb: 1 · 10n, 2 · 10n lub

5 · 10n, gdzie n jest liczbà ca∏kowità.

§ 27. Stosunek wartoÊci maksymalnej strumienia

obj´toÊci do wartoÊci minimalnej strumienia obj´toÊci

powinien wynosiç co najmniej

1) 5 — dla liczników do gazów ciek∏ych i cieczy kriogenicznych;

2) 10 — dla pozosta∏ych liczników.

§ 28. 1. Na podzielni urzàdzenia wskazujàcego obj´toÊç lub mas´ licznika powinny byç zamieszczone

w sposób czytelny i trwa∏y nast´pujàce oznaczenia

1) znak zatwierdzenia typu, je˝eli zosta∏ nadany;

2) znak lub nazwa producenta;

3) znak i numer fabryczny;

4) obj´toÊç cykliczna dla liczników obj´toÊci;

5) maksymalny strumieƒ obj´toÊci lub masy i minimalny strumieƒ obj´toÊci lub masy;

6) maksymalne ciÊnienie robocze;

7) zakres temperatury pracy w przypadku, gdy obj´toÊç lub masa cieczy mo˝e byç mierzona w temperaturze poni˝ej – 10 °C lub powy˝ej + 50 °C;

8) rodzaj cieczy lub ciecze mierzone oraz granice lepkoÊci kinematycznej lub dynamicznej, je˝eli nazwa

cieczy nie wystarcza do okreÊlenia lepkoÊci;

9) nazwa albo oznaczenie jednostki, w której wyra˝ona jest mierzona obj´toÊç lub masa;

10) wartoÊç dawki minimalnej.

2. Na obudowie licznika powinien byç oznaczony

kierunek ruchu cieczy.

§ 29. 1. Elektroniczne liczyd∏a obj´toÊci lub masy

stosowane w obrocie handlowym powinny wyÊwietlaç wartoÊç obj´toÊci w sposób ciàg∏y.

w proste odcinki rur, prostownice strumienia lub kombinacje tych elementów zamontowane bezpoÊrednio

przed licznikiem obj´toÊci.

2. Wskazania wyÊwietlaczy liczyd∏a elektronicznego powinny byç dobrze widoczne z odleg∏oÊci równej

lub wi´kszej od 5 m w ka˝dych warunkach oÊwietlenia.

2. Ârednica wewn´trzna elementów, o których mowa w ust. 1, powinna byç równa Êrednicy wlotu licznika obj´toÊci.

§ 30. 1. Elektromagnetyczny licznik obj´toÊci zastosowany w instalacji pomiarowej powinien byç wyposa˝ony w proste odcinki rur zamontowane bezpoÊrednio przed i za licznikiem obj´toÊci.

3. Turbinowy licznik obj´toÊci powinien mieç zamontowane bezpoÊrednio za licznikiem obj´toÊci proste odcinki rur o d∏ugoÊci równej lub wi´kszej od pi´ciu Êrednic okreÊlonych na wylocie licznika obj´toÊci.

2. Ârednica prostego odcinka rury instalacji pomiarowej z elektromagnetycznym licznikiem obj´toÊci

zamontowanej przed licznikiem obj´toÊci powinna

byç równa Êrednicy wlotowej licznika obj´toÊci; d∏ugoÊç tej rury powinna byç równa lub wi´ksza od wartoÊci dziesi´ciu tych Êrednic.

4. Wymagania, o których mowa w ust. 1, nie muszà

byç spe∏nione, je˝eli producent licznika wyeliminuje

zmiany wskazaƒ spowodowane zawirowaniami cieczy

w inny sposób, ni˝ jest to okreÊlone w ust. 1—3.

3. Ârednica prostego odcinka rury instalacji pomiarowej z elektromagnetycznym licznikiem obj´toÊci

zamontowanej za licznikiem obj´toÊci powinna byç

równa Êrednicy króçca wylotowego licznika obj´toÊci,

natomiast d∏ugoÊç tej rury powinna byç równa lub

wi´ksza od wartoÊci pi´ciu tych Êrednic.

Wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji

i wykonania przeliczników

4. Czas niezb´dny do okreÊlenia wartoÊci obj´toÊci

dawki minimalnej elektromagnetycznych liczników

obj´toÊci przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci powinien byç okreÊlony zgodnie z wzorem

td > 20 · tc

gdzie

td — czas okreÊlenia obj´toÊci dawki minimalnej w s,

tc — czas trwania pe∏nego cyklu dla liczników obj´toÊci, w których zastosowano wzbudzanie przez

pràd zmienny lub pulsujàcy pràd sta∏y, w s.

5. D∏ugoÊci przewodów po∏àczeniowych pomi´dzy

urzàdzeniami wtórnymi i pierwotnymi elektromagnetycznych liczników obj´toÊci nie mogà byç wi´ksze od

wartoÊci mniejszej z dwóch ni˝ej podanych

1) L1 = 100 m;

k·c

2) L2 = ——

f·C

gdzie

L1 — okreÊlona d∏ugoÊç przewodu w m,

L2 — okreÊlona d∏ugoÊç przewodu w m,

k = 2 · 10–5 m,

c — przewodnoÊç w∏aÊciwa cieczy w S/m,

f

— cz´stotliwoÊç pola w czasie cyklu pomiarowego w Hz,

C — pojemnoÊç elektryczna przewodu o d∏ugoÊci 1 m w F/m.

Rozdzia∏ 3

§ 32. 1. Przeliczniki mogà byç skonstruowane jako

przeliczniki elektroniczne lub mechaniczne.

2. Przeliczniki powinny byç wyposa˝one w urzàdzenie wskazujàce obj´toÊç cieczy w warunkach odniesienia, do których przeliczana jest mierzona obj´toÊç cieczy, lub wskazujàce mas´ cieczy.

3. Parametry uwzgl´dniane w algorytmie przeliczajàcym wartoÊci obj´toÊci cieczy charakteryzujàce

w∏aÊciwoÊci cieczy, której obj´toÊç jest mierzona, powinny byç mierzone z zastosowaniem wspó∏pracujàcych przyrzàdów pomiarowych.

§ 33. Wspó∏pracujàce przyrzàdy pomiarowe powinny byç zainstalowane przy przetworniku pomiarowym tak, aby wyznaczenie wartoÊci wielkoÊci charakteryzujàcych w∏aÊciwoÊci cieczy, której obj´toÊç jest

mierzona, by∏o przeprowadzane z takà dok∏adnoÊcià,

˝e wartoÊç bezwzgl´dna zmiany wskazania obj´toÊci

zwiàzanej z umiejscowieniem punktu pomiarowego

nie przekracza∏a 0,2 wartoÊci bezwzgl´dnej b∏´du granicznego dopuszczalnego, okreÊlonego w za∏àczniku

nr 1 do rozporzàdzenia.

§ 34. 1. Przelicznik mechaniczny powinien byç zabezpieczony przed zmianà nastawieƒ urzàdzeƒ do

wprowadzania parametrów nie mierzonych lecz niezb´dnych do przeliczeƒ i wprowadzanych do przelicznika przed rozpocz´ciem pomiaru przez na∏o˝enie

cech zabezpieczajàcych.

2. Przelicznik powinien zapewniaç mo˝liwoÊç

przedstawienia wartoÊci wielkoÊci mierzonych w warunkach odniesienia i w warunkach pomiarowych

— oddzielnie dla ka˝dego pomiaru sprawdzajàcego.

6. Warunku, o którym mowa w ust. 5, nie stosuje

si´, je˝eli wp∏yw d∏ugoÊci przewodów na wskazania

urzàdzeƒ wtórnych i pierwotnych zostanie wyeliminowany przez producenta.

3. B∏àd wskazaƒ wspó∏pracujàcych przyrzàdów pomiarowych, w szczególnoÊci mierników temperatury,

g´stoÊciomierzy i manometrów, nie powinien przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych, które okreÊla za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia.

§ 31. 1. Turbinowy licznik obj´toÊci zamontowany

w instalacji pomiarowej powinien byç wyposa˝ony

4. Do przyrzàdów wspó∏pracujàcych powinny byç

pod∏àczone urzàdzenia sprawdzajàce.

5. WartoÊci dzia∏ek elementarnych wspó∏pracujàcych przyrzàdów pomiarowych powinny byç mniejsze

lub równe 0,25 wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych wspó∏pracujàcych przyrzàdów pomiarowych

badanych oddzielnie, które okreÊla za∏àcznik nr 2 do

rozporzàdzenia.

Rozdzia∏ 4

Wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji

i wykonania urzàdzeƒ wtórnych

do odmierzaczy paliw

§ 35. 1. WartoÊci nale˝noÊci i obj´toÊci wydrukowane za pomocà drukarki urzàdzenia wtórnego odmierzaczy paliw powinny

1) mieÊciç si´ w granicach ± 0,5 dzia∏ki elementarnej

mechanicznego urzàdzenia wskazujàcego nale˝noÊç lub obj´toÊç albo

2) byç równe odpowiadajàcym im wskazaniom elektronicznego urzàdzenia wskazujàcego nale˝noÊç

lub obj´toÊç.

2. W przypadku gdy dwa lub wi´cej odmierzacze paliw ciek∏ych po∏àczone sà z jednym urzàdzeniem wtórnym, przy ka˝dym wskazaniu obj´toÊci paliw i nale˝noÊci powinien byç przedstawiany numer identyfikujàcy

odmierzacza, z którego dokonano wydania paliwa.

3. WartoÊci dzia∏ek elementarnych urzàdzeƒ wskazujàcych odmierzaczy paliw ciek∏ych oraz drukarek powinny byç takie same. Urzàdzenia do zapami´tywania

wskazaƒ obj´toÊci wydanego paliwa i nale˝noÊci,

wchodzàce w sk∏ad urzàdzenia wtórnego, powinny zapami´tywaç wszystkie cyfry wskazaƒ.

4. WartoÊci wskazaƒ odmierzacza paliw ciek∏ych,

obliczane jako ró˝nice pomi´dzy dwoma drukowanymi wartoÊciami w urzàdzeniu wtórnym, nie mogà byç

drukowane.

§ 36. 1. W urzàdzeniu wtórnym powinny byç

przedstawiane stany poszczególnych odmierzaczy paliw ciek∏ych pod∏àczonych do tego urzàdzenia wtórnego, okreÊlone jako: pracujàcy, autoryzowany, brak autoryzacji.

2. Urzàdzenie wtórne, które umo˝liwia zaprogramowanie kilku rodzajów obs∏ugi lub kilku sposobów

zap∏aty, powinno przedstawiaç stan odmierzacza paliw ciek∏ych.

3. Wprowadzenie zmiany sposobu zap∏aty lub rodzaju obs∏ugi w urzàdzeniu wtórnym nie powinno byç

mo˝liwe przed zakoƒczeniem transakcji.

Poz. 731

2) pierwsze wskazanie odmierzacza paliw ciek∏ych

powinno byç wyraênie oznaczone cyfrà 1 lub literà A.

3. Je˝eli urzàdzenie wtórne zawiera oddzielne

urzàdzenie widoczne dla odbiorcy i jest ono od∏àczone

lub zostanie stwierdzona jego niew∏aÊciwa praca za

pomocà urzàdzeƒ sprawdzajàcych, o których mowa

w § 51, stosowanie pami´ci tymczasowych powinno

byç niemo˝liwe.

4. Urzàdzenie wtórne, w którym istnieje mo˝liwoÊç

przyjmowania przedp∏aty za wydane paliwo, powinno

byç wyposa˝one w drukark´ do drukowania pokwitowania pobranej nale˝noÊci i odpowiadajàcej jej obj´toÊci paliwa.

5. Urzàdzenie wtórne bez kontroli wydawcy powinno byç wyposa˝one w urzàdzenie, w którym dane

poszczególnych pomiarów sà drukowane lub zapami´tywane.

6. W przypadku gdy urzàdzenie wtórne, o którym

mowa w ust. 5, nie jest sprawne lub dzia∏a niew∏aÊciwie, odbiorca powinien byç o tym zawiadomiony automatycznie przed rozpocz´ciem transakcji.

7. Kasowanie wskazaƒ urzàdzeƒ wskazujàcych

oraz wskazaƒ urzàdzenia wtórnego wspó∏pracujàcego

z instalacjà pomiarowà przeznaczonà do nape∏niania

cystern powinno nast´powaç tylko po wydrukowaniu

pokwitowania lub przes∏aniu danych pomiaru do pami´ci urzàdzenia wtórnego.

8. W przypadku braku napi´cia zasilajàcego urzàdzenie wtórne dane transakcji powinny byç zapami´tane zgodnie z wymaganiami, o których mowa w § 54

ust. 1.

9. Wydruk danych przechowywanych w pami´ci

urzàdzenia wtórnego powinien zawieraç w szczególnoÊci: zmierzonà obj´toÊç cieczy, cen´, numer odmierzacza, lokalizacj´ odmierzacza, dat´, godzin´.

Rozdzia∏ 5

Wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji

i wykonania instalacji pomiarowych

§ 38. W sk∏ad instalacji pomiarowych mogà wchodziç nast´pujàce urzàdzenia dodatkowe

1) urzàdzenie eliminujàce gaz;

2) przeziernik lub wziernik;

3) zawór zwrotny;

§ 37. 1. Urzàdzenie wtórne powinno przedstawiaç

iloÊç sprzedanego paliwa oraz nale˝noÊç.

2. Urzàdzenie wtórne wyposa˝one w pami´ci tymczasowe, przeznaczone do zapisywania danych pochodzàcych z odmierzacza paliw ciek∏ych, powinno byç tak

skonstruowane, aby spe∏nia∏o nast´pujàce warunki

1) tymczasowy zapis danych dotyczàcych pomiaru

powinien byç ograniczony do jednej transakcji dla

ka˝dego odmierzacza paliw ciek∏ych;

4) urzàdzenie zapewniajàce poziom odniesienia;

5) filtr;

6) pompa;

7) urzàdzenie przeciwwirowe;

8) zbiornik kondensacyjny.

§ 39. 1. Instalacja pomiarowa powinna byç skonstruowana w taki sposób, aby podczas jej normalnej

pracy nie by∏o mo˝liwoÊci wprowadzenia do mierzonej cieczy powietrza lub wydzielenia si´ z niej gazu

przed licznikiem obj´toÊci.

b) jest ograniczony do 30 %, jeÊli separator gazu

jest dostosowany do maksymalnego strumienia obj´toÊci wi´kszego ni˝ 20 m3/h;

2. Instalacja pomiarowa niespe∏niajàca wymagania, o którym mowa w ust. 1, powinna byç wyposa˝ona w zamontowane przed licznikiem urzàdzenie eliminujàce gaz — separator gazu, ekstraktor gazu lub specjalny ekstraktor gazu — powodujàce oddzielenie nierozpuszczonych gazów wyst´pujàcych w cieczy.

3) samoczynnie dzia∏ajàce urzàdzenie odprowadzajàce faz´ gazowà z separatora gazu powinno poprawnie funkcjonowaç przy ciÊnieniu maksymalnym okreÊlonym dla tego separatora gazu.

3. Urzàdzenie eliminujàce gaz powinno byç dostosowane do warunków panujàcych w instalacji i tak

funkcjonowaç, aby b∏àd dodatkowy zwiàzany z wp∏ywem powietrza lub gazów zawartych w mierzonej cieczy na wynik pomiaru nie przekracza∏

5. Separator gazu, spe∏niajàcy wymagania, o których mowa w ust. 4, mo˝e byç stosowany w instalacji

pomiarowej bez przeziernika.

1) 0,5 % zmierzonej obj´toÊci cieczy — w przypadku

cieczy nieprzeznaczonych do celów spo˝ywczych

oraz cieczy o lepkoÊci nie wi´kszej ni˝ 1 mPa · s,

6. Separator gazu zainstalowany w instalacji pomiarowej wyposa˝onej w przeziernik powinien gwarantowaç oddzielanie powietrza lub gazów zawartych

w mierzonej cieczy zgodnie z wymaganiami, o których

mowa w ust. 4 pkt 3 i ust. 5, przy spe∏nieniu nast´pujàcych warunków

2) 1 % zmierzonej obj´toÊci cieczy — w przypadku

cieczy przeznaczonych do celów spo˝ywczych

oraz cieczy o lepkoÊci wi´kszej ni˝ 1 mPa · s,

1) instalacja pomiarowa pracuje przy maksymalnym

strumieniu obj´toÊci oraz przy minimalnym ciÊnieniu przewidzianym dla tej instalacji pomiarowej;

przy czym mo˝e on byç równy lub wi´kszy 1 % dawki minimalnej.

2) stosunek obj´toÊci powietrza lub gazu do obj´toÊci cieczy wynosi nie wi´cej ni˝

4. Wymagania dotyczàce urzàdzenia eliminujàcego gaz dla separatora gazu, okreÊlone w ust. 3, stosuje si´ równie˝ do ekstraktora gazu.

§ 40. 1. W instalacji pomiarowej nale˝y zastosowaç

separator gazu, z uwzgl´dnieniem wymagaƒ, o których mowa w § 47 ust. 1, je˝eli ciÊnienie na wejÊciu

pompy mo˝e byç nawet chwilowo mniejsze od ciÊnienia atmosferycznego lub od ciÊnienia pary nasyconej

cieczy.

2. Separator gazu powinien byç umieszczany przed

licznikiem, w taki sposób aby wartoÊç spadku ciÊnienia

podczas przep∏ywu cieczy by∏a jak najmniejsza.

3. Graniczne warunki u˝ytkowania separatora gazu

sà nast´pujàce

1) maksymalny strumieƒ obj´toÊci lub maksymalne

strumienie obj´toÊci charakterystyczne dla okreÊlonej cieczy lub grupy cieczy;

2) maksymalne ciÊnienie robocze i minimalne ciÊnienie robocze, przy którym separator gazu spe∏nia

swojà funkcj´.

4. Separator gazu dostosowany do strumienia obj´toÊci mniejszego ni˝ 100 m3/h powinien zapewniaç oddzielanie powietrza lub gazów zawartych w mierzonej

cieczy w granicach b∏´du dodatkowego okreÊlonego

w § 39 ust. 3, przy spe∏nieniu nast´pujàcych warunków

1) instalacja pomiarowa pracuje przy maksymalnym

strumieniu obj´toÊci oraz przy minimalnym ciÊnieniu przewidzianym dla danego separatora gazu;

2) stosunek obj´toÊci powietrza lub gazu do obj´toÊci

cieczy okreÊlony przy ciÊnieniu atmosferycznym

a) jest dowolny, jeÊli separator gazu jest dostosowany do maksymalnego strumienia obj´toÊci

nie wi´kszego ni˝ 20 m3/h,

a) 20 % dla cieczy nieprzeznaczonych do celów

spo˝ywczych albo dla cieczy o lepkoÊci nie

wi´kszej ni˝ 1 mPa · s,

b) 10 % dla cieczy przeznaczonych do celów spo˝ywczych albo dla cieczy o lepkoÊci wi´kszej ni˝

1 mPa · s.

7. Je˝eli stosunek obj´toÊci powietrza lub gazu do

obj´toÊci cieczy jest wi´kszy od wartoÊci procentowych, o których mowa w ust. 6 pkt 2, a separator gazu nie zapewnia spe∏nienia wymagaƒ dotyczàcych

b∏´du dodatkowego, ewentualnie wyst´pujàce p´cherzyki gazu lub powietrza muszà byç wyraênie widoczne w przezierniku.

8. Do okreÊlenia granicznych warunków u˝ytkowania ekstraktora gazu lub specjalnego ekstraktora gazu

stosuje si´ przepisy ust. 3.

§ 41. 1. W przypadku gdy ciÊnienie na wejÊciu

pompy jest stale wy˝sze od ciÊnienia atmosferycznego oraz od ciÊnienia pary nasyconej cieczy, a w instalacji pomiarowej nie ma separatora gazu, zainstalowanie ekstraktora gazu lub specjalnego ekstraktora gazu

jest wymagane wtedy, gdy mi´dzy pompà i licznikiem

mo˝e wystàpiç faza gazowa przy braku przep∏ywu lub

je˝eli do rurociàgu mogà byç wprowadzone kieszenie

powietrzne, powodujàc powstanie b∏´du wi´kszego

ni˝ 1 % dawki minimalnej.

2. Ekstraktor gazu oraz specjalny ekstraktor gazu

powinny

1) byç umieszczone w najwy˝szym punkcie rurociàgu przed licznikiem obj´toÊci;

2) mieç zainstalowany zawór zwrotny, je˝eli sà

umieszczone poni˝ej licznika obj´toÊci.

3. Ekstraktor gazu lub specjalny ekstraktor gazu

powinien gwarantowaç, przy maksymalnym strumie-

niu obj´toÊci instalacji pomiarowej, usuni´cie kieszeni

gazowych lub powietrznych o obj´toÊci, która mierzona przy ciÊnieniu atmosferycznym odpowiada przynajmniej dawce minimalnej, nie powodujàc przy tym

b∏´du dodatkowego wi´kszego ni˝ 1 % dawki minimalnej.

4. Specjalny ekstraktor gazu powinien dodatkowo

umo˝liwiaç nieprzerwane oddzielanie gazu lub powietrza o obj´toÊci odpowiadajàcej 5 % obj´toÊci cieczy

przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci, bez powodowania przekroczenia granic b∏´du dodatkowego,

o których mowa w § 39 ust. 3.

5. Ekstraktor gazu lub specjalny ekstraktor gazu,

dostosowany do strumienia obj´toÊci mniejszego ni˝

100 m3/h, mo˝e byç stosowany w instalacji pomiarowej bez przeziernika.

§ 42. W stacjonarnych instalacjach pomiarowych

o du˝ych Êrednicach mo˝na instalowaç r´czne lub automatyczne urzàdzenia do usuwania powietrza lub gazu.

§ 43. W uk∏adzie zasilajàcym instalacji skonstruowanym tak, ˝e w dowolnych warunkach u˝ytkowania

w odcinku rurociàgu przed licznikiem nie mogà wydzielaç si´ gazy oraz gdy podczas pomiaru nie mo˝e

wnikaç powietrze, nie jest wymagane zainstalowanie

urzàdzenia eliminujàcego gaz, pod warunkiem ˝e frakcje gazowe wydzielajàce si´ podczas przerw w u˝ytkowaniu nie powodujà b∏´du dodatkowego wi´kszego

ni˝ 1 % dawki minimalnej.

§ 44. 1. W instalacji grawitacyjnej, w której wydawanie cieczy nast´puje tylko pod wp∏ywem grawitacji,

mo˝na nie instalowaç separatora gazu, je˝eli

1) ciÊnienie cieczy w rurociàgu przed licznikiem oraz

w liczniku jest wy˝sze od

a) ciÊnienia pary nasyconej,

b) ciÊnienia atmosferycznego;

2) instalacja pomiarowa po jej uruchomieniu b´dzie

ca∏kowicie wype∏niona.

2. Je˝eli ciÊnienie cieczy jest ni˝sze od ciÊnienia atmosferycznego, ale wy˝sze od ciÊnienia pary nasyconej cieczy, licznik powinien byç wyposa˝ony w urzàdzenie zabezpieczajàce przed dost´pem powietrza.

3. Instalacja pomiarowa, w której przep∏yw cieczy

jest wymuszony gazem pod ciÊnieniem, powinna byç

wyposa˝ona w urzàdzenie zabezpieczajàce przed dost´pem gazu do licznika.

4. CiÊnienie mi´dzy licznikiem i poziomem odniesienia powinno byç wy˝sze od ciÊnienia pary nasyconej cieczy.

§ 45. 1. Je˝eli wzgl´dy bezpieczeƒstwa tego wymagajà, do przewodu s∏u˝àcego do odprowadzania gazów z separatora gazu powinien byç wmontowany zawór sterowany r´cznie, którego zamkni´cie powoduje

unieruchomienie separatora gazu.

2. Zawór powinien byç zabezpieczony cechami zabezpieczajàcymi w pozycji otwartej.

Poz. 731

§ 46. W instalacji pomiarowej niewyposa˝onej

w separator gazu komory zbiornika zasilajàcego powinny byç wyposa˝one w urzàdzenia przeciwwirowe,

je˝eli jest mo˝liwe ich ca∏kowite opró˝nienie.

§ 47. 1. W instalacjach pomiarowych do cieczy, których lepkoÊç dynamiczna dla temperatury 20° C jest

wi´ksza ni˝ 20 mPa · s, w których pompa jest zamontowana w taki sposób, ˝e ciÊnienie na jej wlocie jest zawsze wy˝sze od ciÊnienia atmosferycznego, mogà byç

stosowane urzàdzenia eliminujàce gaz.

2. Je˝eli ciÊnienie na wlocie pompy nie jest wy˝sze

od ciÊnienia atmosferycznego, instalacja pomiarowa

powinna byç wyposa˝ona w urzàdzenie zamykajàce

przep∏yw cieczy.

3. Warunki, o których mowa w ust. 1 i 2, nie muszà

byç spe∏nione, jeÊli zostanie zamontowane odpowiednie urzàdzenie zabezpieczajàce przed dost´pem powietrza do rurociàgów ssàcych.

4. Rurociàg instalacji pomiarowej w przerwach roboczych powinien byç wype∏niony cieczà do poziomu

odniesienia.

§ 48. 1. Instalacja pomiarowa powinna mieç okreÊlony poziom odniesienia, który w przypadku instalacji do wydawania cieczy powinien znajdowaç si´ za

licznikiem, a w przypadku instalacji do przyjmowania

cieczy przed licznikiem.

2. Instalacja pomiarowa z pustym w´˝em, s∏u˝àca

do wydawania cieczy, mo˝e mieç okreÊlony poziom

odniesienia w naczyniu przelewowym lub w urzàdzeniu odcinajàcym, przy czym w obu przypadkach powinno byç stosowane urzàdzenie opró˝niajàce wà˝

wydawczy po ka˝dym pomiarze.

3. Instalacja pomiarowa z pe∏nym w´˝em, s∏u˝àca

do wydawania cieczy, powinna mieç poziom odniesienia okreÊlony przy pomocy urzàdzenia zamykajàcego

znajdujàcego si´ jak najbli˝ej koƒca przewodu wydawczego.

4. Instalacja pomiarowa do przyjmowania powinna spe∏niaç wymagania, o których mowa w ust. 1—3,

odpowiednio dla przewodów do przyjmowania zamontowanych przed licznikiem.

§ 49. 1. Instalacje pomiarowe, o których mowa

w § 13—18, 19—28, § 30 i § 31 za∏àcznika nr 3 do rozporzàdzenia oraz w § 60—72, powinny byç wyposa˝one w przezierniki umieszczone za licznikiem obj´toÊci.

2. Instalacje pomiarowe inne ni˝ instalacje, o których mowa w ust. 1, mogà byç wyposa˝one w przezierniki.

3. Konstrukcja przeziernika powinna umo˝liwiaç

obserwacj´ powietrza lub gazu w cieczy.

4. Przeziernik mo˝e byç wykonany jako naczynie

przelewowe s∏u˝àce do okreÊlenia poziomu odniesienia w instalacji pomiarowej z pustym w´˝em.

5. Przeziernik, który jest zamontowany w najwy˝szym punkcie rurociàgu instalacji pomiarowej, mo˝e

byç wyposa˝ony w urzàdzenie do jego odpowietrzenia, do którego nie mogà byç do∏àczone ˝adne przewody.

6. Dopuszczalne jest wmontowanie do przeziernika urzàdzeƒ, które umo˝liwiajà obserwacj´ strumienia

cieczy, o ile nie zmniejszà one mo˝liwoÊci obserwowania p´cherzyków powietrza lub gazu w cieczy.

§ 50. 1. Licznik oraz rurociàgi znajdujàce si´ mi´dzy nim i poziomem odniesienia powinny pozostawaç

podczas pomiaru oraz podczas przerw roboczych ca∏kowicie nape∏nione cieczà.

Poz. 731

du; instalacja pomiarowa mo˝e byç wyposa˝ona

w urzàdzenie, które przeznaczone jest do okreÊlenia

obj´toÊci cieczy, jaka przep∏yn´∏a w czasie wyst´powania b∏´du w instalacji pomiarowej. W ten sposób

okreÊlona obj´toÊç cieczy nie mo˝e byç uwzgl´dniona

do obliczania obj´toÊci poprawnej.

5. Urzàdzenia sprawdzajàce typu I lub typu P mogà wchodziç w sk∏ad elektronicznych instalacji pomiarowych typu przerywalnego, a w szczególnoÊci do odmierzaczy paliw ciek∏ych, w celu

1) automatycznej korekcji b∏´du;

2. W instalacjach pomiarowych niespe∏niajàcych

wymagaƒ, o których mowa w ust. 1, w szczególnoÊci

w instalacji pomiarowej stacjonarnej, powinna istnieç

mo˝liwoÊç r´cznego ca∏kowitego nape∏nienia jej do

poziomu odniesienia.

2) zablokowania tylko urzàdzenia dzia∏ajàcego niew∏aÊciwie, gdy pozosta∏a cz´Êç instalacji pomiarowej pracuje zgodnie z wymaganiami przepisów

lub

3. W celu ca∏kowitego usuni´cia powietrza lub gazu z instalacji pomiarowej powinny byç w niej zainstalowane odpowiednie urzàdzenia, jeÊli to mo˝liwe po∏àczone z wziernikami.

§ 52. Urzàdzenia sprawdzajàce przetworniki pomiarowe powinny byç typu P. Czas pomi´dzy sprawdzeniami dokonanymi tym urzàdzeniem nie mo˝e byç

d∏u˝szy od czasu pomiaru obj´toÊci równej wartoÊci

dawki minimalnej przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci.

4. Zmiana obj´toÊci lub masy cieczy zawartej mi´dzy licznikiem i poziomem odniesienia spowodowana

zmianami temperatury nie mo˝e powodowaç dodatkowego b∏´du pomiaru wi´kszego ni˝ 1 % dawki minimalnej.

3) zatrzymania przep∏ywu cieczy.

§ 53. 1. Konstrukcja elektronicznej instalacji pomiarowej powinna umo˝liwiaç sprawdzenie poprawnoÊci pracy urzàdzeƒ sprawdzajàcych przez

5. Za licznikiem mo˝e byç umieszczone urzàdzenie

s∏u˝àce do stabilizacji ciÊnienia, które w urzàdzeniach

eliminujàcych gaz oraz w liczniku utrzymuje ciÊnienie

wy˝sze od ciÊnienia atmosferycznego oraz od ciÊnienia pary nasyconej cieczy.

1) od∏àczenie przetwornika;

6. Systemy odsysania par zastosowane w instalacjach pomiarowych do cieczy ropopochodnych nie

powinny wp∏ywaç na wartoÊç b∏´du instalacji pomiarowej.

2. Urzàdzenia sprawdzajàce poprawnoÊç pracy

funkcji liczyd∏a powinny byç typu P lub typu I.

§ 51. 1. Wykrywanie b∏´dnego dzia∏ania elektronicznej instalacji pomiarowej mo˝e byç realizowane przez

urzàdzenia sprawdzajàce typu nieautomatycznego (N),

okresowego (I) lub ciàg∏ego (P), zwane dalej urzàdzeniami sprawdzajàcymi typu N, typu I lub typu P.

2. Urzàdzenie sprawdzajàce typu N mo˝e sygnalizowaç b∏´dne dzia∏anie elektronicznej instalacji pomiarowej optycznie lub dêwi´kowo.

3. Urzàdzenie sprawdzajàce typu I lub P mo˝e

wchodziç w sk∏ad elektronicznej instalacji pomiarowej

typu nieprzerywalnego, w celu

1) automatycznej korekcji b∏´du;

2) zablokowania tylko urzàdzenia dzia∏ajàcego niew∏aÊciwie, gdy pozosta∏a cz´Êç instalacji pomiarowej pracuje prawid∏owo lub

3) uruchomienia sygna∏u optycznego lub dêwi´kowego trwajàcego do momentu usuni´cia b∏´du.

4. Dane wysy∏ane z elektronicznej instalacji pomiarowej do urzàdzeƒ wtórnych liczników powinny byç

przesy∏ane wspólnie z informacjà o wystàpieniu b∏´-

2) przerwanie pracy jednego z czujników generatora

impulsów lub

3) przerwanie zasilania.

3. Czas pomi´dzy sprawdzeniami dokonanymi za

pomocà urzàdzeƒ, o których mowa w ust. 2, nie mo˝e

byç d∏u˝szy ni˝ 5 minut, z wyjàtkiem odmierzaczy paliw ciek∏ych, które powinny byç sprawdzane w czasie

ka˝dego wydawania paliwa.

§ 54. 1. Urzàdzenia sprawdzajàce liczyd∏a powinny

zapewniaç sprawdzenie poprawnoÊci

1) wszystkich wprowadzanych na sta∏e danych przez

a) sumowanie kodów danych oraz poleceƒ i porównanie tych sum z wartoÊciami zatwierdzonymi,

b) bity parzystoÊci (liniowe LRC oraz pionowe

VRC, kontrola nadmiarowa),

c) cyklicznà kontrol´ nadmiarowà (CRC 16),

d) podwójne, niezale˝ne przechowywanie danych,

e) przechowywanie danych przez „sumy kontrolne, kontrol´ nadmiarowà”;

2) procedur wewn´trznego przekazywania i przechowywania danych dotyczàcych wyników pomiarów

przez

a) standardowe zapisywanie i odczyt,

b) konwersj´ i rekonwersj´,

c) zastosowanie systemu „sumy kontrolnej, bitów

parzystoÊci”,

d) podwójne, niezale˝ne przechowywanie danych.

2. Urzàdzenia sprawdzajàce poprawnoÊç wykonania dzia∏aƒ matematycznych w liczydle obj´toÊci powinny byç typu P. Sprawdzanie dzia∏aƒ matematycznych powinno obejmowaç dane dotyczàce wyników

pomiarów bez wzgl´du na sposób ich przechowywania — w pami´ci wewn´trznej czy te˝ przesy∏anych do

urzàdzeƒ peryferyjnych.

§ 55. 1. Urzàdzenia sprawdzajàce urzàdzenia wskazujàce powinny byç typu P albo typu I, je˝eli pierwotne urzàdzenia wskazujàce zabezpieczone sà przez inne

urzàdzenia instalacji pomiarowej lub je˝eli wskazania

mogà byç ∏atwo okreÊlone za pomocà innych wskazaƒ

pierwotnych.

2. Sprawdzenie urzàdzeƒ wskazujàcych nast´puje

przez

1) pomiar nat´˝enia pràdu we w∏óknach — dla urzàdzeƒ wskazujàcych z ˝arzàcymi si´ w∏óknami lub

diodami Êwiecàcymi;

2) pomiar napi´cia siatki — dla urzàdzeƒ wskazujàcych z lampami fluorescencyjnymi;

3) sprawdzenie uderzenia ka˝dej blaszki — dla urzàdzeƒ wskazujàcych z blaszkami elektromagnetycznymi;

4) sprawdzenie zewn´trznego napi´cia linii segmentu i elektrod podstawowych — dla urzàdzeƒ wskazujàcych z ciek∏ymi kryszta∏ami.

3. Urzàdzenia sprawdzajàce urzàdzenia wskazujàce powinny umo˝liwiç kontrol´ ich pracy przez

1) od∏àczenie ca∏oÊci lub cz´Êci urzàdzenia wskazujàcego lub

2) symulowanie b∏´dów wyÊwietlacza przez u˝ycie

odpowiedniego przycisku.

4. Urzàdzenia sprawdzajàce obwody elektroniczne

stosowane w urzàdzeniach wskazujàcych, z wyjàtkiem

obwodów sterujàcych wyÊwietlaczami, powinny byç

typu P lub typu I spe∏niajàce wymagania, o których

mowa w § 51 ust. 3.

5. W urzàdzeniach wskazujàcych elektronicznych

instalacji pomiarowych powinna byç stosowana wizualna kontrola, o której mowa w § 51 ust.1, lub inny

sposób automatycznego sprawdzania, który zapewni

kontrol´ wszystkich pozycji ka˝dego elementu wyÊwietlacza za pomocà urzàdzeƒ typu N.

6. Urzàdzenia pomocnicze wspó∏pracujàce z pierwotnymi urzàdzeniami wskazujàcymi powinny byç wyposa˝one w urzàdzenia sprawdzajàce typu I lub typu P.

§ 56. 1. Urzàdzenia sprawdzajàce przeznaczone do

kontroli pracy drukarki powinny zapewniaç sprawdzenie

1) zgodnoÊci wydruków ze wskazaniami liczyd∏a;

2) poprawnoÊci zamontowania papieru w drukarce;

3) poprawnoÊci dzia∏ania obwodów elektronicznych

(z wyjàtkiem elektronicznych obwodów kontrolnych mechanizmu drukujàcego).

Poz. 731

2. Konstrukcja urzàdzenia sprawdzajàcego drukark´ powinna umo˝liwiaç sprawdzenie poprawnoÊci

dzia∏ania urzàdzenia sprawdzajàcego przez symulowanie b∏´dów w pracy drukarki przy u˝yciu odpowiedniego przycisku.

§ 57. Wspó∏pracujàce przyrzàdy pomiarowe powinny byç wyposa˝one w urzàdzenia sprawdzajàce typu P. Za pomocà urzàdzeƒ sprawdzajàcych nale˝y kontrolowaç obecnoÊç sygna∏ów wysy∏anych ze wspó∏pracujàcych przyrzàdów pomiarowych we wczeÊniej

ustalonym zakresie pomiarowym instalacji.

§ 58. Szczegó∏owy sposób wykonania instalacji pomiarowych okreÊla za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia.

§ 59. 1. Na instalacji pomiarowej lub liczniku powinny byç zamieszczone w sposób trwa∏y i widoczny

w pobli˝u podzielni licznika lub na tabliczce znamionowej w szczególnoÊci

1) znak zatwierdzenia typu;

2) nazwa lub znak producenta;

3) numer i znak fabryczny oraz rok produkcji;

4) maksymalny strumieƒ obj´toÊci lub masy;

5) minimalny strumieƒ obj´toÊci lub masy;

6) maksymalne ciÊnienie robocze, w razie koniecznoÊci;

7) dawka minimalna;

8) ciecz lub ciecze pomiarowe oraz granice lepkoÊci

kinetycznej lub dynamicznej, jeÊli nazwa cieczy nie

wystarcza do okreÊlenia lepkoÊci;

9) zakres temperatury, jeÊli ciecz mo˝e byç mierzona

w temperaturze poni˝ej -–10° C lub powy˝ej + 50° C.

2. Dla kilku liczników pracujàcych w jednej instalacji pomiarowej przy wykorzystaniu wspólnych cz´Êci,

oznaczenia wymagane dla wspólnych cz´Êci instalacji

pomiarowej mogà byç umieszczone na jednej tabliczce znamionowej.

3. Oznaczenia na liczniku nie mogà byç sprzeczne

z oznaczeniami na instalacji pomiarowej.

4. Oznaczenia wymagane dla ka˝dej cz´Êci instalacji pomiarowej, która mo˝e byç transportowana w stanie nieroz∏o˝onym, mogà byç umieszczone na wspólnej tabliczce znamionowej instalacji.

Rozdzia∏ 6

Wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji

i wykonania odmierzaczy

§ 60. 1. Odmierzacz paliw ciek∏ych innych ni˝ gazy

ciek∏e, zwany dalej „odmierzaczem paliw ciek∏ych”,

mo˝e byç wyposa˝ony we w∏asnà pomp´ lub mo˝e

byç dostosowany do pod∏àczenia do centralnego systemu pompowania.

2. Stosunek maksymalnego strumienia obj´toÊci

do minimalnego strumienia obj´toÊci w odmierzaczu

paliw ciek∏ych powinien byç nie mniejszy ni˝ 10.

3. Odmierzacz paliw ciek∏ych wyposa˝ony we w∏asnà pomp´ powinien mieç zamontowany separator

gazu, o ile jest to mo˝liwe bezpoÊrednio przed licznikiem obj´toÊci.

4. Separator gazu zamontowany w odmierzaczu

paliw ciek∏ych powinien odpowiadaç wymaganiom,

o których mowa w § 40 ust. 4 i 6.

5. Odmierzacz paliw ciek∏ych przystosowany do

zamontowania w centralnym systemie pompowania

powinien mieç zainstalowany ekstraktor gazu lub specjalny ekstraktor gazu, gdy mi´dzy pompà i licznikiem

mo˝e wystàpiç faza gazowa przy braku przep∏ywu lub

je˝eli do rurociàgu mogà byç wprowadzone kieszenie

powietrzne, powodujàc powstanie b∏´du wi´kszego

ni˝ 1% dawki minimalnej.

6. Ekstraktor gazu i specjalny ekstraktor gazu,

o których mowa w ust. 5, powinny spe∏niaç wymagania okreÊlone w § 41 ust. 2—5.

§ 61. 1. Odmierzacz paliw ciek∏ych powinien byç

wyposa˝ony w urzàdzenie kasujàce wskazanie urzàdzenia wskazujàcego obj´toÊç, spe∏niajàce wymagania, o których mowa w § 14 ust. 1 i 2, oraz w liczyd∏o

sumujàce, spe∏niajàce wymagania, o których mowa

w § 16.

2. W odmierzaczu paliw ciek∏ych wyposa˝onym

we w∏asnà pomp´, po wy∏àczeniu pompy urzàdzenie

blokujàce powinno zapobiegaç wydawaniu paliwa, do

momentu skasowania wskazaƒ urzàdzenia wskazujàcego obj´toÊç.

3. Podczas wydawania paliwa nie powinno byç

mo˝liwe skasowanie wskazaƒ urzàdzenia wskazujàcego obj´toÊç.

§ 62. Konstrukcja odmierzacza paliw ciek∏ych powinna umo˝liwiaç pod∏àczenie urzàdzenia wtórnego

z kasà rejestrujàcà, je˝eli taki obowiàzek stosowania

kas rejestrujàcych wynika z odr´bnych przepisów.

§ 63. 1. W odmierzaczu paliw ciek∏ych powinien

byç zamontowany zawór zwrotny, który

1) powinien byç umieszczony pomi´dzy separatorem gazu i przetwornikiem pomiarowym;

2) mo˝e byç umieszczony bezpoÊrednio za przetwornikiem pomiarowym, gdy separator gazu jest

umieszczony powy˝ej tego przetwornika; w tym

przypadku mo˝e byç elementem urzàdzenia s∏u˝àcego do stabilizacji ciÊnienia.

2. Zawór zwrotny umieszczony mi´dzy przetwornikiem pomiarowym i separatorem gazu powinien powodowaç jak najmniejszy spadek ciÊnienia.

Poz. 731

§ 67. Liczyd∏a elektroniczne zastosowane w odmierzaczach paliw ciek∏ych powinny byç tak skonstruowane, aby

1) w przypadku zaniku napi´cia, co najmniej po

12 godzinach od w∏àczenia odmierzaczy, minimalny czas wyÊwietlania wskazania po zaniku napi´cia by∏ nie krótszy ni˝

a) 15 minut — w przypadku wyÊwietlania w sposób nieprzerwany,

b) 5 minut — w jednym lub kilku okresach (na zasadzie sterowania r´cznego) w ciàgu 1 godziny

po zaniku napi´cia;

2) czas pomi´dzy okreÊleniem wartoÊci mierzonej

i wyÊwietleniem tej wartoÊci by∏ nie d∏u˝szy ni˝

500 ms.

§ 68. W odmierzaczu paliw ciek∏ych powinna istnieç mo˝liwoÊç skontrolowania wydruku poprzez porównanie go ze wskazaniem urzàdzenia wskazujàcego

§ 69. 1. Odmierzacz paliw ciek∏ych u˝ywany w obrocie handlowym powinien byç wyposa˝ony w urzàdzenie wskazujàce nale˝noÊç, spe∏niajàce wymagania,

o których mowa w § 13.

2. Je˝eli zmiana ceny w urzàdzeniu wskazujàcym

cen´ jednostkowà przeprowadzana jest za pomocà

urzàdzeƒ peryferyjnych, musi up∏ynàç minimum 5 sekund pomi´dzy zmianà ceny i poczàtkiem nast´pnego

pomiaru.

§ 70. Minimalna wysokoÊç cyfr urzàdzeƒ wskazujàcych obj´toÊci i nale˝noÊci nie mo˝e byç mniejsza ni˝

10 mm, a wysokoÊç cyfr urzàdzenia wskazujàcego cen´ jednostkowà nie mo˝e byç mniejsza ni˝ 4 mm; pozosta∏e wymiary powinny byç zgodne z § 10 ust. 1 i 2.

§ 71. 1. W urzàdzeniach wskazujàcych dla odmierzaczy paliw ciek∏ych nale˝y zapewniç mo˝liwoÊç wizualnej kontroli ca∏ego wyÊwietlacza w nast´pujàcy

sposób

1) wyÊwietlenie wszystkich elementów albo

2) zas∏oni´cie wszystkich elementów, albo

3) wyÊwietlenie zer.

2. Czas wyÊwietlenia ka˝dej operacji, o których

mowa w ust. 1, nie powinien byç krótszy od 0,75 sekundy.

§ 64. W odmierzaczu paliw ciek∏ych z pe∏nym w´˝em

3. Kasowanie wskazaƒ urzàdzenia wskazujàcego

obj´toÊç w odmierzaczu paliw ciek∏ych mo˝e byç przeprowadzone tylko przez rozpocz´cie kolejnej transakcji.

1) rurociàgi powinny byç wyposa˝one w urzàdzenie

zamykajàce uruchamiane r´cznie lub w automatyczne urzàdzenie zamykajàce;

§ 72. 1. Instalacja odmierzacza paliw ciek∏ych powinna byç zakoƒczona pe∏nym w´˝em.

2) zasilanym wy∏àcznie przy pomocy r´cznej pompy,

wymagane jest jedynie urzàdzenie zamykajàce.

§ 65. W odmierzaczu paliw ciek∏ych, którego maksymalny strumieƒ obj´toÊci jest mniejszy ni˝ 60 dm3/min,

wartoÊç dawki minimalnej powinna byç nie wi´ksza ni˝

5 dm3.

§ 66. Je˝eli odmierzacz paliw ciek∏ych jest wyposa˝ony w drukark´, drukarka ta powinna byç wyposa˝ona w urzàdzenie kasujàce.

2. W odmierzaczu paliw ciek∏ych wà˝ powinien byç

zakoƒczony zaworem pistoletowym, wykonanym

zgodnie z wymaganiami, o których mowa w § 4

ust. 3—5 za∏àcznika nr 3 do rozporzàdzenia.

3. Zawór pistoletowy odmierzacza paliw ciek∏ych

powinien byç tak skonstruowany, aby obj´toÊç cieczy

wyp∏ywajàca z tego zaworu przed rozpocz´ciem transakcji nie by∏a wi´ksza ni˝ 0,005 wartoÊci dawki minimalnej odmierzacza paliw ciek∏ych w ka˝dych warunkach pracy odmierzacza.

4. Ponowne wydawanie paliwa za pomocà odmierzacza paliw ciek∏ych nie powinno byç mo˝liwe do

momentu od∏o˝enia zaworu pistoletowego lub zaworów pistoletowych i skasowania wskazaƒ urzàdzeƒ

wskazujàcych.

§ 73. 1. Do utrzymywania sta∏ego zape∏nienia instalacji odmierzacza paliw ciek∏ych mo˝e byç u˝ywane

automatyczne urzàdzenie zatrzymujàce przep∏yw.

2. Odmierzacz paliw ciek∏ych powinien byç tak

skonstruowany, aby wydawanie paliwa, przerwane

wskutek zaniku napi´cia trwajàcego powy˝ej 15 sekund, nie mog∏o byç kontynuowane po w∏àczeniu napi´cia zasilania.

§ 74. 1. Odmierzacz gazu ciek∏ego propan-butan powinien spe∏niaç wymagania, o których mowa w § 60

ust. 1, 3—5, § 61, § 62, § 63, § 64 pkt 2, § 65—71, § 72

ust. 1, 2, 4 i § 73.

2. Stosunek maksymalnego strumienia obj´toÊci

do minimalnego strumienia obj´toÊci w odmierzaczu

gazu ciek∏ego propan-butan powinien byç nie mniejszy ni˝ 4.

§ 75. 1. Odmierzacz gazu ciek∏ego propan-butan

powinien byç tak skonstruowany, aby istnia∏a mo˝liwoÊç pod∏àczenia manometru pomi´dzy przetwornikiem pomiarowym a urzàdzeniem do stabilizacji ciÊnienia.

2. Podczas pomiaru za pomocà odmierzacza gazu

ciek∏ego propan-butan nie powinno byç mo˝liwe ∏àczenie przestrzeni fazy gazowej zbiornika gazu ciek∏ego propan-butan samochodu i zbiornika magazynowego.

3. Je˝eli praca odmierzacza gazu ciek∏ego propan-butan jest zatrzymana przez urzàdzenia bezpieczeƒstwa, to pomiar powinien byç równie˝ zatrzymany,

a uruchomienie nast´pnego pomiaru powinno byç

mo˝liwe po skasowaniu wskazaƒ urzàdzenia wskazujàcego.

§ 76. 1. Odmierzacz gazu ciek∏ego propan-butan

powinien byç wyposa˝ony w w´˝e ze specjalnymi

koƒcówkami ∏àczàcymi dla pe∏nych w´˝y lub w urzàdzenia samouszczelniajàce.

2. Je˝eli zawory zamontowane w przewodzie powrotnym fazy gazowej w odmierzaczu gazu ciek∏ego

propan-butan nie sà zaplombowane w pozycji otwartej, zamkni´cie tych zaworów powinno powodowaç

automatyczne przerwanie pracy odmierzacza oraz

uniemo˝liwiaç rozpocz´cie nast´pnej transakcji.

3. Koƒcówka wylotowa zaworu wydawczego odmierzacza gazu ciek∏ego propan-butan powinna byç

tak skonstruowana, aby w momencie jej przy∏àczania

lub od∏àczania od zbiornika samochodu wyp∏ywajàca

obj´toÊç gazu ciek∏ego propan-butan nie by∏a wi´ksza

ni˝ odchylenie dawki minimalnej.

4. WartoÊç najmniejszej opisanej dzia∏ki liczyd∏a

sumujàcego, o którym mowa w § 61 ust. 1, powinna

byç dziesi´ciokrotnie wi´ksza od wartoÊci dzia∏ki elementarnej urzàdzenia wskazujàcego obj´toÊç odmierzacza gazu ciek∏ego propan-butan.

Poz. 731

§ 77. 1. Odmierzacz gazu ciek∏ego propan-butan

powinien byç tak skonstruowany, aby istnia∏a mo˝liwoÊç sprawdzania liczyd∏a sumujàcego z uwzgl´dnieniem wskazaƒ urzàdzenia wskazujàcego obj´toÊç.

2. Przep∏yw gazu ciek∏ego propan-butan przez odmierzacz gazu ciek∏ego propan-butan powinien powodowaç uruchomienie urzàdzenia wskazujàcego.

Rozdzia∏ 7

Charakterystyki metrologiczne

§ 78. 1. Instalacja pomiarowa dzieli si´ na klasy dok∏adnoÊci, które okreÊla za∏àcznik nr 4 do rozporzàdzenia.

2. B∏´dy graniczne wskazaƒ liczników i instalacji

pomiarowych i odmierzaczy okreÊla za∏àcznik nr 1 do

rozporzàdzenia. Poziom b∏´du A stosuje si´ do instalacji pomiarowych i odmierzaczy w warunkach u˝ytkowania, poziom b∏´du B stosuje si´ wy∏àcznie do licznika w warunkach u˝ytkowania.

3. Instalacja pomiarowa powinna charakteryzowaç

si´ nast´pujàcymi parametrami

1) maksymalny strumieƒ obj´toÊci lub masy;

2) minimalny strumieƒ obj´toÊci lub masy;

3) maksymalne ciÊnienie robocze;

4) minimalne ciÊnienie robocze, w razie koniecznoÊci;

5) dawka minimalna;

6) ciecz lub ciecze mierzone oraz granice lepkoÊci kinematycznej lub dynamicznej, jeÊli nazwa cieczy

nie wystarcza do okreÊlenia lepkoÊci;

7) zakres temperatury, jeÊli ciecz mo˝e byç mierzona

w temperaturze poni˝ej –10° C lub powy˝ej + 50° C.

§ 79. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne wskazaƒ obj´toÊci mniejszych lub równych 2 dm3 okreÊla za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia.

2. WartoÊç b∏´du granicznego dopuszczalnego dla

dawki minimalnej jest dwukrotnie wi´ksza od wartoÊci okreÊlonych w za∏àczniku nr 5 do rozporzàdzenia.

3. Dla dowolnej wartoÊci zmierzonej obj´toÊci nie

mniejszej ni˝ 2 dm3 wartoÊç b∏´du granicznego dopuszczalnego wskazaƒ nie mo˝e byç mniejsza ni˝ odchylenie dawki minimalnej.

4. Dla dawki minimalnej wynoszàcej co najmniej

2 dm3 wartoÊç odchylenia dawki minimalnej okreÊlona jest wzorem

Vb = 0,02 · Vmin · c

gdzie

Vb

— wartoÊç odchylenia dawki minimalnej w dm3,

Vmin — wartoÊç dawki minimalnej w dm3,

c

— klasa instalacji.

§ 80. Dla obj´toÊci lub masy cieczy równych lub

wi´kszych od pi´ciokrotnej wartoÊci dawki minimalnej

wzgl´dny zakres rozrzutu wskazaƒ licznika nie powinien przekraczaç nast´pujàcych wartoÊci

1) dla klasy instalacji 0,3 — mniejszy lub równy 0,12 %;

2) dla klasy instalacji 0,5 — mniejszy lub równy 0,20 %;

3) dla klasy instalacji 1,0 — mniejszy lub równy 0,40 %;

4) dla klasy instalacji 1,5 — mniejszy lub równy 0,60 %;

5) dla klasy instalacji 2,5 — mniejszy lub równy 1,00 %.

§ 81. 1. Dla liczników przeznaczonych do pomiarów cieczy, których w∏aÊciwoÊci fizyczne mieszczà si´

w warunkach u˝ytkowania liczników, wartoÊç bezwzgl´dna ró˝nicy pomi´dzy b∏´dem okreÊlonym

przed badaniami a b∏´dem okreÊlonym po badaniach

nie powinna byç wi´ksza od b∏´dów granicznych dopuszczalnych wskazaƒ liczników, instalacji pomiarowych i odmierzaczy dla poziomu B, okreÊlonych w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia.

2. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

wskazaƒ obj´toÊci lub masy przelicznika zamontowanego w instalacji pomiarowej powinny byç zawarte

w granicach dla poziomu A, okreÊlonych w za∏àczniku

nr 1 do rozporzàdzenia.

Poz. 731

3. WartoÊci bezwzgl´dnych b∏´dów granicznych

dopuszczalnych przeliczników okreÊlonych dla funkcji

poszczególnych wielkoÊci obliczanych w przeliczniku

sà równe 0,4 wartoÊci b∏´dów, o których mowa w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia.

4. B∏àd graniczny dopuszczalny urzàdzenia wtórnego nie mo˝e byç wi´kszy ni˝ wartoÊç dzia∏ki elementarnej urzàdzenia wskazujàcego wchodzàcego

w sk∏ad urzàdzenia wtórnego.

5. WartoÊci b∏´dów wskazaƒ instalacji pomiarowych i odmierzaczy po przeprowadzonej adiustacji

powinny byç zbli˝one do zera.

Rozdzia∏ 8

Przepis koƒcowy

§ 82. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

7 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

w z. J. Piechota

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki,

Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r.

(poz. 731)

Za∏àcznik nr 1

B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE WSKAZA¡ LICZNIKÓW, INSTALACJI POMIAROWYCH I ODMIERZACZY

Klasa instalacji

Poziom b∏´du

0,3

0,5

1,0

1,5

2,5

A

± 0,3

%

± 0,5 %

± 1,0 %

± 1,5 %

± 2,5 %

B

± 0,2

%

± 0,3 %

± 0,6 %

± 1,0

± 1,5 %

%

Za∏àcznik nr 2

B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE WSKAZA¡ PRZYRZÑDÓW POMIAROWYCH

WSPÓ¸PRACUJÑCYCH Z PRZELICZNIKIEM

Przyrzàd

pomiarowy

Miernik

temperatury

Klasa instalacji

0,3

0,5

± 0,3 °C

1,5

± 0,5 °C

Miernik ciÊnienia

o maksymalnej

wartoÊci

ciÊnienia ρmax

Miernik g´stoÊci

1,0

2,5

±1,0 °C

Poni˝ej 1 MPa

: ± 50 kPa

Od 1 MPa do 4 MPa : ± 5 % wartoÊci mierzonej

Powy˝ej 4 MPa

: ± 200 kPa

± 1 kg/m3

± 2 kg/m3

± 5 kg/m3

Za∏àcznik nr 3

SZCZEGÓ¸OWY SPOSÓB WYKONANIA INSTALACJI POMIAROWYCH

§ 1. W instalacji pomiarowej, w której ciecz po zatrzymaniu przep∏ywu mo˝e p∏ynàç w kierunku przeciwnym do okreÊlonego kierunku strumienia, powinien byç zastosowany zawór zwrotny, który mo˝e byç

wyposa˝ony w ogranicznik ciÊnienia.

§ 2. W rurociàgu sk∏adajàcym si´ z kilku elementów elementy te powinny byç po∏àczone specjalnymi

z∏àczami lub wykonane w sposób uniemo˝liwiajàcy

ich roz∏àczanie bez u˝ycia specjalnych narz´dzi lub naruszenia cech zabezpieczajàcych.

§ 3. 1. W instalacji pomiarowej z pustym w´˝em

przewody za licznikiem obj´toÊci, a je˝eli to konieczne

równie˝ przewody przed licznikiem, powinny byç poprowadzone na takiej wysokoÊci, aby wszystkie cz´Êci

instalacji pomiarowej pozostawa∏y stale nape∏nione.

2. Instalacja pomiarowa do wydawania cieczy,

w której dawka minimalna jest mniejsza od 10 m3, powinna posiadaç urzàdzenie, do opró˝niania w´˝a,

w szczególnoÊci dodatkowà pomp´ lub in˝ektor spr´˝onego powietrza, które powinno dzia∏aç samoczynnie.

§ 4. 1. W instalacji pomiarowej z pe∏nym w´˝em

zwini´tym na b´bnie ró˝nica pomi´dzy obj´toÊcià cieczy zawartà w w´˝u zwini´tym, pod ciÊnieniem atmosferycznym, i obj´toÊcià cieczy zawartà w w´˝u

rozwini´tym pod ciÊnieniem — jednak˝e bez przep∏ywu cieczy — nie mo˝e byç wi´ksza ni˝ dwukrotna wartoÊç odchylenia dawki minimalnej.

2. W instalacji pomiarowej bez b´bna ró˝nica pomi´dzy obj´toÊcià cieczy w instalacji, pod ciÊnieniem

atmosferycznym, i obj´toÊcià cieczy pod ciÊnieniem

— jednak˝e bez przep∏ywu cieczy — nie mo˝e byç

wi´ksza ni˝ wartoÊç odchylenia dawki minimalnej.

3. W instalacji pomiarowej z pe∏nym w´˝em swobodny koniec w´˝a powinien byç wyposa˝ony w urzàdzenie zapobiegajàce opró˝nianiu w´˝a podczas

przerw roboczych instalacji pomiarowej. Wymagania

tego nie stosuje si´ do instalacji do gazów ciek∏ych.

4. Przestrzeƒ mi´dzy urzàdzeniem zamykajàcym

i urzàdzeniem, o którym mowa w ust. 3, powinna byç

mniejsza od maksymalnego dopuszczalnego b∏´du

dawki minimalnej instalacji pomiarowej.

5. W instalacji pomiarowej do cieczy o lepkoÊci powy˝ej 20 mPa · s, koƒcówka zaworu pistoletowego powinna byç skonstruowana w taki sposób, ˝eby zatrzymana obj´toÊç lub masa cieczy nie by∏a wi´ksza od

0,4 maksymalnego dopuszczalnego b∏´du dawki minimalnej instalacji pomiarowej.

6. W instalacji pomiarowej do wydawania cieczy

rozga∏´zienia instalacji pomiarowej za licznikiem dopuszczalne sà tylko wtedy, gdy jej konstrukcja pozwala na wydawanie cieczy przez jeden rurociàg.

7. W instalacji pomiarowej do przyjmowania cieczy rozga∏´zienia przed licznikiem dopuszczalne sà tylko wtedy, gdy jej konstrukcja pozwala na przyjmowanie cieczy przez jeden rurociàg.

8. Niespe∏nienie wymagaƒ, o których mowa

w ust. 1 i 2, jest dopuszczalne tylko w przypadku instalacji pomiarowej do wydawania cieczy, przy pomocy której mo˝e byç obs∏ugiwany tylko jeden odbiorca,

oraz w przypadku instalacji pomiarowej do przyjmowania cieczy, przy pomocy której mo˝e byç obs∏ugiwany tylko jeden dostawca.

§ 5. 1. W instalacji pomiarowej, która mo˝e pracowaç jako instalacja z pustym w´˝em albo jako instalacja

z pe∏nym w´˝em oraz która przed rozga∏´zieniem jest

wyposa˝ona w w´˝e elastyczne, za zaworem rozdzielajàcym powinien byç zainstalowany zawór zwrotny, a do

pe∏nego w´˝a mo˝e byç wbudowany sztywny rurociàg.

2. Zawór trójdrogowy nie mo˝e byç stosowany do

po∏àczenia w´˝a instalacji pomiarowej z pustym w´˝em z instalacjà pomiarowà z pe∏nym w´˝em.

§ 6. 1. Przy∏àcza przewodów, które sà stosowane

do obejÊcia przetwornika pomiarowego, powinny byç

zamkni´te przy pomocy tarczy zaÊlepiajàcych.

2. ObejÊcie przetwornika pomiarowego, które jest

niezb´dne ze wzgl´dów eksploatacyjnych, powinno

byç zamkni´te za pomocà tarczy zaÊlepiajàcej lub za

pomocà podwójnego urzàdzenia zamykajàcego z zaworem kontrolnym.

§ 7. 1. W instalacji pomiarowej, w której wyst´pujà przekroczenia zakresu obcià˝eƒ licznika, powinno

byç zamontowane urzàdzenie ograniczajàce przep∏yw.

2. Urzàdzenie, o którym mowa w ust.1, powodujàce spadek ciÊnienia, powinno

1) byç umieszczone za licznikiem;

2) mieç mo˝liwoÊç zabezpieczenia cechà zabezpieczajàcà.

§ 8. Pozycje zaworu wielodrogowego powinny byç

wyraênie rozpoznawalne oraz zabezpieczone zapadkami, ogranicznikami lub innymi urzàdzeniami ustalajàcymi, chyba ˝e sàsiadujàce pozycje prze∏àczeniowe

dêwigni zaworu tworzà kàt co najmniej 90°.

§ 9. Zawory nadmiarowe oraz urzàdzenia zatrzymujàce przep∏yw, które nie sà zwiàzane z pomiarem, powinny posiadaç zawory bezpieczeƒstwa s∏u˝àce do redukowania wysokiego ciÊnienia w instalacji pomiarowej.

§ 10. Maksymalny strumieƒ obj´toÊci lub masy instalacji pomiarowej powinien byç przynajmniej dwukrotnie wi´kszy od minimalnego strumienia obj´toÊci

lub masy, lub od sumy minimalnych strumieni liczników obj´toÊci lub masy, które sà w niej zamontowane.

§ 11. 1. Instalacj´ pomiarowà nale˝y montowaç

w taki sposób, aby licznik obj´toÊci by∏ dobrze widoczny podczas u˝ytkowania i aby istnia∏a mo˝liwoÊç obserwowania z tego samego miejsca licznika oraz przeziernika, je˝eli jest zainstalowany.

2. Miejsca nak∏adania cech zabezpieczajàcych powinny byç ∏atwo dost´pne. Tabliczki znamionowe instalacji pomiarowych powinny byç umocowane

w sposób trwa∏y, a wymagane napisy czytelne oraz

trwa∏e.

§ 12. 1. Instalacja pomiarowa powinna byç wyposa˝ona w urzàdzenie wskazujàce obj´toÊç mierzonej

cieczy w warunkach pomiarowych.

2. Ró˝nica pomi´dzy wskazaniami ró˝nych urzàdzeƒ wskazujàcych przedstawiajàcych iloÊci tego samego pomiaru nie mo˝e przekraczaç wartoÊci jednej

dzia∏ki elementarnej pierwotnego urzàdzenia wskazujàcego, z wyjàtkiem urzàdzeƒ wskazujàcych, o których

mowa w § 34 ust. 1 i 3 rozporzàdzenia.

3. Zastosowanie jednego urzàdzenia wskazujàcego do przedstawiania wskazaƒ dotyczàcych kilku instalacji pomiarowych jest dozwolone, je˝eli spe∏niony

jest jeden z nast´pujàcych warunków

1) nie jest mo˝liwy jednoczeÊnie odczyt z dowolnych

instalacji pomiarowych;

2) wskazania dotyczàce konkretnej instalacji pomiarowej oznaczone sà w sposób jednoznaczny, pozwalajàcy na identyfikacj´ tej instalacji, a u˝ytkownik mo˝e wywo∏aç wskazanie odpowiadajàce dowolnej instalacji.

§ 13. 1. Instalacja pomiarowa zamontowana na cysternie drogowej, s∏u˝àca do wydawania cieczy o lepkoÊci nie wi´kszej ni˝ 20 mPa · s, pod ciÊnieniem atmosferycznym, z wy∏àczeniem cieczy spo˝ywczych,

zwana dalej „instalacjà pomiarowà przewoênà”, mo˝e

byç zamontowana na cysternie drogowej z jednà lub

kilkoma komorami.

2. Ka˝da z komór, o których mowa w ust.1, musi

byç wyposa˝ona w urzàdzenie zamykajàce uruchamiane r´cznie lub dzia∏ajàce samoczynnie.

3. Rurociàgi instalacji pomiarowej przewoênej powinny byç umieszczone tak, aby niemo˝liwe by∏o mieszanie produktów przep∏ywajàcych w tej instalacji.

4. Instalacja pomiarowa przewoêna mo˝e byç

umieszczona na ciàgniku siod∏owym, na przyczepie albo na naczepie.

6. Instalacja pomiarowa przewoêna zamontowana

na cysternie drogowej mo˝e byç skonstruowana jako

instalacja

1) z pe∏nym w´˝em;

2) z pustym w´˝em;

3) z pe∏nym w´˝em i pustym w´˝em, które mogà byç

u˝ywane zamiennie;

Poz. 731

4) z dwoma pe∏nymi w´˝ami o ró˝nych wymiarach,

które mogà byç u˝ywane zamiennie.

Prze∏àczenie z jednego w´˝a na drugi podczas wydawania cieczy nie jest mo˝liwe.

7. Je˝eli licznik zastosowany w instalacji jest wyposa˝ony w drukark´, wydanie wydruku powinno byç

po∏àczone z wyzerowaniem urzàdzenia wskazujàcego

tego licznika.

§ 14. Instalacja pomiarowa przewoêna zamontowana na cysternie drogowej mo˝e byç zasilana

1) pompà;

2) grawitacyjnie;

3) zamiennie grawitacyjnie lub pompà ;

4) ciÊnieniem gazu.

§ 15. 1. Instalacja pomiarowa przewoêna zamontowana na cysternie drogowej zasilana pompà mo˝e

pracowaç na zasadzie pustego w´˝a lub pe∏nego w´˝a oraz powinna byç wyposa˝ona w

1) urzàdzenie eliminujàce gaz zamontowane przed

licznikiem, je˝eli cysterna nie spe∏nia wymagaƒ,

o których mowa w § 42 rozporzàdzenia; w przypadku zamontowania specjalnego ekstraktora gazu z samoczynnym urzàdzeniem zamykajàcym powinien on byç wyposa˝ony we wziernik;

2) urzàdzenie eliminujàce gaz wyposa˝one w samoczynne urzàdzenie d∏awiàce i zamykajàce przep∏yw

w celu wyeliminowania dost´pu powietrza lub gazu do licznika, je˝eli ciÊnienie na wyjÊciu licznika

jest mniejsze ni˝ ciÊnienie atmosferyczne, ale wi´ksze ni˝ ciÊnienie pary nasyconej mierzonej cieczy.

2. Komory cysterny drogowej powinny byç wyposa˝one w urzàdzenia przeciwwirowe, chyba ˝e zamontowany jest separator gazu spe∏niajàcy wymagania,

o których mowa w § 39 ust. 4 rozporzàdzenia.

§ 16. Instalacja pomiarowa przewoêna grawitacyjna powinna spe∏niaç nast´pujàce wymagania

1) ca∏kowita zawartoÊç komory lub komór cysterny

drogowej powinna byç zmierzona przy strumieniu

równym lub wi´kszym od minimalnego strumienia licznika;

2) przedostanie si´ gazu do licznika powinno byç wyeliminowane przez odpowiednie urzàdzenia, je˝eli istnieje po∏àczenie instalacji przewoênej z fazà

gazowà komory;

3) komory cysterny drogowej powinny byç wyposa˝one w urzàdzenie przeciwwirowe, chyba ˝e instalacja przewoêna jest wyposa˝ona w separator

gazu, spe∏niajàcy wymagania, o których mowa

w § 39 ust. 5 rozporzàdzenia;

4) powinna posiadaç przeziernik, w przypadku gdy

za poziomem odniesienia jest zamontowane r´czne po∏àczenie z atmosferà, chyba ˝e ciÊnienie

w instalacji nie mo˝e byç ni˝sze od ciÊnienia atmosferycznego.

§ 17. Instalacja pomiarowa przewoêna zasilana zamiennie grawitacyjnie lub pompà powinna odpowiadaç wymaganiom, o których mowa w § 16 pkt 1 i 2.

§ 21. 1. W instalacji do gazów ciek∏ych przed licznikiem nale˝y umieÊciç separator gazu lub zbiornik kondensacyjny.

§ 18. Instalacja pomiarowa przewoêna zamontowana na cysternie drogowej, w której wydawanie cieczy odbywa si´ pod wp∏ywem ciÊnienia gazu, mo˝e

pracowaç jako instalacja z pustym w´˝em lub z pe∏nym w´˝em i powinna posiadaç

2. Separator gazu powinien odpowiadaç wymaganiom, o których mowa w § 39 i 40 rozporzàdzenia, dotyczàcych gazów ciek∏ych lub cieczy o lepkoÊci wi´kszej ni˝ 20 mPa · s, a jego pojemnoÊç czynna powinna

byç co najmniej równa

1) przewód po∏àczeniowy mi´dzy urzàdzeniem zapobiegajàcym dost´powi gazu do licznika i tym licznikiem, który nie powinien posiadaç zw´˝eƒ lub

urzàdzeƒ d∏awiàcych, które powodujà spadek ciÊnienia i powstawanie frakcji gazowych;

1) 1,5 % obj´toÊci cieczy wydawanej w czasie 1 minuty przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci lub

masy, je˝eli d∏ugoÊç rurociàgu ∏àczàcego zbiornik

magazynowy z przetwornikiem pomiarowym nie

jest wi´ksza ni˝ 25 m;

2) manometr wskazujàcy ciÊnienie w komorze cysterny drogowej; na podzielni manometru powinien

byç oznaczony zakres dopuszczalnych ciÊnieƒ.

2) 3,0 % obj´toÊci cieczy wydawanej w czasie 1 minuty przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci lub

masy, je˝eli d∏ugoÊç rurociàgu ∏àczàcego zbiornik

magazynowy z przetwornikiem pomiarowym jest

wi´ksza ni˝ 25 m.

§ 19. 1. Instalacja pomiarowa, stacjonarna lub

umieszczona na cysternie drogowej, do gazów ciek∏ych pod ciÊnieniem (z wyjàtkiem cieczy kriogenicznych), zwana dalej „instalacjà do gazów ciek∏ych”, powinna byç po∏àczona ze zbiornikiem za pomocà sztywnych rurociàgów.

2. W instalacji do gazów ciek∏ych mi´dzy zbiornikiem i licznikiem powinien byç wbudowany zawór

zwrotny.

3. W instalacji do gazów ciek∏ych za licznikiem powinno byç wbudowane urzàdzenie do stabilizacji ciÊnienia, zapewniajàce podczas pomiaru przez licznik

przep∏yw fazy ciek∏ej, w którym

1) wymagana wartoÊç ciÊnienia mo˝e byç utrzymywana jako wartoÊç sta∏a albo mo˝e byç regulowana w zale˝noÊci od warunków pomiaru;

2) utrzymywana jest sta∏a wartoÊç ciÊnienia równa

co najmniej ciÊnieniu pary nasyconej cieczy, okreÊlonemu przy temperaturze o 15 °C wy˝szej od

najwi´kszej mo˝liwej temperatury pomiaru;

3) istnieje mo˝liwoÊç regulacji ciÊnienia w zale˝noÊci

od warunków pomiaru, przy czym wartoÊç tego ciÊnienia powinna byç wi´ksza od ciÊnienia pary nasyconej cieczy, o co najmniej 100 kPa (1 bar), i regulacja ta powinna byç przeprowadzana automatycznie.

4. Na urzàdzeniu, o którym mowa w ust. 3, powinno byç miejsce na na∏o˝enia cech zabezpieczajàcych.

§ 20. W przemys∏owej stacjonarnej instalacji do

gazów ciek∏ych mo˝e byç stosowane r´czne urzàdzenie do stabilizacji ciÊnienia, z tym ˝e

1) ciÊnienie na wyjÊciu licznika powinno byç co najmniej równe ciÊnieniu pary nasyconej cieczy, przy

temperaturze wy˝szej od temperatury pomiaru

o 15 °C;

2) do instalacji pomiarowej nale˝y do∏àczyç wykres,

przedstawiajàcy zale˝noÊç ciÊnienia pary nasyconej cieczy od temperatury.

3. Rurociàg s∏u˝àcy do odprowadzania fazy gazowej z separatora gazu w instalacji do gazów ciek∏ych

mo˝e byç po∏àczony z przestrzenià fazy gazowej zbiornika magazynowego lub z niezale˝nym urzàdzeniem

utrzymujàcym ciÊnienie mniejsze od ciÊnienia na wylocie licznika o wartoÊç od 50 do 100 kPa (od 0,5 do

1 bar).

4. Je˝eli w rurociàgu, o którym mowa w ust. 3, jest

zamontowany zawór odcinajàcy, to powinien on byç

zaplombowany w pozycji otwartej.

§ 22. 1. Instalacja do gazów ciek∏ych mo˝e byç wyposa˝ona w jeden lub kilka zbiorników kondensacyjnych, umieszczonych w najwy˝szych punktach rurociàgu, oraz wyposa˝ona w r´czne zawory spustowe.

2. PojemnoÊç zbiornika kondensacyjnego oraz ∏àczna pojemnoÊç kilku zbiorników kondensacyjnych powinna byç co najmniej równa dwukrotnej wartoÊci zmiany

obj´toÊci cieczy zawartej pomi´dzy zaworem upustowym zbiornika magazynowego i urzàdzeniem do utrzymywania ciÊnienia, która to zmiana wystàpi przy spadku

temperatury o 10 °C w przypadku rur nara˝onych na bezpoÊrednie zmiany temperatury i o 2 °C w przypadku rur

izolowanych lub biegnàcych pod ziemià.

§ 23. W instalacji do gazów ciek∏ych

1) gniazdo termometryczne powinno byç zainstalowane jak najbli˝ej licznika;

2) wartoÊç dzia∏ki elementarnej termometru nie powinna byç wi´ksza od 0,5 °C;

3) mi´dzy licznikiem i zaworem do stabilizacji ciÊnienia powinien byç zamontowany manometr;

w przypadku instalacji umieszczonych na cysternie samochodowej wystarczajàce jest zastosowanie gniazda manometrycznego.

§ 24. Podczas pomiaru za pomocà instalacji do gazów ciek∏ych zamontowanej na cysternie drogowej

nie powinno wyst´powaç ∏àczenie przestrzeni gazowych komory cysterny i zbiornika odbiorczego.

§ 25. W celu unikni´cia nadmiernego wzrostu ciÊnienia w instalacji do gazów ciek∏ych mogà byç zamontowane zawory bezpieczeƒstwa

1) za licznikiem mogà byç po∏àczone z atmosferà lub

ze zbiornikiem odbiorczym;

2) przed licznikiem nie powinny byç po∏àczone z zaworami za tym licznikiem za pomocà przewodów

obejÊciowych.

§ 26. 1. Je˝eli warunki u˝ytkowania wymagajà stosowania w´˝y od∏àczanych, powinny one pozostawaç

nape∏nione po roz∏àczeniu, gdy ich pojemnoÊç jest

wi´ksza od wartoÊci odchylenia dawki minimalnej,

oraz powinny byç wyposa˝one w specjalne koƒcówki

∏àczàce dla pe∏nych w´˝y.

2. Na koƒcach w´˝y, o których mowa w ust. 1, mogà byç umieszczone r´czne urzàdzenia spustowe.

3. W instalacji pomiarowej do skroplonego dwutlenku w´gla od∏àczane w´˝e powinny pozostawaç puste.

§ 27. Zawór kontrolny stosowany w podwójnym

urzàdzeniu zamykajàcym, o którym mowa w § 6, zamontowanym w obejÊciu przetwornika pomiarowego,

powinien byç przystosowany do zamkni´cia ze wzgl´dów bezpieczeƒstwa.

§ 28. 1. W instalacji do skroplonego dwutlenku w´gla przed licznikiem powinno byç zainstalowane urzàdzenie eliminujàce gaz.

2. Urzàdzenie wskazujàce obj´toÊç lub mas´ w instalacji do skroplonego dwutlenku w´gla zamontowanej na cysternie samochodowej powinno byç wyposa˝one w urzàdzenie kasujàce wykonane zgodnie z wymaganiami, o których mowa w § 14 rozporzàdzenia.

3. Instalacja do skroplonego dwutlenku w´gla zamontowana na cysternie samochodowej, która jest

wyposa˝ona w drukark´, powinna byç zabezpieczona

przed kontynuowaniem wydawania produktu a˝ do

momentu wykonania wydruku i dokonania zerowania

wskazania, z wyjàtkiem urzàdzeƒ drukujàcych, które

okreÊlajà wydawanà obj´toÊç lub mas´ poprzez dwa

kolejne wskazania.

4. W przypadku instalacji do skroplonego dwutlenku w´gla nie stosuje si´ wymagaƒ, o których mowa w

1) § 24, je˝eli

a) na przewodzie ∏àczàcym te przestrzenie zamontowany jest przyrzàd umo˝liwiajàcy kompensacj´ wydawanej obj´toÊci przez okreÊlenie obj´toÊci ciek∏ego dwutlenku w´gla przep∏ywajàcej

tym przewodem lub

b) kompensacja ta jest dokonywana automatycznie lub poprzez obliczenia;

2) § 19 ust. 4.

§ 29. 1. Instalacja pomiarowa do gazów ciek∏ych pod

ciÊnieniem (cieczy kriogenicznych), zwana dalej „instalacjà do cieczy kriogenicznych”, powinna spe∏niaç wymagania, o których mowa w § 19—25 i § 27—29.

Poz. 731

2. Instalacja pomiarowa do cieczy kriogenicznych

powinna byç wyposa˝ona w puste w´˝e.

3. Je˝eli podczas pomiaru nie nast´puje uwalnianie fazy gazowej cieczy, której obj´toÊç jest mierzona,

to stosowanie urzàdzenia do usuwania tej fazy nie jest

obowiàzkowe.

4. W instalacjach do cieczy kriogenicznych wartoÊç

dawki minimalnej nie mo˝e byç mniejsza ni˝ sto dzia∏ek elementarnych.

5. Urzàdzenie wskazujàce w instalacji do cieczy

kriogenicznych zamontowanej na cysternie samochodowej powinno byç wyposa˝one w urzàdzenie kasujàce wykonane zgodnie z wymaganiami, o których mowa w § 14 rozporzàdzenia.

6. Je˝eli instalacja do cieczy kriogenicznych zamontowana na cysternie samochodowej wyposa˝ona

jest w drukark´, to ka˝da operacja drukowania powinna zabezpieczyç przed kontynuowaniem wydawania

produktu a˝ do momentu skasowania wskazania.

§ 30. 1. W przewoênych instalacjach pomiarowych

zamontowanych na cysternach samochodowych do

przyjmowania lub wydawania mleka oraz w stacjonarnych instalacjach pomiarowych do przyjmowania

mleka lub wydawania mleka, zwanych dalej „instalacjami do mleka”, urzàdzeniem zapewniajàcym poziom

odniesienia jest zbiornik znajdujàcy si´ przed licznikiem w przypadku instalacji do przyjmowania mleka

i za licznikiem w przypadku instalacji do wydawania

mleka.

2. Przed rozpocz´ciem i po zakoƒczeniu ka˝dego

pomiaru musi byç zapewniona mo˝liwoÊç sprawdzania poziomu odniesienia.

3. Poziom odniesienia powinien byç utrzymywany

automatycznie.

4. W instalacji do mleka wyposa˝onej w pomp´,

zbiornik z poziomem odniesienia mo˝e byç umieszczony przed pompà lub mi´dzy pompà i licznikiem.

5. Zbiornik z poziomem odniesienia umieszczonym przed pompà mo˝e byç nape∏niany

1) grawitacyjnie;

2) pompà pomocniczà;

3) systemem pró˝niowym.

6. W przypadku gdy mleko jest dostarczane do

zbiornika z poziomem odniesienia pompà lub systemem pró˝niowym, niezb´dne jest zamontowanie

urzàdzenia eliminujàcego gaz, je˝eli urzàdzenie to mo˝e byç jednoczeÊnie zbiornikiem z poziomem odniesienia.

7. Zbiornik z poziomem odniesienia umieszczonym mi´dzy pompà i licznikiem powinien dzia∏aç jako

urzàdzenie eliminujàce gaz.

§ 31. 1. Niezale˝nie od wymagaƒ, o których mowa

w § 49 ust. 5 rozporzàdzenia, licznik w instalacjach po-

miarowych do mleka mo˝e byç równie˝ eksploatowany w systemie pró˝niowym. Poniewa˝ ciÊnienie

w przewodzie po∏àczeniowym mi´dzy zbiornikiem

z poziomem odniesienia i licznikiem jest ni˝sze od ciÊnienia atmosferycznego, po∏àczenia tego przewodu

powinny byç szczelne i powinna istnieç mo˝liwoÊç

kontrolowania tej szczelnoÊci.

2. Podczas przyjmowania mleka przewody umieszczone przed poziomem odniesienia powinny si´ automatycznie ca∏kowicie opró˝niaç w warunkach pracy

instalacji pomiarowej do mleka.

3. W instalacji pomiarowej do mleka

1) kontrola poziomu odniesienia odbywa si´ przy pomocy wziernika lub poziomowskazu;

2) poziom odniesienia jest uwa˝any za sta∏y, jeÊli

utrzymuje si´ w przedziale okreÊlonym dwoma

kreskami, odpowiadajàcymi pojemnoÊci nie wi´kszej ni˝ dwukrotna wartoÊç odchylenia dawki minimalnej;

3) odleg∏oÊç mi´dzy dwoma kreskami powinna byç

nie mniejsza ni˝ 15 mm.

4. Je˝eli w celu spe∏nienia warunków, o których

mowa w ust. 3, w instalacji pomiarowej do mleka zamontowane sà urzàdzenia d∏awiàce przep∏yw, strumieƒ obj´toÊci podczas tego d∏awienia powinien pozostawaç przynajmniej równy minimalnemu strumieniowi obj´toÊci licznika.

5. Je˝eli w instalacji pomiarowej do przyjmowania

mleka mleko jest pobierane do zbiornika znajdujàcego

si´ poni˝ej licznika, na wylocie licznika powinno byç

automatycznie utrzymywane ciÊnienie wy˝sze od ciÊnienia atmosferycznego.

6. Urzàdzenie eliminujàce gaz powinno odpowiadaç wymaganiom, o których mowa w § 38 ust. 3

i 4 rozporzàdzenia, tylko w normalnych warunkach

u˝ytkowania, w szczególnoÊci przy dost´pie powietrza

na poczàtku i na koƒcu ka˝dego pomiaru.

§ 32. 1. W instalacji pomiarowej montowanej w rurociàgu oraz w instalacji do nape∏niania tankowców

stosunek maksymalnego strumienia obj´toÊci lub masy do minimalnego strumienia obj´toÊci lub masy nie

powinien byç mniejszy ni˝ 2.

2. Instalacje pomiarowe montowane w rurociàgach powinny byç

1) wyposa˝one w automatyczne urzàdzenie sprawdzajàce typu P, o którym mowa w § 50 rozporzàdzenia;

2) skonstruowane w taki sposób, aby istnia∏a mo˝liwoÊç

a) sprawdzenia w aktualnych warunkach eksploatacji wspó∏pracujàcych przyrzàdów pomiarowych,

które mogà byç zamontowane w celu pomiaru

g´stoÊci, lepkoÊci, ciÊnienia i temperatury,

b) zamontowania wzorca miary o odpowiedniej

wielkoÊci w celu dokonania sprawdzenia lub legalizacji.

Poz. 731

3. Instalacja pomiarowa zamontowana w rurociàgu mo˝e byç wyposa˝ona w urzàdzenia przeznaczone

do pobierania próbek w celu okreÊlenia w∏aÊciwoÊci

cieczy mierzonej.

§ 33. 1. W instalacji pomiarowej do nape∏niania

zbiorników w samolotach, urzàdzenie eliminujàce gaz

mo˝e byç zamontowane w filtrze przeznaczonym do

usuwania wody z tej instalacji.

2. Je˝eli urzàdzenie eliminujàce gaz, o którym mowa w ust. 1, montowane jest oddzielnie w instalacji

pomiarowej, filtr przeznaczony do usuwania wody powinien byç zamontowany przed urzàdzeniem eliminujàcym gaz.

3. Instalacja pomiarowa do nape∏niania zbiorników w samolotach jest typu przerywalnego.

4. Do stacjonarnej instalacji pomiarowej do nape∏niania zbiorników w samolotach stosuje si´ równie˝

przepisy § 51 rozporzàdzenia, dotyczàce odmierzacza

paliw ciek∏ych.

§ 34. 1. Przewoêna instalacja pomiarowa do nape∏niania zbiorników w samolotach zamontowana na

cysternie samochodowej powinna spe∏niaç wymagania, o których mowa w § 13 ust. 1—7, § 14 pkt 1 — 3,

§ 15—17 za∏àcznika.

2. W przewoênej instalacji pomiarowej do nape∏niania zbiorników w samolotach, w której znajduje si´

wi´cej ni˝ jeden poziom odniesienia, powinna byç zamontowana odpowiednia blokada zabezpieczajàca

przed zastosowaniem jednoczeÊnie dwóch lub wi´cej

zbiorników z poziomem odniesienia.

3. W instalacji pomiarowej, o której mowa w ust. 2,

s∏u˝àcej równie˝ do roz∏adowywania zbiorników samolotu, punkt pod∏àczenia rurociàgu roz∏adowczego

powinien si´ znajdowaç przed urzàdzeniem eliminujàcym gaz. W czasie nape∏niania zbiorników samolotu

rurociàg roz∏adowczy powinien byç blokowany.

§ 35. 1. W hydrantowej instalacji pomiarowej przeznaczonej do nape∏niania zbiorników w samolotach,

jako urzàdzenie eliminujàce gaz mo˝e byç zastosowany ekstraktor gazu, je˝eli rurociàgi podziemne sà

1) zaprojektowane w ten sposób, ˝e mo˝na ∏atwo

wyeliminowaç powietrze zawarte w rurociàgach

za pomocà urzàdzeƒ do usuwania gazów;

2) po∏àczone ze specjalnymi urzàdzeniami, które zapewniajà sta∏e zape∏nienie rurociàgów na zasadzie pe∏nego w´˝a;

3) zasilane paliwem w taki sposób, ˝e nie mogà wystàpiç kieszenie powietrza lub gazu albo powietrze

nie mo˝e wnikaç do rurociàgów.

2. Je˝eli hydrantowa instalacja pomiarowa do nape∏niania zbiorników w samolotach wyposa˝ona jest w

1) urzàdzenie do odzyskiwania piany — urzàdzenie

to powinno byç zainstalowane przed urzàdzeniem

eliminujàcym gaz;

2) zawory obni˝ajàce ciÊnienie w w´˝ach w celu ich

∏atwiejszego pod∏àczania i od∏àczania, zawory te

powinny mieç blokady zabezpieczajàce przed wyp∏ywem paliwa.

§ 36. 1. Instalacje pomiarowe przeznaczone do za∏adunku cystern samochodowych, kolejowych oraz instalacje montowane na rurociàgach powinny byç wyposa˝one w przeliczniki, g´stoÊciomierze i termometry.

2. W przypadku braku w instalacjach pomiarowych, o których mowa w ust. 1, g´stoÊciomierza

i przelicznika — obj´toÊç w warunkach odniesienia

okreÊla si´ w nast´pujàcy sposób

1) podczas wydawania produktu Êrednia temperatura produktu okreÊlana jest za pomocà wywzorcowanego termometru zamontowanego przy przetworniku pomiarowym;

2) g´stoÊç produktu okreÊlana jest w laboratorium

na podstawie pomiaru g´stoÊci pobranej próbki;

3) na podstawie wartoÊci Êredniej temperatury wydawanego produktu i g´stoÊci produktu, o których mowa w pkt 1 i 2, okreÊla si´ wspó∏czynnik

korekcji obj´toÊciowej VCF zgodnie z tabelà 54 B

PN—ISO 91—1;

4) na podstawie wspó∏czynnika korekcji obj´toÊciowej oblicza si´ obj´toÊç V15 wydanej cieczy dla

temperatury 15 °C wed∏ug nast´pujàcego wzoru

V15 = VCF ⋅ Vt

gdzie

V15 — obj´toÊç wydanej cieczy w temperaturze 15 °C,

VCF— wspó∏czynnik korekcji obj´toÊci,

Vt

— obj´toÊç cieczy wydanej okreÊlona przy pomocy licznika obj´toÊci w dm3.

Poz. 731

3. Elektroniczna instalacja pomiarowa przeznaczona do obrotu handlowego powinna byç typu przerywalnego.

4. Konstrukcja elektronicznej instalacji pomiarowej

powinna pozwalaç na przedstawienie informacji dotyczàcej zmierzonej obj´toÊci lub masy okreÊlonej

w momencie wystàpienia i wykrycia b∏´du przez urzàdzenie sprawdzajàce.

5. Elektroniczna instalacja pomiarowa powinna

byç wyposa˝ona w awaryjne urzàdzenie zasilajàce

w celu zachowania wszystkich funkcji pomiarowych

w okresie zaniku podstawowego zasilania elektrycznego, je˝eli przep∏yw cieczy nie jest przerywany w czasie

tego zaniku.

6. W elektronicznej instalacji pomiarowej, w której

przep∏yw cieczy jest przerywany w czasie zaniku podstawowego zasilania elektrycznego, powinny byç

spe∏nione wymagania, o których mowa w ust. 5, lub

dane istniejàce w momencie zaniku zasilania powinny

byç zachowane i mo˝liwe do przedstawienia w urzàdzeniu wskazujàcym przez okres wystarczajàcy do zakoƒczenia transakcji b´dàcej w toku.

7. WartoÊç bezwzgl´dna b∏´du granicznego dopuszczalnego wartoÊci wskazywanej przez liczyd∏o obj´toÊci mo˝e byç zwi´kszona o 5 % dawki minimalnej,

w przypadku o którym mowa w ust. 6.

§ 39. Urzàdzenia pomocnicze mogà byç zastosowane w instalacjach pomiarowych jako cz´Êci liczyd∏a,

licznika lub urzàdzenia wtórnego, po∏àczone z liczyd∏em lub innym elementem za pomocà interfejsu.

§ 37. Instalacja pomiarowa s∏u˝àca do pomiaru obj´toÊci lub masy cieczy przyjmowanej podczas roz∏adunku jednostek p∏ywajàcych, cystern kolejowych

i cystern samochodowych powinna byç wyposa˝ona

w zbiornik poÊredni, w którym poziom cieczy stanowi

poziom odniesienia.

§ 40.1. Je˝eli instalacja pomiarowa z licznikiem obj´toÊci jest wyposa˝ona w urzàdzenia z pami´cià zewn´trznà przeznaczonà do zapami´tywania wyników

pomiarów, powinny byç one przechowywane w Êrodowisku zapewniajàcym trwa∏oÊç danych w warunkach u˝ytkowania.

§ 38. 1. Instalacja pomiarowa wyposa˝ona w urzàdzenia elektroniczne, zwana dalej „elektronicznà instalacjà pomiarowà”, powinna byç wyposa˝ona w urzàdzenia sprawdzajàce, o których mowa w § 50 rozporzàdzenia.

2. W pami´ci urzàdzenia, o którym mowa w ust. 1,

powinna byç zapewniona wystarczajàca przestrzeƒ do

zapami´tania danych przez trzy lata.

2. Elektroniczna instalacja pomiarowa typu

1) przerywalnego — powinna byç zaprojektowana

i wykonana w taki sposób, aby w czasie dzia∏ania

okreÊlonych zak∏óceƒ znaczàce b∏´dy

3. Po ca∏kowitym zape∏nieniu pami´ci dane powinny byç usuwane, gdy spe∏nione sà ∏àcznie nast´pujàce warunki

1) dane usuwane sà w kolejnoÊci ich zapami´tywania, z zachowaniem wymagaƒ okreÊlonych dla poszczególnych transakcji;

a) nie wyst´powa∏y albo

b) zosta∏y wykryte i usuni´te przez urzàdzenie

sprawdzajàce; wymagania te mogà odnosiç si´

zarówno do ka˝dego z wprowadzonych zak∏óceƒ, jak i do ka˝dej cz´Êci instalacji pomiarowej;

2) nieprzerywalnego — powinna byç zaprojektowana i wykonana w taki sposób, aby w czasie dzia∏ania okreÊlonych zak∏óceƒ nie wyst´powa∏y ˝adne

b∏´dy.

2) usuwanie danych nast´puje po odpowiednich

operacjach przeprowadzanych r´cznie.

4. Dane powinny byç zapami´tywane i przechowywane w taki sposób, aby w warunkach normalnych

u˝ytkowania nie by∏o mo˝liwoÊci ich zmiany.

5. Urzàdzenie z pami´cià zewn´trznà powinno byç

po∏àczone z urzàdzeniem sprawdzajàcym.

Za∏àcznik nr 4

KLASY DOK¸ADNOÂCI INSTALACJI POMIAROWYCH

Klasa dok∏adnoÊci

Zastosowanie lub rodzaj instalacji pomiarowych

0,3

Instalacje montowane w rurociàgach

0,5

Wszystkie rodzaje instalacji pomiarowych niewymienione w tej tabeli, w szczególnoÊci

a) odmierzacze paliw ciek∏ych (inne ni˝ gazu ciek∏ego propan-butan),

b) montowane na cysternach samochodowych, do cieczy o lepkoÊci powy˝ej 20 mPa · s,

c) do przyjmowania cieczy ze zbiorników jednostek p∏ywajàcych, z cystern kolejowych

i samochodowym,

d) do mleka,

e) do nape∏niania zbiorników na statkach,

f) do nape∏niania zbiorników samolotów,

g) do nape∏niania cystern kolejowych i samochodowych.

1,0

Instalacje do gazu ciek∏ego pod ciÊnieniem (inne ni˝ ciecze kriogeniczne) o temperaturze

wy˝szej od –10 °C.

Odmierzacze i instalacje pomiarowe gazu ciek∏ego propan-butan.

Instalacje zaliczane do klasy 0,3 lub 0,5, ale stosowane do cieczy, których

a) temperatura jest ni˝sza od – 10 °C lub wy˝sza od + 50 °C,

b) lepkoÊç dynamiczna jest wi´ksza od 1000 mPa · s,

c) maksymalny strumieƒ obj´toÊci jest mniejszy od 20 dm3/h,

d) minimalny strumieƒ obj´toÊci nie wi´kszy ni˝ 1 dm3/h.

1,5

Instalacja do ciek∏ego dwutlenku w´gla1).

Instalacja do gazu ciek∏ego pod ciÊnieniem (inne ni˝ gazu ciek∏ego propan-butan)

o temperaturze ni˝szej od –10 °C.

2,5

Instalacja do cieczy kriogenicznych (o temperaturze poni˝ej –153 °C).

———————

1) W celu zatwierdzenia instalacji do ciek∏ego dwutlenku w´gla wed∏ug wymagaƒ UE stosuje si´ klas´ dok∏adnoÊci 1,0.

Za∏àcznik nr 5

B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE WSKAZA¡ LICZNIKÓW DLA OBJ¢TOÂCI MNIEJSZYCH

LUB RÓWNYCH 2 dm3

Obj´toÊç mierzona

Poni˝ej 0,1 dm3

B∏´dy graniczne dopuszczalne

CzterokrotnoÊç wartoÊci b∏´du ustalonego zgodnie z za∏àcznikiem nr 3

odniesionej do obj´toÊci 0,1 dm3

od 0,1 dm3 do 0,2 dm3 CzterokrotnoÊç wartoÊci b∏´du ustalonego zgodnie z za∏àcznikiem nr 3

od 0,2 dm3 do 0,4 dm3 DwukrotnoÊç wartoÊci b∏´du ustalonego zgodnie z za∏àcznikiem nr 3

odniesionej do obj´toÊci 0,4 dm3

od 0,4 dm3 do 1 dm3

DwukrotnoÊç wartoÊci b∏´du ustalonego zgodnie z za∏àcznikiem nr 3

od 1 dm3 do 2 dm3

WartoÊç b∏´du ustalona zgodnie z za∏àcznikiem nr 3 odniesiona do obj´toÊci 2 dm3

Dziennik Ustaw i Monitor Polski (spis treÊci) dost´pne sà w Internecie pod adresem www.cokprm.gov.pl

Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Redakcja: Rzàdowe Centrum Legislacji — Redakcja Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej

oraz Dziennika Urz´dowego Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”,

Al. Ujazdowskie 1/3, 00-583 Warszawa, tel. 622-66-56

Sk∏ad, druk i kolporta˝: Zak∏ad Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa, tel.: 694-67-50, 694-67-52; faks 694-62-06

Bezp∏atna infolinia: 0-800-287-581

www.cokprm.gov.pl

e-mail: dziust@cokprm.gov.pl

T∏oczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Zak∏adzie Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa

Zam. 872/W/C/2004

ISSN 0867-3411

Cena 14,10 z∏ (w tym 7% VAT)

731

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO¸ECZNEJ1)

z dnia 2 kwietnia 2004 r.

w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç przyrzàdy pomiarowe do dynamicznego pomiaru obj´toÊci lub masy cieczy innych ni˝ woda2)

Na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja

2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636,

z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co nast´puje

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne