Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrządów pomiarowych

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

1) warunki i tryb zg∏aszania przyrzàdów pomiarowych do prawnej kontroli metrologicznej;

2) szczegó∏owy tryb wykonywania prawnej kontroli

metrologicznej przyrzàdów pomiarowych;

———————

3) wzory znaków zatwierdzenia typu;

4) wzory oraz okresy wa˝noÊci dowodów prawnej

kontroli metrologicznej.

§ 2. Ilekroç w rozporzàdzeniu jest mowa o

1) ustawie — nale˝y przez to rozumieç ustaw´ z dnia

11 maja 2001 r. — Prawo o miarach;

2) przyrzàdach pomiarowych — nale˝y przez to rozumieç przyrzàdy pomiarowe wymienione w rozporzàdzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki

Spo∏ecznej z dnia 20 lutego 2003 r. w sprawie

przyrzàdów pomiarowych podlegajàcych prawnej

1) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1

ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania

Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej (Dz. U. Nr 1, poz. 5).

2) Rozporzàdzenie wdra˝a przepisy nast´pujàcych dyrektyw Unii Europejskiej

a) dyrektywy Rady 71/316/EWG z dnia 26 lipca 1971 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do wspólnych przepisów dotyczàcych przyrzàdów pomiarowych oraz metod kontroli metrologicznej, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 202 z dnia 6 wrzeÊnia 1971 r. (zmienionej dyrektywà 72/427/EWG, 83/575/ EWG, 87/355/EWG

88/665/EWG),

b) dyrektywy Rady 71/317/EWG z dnia 26 lipca 1971 r. w sprawie dostosowania ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich dotyczàcych odwa˝ników prostopad∏oÊciennych od 5 do 50 kilogramów Êredniej klasy dok∏adnoÊci oraz odwa˝ników walcowych od 1 g do 10 kg Êredniej klasy dok∏adnoÊci, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 202 z dnia 6 wrzeÊnia 1971 r.,

c) dyrektywy Rady 71/318/EWG z dnia 26 lipca 1971 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do gazomierzy, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 202 z dnia 6 wrzeÊnia 1971 r. (zmienionej dyrektywà 74/331/

EWG, 78/365/ EWG i 82/623/EWG),

kontroli metrologicznej oraz rodzajów przyrzàdów

pomiarowych, które sà legalizowane bez zatwierdzenia typu (Dz. U. Nr 41, poz. 351).

§ 3. Prawna kontrola metrologiczna przyrzàdów

pomiarowych mo˝e byç przeprowadzana w

1) siedzibie organu administracji miar;

2) punkcie legalizacyjnym;

3) miejscu zainstalowania przyrzàdu pomiarowego,

je˝eli wynika to z wymagaƒ metrologicznych;

4) miejscu wykonywania legalizacji ponownej przez

podmiot, któremu Prezes G∏ównego Urz´du Miar,

zwany dalej „Prezesem”, udzieli∏ upowa˝nienia do

wykonywania legalizacji ponownej.

Poz. 730

9) dat´ i miejsce sporzàdzenia wniosku;

10) podpis wnioskodawcy.

§ 6. 1. Do wniosku o zatwierdzenie typu do∏àcza si´

dokumentacj´ niezb´dnà do przeprowadzenia badania typu, a w szczególnoÊci dokumentacj´ techniczno-konstrukcyjnà typu przyrzàdu pomiarowego.

2. Dokumentacja techniczno-konstrukcyjna typu

przyrzàdu pomiarowego powinna obejmowaç

1) szczegó∏owy opis

a) budowy i dzia∏ania przyrzàdu pomiarowego,

b) zabezpieczeƒ zapewniajàcych prawid∏owe dzia∏anie przyrzàdu pomiarowego,

c) urzàdzeƒ regulacyjnych lub adiustacyjnych,

Zatwierdzenie typu

d) miejsc na przyrzàdzie pomiarowym przewidzianych do umieszczania cech legalizacji oraz cech

zabezpieczajàcych, je˝eli sà stosowane;

§ 4. Z wnioskiem do Prezesa o zatwierdzenie typu

przyrzàdu pomiarowego, zwane dalej „zatwierdzeniem typu”, mo˝e wystàpiç producent lub jego upowa˝niony przedstawiciel.

2) rysunki zestawieniowe przyrzàdu pomiarowego

lub szczegó∏owe rysunki konstrukcyjne podstawowych elementów, zespo∏ów oraz obwodów przyrzàdu pomiarowego;

§ 5. Wniosek o zatwierdzenie typu powinien zawieraç w szczególnoÊci

3) schematy lub fotografie objaÊniajàce zasad´ dzia∏ania przyrzàdu pomiarowego oraz jego po∏àczenia wewn´trzne i zewn´trzne;

Rozdzia∏ 2

1) nazw´ wnioskodawcy, jego siedzib´ i adres;

2) numer identyfikacji podatkowej i numer ewidencyjny REGON wnioskodawcy;

3) dane identyfikujàce rodzaj przyrzàdu pomiarowego;

4) nazw´ lub znak handlowy przyrzàdu pomiarowego;

5) przewidywany zakres zastosowania typu przyrzàdu pomiarowego;

6) charakterystyki metrologiczne typu przyrzàdu pomiarowego;

7) okreÊlenie warunków normalnych u˝ytkowania

przyrzàdu pomiarowego;

8) wykaz za∏àczników;

———————

4) opisy i objaÊnienia do rysunków i schematów.

3. Dodatkowe informacje, charakterystyczne dla

okreÊlonych rodzajów przyrzàdów pomiarowych, jakie

powinny byç do∏àczone do wniosku, okreÊla za∏àcznik

nr 1 do rozporzàdzenia.

§ 7. 1. Wnioskodawca powinien

1) do∏àczyç do wniosku

a) egzemplarz przyrzàdu pomiarowego reprezentujàcy typ, który ma zostaç zatwierdzony, oraz

jego elementy i wyposa˝enie dodatkowe niezb´dne do przeprowadzenia badania typu,

b) wi´kszà liczb´ egzemplarzy przyrzàdu pomiarowego reprezentujàcych typ, w iloÊci okreÊlonej

d) dyrektywy Rady 71/319/EWG z dnia 26 lipca 1971 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odno-

szàcych si´ do liczników do cieczy innych ni˝ woda, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 202 z dnia 6 wrzeÊnia 1971 r.,

e) dyrektywy Rady 71/347/EWG z dnia 12 paêdziernika 1971 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich

odnoszàcych si´ do pomiaru g´stoÊci zbo˝a w stanie zsypnym, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 239 z dnia 25 paêdziernika 1971 r.,

f) dyrektywy Rady 71/348/EWG z dnia 12 paêdziernika 1971 r. w sprawie dostosowania ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich dotyczàcego urzàdzeƒ pomocniczych do liczników do cieczy innych ni˝ woda, opublikowanej w Dz. Urz. WE

nr L 239 z dnia 25 paêdziernika 1971 r.,

g) dyrektywy Rady 73/362/EWG z dnia 19 listopada 1973 r. w sprawie dostosowania ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do materialnych miar d∏ugoÊci, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 335 z dnia 5 grudnia 1973 r.

(zmienionej dyrektywà 78/629/ EWG i 85/146/EWG),

h) dyrektywy Rady 74/148/EWG z dnia 4 marca 1974 r. w sprawie dostosowania ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich

dotyczàcych odwa˝ników od 1 mg do 50 kg dok∏adnoÊci wy˝szej ni˝ Êrednia, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 084

z dnia 28 marca 1974 r.,

i) dyrektywy Rady 75/33/EWG z dnia 17 grudnia 1974 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do liczników do wody zimnej, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 014 z dnia 20 stycznia 1975 r.,

j) dyrektywy Rady 75/410/EWG z dnia 24 czerwca 1975 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do wag przenoÊnikowych, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 183 z dnia 14 lipca 1975 r.,

w za∏àcznikach nr 3, 4, 6, 10—13, 20 i 24 do rozporzàdzenia albo

2) wskazaç we wniosku miejsce zainstalowania egzemplarza przyrzàdu pomiarowego reprezentujàcego typ, je˝eli wynika to z wymagaƒ metrologicznych.

2. Je˝eli jest to niezb´dne dla przeprowadzenia badania typu, do wniosku powinna byç do∏àczona instrukcja obs∏ugi przyrzàdu pomiarowego.

3. Przyrzàdy pomiarowe, do których powinny byç

do∏àczone instrukcje obs∏ugi oraz zakres danych, jakie

powinny zawieraç, okreÊla za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia.

Poz. 730

materia∏ów i wykonania oraz charakterystyk metrologicznych okreÊlonej liczby egzemplarzy reprezentujàcych typ przyrzàdu pomiarowego.

3. Je˝eli wnioskodawca przedstawi∏ protoko∏y

z wynikami badaƒ, przeprowadzonych przez kompetentne instytucje metrologiczne lub laboratoria, wykazujàcymi, ˝e typ przyrzàdu pomiarowego spe∏nia wymagania metrologiczne, badanie typu mo˝e byç ograniczone do analizy przed∏o˝onych dokumentów.

4. Szczegó∏owy zakres badaƒ przeprowadzanych

podczas badania typu dla poszczególnych rodzajów

przyrzàdów pomiarowych okreÊlajà za∏àczniki nr 3—29

do rozporzàdzenia.

4. Je˝eli jest to niezb´dne dla prawid∏owego przeprowadzenia badania typu, Prezes mo˝e za˝àdaç dostarczenia dodatkowych egzemplarzy reprezentujàcych typ przyrzàdu pomiarowego.

§ 11. Prezes mo˝e zwróciç si´ do wnioskodawcy

o udost´pnienie posiadanego przez niego sprz´tu

specjalistycznego i Êrodków technicznych oraz personelu pomocniczego w zakresie niezb´dnym do przeprowadzenia badania typu.

§ 8. Upowa˝niony przedstawiciel producenta powinien do∏àczyç do wniosku upowa˝nienie do reprezentowania producenta w sprawach zwiàzanych z zatwierdzeniem typu.

§ 12. Z przeprowadzonego badania typu sporzàdza

si´ protokó∏ badaƒ, który powinien zawieraç w szczególnoÊci

§ 9. 1. Wnioskodawca mo˝e do∏àczyç do wniosku

protoko∏y z wynikami badaƒ, przeprowadzonych przez

kompetentne instytucje metrologiczne lub laboratoria,

wykazujàcymi, ˝e typ przyrzàdu pomiarowego spe∏nia

wymagania metrologiczne.

2. W zakresie niezb´dnym do rozpatrzenia wniosku

Prezes mo˝e wezwaç wnioskodawc´ do przedstawienia dodatkowych dokumentów dotyczàcych przyrzàdu

pomiarowego, niezb´dnych do zatwierdzenia typu.

§ 10. 1. Je˝eli wniosek o zatwierdzenie typu jest

kompletny, przeprowadzane jest badanie typu.

2. Badanie typu przeprowadza si´ w celu wykazania, ˝e przyrzàd pomiarowy reprezentujàcy dany typ

spe∏nia wymagania metrologiczne, oraz stwierdzenia

na tej podstawie, ˝e ten typ przyrzàdu pomiarowego

mo˝e byç zatwierdzony i obejmuje analiz´ dokumentów i badanie, w warunkach odniesienia, konstrukcji,

———————

1) dane identyfikujàce wnioskodawc´ i producenta

przyrzàdu pomiarowego;

2) dane identyfikujàce wykonawc´ badania;

3) dane identyfikujàce typ przyrzàdu pomiarowego;

4) wskazanie zakresu przeprowadzonego badania;

5) wynik badania, w szczególnoÊci charakterystyk´

metrologicznà danego typu przyrzàdu pomiarowego;

6) informacj´ o czasie trwania badania;

7) piecz´ç i podpis wykonawcy badania.

§ 13. 1. W wyniku przeprowadzonego badania typu Prezes mo˝e wydaç odpowiednio decyzj´

1) zatwierdzenia typu;

2) zatwierdzenia typu z ograniczeniami;

k) dyrektywy Rady 76/765/EWG z dnia 27 lipca 1976 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odno-

szàcych si´ do alkoholomierzy i densymetrów do alkoholu, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 262 z dnia 27 wrzeÊnia

1978 r. (zmienionej dyrektywà 82/624/EWG),

l) dyrektywy Rady 76/891/EWG z dnia 4 listopada 1976 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do liczników energii elektrycznej, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 336 z dnia 4 grudnia 1976 r. (zmienionej dyrektywà 82/621/EWG),

m) dyrektywy Rady 77/313/EWG z dnia 5 kwietnia 1977 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do instalacji pomiarowych do cieczy innych ni˝ woda, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 105 z dnia

28 kwietnia 1977 r. (zmienionej dyrektywà 82/625/EWG),

n) dyrektywy Rady 78/1031/EWG z dnia 5 grudnia 1978 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do automatycznych wag kontrolnych i sortujàcych, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 364 z dnia 27 grudnia 1978 r.,

o) dyrektywy Rady 79/830/EWG z dnia 11 wrzeÊnia 1979 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do liczników do wody ciep∏ej, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 259 z dnia 15 paêdziernika 1979 r.,

p) dyrektywy Rady 86/217/EWG z dnia 26 maja 1986 r. w sprawie zbli˝enia ustawodawstw Paƒstw Cz∏onkowskich odnoszàcych si´ do manometrów do opon pojazdów silnikowych, opublikowanej w Dz. Urz. WE nr L 152 z dnia 6 czerwca 1986 r.

3) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1800, z 2002 r. Nr 155, poz. 1286 i Nr 166,

poz. 1360 oraz z 2003 r. Nr 170, poz. 1652.

3) odmawiajàcà zatwierdzenia typu, gdy przyrzàd pomiarowy nie spe∏nia wymagaƒ metrologicznych.

2. Wydajàc decyzj´, o której mowa w ust. 1 pkt 1

i 2, Prezes

1) nadaje znak zatwierdzenia typu, je˝eli przyrzàd pomiarowy podlega wy∏àcznie zatwierdzeniu typu;

2) mo˝e nadaç znak zatwierdzenia typu, je˝eli przyrzàd pomiarowy podlega zatwierdzeniu typu i legalizacji;

3) mo˝e okreÊliç miejsca umieszczania cech legalizacji oraz cech zabezpieczajàcych na przyrzàdach pomiarowych zgodnych z zatwierdzonym typem;

4) mo˝e zamieÊciç inne informacje niezb´dne dla zatwierdzenia typu, w szczególnoÊci wskazaç typy

i ogólne warunki dzia∏ania przyrzàdów pomiarowych, z którymi mo˝e wspó∏pracowaç zatwierdzany typ przyrzàdu.

3. Je˝eli jest to niezb´dne dla scharakteryzowania

i identyfikacji typu przyrzàdu pomiarowego oraz objaÊnienia jego dzia∏ania, do decyzji mogà byç do∏àczone

opisy, rysunki, wykresy lub fotografie.

4. Wzór decyzji zatwierdzenia typu okreÊla za∏àcznik nr 30 do rozporzàdzenia, o ile przepisy odr´bne nie

stanowià inaczej.

§ 14. 1. W przypadku wprowadzenia w danym typie przyrzàdów pomiarowych rozwiàzaƒ technicznych, które nie zosta∏y przewidziane w wymaganiach

metrologicznych, Prezes mo˝e wydaç decyzj´ zatwierdzenia typu przyrzàdu pomiarowego, je˝eli nie sà

przekroczone charakterystyki metrologiczne, z ograniczeniami co do

1) liczby przyrzàdów pomiarowych tego typu, które

mogà byç wprowadzone do obrotu;

2) koniecznoÊci informowania w∏aÊciwych organów

administracji miar o miejscu zainstalowania ka˝dego egzemplarza przyrzàdu pomiarowego;

3) zakresu zastosowania danego typu przyrzàdów

pomiarowych.

2. Je˝eli przedmiotem wniosku o zatwierdzenie typu sà przyrzàdy pomiarowe okreÊlone w ust. 1 za∏àcznika nr 31 do rozporzàdzenia, Prezes, przed wydaniem

decyzji zatwierdzenia typu z ograniczeniami, zasi´ga

w tej sprawie opinii instytucji metrologicznych paƒstw

cz∏onkowskich Unii Europejskiej, uprawnionych do

dokonywania zatwierdzenia typu.

§ 15. Na wniosek producenta lub jego upowa˝nionego przedstawiciela Prezes mo˝e zmieniç wydanà

decyzj´ zatwierdzenia typu, w szczególnoÊci w przypadku modyfikacji lub wprowadzenia dodatkowych

elementów do przyrzàdów pomiarowych, których typ

zosta∏ zatwierdzony, je˝eli majà one lub mogà mieç

wp∏yw na

1) wyniki pomiarów,

2) warunki w∏aÊciwego stosowania lub

Poz. 730

3) warunki techniczne u˝ytkowania tych przyrzàdów

— po ponownym przeprowadzeniu w niezb´dnym

zakresie badania typu.

§ 16. 1. Znak zatwierdzenia typu sk∏ada si´ z du˝ych liter „PL” i „T”, dwóch ostatnich cyfr roku, w którym wydana jest decyzja zatwierdzenia typu, oraz kolejnego numeru tego znaku nadanego w danym roku,

o ile przepisy odr´bne nie stanowià inaczej.

2. Je˝eli przedmiotem wniosku o zatwierdzenie typu sà przyrzàdy pomiarowe, okreÊlone w ust. 1 za∏àcznika nr 31 do rozporzàdzenia, na wniosek producenta

lub jego upowa˝nionego przedstawiciela, Prezes nadaje zatwierdzonemu typowi przyrzàdu pomiarowego

znak zatwierdzenia typu, którego wzory sà okreÊlone

w ust. 2—5 za∏àcznika nr 31.

§ 17. 1. Okres wa˝noÊci decyzji zatwierdzenia typu

wynosi dziesi´ç lat, o ile przepisy odr´bne nie stanowià inaczej.

2. Okres wa˝noÊci decyzji zatwierdzenia typu

z ograniczeniami wynosi 2 lata.

3. Na wniosek producenta lub jego upowa˝nionego przedstawiciela, okres wa˝noÊci

1) decyzji zatwierdzenia typu mo˝e byç przed∏u˝any

o kolejne okresy dziesi´cioletnie;

2) decyzji zatwierdzenia typu z ograniczeniami mo˝e

byç przed∏u˝ony nie wi´cej ni˝ o 3 lata.

4. Okres wa˝noÊci decyzji zatwierdzenia typu nie

mo˝e byç przed∏u˝ony po wejÊciu w ˝ycie zmian przepisów okreÊlajàcych wymagania metrologiczne, je˝eli

decyzja zatwierdzenia typu nie mog∏aby byç wydana

na podstawie zmienionych przepisów.

5. W przypadku gdy okres wa˝noÊci decyzji nie zostanie przed∏u˝ony, to zatwierdzenie typu uznaje si´ za

wa˝ne w odniesieniu do przyrzàdów pomiarowych

wprowadzonych ju˝ do u˝ytkowania.

§ 18. 1. Po uprawomocnieniu si´ decyzji badane

egzemplarze przyrzàdu pomiarowego sà zwracane

wnioskodawcy.

2. Prezes, wydajàc decyzje, o których mowa w § 13

ust. 1 pkt 1 i 2, mo˝e, je˝eli uzna to za niezb´dne, zatrzymaç w G∏ównym Urz´dzie Miar badany egzemplarz typu przyrzàdu pomiarowego, jego cz´Êç albo jego model w odpowiedniej skali.

Rozdzia∏ 3

Legalizacja pierwotna i jednostkowa

§ 19. Ilekroç w niniejszym rozdziale jest mowa o „legalizacji” bez dalszego okreÊlania, nale˝y przez to rozumieç legalizacj´ pierwotnà i legalizacj´ jednostkowà.

§ 20. 1. Legalizacja pierwotna przyrzàdów pomiarowych jest wykonywana na wniosek

2) importera.

3) legalizacja ma byç dokonywana w miejscu, o którym mowa w § 3 pkt 3, a wnioskodawca nie zapewni∏ w∏aÊciwych warunków do jej przeprowadzenia.

2. Legalizacja jednostkowa przyrzàdu pomiarowego jest wykonywana na wniosek producenta lub jego

upowa˝nionego przedstawiciela.

§ 25. W przypadku, o którym mowa w § 3 pkt 3, organ administracji miar mo˝e zwróciç si´ do wnioskodawcy o

3. Wniosek o przeprowadzenie legalizacji powinien zawieraç

1) udost´pnienie specjalistycznego sprz´tu i Êrodków

technicznych oraz personelu pomocniczego w zakresie niezb´dnym do dokonania legalizacji;

1) producenta lub jego upowa˝nionego przedstawiciela;

1) oznaczenie wnioskodawcy, w szczególnoÊci

a) imi´ i nazwisko lub nazw´ oraz jego adres,

b) numer identyfikacji podatkowej lub numer ewidencyjny REGON;

2) dane identyfikujàce zg∏aszany przyrzàd pomiarowy, w szczególnoÊci

a) nazw´ lub znak handlowy przyrzàdu pomiarowego,

b) oznaczenie lub nazw´ producenta,

c) numer fabryczny albo zakres numerów fabrycznych przyrzàdu pomiarowego,

d) nadany znak zatwierdzenia typu lub numer decyzji zatwierdzenia typu;

3) dat´ i podpis wnioskodawcy.

4. W przypadku ustnego zg∏oszenia przyrzàdów

pomiarowych do legalizacji, w rejestrze zg∏oszeƒ wpisuje si´ dane, o których mowa w ust. 3, potwierdzone

w∏asnor´cznym podpisem wnioskodawcy.

§ 21. Do wniosku o legalizacj´ pierwotnà przyrzàdu pomiarowego niepodlegajàcego zatwierdzeniu typu oraz do wniosku o legalizacj´ jednostkowà do∏àcza

si´ dokumentacj´ techniczno-konstrukcyjnà przyrzàdu

pomiarowego, o której mowa w § 6 ust. 2.

§ 22. 1. Przyjmujàcy zg∏oszenie wydaje pisemne

potwierdzenie przyj´cia zg∏oszenia.

2. W przypadku prowadzenia rejestru zg∏oszeƒ

przy u˝yciu systemu informatycznego jako potwierdzenie przyj´cia zg∏oszenia wydawany jest wydruk

z rejestru.

§ 23. Wnioskodawca wraz z wnioskiem powinien

przed∏o˝yç egzemplarz lub egzemplarze przyrzàdów

pomiarowych, które majà byç poddane legalizacji, albo wskazaç miejsce przeprowadzenia legalizacji,

w przypadku, o którym mowa w § 3 pkt 3.

§ 24. Organ administracji miar odmawia przystàpienia do czynnoÊci legalizacji, je˝eli

1) zg∏oszony przyrzàd pomiarowy nie posiada wymaganego zatwierdzenia typu;

2) przyrzàd pomiarowy jest uszkodzony, niekompletny lub nieodpowiednio przygotowany;

2) przedstawienia kopii decyzji zatwierdzenia typu.

§ 26. 1. Organ administracji miar przeprowadza

podczas legalizacji sprawdzenie przyrzàdu pomiarowego pod wzgl´dem zgodnoÊci z wymaganiami metrologicznymi lub zatwierdzonym typem.

2. Podczas legalizacji pierwotnej sprawdzenie

obejmuje

1) zgodnoÊç konstrukcji, wykonania, materia∏ów i charakterystyk metrologicznych z zatwierdzonym typem lub wymaganiami;

2) wymagane oznaczenia i znaki;

3) zgodnoÊç konstrukcji z dokumentacjà techniczno-konstrukcyjnà, je˝eli zatwierdzenie typu nie jest

wymagane.

3. Podczas legalizacji jednostkowej sprawdzenie

1) obejmuje analiz´ dokumentów i badanie konstrukcji, wykonania, materia∏ów i charakterystyk metrologicznych przyrzàdu;

2) mo˝e byç ograniczone do analizy dokumentów, je˝eli wnioskodawca przedstawi∏ protoko∏y z wynikami badaƒ przeprowadzonych przez kompetentne instytucje metrologiczne lub laboratoria, wykazujàcymi, ˝e przyrzàd pomiarowy spe∏nia wymagania.

4. Szczegó∏owy zakres sprawdzeƒ wykonywanych

podczas legalizacji pierwotnej niektórych rodzajów

przyrzàdów pomiarowych okreÊlajà za∏àczniki nr 3—25

do rozporzàdzenia, przy czym ilekroç w za∏àcznikach

jest mowa o „legalizacji”, bez dalszego okreÊlania,

nale˝y przez to rozumieç legalizacj´ pierwotnà i ponownà.

§ 27. 1. Organ administracji, na podstawie przeprowadzonego sprawdzenia przyrzàdu pomiarowego,

poÊwiadcza, ˝e przyrzàd pomiarowy spe∏nia wymagania metrologiczne, poprzez

1) wydanie Êwiadectwa legalizacji lub

2) umieszczenie na przyrzàdzie cech legalizacji, które

wskazujà

a) organ administracji miar, który przeprowadzi∏

legalizacj´,

b) rok albo miesiàc i rok legalizacji.

2. Na cech´ legalizacji sk∏ada si´

1) cecha w∏aÊciwego urz´du podleg∏ego organowi

administracji miar oraz

2) cecha roczna albo cecha roczna i cecha miesi´czna.

3. Cech´ legalizacji pierwotnej odwa˝ników klasy

dok∏adnoÊci F2, M1 i M2 bez jamy adiustacyjnej stanowi cecha legalizacyjna roczna.

§ 28. 1. Cechy legalizacji sà umieszczane na przyrzàdach pomiarowych sprawdzonych i spe∏niajàcych

wymagania metrologiczne.

2. Cechy w∏aÊciwego urz´du podleg∏ego organowi

administracji miar sà dodatkowo umieszczane na

przyrzàdach pomiarowych

1) w przypadku gdy legalizacja przyrzàdu pomiarowego lub jego cz´Êci wykonywana jest w kilku etapach i przyrzàd pomiarowy lub jego cz´Êç spe∏nia

wymagania metrologiczne, sprawdzane podczas

wykonywania czynnoÊci zwiàzanych z legalizacjà,

przed zainstalowaniem przyrzàdu pomiarowego;

2) jako cecha zabezpieczajàca przed dost´pem osób

nieuprawnionych we wszystkich przypadkach

i miejscach okreÊlonych w wymaganiach metrologicznych lub decyzji zatwierdzenia typu.

§ 29. 1. Wzory cech legalizacji oraz miejsca ich

umieszczenia na niektórych przyrzàdach pomiarowych okreÊla za∏àcznik nr 32 do rozporzàdzenia.

Poz. 730

§ 31. Âwiadectwo legalizacji oraz cechy legalizacji

sà wa˝ne przez czas okreÊlony w za∏àczniku nr 35 do

rozporzàdzenia, je˝eli przyrzàd pomiarowy spe∏nia

wymagania metrologiczne i umieszczone na przyrzàdzie pomiarowym podczas legalizacji cechy legalizacji

i zabezpieczajàce sà nieuszkodzone.

Rozdzia∏ 4

Legalizacja ponowna

§ 32. W zakresie nieuregulowanym w niniejszym

rozdziale do legalizacji ponownej stosuje si´ odpowiednio przepisy § 20 ust. 3 i 4 oraz § 22—24.

§ 33. Legalizacja ponowna przyrzàdów pomiarowych jest wykonywana na wniosek

1) u˝ytkownika;

2) wykonawcy naprawy lub instalacji przyrzàdu pomiarowego.

§ 34. Przyrzàdy pomiarowe powinny byç zg∏aszane

do legalizacji ponownej

1) nie póêniej ni˝ w ostatnim miesiàcu wa˝noÊci dowodu legalizacji poprzedniej, je˝eli okres wa˝noÊci

jest wyra˝ony w miesiàcach;

2) nie póêniej ni˝ w ostatnim roku wa˝noÊci dowodu

legalizacji poprzedniej, je˝eli okres wa˝noÊci jest

wyra˝ony w latach;

3) po naprawie;

2. Na przyrzàdach pomiarowych, o których mowa

w ust. 1 za∏àcznika nr 31 do rozporzàdzenia, oraz na

odwa˝nikach klasy dok∏adnoÊci

4) przed ich zainstalowaniem w przypadku, o którym

mowa w § 3 pkt 3;

1) E1, E2, F1, F2 i M1 od 1 mg do 50 kg,

5) po uszkodzeniu cech legalizacji lub zabezpieczajàcych na∏o˝onych na przyrzàd podczas poprzedniej

legalizacji.

2) M2 prostopad∏oÊciennych od 5 kg do 50 kg i walcowych od 1 g do 10 kg

— na wniosek wnioskodawcy, mogà byç umieszczane cechy legalizacji pierwotnej, których wzory okreÊla za∏àcznik nr 33 do rozporzàdzenia.

3. Wzory Êwiadectw legalizacji przyrzàdów pomiarowych okreÊla za∏àcznik nr 34 do rozporzàdzenia.

4. Wzorów okreÊlonych w za∏àczniku nr 34 nie stosuje si´ przy legalizacji taksometrów elektronicznych.

§ 30. 1. Rodzaje dowodów legalizacji, które sà wydawane dla danych przyrzàdów pomiarowych, z wy∏àczeniem taksometrów elektronicznych, oraz okresy

wa˝noÊci tych dowodów okreÊla za∏àcznik nr 35 do

rozporzàdzenia.

2. Okres wa˝noÊci dowodu legalizacji wyra˝ony w

1) miesiàcach — liczy si´ od pierwszego dnia tego

miesiàca, w którym legalizacja zosta∏a dokonana;

2) latach — liczy si´ od pierwszego stycznia nast´pnego roku po legalizacji.

§ 35. 1. Sprawdzenie przyrzàdu pomiarowego podczas legalizacji ponownej pod wzgl´dem zgodnoÊci

z wymaganiami metrologicznymi obejmuje w szczególnoÊci

1) ogl´dziny przyrzàdu, w celu stwierdzenia, czy

przyrzàd pomiarowy nie jest uszkodzony i czy istniejà wymagane oznaczenia i znaki;

2) sprawdzenie zgodnoÊci charakterystyk metrologicznych z wymaganiami metrologicznymi.

2. Szczegó∏owy zakres sprawdzeƒ wykonywanych

podczas legalizacji ponownej niektórych rodzajów

przyrzàdów pomiarowych okreÊlajà za∏àczniki nr 3—25

do rozporzàdzenia.

§ 36. 1. Organ administracji miar albo podmiot

upowa˝niony do wykonywania legalizacji ponownej

poÊwiadcza, na podstawie przeprowadzonego sprawdzenia przyrzàdu pomiarowego, ˝e przyrzàd pomiarowy spe∏nia wymagania metrologiczne, poprzez wydanie Êwiadectwa legalizacji ponownej lub umieszczenie

na przyrzàdzie pomiarowym cech legalizacji.

2. Na cech´ legalizacji ponownej sk∏ada si´

1) cecha w∏aÊciwego urz´du podleg∏ego organowi

administracji miar albo jednostki upowa˝nionej

oraz

2) cecha roczna albo cecha roczna i cecha miesi´czna.

3. Wzory cech legalizacji ponownej okreÊla za∏àcznik nr 32 do rozporzàdzenia.

4. Wzór Êwiadectwa legalizacji ponownej okreÊla

za∏àcznik nr 36 do rozporzàdzenia.

5. Wzorów okreÊlonych w za∏àczniku nr 36 do rozporzàdzenia nie stosuje si´ przy legalizacji ponownej

taksometrów elektronicznych.

§ 37. 1. Cechy legalizacji ponownej sà umieszczane na przyrzàdach pomiarowych sprawdzonych i spe∏niajàcych wymagania metrologiczne.

2. Cechy w∏aÊciwego urz´du podleg∏ego organowi administracji miar albo jednostki upowa˝nionej sà

dodatkowo umieszczane na przyrzàdach pomiarowych

1) w przypadku gdy legalizacja przyrzàdu pomiarowego lub jego cz´Êci wykonywana jest w kilku etapach i przyrzàd pomiarowy lub jego cz´Êç spe∏nia

wymagania metrologiczne, sprawdzane podczas

wykonywania czynnoÊci zwiàzanych z legalizacjà,

przed zainstalowaniem przyrzàdu pomiarowego

w miejscu u˝ytkowania;

2) jako cecha zabezpieczajàca przed dost´pem osób

nieuprawnionych we wszystkich przypadkach

i miejscach okreÊlonych w wymaganiach metrologicznych lub decyzji zatwierdzenia typu.

Poz. 730

§ 38. 1. Rodzaje dowodów legalizacji ponownej,

które sà wydawane dla danych przyrzàdów pomiarowych, z wy∏àczeniem taksometrów elektronicznych,

oraz okresy wa˝noÊci tych dowodów okreÊla za∏àcznik

nr 35 do rozporzàdzenia.

2. Okres wa˝noÊci dowodu legalizacji ponownej liczy si´ wed∏ug sposobów okreÊlonych w § 30 ust. 2.

§ 39. Âwiadectwo legalizacji ponownej oraz cechy

legalizacji ponownej sà wa˝ne przez czas okreÊlony

w za∏àczniku nr 35 do rozporzàdzenia, je˝eli przyrzàd pomiarowy spe∏nia wymagania metrologiczne i umieszczone na przyrzàdzie pomiarowym podczas legalizacji

ponownej cechy legalizacji i zabezpieczajàce sà nieuszkodzone.

Rozdzia∏ 5

Warunki techniczne u˝ytkowania przyrzàdów

pomiarowych

§ 40. Warunki techniczne u˝ytkowania niektórych

rodzajów przyrzàdów pomiarowych okreÊla za∏àcznik

nr 37 do rozporzàdzenia.

Rozdzia∏ 6

Przepisy koƒcowe

§ 41. Przepisy § 14 ust. 2, § 16 ust. 2 i § 29 ust. 2

stosuje si´ od dnia uzyskania przez Rzeczpospolità

Polskà cz∏onkostwa w Unii Europejskiej.

§ 42. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie w terminie

3 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

w z. J. Piechota

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra

Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

z dnia 2 kwietnia 2004 r. (poz. 730)

Za∏àcznik nr 1

DODATKOWE INFORMACJE, KTÓRE POWINNY BYå DO¸ÑCZONE DO WNIOSKU

O ZATWIERDZENIE TYPU NIEKTÓRYCH RODZAJÓW PRZYRZÑDÓW POMIAROWYCH

1. Do wniosku o zatwierdzenie typu liczników

energii elektrycznej czynnej pràdu przemiennego, indukcyjnych, do przy∏àczenia bezpoÊredniego, powinny byç do∏àczone

1) tabela zawierajàca okreÊlenie liczby zwojów, przekroje przewodów i informacje o izolacji wszystkich

cewek napi´ciowych i pràdowych;

2) tabela okreÊlajàca sta∏e licznika i znamionowe momenty obrotowe dla znamionowych wartoÊci pràdów i napi´ç.

2. Do wniosku o zatwierdzenie typu gazomierzy

turbinowych (o maksymalnym strumieniu obj´toÊci

nie wi´kszym ni˝ 6 500 m3/h), rotorowych i miechowych, powinny byç do∏àczone

1) tablica opisujàca charakterystyki wyjÊciowych

wa∏ków nap´dowych, o ile ma to zastosowanie;

2) projekt podzielni wraz z rozmieszczeniem oznaczeƒ;

3) projekt urzàdzeƒ dodatkowych, o ile sà zastosowane;

4) informacje o

a) temperaturze bazowej dla gazomierza miechowego wyposa˝onego w mechaniczny korektor

temperatury,

b) zakresie znamionowych ciÊnieƒ, o ile ma to zastosowanie,

c) zakresie znamionowych temperatur otoczenia

i gazu, o ile ma to zastosowanie;

5) dokument stwierdzajàcy, ˝e gazomierze b´dàce

przedmiotem wniosku spe∏niajà warunki w zakresie bezpieczeƒstwa, w szczególnoÊci dotyczàce

maksymalnego ciÊnienia roboczego.

3. Do wniosku o zatwierdzenie typu wag automatycznych kontrolnych lub sortujàcych powinny byç do∏àczone

1) szczegó∏owe dane zespo∏u wagowego;

2) informacja o maksymalnej wydajnoÊci, bioràc pod

uwag´ pr´dkoÊç podajnika ∏adunku oraz d∏ugoÊç

∏adunku;

3) informacja o w∏aÊciwoÊciach elektrycznych cz´Êci

sk∏adowych zespo∏u pomiarowego.

4. Do wniosku o zatwierdzenie typu kalibratora

akustycznego klasy LS powinna byç do∏àczona metryka, okreÊlajàca

1) wartoÊci deklarowanego poziomu ciÊnienia akustycznego;

2) wartoÊci deklarowanej cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego.

5. Do wniosku o zatwierdzenie typu przetwornika

drgaƒ mechanicznych piezoelektrycznego o masie do

300 g powinny byç do∏àczone nast´pujàce dane

1) wartoÊç czu∏oÊci oraz warunki, w jakich zosta∏a wyznaczona;

2) zakres cz´stotliwoÊci;

3) maksymalna wzgl´dna czu∏oÊç poprzeczna;

4) pojemnoÊç w∏asna wraz z kablem sygna∏owym —

dla przetworników drgaƒ niewymagajàcych zasila-

Poz. 730

nia oraz warunki zasilania — dla przetworników

drgaƒ wymagajàcych zasilania;

5) masa;

6) sposób zamocowania do obiektu;

7) kierunek nominalnego wektora czu∏oÊci.

6. Do wniosku o zatwierdzenie typu ciep∏omierzy

do wody, przeliczników wskazujàcych do ciep∏omierzy

do wody i przetworników przep∏ywu do ciep∏omierzy

do wody powinny byç do∏àczone opisy

1) procedury sprawdzania przyrzàdów pomiarowych;

2) stosowanych sygna∏ów elektrycznych, protoko∏ów

transmisji danych cyfrowych i niezb´dnego wyposa˝enia, w szczególnoÊci z∏àczy elektrycznych lub

optoelektronicznych, interfejsów.

7. Do wniosku o zatwierdzenie typu maszyn do pomiaru pola powierzchni skór powinny byç do∏àczone

1) nazwy g∏ównych cz´Êci maszyny;

2) opis urzàdzenia wskazujàcego i rejestrujàcego,

o ile ma to zastosowanie;

3) projekt tabliczki znamionowej;

4) projekt rozmieszczenia cech zabezpieczajàcych;

5) instrukcja obs∏ugi maszyny.

8. Do wniosku o zatwierdzenie typu przyrzàdów do

pomiaru d∏ugoÊci tkanin, drutu, kabla, materia∏ów taÊmowych, opatrunkowych i papierowych powinny

byç do∏àczone

1) nazwy g∏ównych cz´Êci przyrzàdu;

2) projekt tabliczki znamionowej;

3) projekt rozmieszczenia cech zabezpieczajàcych;

4) instrukcja obs∏ugi przyrzàdu.

Za∏àcznik nr 2

PRZYRZÑDY POMIAROWE, DO KTÓRYCH POWINNA BYå ZA¸ÑCZONA INSTRUKCJA OBS¸UGI

ORAZ ZAKRES DANYCH, JAKIE POWINNA ONA ZAWIERAå

1. Instrukcja obs∏ugi powinna byç do∏àczana do

wniosków o zatwierdzenie typu nast´pujàcych rodzajów przyrzàdów pomiarowych

1) kalibrator akustyczny;

2) miernik poziomu dêwi´ków;

3) audiometr tonowy;

4) miernik drgaƒ mechanicznych oddzia∏ujàcych na

cz∏owieka;

5) g´stoÊciomierz zbo˝owy 1 L i 1/4 L;

6) analizator spalin samochodowych.

2. Instrukcja obs∏ugi kalibratora akustycznego powinna zawieraç w szczególnoÊci

1) szczegó∏owy opis obs∏ugi kalibratora;

2) oznaczenie typu mikrofonów pomiarowych oraz

ich konfiguracji, a tak˝e, je˝eli jest to niezb´dne,

adapterów dopasowujàcych, dla których kalibrator spe∏nia wymagania metrologiczne;

3) wartoÊci

a) nominalnego poziomu ciÊnienia akustycznego

i nominalnej cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego — w przypadku kalibratorów klasy LS,

b) deklarowanego poziomu ciÊnienia akustycznego i deklarowanej cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego, okreÊlonych dla warunków po∏àczenia kalibratora klasy 1 lub 2 z mikrofonami pomiarowymi;

4) zakres zmian poziomu ciÊnienia akustycznego sygna∏u wytwarzanego przez kalibrator, wywo∏anych danà zmianà efektywnej obj´toÊci obcià˝enia

charakteryzujàcej mikrofon po∏àczony z kalibratorem;

5) opis orientacji przestrzennej kalibratora wymaganej podczas po∏àczenia z mikrofonem pomiarowym, je˝eli jest to niezb´dne;

6) okreÊlenie okresu czasu potrzebnego do

a) stabilizacji warunków pracy mikrofonu pomiarowego i kalibratora po po∏àczeniu tych przyrzàdów ze sobà,

Poz. 730

— w przypadku kalibratora z zasilaniem bateryjnym;

15) opis zewn´trznego êród∏a zasilania oraz sposobu

jego do∏àczania do kalibratora, je˝eli jest to niezb´dne;

16) informacj´ o rozszerzonej niepewnoÊci pomiaru

wielkoÊci charakteryzujàcych warunki Êrodowiskowe, przy której jest spe∏niony warunek, ˝e jej wartoÊç nie ma wp∏ywu na to, czy kalibrator spe∏nia

odpowiednie wymagania metrologiczne, w przypadku kalibratorów oznaczonych literà C;

17) je˝eli do kalibratora jest do∏àczony barometr —

oznaczenie typu tego barometru oraz informacj´

o rozszerzonej niepewnoÊci pomiaru ciÊnienia statycznego za pomocà tego barometru;

18) wymagania dotyczàce przyrzàdu do pomiaru ciÊnienia statycznego — w przypadku kalibratorów

klasy LS/C, do których nie do∏àczono barometru;

b) stabilizacji poziomu i cz´stotliwoÊci sygna∏u

akustycznego po po∏àczeniu kalibratora z mikrofonem pomiarowym i w∏àczeniu zasilania;

19) opis konfiguracji kalibratora w normalnych warunkach u˝ytkowania;

7) wartoÊç podstawowego poziomu ciÊnienia akustycznego — w przypadku kalibratora wytwarzajàcego sygna∏ o wi´cej ni˝ jednej wartoÊci poziomu

ciÊnienia akustycznego;

20) informacj´ o konfiguracji wyposa˝enia dodatkowego, przy której kalibrator spe∏nia wymagania

metrologiczne w zakresie kompatybilnoÊci elektromagnetycznej, je˝eli kalibrator wymaga stosowania takiego wyposa˝enia;

8) wartoÊç podstawowej cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego — w przypadku kalibratora wytwarzajàcego sygna∏ o wi´cej ni˝ jednej wartoÊci cz´stotliwoÊci;

9) zakres zmian warunków u˝ytkowania, w których

kalibrator powinien funkcjonowaç zgodnie z wymaganiami metrologicznymi;

10) poprawki okreÊlajàce wp∏yw warunków Êrodowiskowych wraz z odpowiadajàcymi im wartoÊciami

rozszerzonej niepewnoÊci pomiaru, je˝eli jest to

niezb´dne;

21) opis orientacji przestrzennej odniesienia kalibratora wymaganej podczas badania wp∏ywu pól

elektromagnetycznych o cz´stotliwoÊciach radiowych;

22) wartoÊç skutecznà nat´˝enia niemodulowanego

pola elektromagnetycznego wi´kszà ni˝ 10 V/m,

przy której kalibrator spe∏nia wymagania metrologiczne okreÊlone dla danej klasy dok∏adnoÊci, je˝eli jest to niezb´dne;

23) opis konfiguracji kalibratora i jego wyposa˝enia

dodatkowego

11) sposób obliczania wp∏ywu ciÊnienia statycznego,

gdy kalibrator b´dzie u˝ytkowany na ró˝nych wysokoÊciach nad poziomem morza, w przypadkach

kalibratorów klasy 1/C i 2/C, do których nie musi

byç do∏àczony barometr;

a) oraz wskazanie kombinacji poziomu ciÊnienia

akustycznego i cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego, przy których kalibrator wykazuje najwi´kszà emisj´ pola elektromagnetycznego o cz´stotliwoÊciach radiowych,

12) wskazanie wszystkich dost´pnych kombinacji poziomu ciÊnienia akustycznego i cz´stotliwoÊci sygna∏u akustycznego, dla których kalibrator spe∏nia

wymagania metrologiczne okreÊlone dla danej

klasy dok∏adnoÊci;

b) przy której kalibrator wykazuje najwi´kszà wra˝liwoÊç na wp∏yw pola elektromagnetycznego

o cz´stotliwoÊciach radiowych.

13) opis zalecanej procedury sprawdzania, czy poziom

dêwi´ku w otoczeniu podczas dzia∏ania kalibratora

jest wystarczajàco ma∏y, aby nie wp∏ywa∏ na jego

charakterystyki metrologiczne;

14) okreÊlenie typu stosowanych baterii zasilajàcych,

czasu zu˝ycia baterii podczas normalnego u˝ytkowania kalibratora, sposobu dzia∏ania wskaênika stanu zasilania oraz wartoÊci nominalnej, minimalnej i maksymalnej napi´cia zasilajàcego

3. Instrukcja obs∏ugi miernika poziomu dêwi´ków

powinna zawieraç w szczególnoÊci

1) szczegó∏owy opis obs∏ugi miernika;

2) dane okreÊlajàce

a) przynale˝noÊç miernika do okreÊlonych klas dok∏adnoÊci lub jednej z grup X, Y lub Z,

b) wielkoÊci, które mo˝na mierzyç za pomocà miernika, ∏àcznie z objaÊnieniami stosowanych symboli i skrótów,

c) konfiguracj´ kompletnego miernika, ∏àcznie

z wyposa˝eniem pomocniczym, je˝eli jest ono

wymagane, przy której spe∏nia on wymagania

okreÊlone dla danej klasy dok∏adnoÊci,

d) normalny tryb funkcjonowania miernika;

3) w przypadku miernika sk∏adajàcego si´ z kilku niezale˝nych kana∏ów pomiarowych — charakterystyki metrologiczne oraz opis obs∏ugi ka˝dego kana∏u;

4) wartoÊci

a) poziomu ciÊnienia akustycznego odniesienia,

cz´stotliwoÊci odniesienia, zakresu odniesienia

i orientacji przestrzennej odniesienia,

b) maksymalnego poziomu ciÊnienia akustycznego sygna∏u, który mo˝e dzia∏aç na mikrofon bez

uszkodzenia miernika,

c) najwi´kszego napi´cia mi´dzyszczytowego sygna∏u elektrycznego, który mo˝na doprowadziç

do wejÊcia cz´Êci elektrycznej miernika, bez jego uszkodzenia;

5) przedzia∏ czasu

Poz. 730

Êciowej mikrofonu od przebiegu p∏askiego, nominalny wp∏yw ugi´cia fal akustycznych wokó∏

mikrofonu oraz nominalny wp∏yw odbicia fal

akustycznych od obudowy miernika w polu

akustycznym fali p∏askiej swobodnie biegnàcej

przy kàcie padania fali 0°, podane w postaci tabeli

— w przypadku miernika klasy dok∏adnoÊci 1 —

dla cz´stotliwoÊci od 63 Hz do 1 000 Hz w nominalnych odst´pach 1/3-oktawowych i dla

cz´stotliwoÊci z zakresu od ponad 1 000 Hz

do co najmniej 16 000 Hz, w nominalnych odst´pach 1/12-oktawowych,

— w przypadku miernika klasy dok∏adnoÊci 2

dla cz´stotliwoÊci od 63 Hz do co najmniej

8 000 Hz, w nominalnych odst´pach 1/3-oktawowych,

e) dodatkowo poprawki uwzgl´dniajàce nominalny wp∏yw zainstalowanej os∏ony przeciwwietrznej na charakterystyk´ cz´stotliwoÊciowà ka˝dego z mikrofonów pomiarowych, okreÊlone

dla pola akustycznego, o którym mowa w pkt c,

w postaci tabeli

a) potrzebnego do osiàgni´cia przez miernik stanu

równowagi klimatycznej po zmianie warunków

u˝ytkowania,

— w przypadku miernika klasy dok∏adnoÊci 1 —

dla cz´stotliwoÊci od 1 000 Hz do 16 000 Hz,

w nominalnych odst´pach 1/3-oktawowych,

b) mi´dzy momentem w∏àczenia zasilania miernika

po osiàgni´ciu przez przyrzàd stanu równowagi

klimatycznej a chwilà rozpocz´cia pomiarów;

— w przypadku miernika klasy dok∏adnoÊci 2

— dla cz´stotliwoÊci od 1 000 Hz do 8 000 Hz,

w nominalnych odst´pach 1/3-oktawowych,

6) oznaczenie typu kalibratora akustycznego przeznaczonego do sprawdzania i utrzymywania prawid∏owoÊci wskazaƒ, o klasie dok∏adnoÊci równej

lub lepszej ni˝ klasa dok∏adnoÊci miernika;

f) dane uk∏adu elektrycznego umo˝liwiajàcego

doprowadzenie elektrycznego sygna∏u pomiarowego do wejÊcia cz´Êci elektrycznej

miernika;

7) zalecanà cz´stotliwoÊç wzorcowania;

8) oznaczenia typu mikrofonów pomiarowych, z którymi miernik spe∏nia wymagania okreÊlone dla danej klasy dok∏adnoÊci w warunkach akustycznego

pola swobodnego, gdy fale akustyczne dochodzà

do mikrofonu z kierunku odniesienia;

9) dla ka˝dego z mikrofonów pomiarowych

a) kierunek odniesienia i punktu odniesienia,

b) sposób po∏àczenia z cz´Êcià elektrycznà miernika zapewniajàcy spe∏nienie wymagaƒ dotyczàcych charakterystyk cz´stotliwoÊciowych oraz

charakterystyk kierunkowoÊci miernika,

c) poprawki potrzebne do skorygowania wskazania otrzymanego podczas pomiaru sygna∏u wytwarzanego przez kalibrator akustyczny, ˝eby

w wyniku korekcji otrzymaç poziom sygna∏u,

który by∏by wskazywany w warunkach akustycznego pola swobodnego, gdy fale akustyczne dochodzà do mikrofonu z kierunku odniesienia,

d) poprawki dotyczàce charakterystyki cz´stotliwoÊciowej miernika, które uwzgl´dniajà odchylenie nominalnej charakterystyki cz´stotliwo-

10) dane dotyczàce ró˝nic mi´dzy wskazaniem miernika w warunkach pobudzenia mikrofonu za pomocà kalibratora wielocz´stotliwoÊciowego lub pobudnika elektrostatycznego a wskazaniem miernika w warunkach akustycznego pola swobodnego,

podane co najmniej dla cz´stotliwoÊci 125 Hz,

1 000 Hz i 4 000 Hz lub 8 000 Hz dla ka˝dego z mikrofonów pomiarowych oraz wszystkich kombinacji mikrofonu i os∏ony przeciwwietrznej;

11) zalecenia dotyczàce sposobu wzorcowania miernika i wykonywania pomiarów w ró˝nych warunkach akustycznych — w polu swobodnym, w polu

rozproszonym lub w sytuacji, gdy kierunek padania fali jest nieznany lub niemo˝liwy do przewidzenia, a tak˝e zalecenia dotyczàce umiejscowienia

w polu akustycznym miernika i osoby wykonujàcej pomiary;

12) dane cz´stotliwoÊciowych charakterystyk korekcyjnych oraz charakterystyk czasowych i kierunkowoÊci miernika;

13) dla p∏askiej charakterystyki cz´stotliwoÊciowej

(FLAT) — dolnà i górnà cz´stotliwoÊç granicznà,

przy których wartoÊç wzgl´dna tej charakterystyki

jest mniejsza o 3 dB od wartoÊci okreÊlonej przy

cz´stotliwoÊci 1 kHz, a tak˝e dane dotyczàce prze-

biegu tej charakterystyki przy cz´stotliwoÊciach

mniejszych od dolnej i wi´kszych od górnej cz´stotliwoÊci granicznej;

14) zakres pomiarowy miernika okreÊlony dla sygna∏u

sinusoidalnego o cz´stotliwoÊci 1 kHz;

15) zakresy poziomu dla sygna∏u sinusoidalnego

o cz´stotliwoÊci 1 kHz i zalecenia umo˝liwiajàce

optymalny wybór zakresu poziomu podczas pomiaru;

16) je˝eli miernik umo˝liwia pomiar szczytowego poziomu dêwi´ku C — zakresy szczytowego poziomu

dêwi´ku C, który mo˝na mierzyç przy ka˝dym zakresie poziomu;

17) dolne i górne granice zakresów liniowoÊci miernika okreÊlone dla ka˝dego zakresu poziomu przy

cz´stotliwoÊciach

a) 31,5 Hz, 1 kHz, 4 kHz, 8 kHz i 12,5 kHz — dla

miernika klasy dok∏adnoÊci 1,

b) 31,5 Hz, 1 kHz, 4 kHz i 8 kHz — dla miernika klasy dok∏adnoÊci 2;

18) wartoÊci poczàtkowe, od których powinno rozpoczynaç si´ badanie b∏´du liniowoÊci miernika dla

poszczególnych cz´stotliwoÊci;

Poz. 730

24) sposób identyfikacji wielkoÊci wskazywanej

w danej chwili — w przypadku miernika mogàcego wskazywaç wi´cej ni˝ jednà wielkoÊç mierzonà;

25) zakres zmian napi´cia wyjÊciowego przy okreÊlonej cz´stotliwoÊciowej charakterystyce korekcyjnej, impedancj´ wewn´trznà wyjÊcia oraz dopuszczalnà wartoÊç impedancji obcià˝enia — w przypadku miernika wyposa˝onego w analogowe wyjÊcie sygna∏owe;

26) sposób sygnalizacji, ˝e poziom mierzonego ciÊnienia akustycznego jest mniejszy ni˝ dolna granica

zakresu liniowoÊci przy danej pozycji prze∏àcznika

zakresu poziomu — w przypadku miernika z urzàdzeniem wskazujàcym cyfrowym;

27) dane okreÊlajàce

a) wp∏yw dodatkowego wyposa˝enia miernika, takiego jak mikrofonowe kable przed∏u˝ajàce,

os∏ony przeciwwietrzne lub os∏ony przeciwdeszczowe mikrofonu, na wynik pomiaru,

b) wartoÊci graniczne wp∏ywu urzàdzeƒ zewn´trznych na charakterystyki metrologiczne miernika, je˝eli mo˝na je do∏àczaç do miernika,

c) warunki w∏aÊciwego stosowania,

19) wartoÊci poziomu szumów w∏asnych miernika

z do∏àczonym mikrofonem oraz po zastàpieniu mikrofonu uk∏adem elektrycznym, wyra˝one jako poziom dêwi´ku lub równowa˝ny poziom dêwi´ku

i okreÊlone dla ka˝dej dost´pnej cz´stotliwoÊciowej charakterystyki korekcyjnej;

20) dla ka˝dego zakresu poziomu — najwi´kszà wartoÊç poziomu dêwi´ku C lub najwi´kszà wartoÊç

nieskorygowanego poziomu ciÊnienia akustycznego, która nie powoduje w∏àczenia sygnalizacji

przesterowania; je˝eli miernik nie mierzy poziomu

dêwi´ku C, nale˝y podaç najwi´kszà wartoÊç poziomu dêwi´ku A;

21) minimalnà i maksymalnà wartoÊç napi´cia zasilajàcego, przy której miernik spe∏nia wymagania

metrologiczne dla danej klasy dok∏adnoÊci;

22) okreÊlenie typu

a) baterii zasilajàcych oraz nominalny czas pracy

miernika w warunkach Êrodowiskowych odniesienia po zainstalowaniu w pe∏ni na∏adowanych

baterii — w przypadku miernika o zasilaniu bateryjnym,

b) zasilacza zewn´trznego oraz opis po∏àczenia

i wspó∏pracy miernika z tym zasilaczem —

w przypadku miernika o zasilaniu bateryjnym

mogàcego wykonywaç pomiar przez czas d∏u˝szy ni˝ nominalny czas pracy miernika z na∏adowanymi w pe∏ni bateriami;

23) nominalne napi´cie i cz´stotliwoÊç sieci zasilajàcej

oraz dopuszczalne odchylenia od tych wartoÊci —

w przypadku miernika o zasilaniu sieciowym;

d) wp∏yw czynników zewn´trznych, takich jak ciÊnienie atmosferyczne, temperatura, wilgotnoÊç, pola magnetyczne, elektromagnetyczne

i elektrostatyczne, na wynik pomiaru,

e) konfiguracj´ oraz tryb pracy miernika, przy których przyrzàd ten emituje pola elektromagnetyczne o najwi´kszym poziomie,

f) konfiguracj´, orientacj´ przestrzennà oraz tryb

pracy miernika, przy których przyrzàd ten wykazuje najwi´kszà wra˝liwoÊç na zewn´trzne pola

magnetyczne i elektromagnetyczne, przy czym

orientacja przestrzenna miernika powinna byç

okreÊlona wzgl´dem kierunku tych pól;

28) dane umo˝liwiajàce jednoznacznà identyfikacj´

oprogramowania miernika oraz informacje o sposobie jego instalowania i u˝ytkowania.

4. Instrukcja obs∏ugi audiometru tonowego powinna zawieraç w szczególnoÊci

1) szczegó∏owy opis obs∏ugi audiometru;

2) klas´ audiometru;

3) dopuszczalne zmiany napi´cia zasilania i warunków Êrodowiskowych;

4) opis prawid∏owego instalowania audiometru do

normalnego u˝ytkowania w celu zminimalizowania wp∏ywu dêwi´ków niepo˝àdanych;

5) dane identyfikacyjne przetworników i ich równowa˝ne normalne poziomy progowe;

6) êród∏o pochodzenia normalnych poziomów progowych oraz rodzaj symulatora ucha stosowanego

do wzorcowania audiometru;

7) okreÊlenie si∏y docisku pa∏àków przetworników;

8) informacj´, czy wzorcowanie s∏uchawki kostnej odnosi si´ do jej umieszczenia na wyrostku sutkowym,

czy na czole;

9) charakterystyki cz´stotliwoÊciowe i efekt maskowania zastosowanych dêwi´ków maskujàcych

oraz rzeczywistà szerokoÊç pasma maskujàcego

szumu wàskopasmowego;

10) informacj´ o czasie wygrzewania wst´pnego;

11) wartoÊci czu∏oÊci i impedancji nominalnych

wszystkich wejÊç, wartoÊci napi´cia oraz impedancji nominalnych wszystkich wyjÊç, okreÊlenie

przeznaczenia poszczególnych styków we wszystkich z∏àczach zewn´trznych;

Poz. 730

tromagnetycznych, pochodzàcych z urzàdzeƒ medycznych o du˝ej mocy.

5. Instrukcja obs∏ugi miernika drgaƒ mechanicznych oddzia∏ujàcych na cz∏owieka powinna zawieraç

w szczególnoÊci

1) szczegó∏owy opis obs∏ugi miernika;

2) informacje o

a) rodzaju przetwornika drgaƒ,

b) rodzajach charakterystyk cz´stotliwoÊciowych,

c) wielkoÊciach mierzonych,

d) mo˝liwym czasie pomiaru oraz sposobie uÊredniania,

e) zakresach pomiarowych dla wszystkich wielkoÊci mierzonych,

f) zakresie odniesienia miernika,

12) sposób dzia∏ania i pr´dkoÊç zmiany poziomu ciÊnienia akustycznego w automatycznych audiometrach rejestrujàcych;

g) warunkach zasilania,

13) pr´dkoÊç zmiany cz´stotliwoÊci w audiometrach

o cz´stotliwoÊci zmienianej w sposób ciàg∏y;

i) wp∏ywie warunków Êrodowiskowych na charakterystyki metrologiczne.

14) je˝eli stosowane sà sygna∏y modulowane cz´stotliwoÊciowo, to powinny byç okreÊlone

6. Instrukcja obs∏ugi g´stoÊciomierzy zbo˝owych

1 L i 1/4 L powinna zawieraç w szczególnoÊci

h) czasie nagrzewania miernika,

a) cz´stotliwoÊç sygna∏u modulujàcego,

1) szczegó∏owy opis obs∏ugi;

b) rodzaj sygna∏u modulujàcego, to jest fala sinusoidalna lub trójkàtna,

2) tabele redukcyjne dla g´stoÊciomierzy zbo˝owych

1 L i 1/4 L dla czterech rodzajów zbó˝: pszenicy, ˝yta, j´czmienia i owsa.

c) wskaênik modulacji wyra˝ony w procentach

cz´stotliwoÊci pomiarowej,

d) dopuszczalne zakresy zmian parametrów, o których mowa w lit. a)—c);

15) charakterystyki t∏umienia dêwi´ku przez s∏uchawki;

16) wartoÊci maksymalne poziomu s∏yszenia dla ka˝dej cz´stotliwoÊci, z uwzgl´dnieniem ograniczeƒ

ich stosowania ze wzgl´du na zniekszta∏cenia nieliniowe;

17) efekt promieniowania dêwi´ków powietrznych

przez s∏uchawk´ kostnà i sposób uzyskiwania prawid∏owych wyników badaƒ przewodnictwa kostnego;

18) informacj´ o d∏ugoÊci przedzia∏u czasowego przeznaczonego na odpowiedê pacjenta w przypadku

audiometrów sterowanych komputerowo;

7. Instrukcja obs∏ugi analizatora spalin samochodowych powinna zawieraç w szczególnoÊci

1) opis budowy i dzia∏ania analizatora;

2) opis procedury regulacji i prac konserwacyjnych

oraz informacj´ na temat odst´pów czasu, w których nale˝y te czynnoÊci wykonywaç;

3) opis procedury sprawdzania szczelnoÊci;

4) opis procedury sprawdzania pozosta∏oÊci w´glowodorów i wyjaÊnienie, ˝e powinna byç ona wykonywana przed ka˝dym pomiarem;

5) minimalnà i maksymalnà temperatur´ przechowywania analizatora;

6) wskazanie warunków normalnego u˝ytkowania;

19) dla audiometrów zasilanych bateryjnie: typ baterii,

sposób sprawdzania i wymiany baterii, przewidywany czas u˝ytkowania baterii;

7) wymagania, które powinien spe∏niaç przenoÊny

generator pràdu w przypadku, gdy analizator jest

zasilany z takiego generatora;

20) procedury kalibracji i konserwacji oraz ich harmonogram;

8) wzór na obliczanie wspó∏czynnika λ okreÊlajàcego

stosunek powietrza do paliwa, w przypadku analizatora majàcego mo˝liwoÊç obliczania tego

wspó∏czynnika;

21) ostrze˝enie przed promieniowaniem elektromagnetycznym w zakresie przewidywanego wp∏ywu

na dzia∏anie audiometru promieniowania pól elek-

9) opis sposobu wymiany celi tlenowej.

Za∏àcznik nr 3

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ LICZNIKA ENERGII ELEKTRYCZNEJ CZYNNEJ PRÑDU PRZEMIENNEGO,

INDUKCYJNEGO, DO PRZY¸ÑCZENIA BEZPOÂREDNIEGO

1. Do wniosku o zatwierdzenie typu licznika energii elektrycznej czynnej pràdu przemiennego, zwanego dalej „licznikiem”, powinny byç do∏àczone

1) trzy egzemplarze licznika reprezentujàce typ, który

ma zostaç zatwierdzony;

2) dodatkowe liczniki, w liczbie okreÊlonej przez Prezesa, je˝eli badanie odnosi si´ do jednej albo wielu odmian tego licznika, które mogà byç uwa˝ane

jako nale˝àce do tego samego typu, w szczególnoÊci, je˝eli majà one inny uk∏ad zacisków.

2. Zakres badaƒ typu licznika obejmuje badania

1) materia∏u, z którego jest wykonana skrzynka zaciskowa, przeprowadzane w temperaturze 135 °C;

2) wytrzyma∏oÊci izolacji;

3) dok∏adnoÊci licznika;

4) wp∏ywu samonagrzewania na b∏àd wskazania licznika, wykonywane przez zasilanie licznika pràdem

maksymalnym co najmniej przez jednà godzin´,

do momentu gdy zmiana b∏´dów w czasie 20 minut b´dzie nie wi´ksza ni˝ 0,2 %;

5) oddzia∏ywania wielkoÊci wp∏ywajàcych na b∏àd

wskazania licznika;

6) wyznaczania b∏´dów podstawowych wskazania

licznika;

7) biegu ja∏owego, wykonywane przy 80 %, 100 %

i 110 % napi´cia znamionowego, przy otwartych torach pràdowych licznika i w warunkach odniesienia;

8) przek∏adni licznika, przy którym b∏àd odczytu nie

powinien przekroczyç ±0,2 %.

3. Badanie wytrzyma∏oÊci izolacji elektrycznej

przeprowadza si´ w taki sposób, aby kurz lub nadmierna wilgotnoÊç nie mog∏y pogarszaç jakoÊci izolacji przy nast´pujàcych warunkach

1) temperatura otoczenia od 15 °C do 25 °C,

2) wilgotnoÊç wzgl´dna od 45 % do 75 %,

3) ciÊnienie powietrza od 86 kPa do 106 kPa (860 mbar

— 1 060 mbar)

— przy czym izolacja elektryczna torów napi´ciowych i izolacja mi´dzy torami poddana nara˝eniu napi´ciem udarowym powinna zachowaç jakoÊç niezale˝nie dla ka˝dego obwodu (albo grupy takich obwodów), które w czasie normalnej pracy licznika sà wzajemnie izolowane od innych obwodów licznika.

4. Badania wytrzyma∏oÊci izolacji obejmujà

1) badania napi´ciem udarowym

a) izolacji torów napi´ciowych i izolacji mi´dzy torami,

b) izolacji obwodów elektrycznych wzgl´dem ziemi;

2) badania napi´ciem przemiennym

a) bez os∏on licznika i zacisków,

b) bez os∏ony zacisków,

c) z os∏onami licznika i zacisków.

5. Badania napi´ciem udarowym majà na celu

stwierdzenie, czy licznik wytrzymuje bez uszkodzenia

przepi´cia o krótkim czasie trwania, ale o du˝ej wartoÊci.

6. Badania napi´ciem udarowym powinny byç

przeprowadzane

1) niezale˝nie dla ka˝dego obwodu albo grupy obwodów, które w normalnej pracy sà wzajemnie izolowane od innych obwodów licznika, przy czym zaciski obwodów, do których nie jest przyk∏adane

napi´cie udarowe, nale˝y po∏àczyç z ziemià;

2) dla ca∏ego zespo∏u, je˝eli podczas normalnej pracy

tory pràdowy i napi´ciowy elementu nap´dowego

licznika sà ze sobà po∏àczone.

7. Przy badaniu, o którym mowa w ust. 4 pkt 1 lit. a

1) je˝eli tory napi´ciowe licznika majà punkt wspólny, nale˝y go po∏àczyç z ziemià i napi´cie udarowe

przy∏o˝yç kolejno mi´dzy ka˝de z wolnych przy∏àczeƒ albo mi´dzy torem pràdowym z nim po∏àczonym a ziemià;

2) obwody dodatkowe, przewidziane do bezpoÊredniego przy∏àczenia do sieci, majàce napi´cie znamionowe wi´ksze ni˝ 40 V powinny byç poddawane badaniu napi´ciem udarowym na tych samych

warunkach, co tory napi´ciowe; inne obwody dodatkowe powinny byç wy∏àczone z tej próby.

8. Przy badaniu, o którym mowa w ust. 4 pkt 1 lit. b

1) wszystkie zaciski obwodów licznika, z wyjàtkiem

tych, których napi´cie znamionowe nie jest wi´ksze od 40 V, powinny byç po∏àczone ze sobà;

2) obwody dodatkowe, których napi´cie znamionowe nie jest wi´ksze od 40 V, powinny byç po∏àczone z ziemià;

3) napi´cie udarowe nale˝y przy∏o˝yç kolejno mi´dzy

zwarte ze sobà obwody licznika a ziemi´.

9. Przy badaniach napi´ciem przemiennym napi´cie probiercze

1) powinno byç sinusoidalne o cz´stotliwoÊci 50 Hz,

2) przyk∏ada si´ do licznika na okres 60 sekund

— przy czym moc êród∏a napi´cia nie mo˝e byç

mniejsza ni˝ 500 VA.

10. Przy badaniach napi´ciem przemiennym wartoÊç skuteczna napi´cia probierczego oraz sposób

przy∏o˝enia tego napi´cia sà nast´pujàce

1) podczas badaƒ przeprowadzanych bez os∏on licznika i zacisków

a) 2 kV, przy∏o˝one mi´dzy ramà a ka˝dym, z nale˝àcych do elementu nap´dowego, zespo∏em cewek pràdowych i napi´ciowych, które w stanie

normalnej pracy sà ze sobà po∏àczone elektrycznie, ale sà rozdzielone i izolowane w stosunku do innych obwodów,

b) 2 kV, przy∏o˝one mi´dzy ramà a ka˝dym obwodem dodatkowym albo ka˝dym zespo∏em obwodów dodatkowych majàcych punkt wspólny,

których napi´cie znamionowe jest wi´ksze ni˝

40 V,

c) 500 V przy∏o˝one mi´dzy ramà a ka˝dym obwodem dodatkowym, którego napi´cie znamionowe jest nie wi´ksze od 40 V;

2) podczas badaƒ przeprowadzanych bez os∏ony zacisków — 600 V lub dwukrotna wartoÊç napi´cia,

które w normalnych warunkach jest pod∏àczone

do torów napi´ciowych, gdy to napi´cie jest wy˝sze ni˝ 300 V, przy∏o˝one mi´dzy torem pràdowym

a torem napi´ciowym ka˝dego organu nap´dowego, które w stanie normalnej pracy sà ze sobà po∏àczone, ale przy tym badaniu powinny zostaç

chwilowo roz∏àczone;

3) podczas badaƒ przeprowadzanych z os∏onami licznika i zacisków — 2 kV, mi´dzy wszystkimi wzajemnie ze sobà po∏àczonymi torami pràdowymi

i napi´ciowymi oraz obwodami dodatkowymi na

napi´cie znamionowe wy˝sze ni˝ 40 V a ziemià

licznika.

11. Podczas badania dok∏adnoÊci licznika

1) przed ka˝dym pomiarem napi´cie powinno byç

pod∏àczone na okres co najmniej 1 godziny, przy

czym pràdy obcià˝enia powinny byç nastawiane

jako stopniowo rosnàce lub malejàce i pod∏àczone

tak d∏ugo, a˝ ustali si´ pr´dkoÊç obrotowa wirnika;

2) dla liczników trójfazowych kolejnoÊç faz powinna

odpowiadaç kolejnoÊci faz, podanej na schemacie

po∏àczeƒ;

3) napi´cia i pràdy powinny byç symetryczne.

12. Wyznaczanie b∏´dów podstawowych wskazaƒ

liczników przeprowadza si´ w punktach obcià˝enia

okreÊlonych w wymaganiach metrologicznych.

13. Wyznaczanie b∏´du podstawowego wskazaƒ

liczników z obcià˝eniem jednostronnym powinno byç

przeprowadzone kolejno we wszystkich fazach.

14. Badania nagrzewania cz´Êci licznika przeprowadza si´ przy obcià˝eniu ka˝dego toru pràdowego

pràdem granicznym i zasileniu ka˝dego toru napi´ciowego napi´ciem 1,2 razy wi´kszym od napi´cia znamionowego ka˝dego toru napi´ciowego oraz obwodów dodatkowych, przy czym osiàgni´ty przyrost temperatury (∆t) przy temperaturze otoczenia nie wi´kszej

ni˝ 40 °C nie mo˝e przekraczaç

1) 60 °C dla uzwojenia licznika;

Poz. 730

2) 25 °C dla zewn´trznej powierzchni obudowy licznika.

15. Badanie, o którym mowa w ust. 14, powinno

trwaç 2 godziny bez nara˝ania licznika na ruch powietrza i bezpoÊrednie dzia∏anie s∏oƒca.

16. Sprawdzenie licznika przy legalizacji pierwotnej

i jednostkowej obejmuje

1) badania odbiorcze

a) badanie wytrzyma∏oÊci elektrycznej izolacji polegajàce na przy∏o˝eniu napi´cia zmiennego

o cz´stotliwoÊci 50 Hz i o wartoÊci skutecznej

2 kV w czasie 60 s mi´dzy wszystkie, wzajemnie

ze sobà po∏àczone zaciski i powierzchni´ metalowà, na której po∏o˝ony jest licznik, przy czym

obwody dodatkowe, których napi´cie znamionowe jest ni˝sze lub równe 40 V, nale˝y po∏àczyç z tà powierzchnià,

b) ogl´dziny majàce na celu ocen´

— stanu obudowy licznika i listwy zaciskowej,

— prawid∏owego po∏o˝enia urzàdzenia wskazujàcego,

— istnienia wszystkich cz´Êci sk∏adowych licznika,

c) badanie biegu ja∏owego przez obcià˝enie licznika pràdem 0,001 Ib przy napi´ciu znamionowym

oraz wspó∏czynniku mocy równym 1,

d) badanie rozruchu przy zasilaniu licznika napi´ciem znamionowym, pràdem równym 0,006 Ib

i wspó∏czynnikiem mocy równym 1 albo przy

rozwartych torach pràdowych i dowolnym napi´ciu z przedzia∏u od 80 % do 110 % nap´cia

znamionowego,

e) badania dok∏adnoÊci,

f) sprawdzenie przek∏adni licznika;

2) sprawdzenie zgodnoÊci z zatwierdzonym typem.

17. Badania odbiorcze

1) przeprowadza si´ przy zamkni´tej os∏onie licznika;

2) badania, o których mowa w ust. 16 pkt 1 lit. b—f,

mogà byç przeprowadzane przy otwartej os∏onie,

je˝eli

a) jest to niezb´dne dla sprawdzenia w∏aÊciwoÊci

mechanicznych,

b) przeprowadza si´ badanie liczyd∏a.

18. Dla liczników trójfazowych badania biegu ja∏owego i rozruchu powinny byç wykonane przy obcià˝eniu wszystkich faz.

19. W licznikach indukcyjnych z urzàdzeniem wielotaryfowym badanie dok∏adnoÊci przy pràdzie o wartoÊci 0,05Ib nale˝y powtórzyç dla ka˝dej taryfy.

20. Podczas badania dok∏adnoÊci licznika wyznaczane b∏´dy wskazaƒ nie mogà mieç takiego samego

znaku.

Za∏àcznik nr 4

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ GAZOMIERZY TURBINOWYCH O MAKSYMALNYM STRUMIENIU OBJ¢TOÂCI

NIE WI¢KSZYM NI˚ 6 500 M3/H, ROTOROWYCH I MIECHOWYCH

1. Do wniosku o zatwierdzenie typu gazomierzy

turbinowych o maksymalnym strumieniu obj´toÊci

nie wi´kszym ni˝ 6 500 m3/h, rotorowych i miechowych, zwanych dalej „gazomierzami”, powinny byç

do∏àczone

1) gazomierz reprezentujàcy typ gazomierzy, zwany

dalej „wzorem typu”;

2) od dwóch do szeÊciu dodatkowych gazomierzy

wyprodukowanych zgodnie ze wzorem typu;

2) innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona

równowa˝noÊç wyników.

7. WartoÊci b∏´dów gazomierzy rotorowych i turbinowych o zakresowoÊciach od 1 : 5 do 1 : 30, podczas

badania typu, powinny byç wyznaczone dla

1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie

wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci

a) Qmin,

3) je˝eli wniosek o zatwierdzenie typu dotyczy gazomierzy o ró˝nych wielkoÊciach G, liczba gazomierzy

poddanych badaniu typu powinna obejmowaç kilka ich wielkoÊci w liczbie okreÊlonej przez Prezesa.

b) 0,05 Qmax (w przypadku, gdy wartoÊç ta jest

wi´ksza ni˝ Qmin),

2. Badania typu wszystkich dostarczonych gazomierzy w szczególnoÊci obejmujà

d) 0,25 Qmax,

1) wyznaczenie wartoÊci b∏´dów gazomierzy przed

badaniem trwa∏oÊci;

2) przeprowadzenie badania trwa∏oÊci;

3) wyznaczenie wartoÊci b∏´dów gazomierzy po badaniu trwa∏oÊci przy zastosowaniu tego samego

wzorca miary, który by∏ stosowany przy wyznaczeniu wartoÊci b∏´dów gazomierzy przed badaniem

trwa∏oÊci.

3. Charakterystyki metrologiczne gazomierzy wyznacza si´ dla powietrza o g´stoÊci 1,2 kg/m3, a ka˝dy

wynik pomiaru powinien byç rozpatrywany osobno;

w normalnych warunkach atmosferycznych powietrze

znajdujàce si´ w pomieszczeniu przyjmuje si´ jako powietrze o g´stoÊci 1,2 kg/m3.

c) 0,10 Qmax (w przypadku, gdy wartoÊç ta jest

wi´ksza ni˝ Qmin),

e) 0,40 Qmax,

f) 0,70 Qmax,

g) Qmax lub

2) innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona

równowa˝noÊç wyników.

8. WartoÊci b∏´dów gazomierzy rotorowych i turbinowych o zakresowoÊciach od 1 : 50 do 1 : 250, podczas badania typu, powinny byç wyznaczone dla

1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie

wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci

a) Qmin,

b) 0,05 Qmax,

4. Podczas badania typu gazomierze powinny byç

zainstalowane zgodnie z opisem producenta.

c) 0,15 Qmax,

5. Urzàdzenia dodatkowe, w które wyposa˝ony

jest gazomierz, traktuje si´ jako integralnà cz´Êç gazomierza i powinny byç pod∏àczone do niego podczas

wykonywania badania typu poprawnie i zgodnie z dokumentacjà producenta.

e) 0,40 Qmax,

6. WartoÊci b∏´dów gazomierzy miechowych podczas badania typu powinny byç wyznaczone dla

1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie

wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci

a) Qmin,

b) 3 Qmin,

c) 0,1 Qmax,

d) 0,2 Qmax,

e) 0,4 Qmax,

f) 0,7 Qmax,

g) Qmax lub

d) 0,25 Qmax,

f) 0,70 Qmax,

g) Qmax lub

2) innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona

równowa˝noÊç wyników.

9. Podczas badania typu gazomierzy miechowych,

których obj´toÊç cykliczna jest równa lub wi´ksza od

wartoÊci granicznej nominalnej obj´toÊci cyklicznej,

okreÊlonej w wymaganiach metrologicznych, bada

si´, czy sà one przystosowane do ciàg∏ej pracy przy

maksymalnym strumieniu obj´toÊci Qmax w czasie

1 000 godzin.

10. Podczas badania typu gazomierzy miechowych,

których obj´toÊç cykliczna jest mniejsza od wartoÊci

granicznej nominalnej obj´toÊci cyklicznej, okreÊlonej

w wymaganiach metrologicznych, bada si´, czy sà one

przystosowane do ciàg∏ej pracy przy maksymalnym

strumieniu obj´toÊci Qmax w czasie 2000 godzin.

krotnej wartoÊci maksymalnego dopuszczalnego momentu obrotowego na to po∏àczenie,

11. Podczas badania typu gazomierzy rotorowych

i turbinowych bada si´, czy sà one przystosowane do

ciàg∏ej pracy przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci

Qmax w czasie 1 000 godzin.

b) zmiana wskazaƒ gazomierza miechowego przy

jego minimalnym strumieniu obj´toÊci Qmin na

skutek przy∏o˝enia maksymalnego momentu

obrotowego do wa∏ka nap´dowego,

12. Badanie trwa∏oÊci jest przeprowadzane

1) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 1 do

G 10, powietrzem przy maksymalnym strumieniu

obj´toÊci gazomierza miechowego; w przypadku

gazomierzy miechowych, dla których na gazomierzu jest oznaczony rodzaj mierzonego gazu, badanie to mo˝e byç przeprowadzone ca∏kowicie lub

cz´Êciowo tym gazem;

2) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 16

do G 650, powietrzem lub gazem przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci gazomierza miechowego, o ile jest to mo˝liwe.

13. Czas badania trwa∏oÊci gazomierzy miechowych,

których obj´toÊç cykliczna jest mniejsza od wartoÊci granicznej nominalnej obj´toÊci cyklicznej, okreÊlonej w wymaganiach metrologicznych, powinien wynosiç

c) zmiana straty ciÊnienia dla strumienia obj´toÊci

zawartego pomi´dzy Qmin i 2 Qmin po pod∏àczeniu urzàdzeƒ dodatkowych;

2) gdy badanie typu dotyczy gazomierzy miechowych o ró˝nych wielkoÊciach G, badanie momentu obrotowego przeprowadza si´ tylko dla gazomierzy miechowych o najmniejszej wielkoÊci, pod

warunkiem, ˝e taki sam moment obrotowy wyst´puje dla wi´kszych wielkoÊci gazomierzy oraz, ˝e

ich wa∏ek nap´dowy posiada takà samà lub wi´kszà sta∏à.

16. W przypadku mechanicznego urzàdzenia kontrolnego gazomierzy miechowych podczas badania typu nale˝y przeprowadziç dla wartoÊci strumienia obj´toÊci równej 0,1 Qmax co najmniej trzydzieÊci nast´pujàcych po sobie pomiarów obj´toÊci powietrza o nast´pujàcych wartoÊciach

1) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 1 do

G 10—2 000 godzin; badanie trwa∏oÊci mo˝e byç

przerywane, ale powinno zakoƒczyç si´ w ciàgu

120 dni;

1) 20 V — dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od

G 1 do G 4;

2) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 16

do G 650 ka˝dy gazomierz miechowy powinien

zmierzyç obj´toÊç powietrza lub gazu odpowiadajàcà 2 000 godzin pracy przy jego maksymalnym

strumieniu obj´toÊci, badanie trwa∏oÊci powinno

zakoƒczyç si´ w ciàgu 6 miesi´cy.

3) 5 V — dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od

G 100 do G 650.

14. Czas badania trwa∏oÊci gazomierzy miechowych, których obj´toÊç cykliczna jest równa lub wi´ksza od wartoÊci granicznej nominalnej obj´toÊci cyklicznej okreÊlonej w wymaganiach metrologicznych,

powinien wynosiç

1) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 1 do

G 10 — 1 000 godzin; badanie trwa∏oÊci mo˝e byç

przerywane, ale powinno zakoƒczyç si´ w ciàgu

60 dni;

2) dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od G 16

do G 650 ka˝dy gazomierz miechowy powinien

zmierzyç obj´toÊç powietrza lub gazu odpowiadajàcà 1 000 godzin pracy przy jego maksymalnym

strumieniu obj´toÊci, badanie trwa∏oÊci powinno

zakoƒczyç si´ w ciàgu 6 miesi´cy.

2) 10 V — dla gazomierzy miechowych o wielkoÊci od

G 6 do G 65;

17. WartoÊci obj´toÊci powietrza, o których mowa

w ust. 16, mogà byç zastàpione przez obj´toÊç, która

w przybli˝eniu odpowiada ca∏kowitej liczbie obrotów

mechanicznego urzàdzenia kontrolnego.

18. Gazomierze rotorowe i turbinowe powinny byç

poddane badaniu trwa∏oÊci powietrzem lub gazem, przy

czym badanie trwa∏oÊci powinno byç przeprowadzone,

o ile to jest mo˝liwe, przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci gazomierzy rotorowych i turbinowych.

19. Czas badania trwa∏oÊci powinien byç taki, aby

ka˝dy gazomierz rotorowy i turbinowy odmierzy∏ obj´toÊç powietrza lub gazu odpowiadajàcà 1 000 godzinom pracy gazomierza rotorowego i turbinowego przy

maksymalnym strumieniu obj´toÊci, przy czym ca∏kowity czas badania nie mo˝e przekroczyç 6 miesi´cy.

15. W przypadku gazomierzy miechowych, posiadajàcych jeden lub wi´cej wa∏ków nap´dowych

20. W przypadku gazomierzy rotorowych i turbinowych posiadajàcych jeden lub wi´cej wa∏ków nap´dowych dla co najmniej trzech gazomierzy o ka˝dej wielkoÊci, dla wyjÊciowego wa∏ka nap´dowego dajàcego

najmniej korzystne wyniki, powinna byç sprawdzona

1) dla co najmniej trzech gazomierzy miechowych

o ka˝dej wielkoÊci, podczas badaƒ typu dla wyjÊciowego wa∏ka nap´dowego dajàcego najmniej

korzystne wyniki, powinna byç sprawdzona

1) trwa∏oÊç po∏àczenia pomi´dzy liczyd∏em i przek∏adnià poÊredniczàcà poprzez poddanie ich dzia∏aniu trzykrotnej wartoÊci maksymalnego dopuszczalnego momentu obrotowego na to po∏àczenie;

a) trwa∏oÊç po∏àczenia pomi´dzy liczyd∏em i przek∏adnià poÊredniczàcà na skutek dzia∏ania trzy-

2) zmiana wskazaƒ gazomierza rotorowego i turbinowego przy jego minimalnym strumieniu obj´to-

Êci Qmin poprzez przy∏o˝enie maksymalnego momentu obrotowego do wa∏ka nap´dowego.

21. W przypadku gazomierzy rotorowych i turbinowych posiadajàcych jeden lub wi´cej wa∏ków nap´dowych

1) o ró˝nych wielkoÊciach badanego typu, badanie

momentu obrotowego przeprowadza si´ tylko dla

gazomierzy o najmniejszej wielkoÊci, pod warunkiem, ˝e taki sam moment obrotowy jest okreÊlony dla wi´kszych wielkoÊci gazomierzy rotorowych i turbinowych oraz, ˝e ich wa∏ek nap´dowy

posiada takà samà lub wi´kszà sta∏à;

2) z kilkoma wartoÊciami strumienia obj´toÊci Qmin,

badania, o których mowa w ust. 20, przeprowadza

si´ tylko dla najmniejszej wartoÊci strumienia obj´toÊci Qmin.

22. Gazomierze powinny byç przedstawione do legalizacji w stanie przygotowanym do u˝ytkowania.

23. Podczas legalizacji gazomierze powinny byç

zainstalowane zgodnie z opisem producenta.

24. Urzàdzenia dodatkowe, w które wyposa˝ony

jest gazomierz, traktuje si´ jako integralnà jego cz´Êç

i powinny byç do niego pod∏àczone podczas wykonywania czynnoÊci zwiàzanych z legalizacjà.

25. WartoÊci b∏´dów gazomierzy miechowych

podczas legalizacji powinny byç wyznaczone dla

1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie

wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci

a) Qmin,

b) 0,2 Qmax,

c) Qmax lub

2) innych wartoÊci strumieni objetoÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona

równowa˝noÊç wyników.

26. WartoÊci b∏´dów gazomierzy rotorowych i turbinowych o zakresowoÊciach od 1 : 5 do 1 : 30 podczas

legalizacji powinny byç wyznaczone dla

Poz. 730

1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie

wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci

a) Qmin,

b) 0,05 Qmax (w przypadku, gdy wartoÊç ta jest

wi´ksza ni˝ Qmin),

c) 0,10 Qmax (w przypadku, gdy wartoÊç ta jest

wi´ksza ni˝ Qmin),

d) 0,25 Qmax,

e) 0,40 Qmax,

f) 0,70 Qmax,

g) Qmax lub

2) innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona

równowa˝noÊç wyników.

27. WartoÊci b∏´dów gazomierzy rotorowych i turbinowych o zakresowoÊciach od 1 : 50 do 1 : 250 podczas legalizacji powinny byç wyznaczone dla

1) wartoÊci strumieni obj´toÊci ró˝niàcych si´ nie

wi´cej ni˝ o 5 % od nast´pujàcych wartoÊci

a) Qmin,

b) 0,05 Qmax,

c) 0,15 Qmax,

d) 0,25 Qmax,

e) 0,40 Qmax,

f) 0,70 Qmax,

g) Qmax lub

2) innych wartoÊci strumieni obj´toÊci ni˝ wymienione w pkt 1 pod warunkiem, ˝e b´dzie zapewniona

równowa˝noÊç wyników.

28. Dla gazomierzy miechowych podczas legalizacji wyznacza si´ wartoÊç Êredniej straty ciÊnienia dla

strumienia obj´toÊci Qmax.

29. Dla gazomierzy miechowych, których wartoÊç

dopuszczalnego ciÊnienia roboczego nie przekracza

0,1 MPa, podczas legalizacji wyznacza si´ wartoÊç

straty ciÊnienia dla strumienia obj´toÊci zawartego

pomi´dzy Qmin i 2 Qmin.

Za∏àcznik nr 5

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ PRZELICZNIKÓW DO GAZOMIERZY

1. Zakres badaƒ typu przeliczników do gazomierzy,

zwanych dalej „przelicznikami”, obejmuje w szczególnoÊci

1) temperatury maksymalnej i minimalnej dla odpowiedniej klasy przelicznika, o której mowa w wymaganiach metrologicznych;

1) prób´ Êrodowiskowà;

2) wilgotnego goràca cyklicznego, kondensacji pary

wodnej na obudowie podczas cyklicznych zmian

temperatury mi´dzy 20 °C i maksymalnà temperaturà dla klasy przelicznika, przy wilgotnoÊci

wzgl´dnej nie wi´kszej ni˝ 95 % i nie mniejszej ni˝

93 %, w czasie po 12 h dla wzrostu i spadku temperatury (2 cykle);

2) badanie odpornoÊci na nara˝enia.

2. Podczas próby Êrodowiskowej wyznacza si´

wartoÊci b∏´dów przelicznika pod wp∏ywem dzia∏ania

nast´pujàcych czynników

3) zmian parametrów zasilania elektrycznego

a) dla zasilania napi´ciem przemiennym o wartoÊci

— +0,15 i –0,15 napi´cia nominalnego Un dla

cz´stotliwoÊci nominalnej fn,

— +0,02 i –0,02 cz´stotliwoÊci nominalnej fn dla

napi´cia nominalnego Un,

b) dla zasilania bateryjnego od wartoÊci minimalnej do maksymalnej napi´cia zasilania okreÊlonego przez producenta.

3. Podczas badania odpornoÊci na nara˝enia wyznacza si´ wartoÊci b∏´dów przelicznika pod wp∏ywem

dzia∏ania nast´pujàcych czynników

1) zapadów napi´cia zasilania, w odst´pach co najmniej 10 s (dla przeliczników zasilanych sieciowo),

o poziomie

Poz. 730

b) 8 kV przez po∏àczenie na powierzchni obudowy

i obudowach portów;

4) pola elektromagnetycznego o

a) cz´stotliwoÊci (0,1÷500) MHz),

b) nat´˝eniu 10 V/m,

c) modulacji 50 % AM;

5) dla przeliczników z wbudowanym przetwornikiem

ciÊnienia poddania przetwornika ciÊnienia dzia∏aniu ciÊnienia przekraczajàcego o 25 % wartoÊç

pmax przez 30 minut (po 30-minutowym pozostawieniu od∏àczonego przetwornika pod dzia∏aniem

ciÊnienia atmosferycznego);

6) wibracji nieregularnych o

a) cz´stotliwoÊciach (10÷150) Hz,

b) ca∏kowitym przyspieszeniu skutecznym 7 m/s2,

a) 100 % podczas 5 pó∏okresów,

c) poziomie ASD (widmowej g´stoÊci przyspieszenia) (10÷20) Hz, 1 m2/s3,

b) 50 % podczas 10 pó∏okresów;

d) poziomie ASD (20÷150) Hz, –3 dB na oktaw´,

2) elektrycznych stanów przejÊciowych o

a) czasie narastania impulsu 5 ns,

b) czasie trwania impulsu 50 ns,

c) czasie trwania serii impulsów 15 ms,

d) okresie powtórzeƒ serii impulsów 300 ms,

e) amplitudzie impulsu 0,5 kV na z∏àcza sygna∏owe

lub komunikacyjne,

f) amplitudzie impulsu 1 kV na z∏àcza zasilania;

3) dziesi´ciu pojedynczych wy∏adowaƒ elektrostatycznych o napi´ciu

a) 15 kV przez powietrze,

e) co najmniej dwuminutowym czasie dzia∏ania na

ka˝dà z trzech osi wspó∏rz´dnych z dwuminutowà przerwà pomi´dzy dzia∏aniem na ka˝dà z osi

wspó∏rz´dnych;

7) pojedynczych udarów mechanicznych, jeden upadek z wysokoÊci 50 mm na ka˝dà dolnà kraw´dê

przelicznika;

8) próby trwa∏oÊciowej trwajàcej 4 tygodnie sk∏adajàcej si´ 2 cykli polegajàcych na wystawieniu przelicznika na dzia∏anie maksymalnej temperatury dla

klasy przelicznika przez 1 tydzieƒ, nast´pnie na

dzia∏anie temperatury minimalnej równie˝ przez

1 tydzieƒ.

Za∏àcznik nr 6

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ WODOMIERZY

1. Wodomierze dzia∏ajàce na zasadach mechanicznych przeznaczone do wody zimnej i ciep∏ej

1) do wniosku o zatwierdzenie typu powinna byç do∏àczona nast´pujàca liczba egzemplarzy wodomierzy

a) do wody zimnej

Qn (m3/h)

do 5 w∏àcznie

powy˝ej 5 do 50 w∏àcznie

powy˝ej 50 do 1 000 w∏àcznie

powy˝ej 1 000

Liczba wodomierzy

10

6

2

1

b) do wody ciep∏ej

Qn (m3/h)

Qn < 1,5

1,5 ≤ Qn< 15

Qn ≥ 15

gdzie Qn — nominalny strumieƒ obj´toÊci;

Liczba wodomierzy

3) badania typu wodomierza powinny obejmowaç

2) podczas badaƒ typu i przy legalizacji powinny byç

spe∏nione nast´pujàce warunki

a) badania ciÊnieniowe polegajàce na sprawdzeniu wytrzyma∏oÊci na ciÊnienie,

a) ciÊnienie wody wyp∏ywajàcej z wodomierza powinno byç wystarczajàce, aby nie wystàpi∏o zjawisko kawitacji,

b) wyznaczenie krzywych b∏´dów wodomierza

w funkcji strumienia obj´toÊci, przy uwzgl´dnieniu wp∏ywu ciÊnienia oraz warunków instalacyjnych podanych przez producenta (proste

odcinki rur po stronie dop∏ywowej i odp∏ywowej, zw´˝enia, zawory),

b) maksymalna niepewnoÊç pomiaru obj´toÊci

wody nie powinna przekraczaç

— ±0,2 % wartoÊci mierzonej — dla wodomierzy do wody zimnej,

c) badanie strat ciÊnienia,

— ±0,3 % wartoÊci mierzonej — dla wodomierzy do wody ciep∏ej,

d) próby trwa∏oÊci wodomierza poddanego eksploatacji przyspieszonej,

c) maksymalna niepewnoÊç odczytu obj´toÊci wody przep∏ywajàcej przez wodomierz podczas

pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç ±0,5 % wartoÊci mierzonej obj´toÊci,

e) badanie odpornoÊci na szok termiczny dla wodomierzy do wody ciep∏ej o nominalnym strumieniu obj´toÊci Qn ≤ 10 m3/h;

4) podczas badaƒ ciÊnieniowych, o których mowa

w pkt 3 lit. a, wodomierz powinien wytrzymaç

d) maksymalna niepewnoÊç pomiaru ciÊnienia nie

powinna przekraczaç ±5 % wartoÊci mierzonej,

a pomiaru ró˝nicy ciÊnieƒ — ±2,5 % wartoÊci

mierzonej,

a) ciÊnienie statyczne 16 bar lub 1,6-krotne górne

graniczne ciÊnienie, podawane przez 15 minut,

bez przecieków i bez sàczenia si´ wody przez

korpus,

e) zmiana wartoÊci mierzonej strumienia obj´toÊci

Q podczas pojedynczego pomiaru nie powinna

przekraczaç

b) ciÊnienie 20 bar lub podwójne górne graniczne

ciÊnienie, podawane przez 1 minut´, bez uszkodzenia lub zablokowania,

— ±2,5 % wartoÊci Êredniej strumienia dla

Qmin ≤ Q < Qt,

— ±5 % wartoÊci

Qt ≤ Q ≤ Qmax,

Êredniej

strumienia

— przy czym dla wodomierzy do wody ciep∏ej

badania nale˝y przeprowadzaç wodà o temperaturze (85 ±5) °C;

dla

5) b∏´dy wskazaƒ powinny byç wyznaczone dla co

najmniej nast´pujàcych strumieni obj´toÊci

gdzie

a) Qmin, Qt, 0,3 Qn, 0,5 Qn, Qn, 2 Qn — dla wodomierza do wody zimnej,

Qmin — minimalny strumieƒ obj´toÊci,

Qt — poÊredni strumieƒ obj´toÊci,

b) Qmin, Qt, 0,5 Qn, Qn, 2 Qn — dla wodomierza do

wody ciep∏ej;

Qmax — maksymalny strumieƒ obj´toÊci,

f) dla wodomierzy do wody ciep∏ej maksymalna

niepewnoÊç pomiaru temperatury nie powinna

przekraczaç ±1 °C;

Nominalny

strumieƒ

obj´toÊci

Qn (m3/h)

6) próby trwa∏oÊci wodomierza do wody zimnej poddanego eksploatacji przyspieszonej powinny byç

wykonane w nast´pujàcych warunkach

Strumieƒ

obj´toÊci

podczas

badaƒ

Rodzaj

przep∏ywu

Liczba cykli

Czas

trwania

przerwy (s)

Czas

trwania

przep∏ywu

Czas

prze∏àczenia

(s)

Qn

nieciàg∏y

100 000

15

15 s

0,15 (Qn)*

nie mniej

ni˝ 1 s

2 Qn

ciàg∏y

Qn

ciàg∏y

2 Qn

ciàg∏y

Qn ≤ 10

100 h

—

—

800 h

Qn > 10

*(Qn) jest liczbà równà wartoÊci Qn wyra˝onej w m3/h.

200 h

7) próby trwa∏oÊci wodomierza do wody ciep∏ej poddanego eksploatacji przyspieszonej powinny byç wykonane w nast´pujàcych warunkach

Nominalny

strumieƒ

obj´toÊci

Qn (m3/h)

Strumieƒ

obj´toÊci

podczas

badaƒ

i temperatura

Rodzaj

przep∏ywu

Liczba cykli

Czas

trwania

przerwy (s)

Czas

trwania

przep∏ywu

Czas

prze∏àczenia

(s)

Qn

(50 ±5) °C

nieciàg∏y

100 000

15

15 s

0,15 (Qn)*

nie mniej

ni˝ 1 s

Qs

(85 ±5) °C

ciàg∏y

100 h

Qn

(50 ±5) °C

ciàg∏y

500 h

Qs

(85 ±5) °C

ciàg∏y

200 h

Qn ≤ 10

Qn > 10

* (Qn) jest liczbà równà wartoÊci Qn wyra˝onej w m3/h.

8) próby trwa∏oÊci wodomierza do wody ciep∏ej poddanego szokowi termicznemu powinny byç wykonane

w nast´pujàcych warunkach

Temperatura wody

Strumieƒ

obj´toÊci

Czas trwania

przep∏ywu

albo przerwy

Liczba cykli

(85 ±5) °C

—

woda zimna

—

Qmax

0

Qmax

0

8 min

1 do 2 min

8 min

1 do 2 min

25

9) warunki wykonania badaƒ przed i po ka˝dej z prób,

o których mowa w pkt 6—8, sà nast´pujàce

a) b∏´dy wskazaƒ wodomierzy powinny byç wyznaczone dla strumieni obj´toÊci

— Qmin, Qt, 0,3 Qn, 0,5 Qn, Qn, 2 Qn — dla wodomierzy do wody zimnej,

— Qmin, Qt, 0,5 Qn, Qn, 2 Qn, — dla wodomierzy

do wody ciep∏ej,

b) podczas ka˝dego badania, obj´toÊç wody przep∏ywajàcej przez wodomierz powinna powodowaç obrót wskazówki lub b´benka urzàdzenia

kontrolnego, o jeden lub wi´cej pe∏nych obrotów i eliminowaç efekty cyklicznego obrotu;

10) po ka˝dej próbie trwa∏oÊci a dla wodomierzy do

wody ciep∏ej i po szoku termicznym

a) krzywa b∏´dów wodomierza w porównaniu do

krzywej b∏´dów pierwotnej nie powinna przesunàç si´ wi´cej ni˝ o 3 % mi´dzy Qmin i Qt i 1,5 %

mi´dzy Qt i Qmax,

b) maksymalny b∏àd wskazaƒ wodomierza powinien byç zawarty w zakresie ±6 % pomi´dzy

Qmin i Qt oraz ±2,5 % pomi´dzy Qt i Qmax, dla

wodomierzy do wody zimnej;

11) je˝eli decyzja zatwierdzenia typu wodomierzy do

wody ciep∏ej dopuszcza mo˝liwoÊç sprawdzania

ich podczas legalizacji pierwotnej wodà zimnà, to

powinny byç przeprowadzone uprzednio badania

wskazujàce na takà mo˝liwoÊç, przy czym jako

wartoÊç b∏´dów granicznych dopuszczalnych

przyjmuje si´ wartoÊç b∏´dów granicznych dopuszczalnych okreÊlonych dla wodomierzy do wody zimnej;

12) w celu stwierdzenia, czy wodomierze sà zgodne

z zatwierdzonym typem, podczas legalizacji pierwotnej nale˝y

a) dla wodomierzy do wody zimnej okreÊliç straty

ciÊnienia, które powinny byç mniejsze ni˝ wartoÊç podana w decyzji zatwierdzenia typu,

b) dla wodomierzy do wody ciep∏ej sprawdziç wytrzyma∏oÊç na ciÊnienie, co mo˝e byç wykonane

przy u˝yciu wody zimnej; wodomierz musi wytrzymaç bez przecieków i bez sàczenia si´ wody

przez korpus ciÊnienie statyczne 1,6 razy wi´ksze od górnego ciÊnienia granicznego zadawanego przez 1 minut´,

c) wyznaczyç b∏´dy wskazaƒ wodomierza dla co

najmniej trzech strumieni obj´toÊci z zakresów

— od 0,9 Qmax do Qmax,

— od Qt od 1,1 Qt,

Poz. 730

lub wi´cej pe∏nych obrotów i wyeliminowaç

efekty cyklicznego obrotu,

c) w przypadku, gdy wszystkie b∏´dy wskazaƒ majà ten sam znak, wodomierz powinien byç wyregulowany tak, aby przynajmniej jeden z b∏´dów nie przekracza∏ po∏owy b∏´du granicznego

dopuszczalnego;

15) sprawdzanie wodomierza podczas legalizacji ponownej obejmuje wyznaczenie b∏´du wskazaƒ wodomierza dla co najmniej trzech strumieni obj´toÊci z zakresów

— od Qmin do 1,1 Qmin;

a) od Qn do 1,1Qn,

13) wyznaczenia b∏´dów wskazaƒ wodomierzy do wody ciep∏ej dokonuje si´ wodà ciep∏à o temperaturze (50 ±5) °C, jeÊli decyzja zatwierdzenia typu nie

dopuÊci∏a mo˝liwoÊci sprawdzenia wodomierza

podczas legalizacji wodà zimnà;

14) podczas legalizacji pierwotnej

a) wodomierze mogà byç sprawdzane szeregowo

pod warunkiem, ˝e ciÊnienie wyjÊciowe wszystkich wodomierzy jest wystarczajàce, aby zapobiec kawitacji, oraz mogà byç wykonane specjalne pomiary, potwierdzajàce brak wzajemnego oddzia∏ywania pomi´dzy wodomierzami,

b) obj´toÊç wody przep∏ywajàcej przez wodomierz

musi byç wystarczajàca, aby obróciç wskazówk´ lub b´benek urzàdzenia kontrolnego, o jeden

b) od Qt do 1,1 Qt,

c) od Qmin do 1,1 Qmin;

16) legalizacj´ ponownà przeprowadza si´ w warunkach okreÊlonych w pkt 14 lit. a, b;

17) legalizacj´ pierwotnà wodomierzy, którym zosta∏

nadany znak zatwierdzenia typu, o którym mowa

w § 16 ust. 1 rozporzàdzenia, wykonuje si´ zgodnie z pkt 14 lit. a, b i pkt 15.

2. Wodomierze dzia∏ajàce na zasadach elektronicznych lub mechanicznych z urzàdzeniami elektronicznymi albo bez, przeznaczone do wody zimnej

1) do wniosku o zatwierdzenie typu powinna byç do∏àczona nast´pujàca liczba egzemplarzy wodomierzy

Ciàg∏y strumieƒ obj´toÊci Q3 (m3/h)

Liczba wodomierzy

Q3 ≤ 160

160 < Q3 ≤ 1 600

1 600 < Q3

3

2

1

2) w przypadku wodomierzy z urzàdzeniami elektronicznymi bez urzàdzeƒ sprawdzajàcych do zatwierdzenia typu nale˝y przedstawiç

a) pi´ç identycznych egzemplarzy,

b) co najmniej jeden z nich powinien byç poddany kompletnym badaniom,

c) ˝aden z egzemplarzy nie mo˝e ulec uszkodzeniu podczas badaƒ;

3) badania typu wodomierzy przeprowadza si´ w nast´pujàcym zakresie

a) badania ciÊnieniowe,

b) badania straty ciÊnienia,

c) wyznaczenie krzywej b∏´dów

w funkcji strumienia obj´toÊci,

wodomierza

d) badania trwa∏oÊci wodomierza poddanego eksploatacji przyspieszonej,

e) badanie odpornoÊci na dzia∏anie pola magnetycznego — dla wodomierzy dzia∏ajàcych na zasadach mechanicznych,

f) badanie odpornoÊci os∏ony urzàdzenia wskazujàcego na odkszta∏cenia mechaniczne — dla

wodomierzy dzia∏ajàcych na zasadach mechanicznych,

g) badania klimatyczne i mechaniczne — dla wodomierzy z urzàdzeniami elektronicznymi,

h) badania kompatybilnoÊci elektromagnetycznej

— dla wodomierzy z urzàdzeniami elektronicznymi;

4) podczas badaƒ ciÊnieniowych wodomierz powinien wytrzymaç bez przecieków i uszkodzeƒ

a) 1,6-krotne graniczne ciÊnienie dopuszczalne

podawane przez 15 minut,

b) 2-krotne graniczne ciÊnienie dopuszczalne podawane przez 1 minut´;

5) badanie strat ciÊnienia przeprowadza si´ w nast´pujàcych warunkach

a) mierzy si´ ró˝nic´ ciÊnieƒ przy przep∏ywie strumienia obj´toÊci Q4,

b) je˝eli maksymalna strata ciÊnienia okreÊlona

jest dla mniejszego strumienia obj´toÊci, to pomiar ró˝nicy ciÊnieƒ powinien byç przeprowadzony przy tym strumieniu,

c) maksymalna niepewnoÊç rozszerzona (wspó∏czynnik rozszerzenia k = 2) pomiaru ró˝nicy ciÊnieƒ nie powinna przekraczaç ±2,5 % wartoÊci

mierzonej;

— ±0,5 % wartoÊci mierzonej obj´toÊci — dla

wodomierzy klasy dok∏adnoÊci 2,

l) niepewnoÊç rozszerzona (wspó∏czynnik rozszerzenia k = 2) wyznaczenia wartoÊci poprawnej

obj´toÊci wody przep∏ywajàcej przez wodomierz podczas pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç 1/5 odpowiedniego b∏´du

granicznego dopuszczalnego wodomierza;

6) wyznaczona wartoÊç ró˝nicy ciÊnieƒ nie powinna

przekraczaç wartoÊci strat ciÊnienia okreÊlonych

w wymaganiach metrologicznych;

7) wyznaczanie krzywej b∏´dów przeprowadza si´

w nast´pujàcych warunkach

a) temperatura otoczenia i wody: (20 ± 5) °C,

b) wilgotnoÊç wzgl´dna: (60 ± 15) %,

c) ciÊnienie atmosferyczne: od 86 kPa do 106 kPa

(od 0,86 bar do 1,06 bar),

d) podczas pojedynczego pomiaru temperatura

i wilgotnoÊç wzgl´dna nie powinny zmieniaç

si´ wi´cej ni˝ o 5 °C i 10 %,

e) maksymalna niepewnoÊç rozszerzona (wspó∏czynnik rozszerzenia k = 2) pomiaru temperatury nie powinna przekraczaç ±1 °C,

f) wartoÊç ciÊnienia zasilania nie powinna przekroczyç granicznego ciÊnienia dopuszczalnego,

g) wartoÊç ciÊnienia zasilania podczas pojedynczego pomiaru nie powinna si´ zmieniaç wi´cej ni˝ o 10 %,

h) maksymalna niepewnoÊç rozszerzona (wspó∏czynnik rozszerzenia k = 2) pomiaru ciÊnienia nie

powinna przekraczaç ±5 % wartoÊci mierzonej,

i) wartoÊç ciÊnienia na wyjÊciu wodomierza nie

powinna byç ni˝sza ni˝ 0,03 MPa (0,3 bar),

j) zmiana wartoÊci strumienia Q podczas pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç

— ±2,5 % wartoÊci Êredniej dla Q1 ≤ Q < Q2,

— ±5 % wartoÊci Êredniej dla Q2 ≤ Q < Q4,

k) maksymalna niepewnoÊç rozszerzona (wspó∏czynnik rozszerzenia k = 2) odczytu obj´toÊci wody przep∏ywajàcej przez wodomierz podczas pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç

— ±0,25 % wartoÊci mierzonej obj´toÊci — dla

wodomierzy klasy dok∏adnoÊci 1,

Ciàg∏y

strumieƒ

obj´toÊci

wodomierza

Q3 (m3/h)

Q3 ≤ 16

Q3 > 16

Poz. 730

8) b∏´dy wskazaƒ wodomierzy powinny byç wyznaczone dwukrotnie co najmniej dla strumieni obj´toÊci z zakresów

a) od Q1 do 1,1 Q1,

b) od 0,5 (Q1 + Q2) do 0,55 (Q1 + Q2) (dla Q2/Q1 >1,6),

c) od Q2 do 1,1 Q2,

d) od 0,33 (Q2 + Q3) do 0,37 (Q2 + Q3),

e) od 0,67 (Q2 + Q3) do 0,74 (Q2 + Q3),

f) od 0,9 Q3 do Q3,

g) od 0,95 Q4 do Q4;

9) je˝eli w przypadku jednego lub wi´kszej iloÊci wodomierzy dla jednego i tylko jednego ze strumieni

obj´toÊci wyznaczony b∏àd wskazania przekroczy

b∏àd graniczny dopuszczalny, wówczas pomiar dla

tego strumienia mo˝e byç powtórzony; badanie

powinno zostaç uznane za pozytywne, je˝eli co

najmniej dwa z trzech wyników b´dà zawarte

w granicach b∏´dów dopuszczalnych, a Êrednia

arytmetyczna wyników trzech pomiarów dla danego strumienia obj´toÊci b´dzie mniejsza lub równa b∏´dowi granicznemu dopuszczalnemu;

10) je˝eli wszystkie b∏´dy wskazania wodomierza majà ten sam znak, to co najmniej jeden z b∏´dów nie

powinien przekraczaç po∏owy b∏´du granicznego

dopuszczalnego;

11) je˝eli wodomierz jest oznakowany jako dzia∏ajàcy tylko w jednym po∏o˝eniu, to wodomierz ten powinien

byç badany w tym po∏o˝eniu; w przypadku braku

oznakowania po∏o˝enia wodomierza, wodomierz powinien byç badany w co najmniej trzech po∏o˝eniach;

12) badanie trwa∏oÊci wodomierza poddanego eksploatacji przyspieszonej przeprowadza si´ w nast´pujàcych warunkach

Strumieƒ

obj´toÊci

podczas

badaƒ

Rodzaj

przep∏ywu

Liczba cykli

Czas

trwania

przerwy (s)

Czas

trwania

przep∏ywu

Czas

prze∏àczenia

(s)

Q3

nieciàg∏y

100 000

15

15 s

0,15 (Q3)*

nie mniej

ni˝ 1 s

Q4

ciàg∏y

100 h

Q3

ciàg∏y

800 h

Q4

ciàg∏y

200 h

*(Q3) — jest liczbà równà wartoÊci Q3 wyra˝onej w m3/h.

Po ka˝dej próbie wyznacza si´ krzywà b∏´dów dla strumieni ustalonych w pkt 8.

13) dla wodomierza klasy dok∏adnoÊci 1

a) zmiana krzywej b∏´dów wskazania wodomierza

po ka˝dej próbie trwa∏oÊci w porównaniu

z krzywà b∏´dów wskazania wodomierza przed

próbami nie powinna przekroczyç 2 %

dla strumieni obj´toÊci w przedziale dolnym

(Q1 ≤ Q < Q2) i 1 % dla strumieni obj´toÊci

w przedziale górnym (Q2 ≤ Q ≤ Q4),

b) graniczny b∏àd wskazaƒ wodomierza zawarty

jest w zakresie ±4 % dla strumieni obj´toÊci

w przedziale dolnym (Q1 ≤ Q < Q2) i ± 1,5 %

dla strumieni obj´toÊci w przedziale górnym

(Q2 ≤ Q ≤ Q4),

c) do powy˝szych wymagaƒ powinny byç stosowane Êrednie wartoÊci b∏´dów wskazaƒ;

14) dla wodomierza klasy dok∏adnoÊci 2

a) zmiana krzywej b∏´dów wskazania wodomierza

po ka˝dej próbie trwa∏oÊci w porównaniu

z krzywà b∏´dów wskazania wodomierza przed

próbami nie powinna przekroczyç 3 %

dla strumieni obj´toÊci w przedziale dolnym

(Q1 ≤ Q < Q2) i 1,5 % dla strumieni obj´toÊci

w przedziale górnym (Q2 ≤ Q ≤ Q4),

b) krzywa b∏´dów wskazania nie powinna przekraczaç granicznego b∏´du wskazania ±6 %

dla strumieni obj´toÊci w przedziale dolnym

(Q1 ≤ Q < Q2) i ±2,5 % dla strumieni obj´toÊci

w przedziale górnym (Q2 ≤ Q ≤ Q4),

c) do powy˝szych wymagaƒ powinny byç stosowane Êrednie wartoÊci b∏´dów wskazaƒ;

15) badanie odpornoÊci wodomierza na dzia∏anie pola

magnetycznego przeprowadza si´ w nast´pujàcy

sposób

a) w ró˝nych miejscach na korpusie wodomierza

i pozosta∏ych podzespo∏ach stanowiàcych kompletny wodomierz umieszcza si´ magnes sta∏y

o nast´pujàcych parametrach

— powierzchnia

≈ 3 000 mm2,

— gruboÊç

≈ 15 mm,

— materia∏

ferryt anizotropowy,

— nat´˝enie pola magnetycznego mierzone

w odleg∏oÊci 1 mm

od powierzchni

≈ 100 kA/m,

— nat´˝enie pola magnetycznego mierzone

w odleg∏oÊci 20 mm

od powierzchni

≈ 20 kA/m,

— sposób magnetyzacji — osiowa (1 p∏n.

i 1 p∏d.);

b) obserwuje si´ urzàdzenie wskazujàce wodomierza

przy ka˝dym po∏o˝eniu magnesu i prowadzi próby, starajàc si´ okreÊliç b∏àd liczyd∏a i urzàdzenia

wskazujàcego;

Poz. 730

16) podczas badaƒ odpornoÊci wodomierza na dzia∏anie pola magnetycznego nie powinny byç zauwa˝alne gwa∏towne zak∏ócenia wskazaƒ lub innych

sygna∏ów wyjÊciowych (dodawanie i odejmowanie, nag∏e przyspieszenia i opóênienia) w ca∏ym

zakresie strumieni okreÊlonych warunkami znamionowymi u˝ytkowania; wskazania wodomierza

przed próbà i po próbie nie powinny ró˝niç si´

mi´dzy sobà;

17) badanie odpornoÊci os∏ony urzàdzenia wskazujàcego na odkszta∏cenia mechaniczne przeprowadza

si´ w nast´pujàcych warunkach

a) os∏on´ urzàdzenia wskazujàcego poddaje si´

naciskom zewn´trznym mogàcym zablokowaç

ruch elementów urzàdzenia wskazujàcego,

b) do próby mo˝na u˝yç ma∏ego zacisku stolarskiego lub innego urzàdzenia niepowodujàcego

jednak nacisku punktowego — Êrednica stopki

docisku ≈ 20 mm;

18) je˝eli elementy urzàdzenia wskazujàcego zatrzymajà si´, a os∏ona nie ulegnie p´kni´ciu lub odkszta∏ceniu trwa∏emu, wynik badania odpornoÊci

os∏ony urzàdzenia wskazujàcego na odkszta∏cenia

mechaniczne jest negatywny;

19) warunki odniesienia podczas badaƒ klimatycznych

i mechanicznych oraz badaƒ kompatybilnoÊci

elektromagnetycznej dla wszystkich wielkoÊci

wp∏ywajàcych, z wyjàtkiem wielkoÊci, której

wp∏yw jest badany, sà nast´pujàce

a) okreÊlone w pkt 7 lit. a—d,

b) strumieƒ obj´toÊci — 0,7 x (Q2 + Q3) ± 0,03

(Q2 + Q3),

c) napi´cie zasilania — napi´cie nominalne (Unom),

d) cz´stotliwoÊç zasilania — cz´stotliwoÊç nominalna (fnom),

e) minimalna obj´toÊç wody — odpowiadajàca

iloczynowi strumienia przecià˝eniowego Q4

i czasu 1 minuty;

20) badania klimatyczne i mechaniczne przeprowadza

si´ w nast´pujàcych warunkach

a) w wysokiej temperaturze otoczenia — próba

polega na poddaniu wodomierza dzia∏aniu

temperatury +55 °C, przy swobodnym przep∏ywie powietrza w czasie 2 godzin, po osiàgni´ciu

przez wodomierz stabilizacji termicznej,

b) w niskiej temperaturze otoczenia — próba polega na poddaniu wodomierza dzia∏aniu temperatury — 25 °C albo + 5 °C przy swobodnym

przep∏ywie powietrza, w czasie 2 godz., po

osiàgni´ciu przez wodomierz stabilizacji termicznej,

c) wysokiej wilgotnoÊci ∏àczonej z cyklicznymi zmianami temperatury — próba polega na poddaniu

wodomierza dzia∏aniu cyklicznych zmian temperatury pomi´dzy +25 °C i +55 °C albo +40 °C

przy utrzymaniu wzgl´dnej wilgotnoÊci powy-

˝ej 95 % podczas zmian temperatury i podczas

fazy niskiej temperatury (+25 °C) i 93 % w fazie

wysokiej temperatury (+55 °C lub +40 °C); podczas wzrostu temperatury na wodomierzu powinna pojawiç si´ skroplona para,

d) wibracji sinusoidalnych — wodomierz powinien byç poddany próbom poprzez zmiany cz´stotliwoÊci w zakresie cz´stotliwoÊci od 10 Hz

do 150 Hz, 1 oktawa/min, na poziomie przyspieszenia 20 ms–2, z 20 cyklami zmian na oÊ; wodomierz powinien byç poddany próbie w kierunku trzech wzajemnie prostopad∏ych osi

g∏ównych; wodomierz powinien byç zamontowany, tak aby si∏a grawitacyjna dzia∏a∏a w tym

samym kierunku, jak w warunkach normalnych

u˝ytkowania;

21) badania kompatybilnoÊci elektromagnetycznej polegajà na poddaniu wodomierza

a) zmianom zasilania sieciowego AC (jednofazowego) — próba polega na poddaniu wodomierza dzia∏aniu zmian napi´cia zasilania, gdy wodomierz dzia∏a w normalnych warunkach atmosferycznych,

b) zmianom pràdu sta∏ego baterii zasilajàcej —

b∏àd wskazania wodomierza powinien byç zmierzony przy maksymalnym i minimalnym napi´ciu baterii, jak oznaczono w zasilaniu wodomierza, zastosowanym podczas trwania próby,

c) krótkookresowym próbom przerywania i obni˝ania napi´cia zasilania — próba polega na nara˝aniu wodomierza na przerwy napi´cia od

wartoÊci nominalnej do zera, w czasie równym

po∏owie cyklu cz´stotliwoÊci linii i zaników nominalnego napi´cia do 50 % w czasie równym

jednemu cyklowi cz´stotliwoÊci linii; przerwy

napi´cia zasilania i obni˝anie powinny byç powtarzane 10 razy z 10-sekundowà przerwà mi´dzy nimi; 100 % przerwa napi´cia w okresie

równym po∏owie cyklu; 50 % obni˝enie napi´cia w okresie równym 1 cyklowi, co najmniej

dziesi´ç przerw i dziesi´ç obni˝eƒ, ka˝da z minimum 10-sekundowà przerwà mi´dzy próbami,

d) elektrycznym impulsom — próba polega na poddaniu wodomierza dzia∏aniu impulsów napi´cia

o kszta∏cie podwójnie wyk∏adniczym; ka˝dy impuls powinien mieç czas narastania 5 ns i okres

po∏ówkowy 50 ns; czas trwania serii 15 ms, czas

repetycji 300 ms; wszystkie impulsy powinny

byç zastosowane podczas takiego samego pomiaru w sposób symetryczny i asymetryczny;

amplituda (wartoÊç szczytowa) 1 000 V; nale˝y

zastosowaç co najmniej dziesi´ç dodatnich

i dziesi´ç ujemnych 1 000 V impulsów,

e) wy∏adowaniom elektrostatycznym — kondensator 150 pF nale˝y na∏adowaç êród∏em napi´cia DC; kondensator jest nast´pnie roz∏adowany wodomierzem badanym przez pod∏àczenie

jednej koƒcówki do masy i drugiej do powierzchni wodomierza, która normalnie jest na-

Poz. 730

ra˝ona na dotyk operatora, za poÊrednictwem

oporu 330 omów; dla bezpoÊrednich wy∏adowaƒ metoda wy∏adowaƒ powietrznych powinna byç u˝yta wtedy, gdy metoda wy∏adowania

przez po∏àczenie nie mo˝e byç zastosowana;

8 kV dla wy∏adowaƒ powietrznych, 6 kV dla wy∏adowaƒ przez po∏àczenie,

f) dzia∏aniu pola elektromagnetycznego — nat´˝enie pola powinno byç ustalone przed próbà,

bez przyrzàdu badanego w polu, i mo˝e byç generowane za pomocà

— linii paskowej — w cz´stotliwoÊciach poni˝ej

30 MHz lub 150 MHz, przy badaniu ma∏ych

wodomierzy,

— d∏ugiego przewodu — dla cz´stotliwoÊci poni˝ej 30 MHz, przy badaniu du˝ych wodomierzy,

— anteny dwusto˝kowej lub anteny log-periodycznej — dla wysokich cz´stotliwoÊci;

22) podczas prób, o których mowa w pkt 20 lit. a—b oraz

w pkt 21 lit. a—b, b∏´dy wskazaƒ wodomierza powinny zawieraç si´ w zakresie b∏´dów granicznych

dopuszczalnych odpowiadajàcych górnemu przedzia∏owi strumienia obj´toÊci;

23) po zakoƒczeniu prób, o których mowa w pkt 20

lit. c—d, b∏´dy wskazaƒ powinny si´ zawieraç

w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych

odpowiadajàcych górnemu przedzia∏owi strumienia obj´toÊci;

24) ró˝nica mi´dzy b∏´dem wskazaƒ podczas prób,

o których mowa w pkt 21 lit. c—f, a b∏´dem podstawowym nie powinna przekraczaç po∏owy wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych odpowiadajàcych górnemu przedzia∏owi strumienia

obj´toÊci;

25) je˝eli urzàdzenia elektroniczne stanowià integralnà cz´Êç wodomierza badaniom, o których mowa

w pkt 20 i 21, powinien byç poddany kompletny

wodomierz;

26) je˝eli urzàdzenia elektroniczne nie stanowià integralnej cz´Êci wodomierza, wówczas elektroniczne

funkcje tych urzàdzeƒ mogà byç badane niezale˝nie od przetwornika pomiarowego wodomierza

poprzez symulowanie typowych dla normalnego

dzia∏ania wodomierza sygna∏ów z tego przetwornika, urzàdzenia elektroniczne powinny byç badane w swoich obudowach;

27) we wszystkich przypadkach oddzielnie mogà byç

badane elektroniczne urzàdzenia pomocnicze wodomierzy;

28) legalizacja pierwotna powinna byç przeprowadzona w nast´pujàcych warunkach

a) okreÊlonych w pkt 7 lit. e—l,

b) przy temperaturze wody: 20 °C ± 10 °C,

c) zgodnych z normalnymi warunkami u˝ytkowania wodomierza,

d) wodomierze tej samej wielkoÊci i tego samego

typu mogà byç sprawdzane szeregowo pod

warunkiem, ˝e ciÊnienie na wyjÊciu ka˝dego

wodomierza jest wystarczajàce aby zapobiec

kawitacji oraz nie wyst´puje znaczàce oddzia∏ywanie miedzy wodomierzami;

29) b∏´dy wskazaƒ wodomierza powinny byç wyznaczone dla strumieni obj´toÊci z co najmniej nast´pujàcych z zakresów

Poz. 730

c) od 0,9 Q3 do Q3

— z tym, ˝e w zale˝noÊci od kszta∏tu krzywej b∏´dów wodomierza mogà byç przyj´te alternatywne

strumienie, okreÊlone w decyzji zatwierdzenia typu;

30) legalizacj´ ponownà wodomierzy przeprowadza si´

w warunkach okreÊlonych dla legalizacji pierwotnej.

3. Wodomierze sprz´˝one

1) do wniosku o zatwierdzenie typu powinna byç do∏àczona nast´pujàca liczba egzemplarzy wodomierzy sprz´˝onych

a) od Q1 do 1,1 Q1,

b) od Q2 do 1,1 Q2,

Nominalny strumieƒ obj´toÊci Qn

lub ciàg∏y strumieƒ obj´toÊci Q3 (m3/h)

Minimalna liczba wodomierzy

Qn lub Q3 ≤ 100

100 < Qn lub Q3 ≤ 250

3

2

2) w zale˝noÊci od wyników badaƒ Prezes mo˝e za˝àdaç dostarczenia dodatkowych wodomierzy sprz´˝onych do przeprowadzenia badaƒ typu;

dziale dolnym (Qmin ≤ Q < Qt) lub (Q1 ≤ Q < Q2)

i ± 2,5 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale

górnym (Qt ≤ Q ≤ Qmax) lub (Q2 ≤ Q < Q4);

3) badania typu wodomierza sprz´˝onego obejmujà

6) b∏´dy wskazaƒ wodomierza powinny byç ustalone

dla co najmniej strumieni obj´toÊci z zakresów

a) badania ciÊnieniowe,

b) wyznaczenie krzywej b∏´dów wodomierza,

a) od Qmin do 1,1 Qmin albo od Q1 do 1,1 Q1,

c) badanie straty ciÊnienia,

b) od Qt do 1,1 Qt albo od Q2 do 1,1 Q2,

d) prób´ trwa∏oÊci wodomierza poddanego eksploatacji przyspieszonej;

4) podczas badaƒ ciÊnieniowych wodomierz powinien wytrzymaç bez przecieków, bez sàczenia si´

wody przez korpus i bez uszkodzeƒ wewn´trznych

ciÊnienia o nast´pujàcych wartoÊciach

a) 16 bar (1,6 MPa) lub 1,6-krotne górne graniczne

ciÊnienie pracy, jeÊli jest ono wi´ksze od 10 bar,

podawane przez 15 min, oraz

b) 20 bar (2 MPa) lub 2-krotne górne graniczne ciÊnienie pracy podawane przez 1 min;

5) wodomierz nale˝y poddaç próbie trwa∏oÊci w nast´pujàcych warunkach

a) temperatura wody: (20 ± 5) °C,

b) strumieƒ obj´toÊci zmieniajàcy si´ od 0 do

2 Qc2, podczas 50 000 cykli, w których czas przep∏ywu wody wynosi 15 s, czas odcinania przep∏ywu wynosi od 3 do 6 s, a czas przerwy wynosi 15 s,

c) od 0,45 Qn do 0,5 Qn albo od 0,45 Q3 do 0,5 Q3,

d) od 0,9 Qn do Qn albo od 0,9 Q3 do Q3,

e) od 0,9 Qmax do Qmax. lub od 0,9 Q4 do Q4,

f) przy wartoÊci strumienia Qf,

g) przy wartoÊci strumienia Qg,

h) przy wartoÊci strumienia Qh,

i) przy wartoÊci strumienia Qi,

gdzie

Qf — jest to strumieƒ obj´toÊci w obszarze nieciàg∏oÊci, o wartoÊci mniejszej od wartoÊci strumienia obj´toÊci prze∏àczania Qc2, przy rosnàcej wartoÊci strumienia obj´toÊci,

Qg — jest to strumieƒ obj´toÊci o wartoÊci wi´kszej od wartoÊci strumienia obj´toÊci prze∏àczania Qc2, przy rosnàcej wartoÊci strumienia obj´toÊci,

Qh — jest to strumieƒ obj´toÊci w obszarze nieciàg∏oÊci, o wartoÊci wi´kszej od wartoÊci strumienia obj´toÊci prze∏àczania Qc1, przy malejàcej wartoÊci strumienia obj´toÊci,

c) przesuni´cie krzywej b∏´dów wodomierza nie

powinno przekroczyç 3 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale dolnym (Qmin ≤ Q < Qt) lub

(Q1 ≤ Q < Q2) i 1,5 % dla strumieni obj´toÊci w przedziale górnym (Qt ≤ Q ≤ Qmax) lub

(Q2 ≤ Q < Q4),

Qi — jest to strumieƒ obj´toÊci o wartoÊci mniejszej od wartoÊci strumienia obj´toÊci prze∏àczania Qc1, przy malejàcej wartoÊci strumienia obj´toÊci;

d) krzywe b∏´dów muszà mieÊciç si´ w granicach

b∏´dów ± 6 % dla strumieni obj´toÊci w prze-

7) punkty pomiarowe wymienione w pkt 6 lit. f—i powinny znajdowaç si´ nie dalej ni˝ 10 %, lub nie da-

lej ni˝ 600 l/h od wartoÊci strumienia obj´toÊci

prze∏àczania Qc; je˝eli podczas badaƒ, o których

mowa w pkt 6 h—i, nie mo˝na uzyskaç wartoÊci

strumienia obj´toÊci w okreÊlonych w tych punktach granicach z powodu zbyt niskiego ciÊnienia

zasilania, badania nale˝y wykonaç przy strumieniu

obj´toÊci o wartoÊci mo˝liwie najbli˝szej wartoÊci

strumienia obj´toÊci prze∏àczania;

8) je˝eli b∏àd wskazania przekracza b∏àd graniczny

dopuszczalny, pomiar powinien byç powtórzony

dwa razy; je˝eli Êrednia arytmetyczna z trzech pomiarów nie przekracza b∏´du granicznego dopuszczalnego, wynik badania uznaje si´ za pozytywny;

9) legalizacja pierwotna powinna byç przeprowadzona w warunkach okreÊlonych w ust. 1 pkt 15

lit a—b lub ust. 2 pkt 28;

10) sprawdzenie wodomierza podczas legalizacji pierwotnej obejmuje wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ

wodomierza dla podanych wartoÊci strumienia

obj´toÊci

a) jeÊli wodomierz g∏ówny i boczny sprawdzano

oddzielnie zgodnie z ust. 1 pkt 12 lit. c, ust. 1

pkt 17 lub ust. 2 pkt 29, to nale˝y wyznaczyç b∏´dy przy

— Qt1 — jeÊli Qt2 = Qt, albo Qmin1

— jeÊli Qt1 = Qt lub

Qmax (m3/h)

Qmax ≤ 200

200 < Qmax ≤ 2 000

Qmax > 2 000

Poz. 730

— Q21 — jeÊli Q22 = Q2, albo Q11

— jeÊli Q21 = Q2,

— Qf,

b) jeÊli sprawdzono tylko wodomierz boczny zgodnie z ust. 1 pkt 12 lit. c, ust. 1 pkt 17 lub ust. 2

pkt 29, to nale˝y wyznaczyç b∏´dy przy

— 0,9 Qmax ÷ Qmax albo 1,1 Qn ÷ Qn

lub 0,9 Q4 ÷ Q4 albo 1,1 Q3 ÷ Q3,

— Qt ÷ 1,1 Qt lub Q2 ÷ 1,1 Q2,

— Qt — jeÊli Qt2 = Qt, albo Qmin1 — jeÊli Qt1 = Qt

lub Q2 — jeÊli Q22 = Q2 albo Q11

— jeÊli Q21 = Q2,

— Qf,

— Qh;

11) legalizacj´ ponownà wodomierzy sprz´˝onych

przeprowadza si´ na warunkach okreÊlonych dla

legalizacji pierwotnej.

4. Wodomierze dzia∏ajàce na zasadach mechanicznych do wody goràcej

1) do wniosku o zatwierdzenie typu powinna byç do∏àczona nast´pujàca liczba egzemplarzy wodomierzy

Liczba wodomierzy

3

2

1

2) podczas badaƒ typu i przy legalizacji powinny byç

spe∏nione nast´pujàce warunki

winna przekraczaç 1/4 w∏aÊciwego b∏´du granicznego dopuszczalnego,

a) ciÊnienie wody wyp∏ywajàcej z wodomierza powinno byç wystarczajàce aby nie wystàpi∏y zjawiska wrzenia i kawitacji w wodomierzu,

g) obj´toÊç wody przep∏ywajàcej przez wodomierz musi byç wystarczajàca, aby obróciç

wskazówk´ lub b´benek pierwszego elementu

wskazujàcego o jeden lub wi´cej pe∏nych obrotów;

b) maksymalna niepewnoÊç pomiaru temperatury wody nie powinna przekraczaç ± 1 °C,

c) maksymalna niepewnoÊç pomiaru ciÊnienia

nie powinna przekraczaç ± 5% wartoÊci mierzonej, a pomiaru ró˝nicy ciÊnieƒ — ± 2,5 % wartoÊci mierzonej,

d) zmiana wartoÊci mierzonej strumienia obj´toÊci Q podczas pojedynczego pomiaru nie powinna przekraczaç ± 2,5 % wartoÊci Êredniej

dla Qmin ≤ Q < Qt i ± 5 % wartoÊci Êredniej dla

Qt ≤ Q ≤ Qmax,

e) maksymalna niepewnoÊç pomiaru obj´toÊci

wody przep∏ywajàcej przez wodomierz nie powinna przekraczaç 1/5 w∏aÊciwego b∏´du granicznego dopuszczalnego,

f) maksymalna niepewnoÊç odczytu obj´toÊci

wody przep∏ywajàcej przez wodomierz nie po-

3) badania typu wodomierza przeprowadza si´ w nast´pujàcym zakresie

a) badania ciÊnieniowe,

b) badania straty ciÊnienia,

c) wyznaczenie krzywych b∏´dów wodomierza

w funkcji strumienia obj´toÊci,

d) badania trwa∏oÊci wodomierza symulujàce warunki eksploatacji;

4) badania ciÊnieniowe polegajà na sprawdzeniu, czy

wodomierz, bez wyciekania lub uszkodzenia, wytrzymuje ciÊnienie równe 1,5 wartoÊci górnego

granicznego ciÊnienia pracy, przy temperaturze

o 10 °C (± 5 °C) mniejszej od górnej granicznej

temperatury pracy lub wytrzymuje ciÊnienie rów-

ne górnemu granicznemu ciÊnieniu pracy, przy

temperaturze o 5 °C wy˝szej od górnej granicznej

temperatury pracy;

tak, aby mo˝na by∏o oszacowaç w∏aÊciwoÊci metrologiczne wodomierza dla ca∏ego zakresu strumieni obj´toÊci;

5) wartoÊç straty ciÊnienia powinna byç ustalona co

najmniej przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci;

12) wyznaczona po ka˝dej próbie trwa∏oÊci krzywa

b∏´dów wodomierza w porównaniu do krzywej

b∏´dów pierwotnej nie powinna przesunàç si´

wi´cej ni˝ o 3 % w zakresie od Qmin do Qt i 1,5 %

w zakresie od Qt do Qmax;

6) b∏´dy wskazania wodomierza powinny byç wyznaczone dla strumieni obj´toÊci z co najmniej nast´pujàcych zakresów

a) od Qmin do 1,1 Qmin,

b) od Qt do 1,1 Qt,

c) od 0,225 Qmax do 0,25 Qmax,

d) od 0,45 Qmax do 0,5 Qmax,

e) od 0,9 Qmax do Qmax;

7) dla wodomierzy o strumieniu maksymalnym

Qmax ≤ 10 m3/h nale˝y przeprowadziç badanie

trwa∏oÊci przy temperaturze wody goràcej podczas przep∏ywu nieciàg∏ego wynoszàcej 0,5(tmax +

30 °C) ± 5 °C, a przy przep∏ywie ciàg∏ym — ni˝szej

o 10 °C ± 5 °C od górnej granicznej temperatury

pracy;

8) dla wodomierzy o maksymalnym strumieniu obj´toÊci Qmax ≤ 20 m3/h nale˝y przeprowadziç badanie trwa∏oÊci przy temperaturze wody goràcej ni˝szej o 10 °C ± 5 °C od górnej granicznej temperatury pracy;

9) po ka˝dej z prób trwa∏oÊci, o których mowa w pkt 7

i 8, nale˝y wyznaczyç krzywà b∏´dów wskazania

w funkcji strumienia obj´toÊci zgodnie z pkt 6;

10) b∏´dy wyznaczone dla ka˝dego ze strumieni nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych; temperatura wody powinna byç mo˝liwie blisko wartoÊci Êredniej temperatury w zakresie temperatur pracy wodomierza; w przypadkach wàtpliwych badania powinny byç rozszerzone na ca∏y zakres temperatur pracy w celu stwierdzenia, czy nie

zosta∏y przekroczone b∏´dy graniczne dopuszczalne;

11) dla ka˝dego wodomierza nale˝y sporzàdziç krzywà

b∏´dów wskazania w funkcji strumienia obj´toÊci

13) prób´ odpornoÊci na dzia∏anie pola magnetycznego nale˝y wykonaç w sposób, o którym mowa

w ust. 2 pkt 15;

14) prób´ odpornoÊci os∏ony urzàdzenia wskazujàcego na odkszta∏cenia mechaniczne nale˝y przeprowadziç w sposób, o którym mowa w ust. 2 pkt 17;

15) je˝eli decyzja zatwierdzenia typu wodomierzy do

wody goràcej dopuszcza mo˝liwoÊç sprawdzania

ich podczas legalizacji pierwotnej wodà zimnà, to

powinny byç przeprowadzone uprzednio badania

wskazujàce na takà mo˝liwoÊç, przy czym przyjmuje si´, ˝e wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych sà równe b∏´dom granicznym dopuszczalnym okreÊlonym dla wodomierzy do wody

zimnej;

16) podczas legalizacji pierwotnej wodomierze tej samej wielkoÊci i typu mogà byç badane szeregowo,

ale wymagania dotyczàce ciÊnienia na wyjÊciu

wodomierza powinny stosowaç si´ do ka˝dego

wodomierza i nie mo˝e wyst´powaç znaczàce

wzajemne oddzia∏ywanie mi´dzy wodomierzami;

17) b∏´dy wskazania wodomierza przy pomiarze obj´toÊci przep∏ywu podczas legalizacji pierwotnej powinny byç okreÊlone dla Êredniej temperatury

mi´dzy granicami temperatury pracy i dla co najmniej trzech strumieni obj´toÊci

a) z zakresu od Qmin do1,1 Qmin,

b) z zakresu od Qt do 1,1 Qt,

c) w przybli˝eniu 0,5 Qmax;

18) legalizacj´ ponownà wodomierzy przeprowadza

si´ na warunkach okreÊlonych dla legalizacji pierwotnej.

Za∏àcznik nr 7

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI METROLOGICZNEJ

PRZYRZÑDÓW POMIAROWYCH DO DYNAMICZNEGO POMIARU OBJ¢TOÂCI

LUB MASY CIECZY INNYCH NI˚ WODA

1. Badania typu wykonywane podczas zatwierdzenia typu licznika obj´toÊci lub masy, zwanego dalej

„licznikiem”, powinny wykazaç, ˝e zmiany wartoÊci

b∏´dów wskazaƒ spowodowane maksymalnymi zmianami w∏asnoÊci cieczy, jej ciÊnienia i temperatury

w granicach, które sà okreÊlone w decyzji zatwierdzenia typu, nie przekraczajà, dla ka˝dego z tych czynników, po∏owy wartoÊci b∏´dów wskazaƒ.

2. Podczas badania typu licznika nale˝y okreÊliç

1) wartoÊç b∏´dów wskazaƒ w zale˝noÊci od strumienia obj´toÊci lub masy, uwzgl´dniajàc 10 punktów

pomiarowych zawartych mi´dzy minimalnym

strumieniem obj´toÊci (masy) a maksymalnym

strumieniem obj´toÊci (masy);

2) zakres b∏´dów wskazaƒ charakterystyczny dla licznika w zale˝noÊci od strumienia obj´toÊci lub

masy.

3. Badanie licznika obj´toÊci lub masy mo˝e byç

przeprowadzone poza jego dopuszczalnym zakresem

strumienia obj´toÊci lub masy.

4. Podczas badaƒ licznika obj´toÊci lub masy nale˝y tak dobraç dawk´ obj´toÊci lub masy, aby dzia∏ka

elementarna liczyd∏a nie by∏a wi´ksza od jednej trzeciej b∏´du granicznego dopuszczalnego.

5. W przypadku nast´pujàcych instalacji pomiarowych

1) grawitacyjnych, przewoênych

a) z ciàg∏ym odprowadzaniem powietrza lub gazów na poziomie odniesienia,

b) bez ciàg∏ego odprowadzania powietrza lub gazów na poziomie odniesienia;

2) przewoênych wyposa˝onych w pomp´ i

a) separator gazu i jeden lub dwa pe∏ne w´˝e,

b) separator gazu, jeden pe∏ny wà˝ i jeden pusty

wà˝,

c) ekstraktor gazu, jeden lub dwa pe∏ne w´˝e,

Poz. 730

wyposa˝one sà w pomp´ albo — dwóch godzin, je˝eli

pod∏àczone sà do centralnego systemu pompowania.

8. Badanie instalacji do gazów skroplonych powinno obejmowaç badanie

1) na podstawie dokumentacji technicznej, separatora gazu w zakresie dzia∏ania i monta˝u;

2) funkcjonowania urzàdzenia odprowadzajàcego faz´ gazowà;

3) na podstawie dokumentacji technicznej, urzàdzenia do stabilizacji ciÊnienia;

4) liczyd∏a sumujàcego obj´toÊç zamontowanego

w odmierzaczach gazu ciek∏ego propan-butan.

9. Urzàdzenia pomocnicze, których stosowanie nie

jest obowiàzkowe, powinny byç zbadane w celu

stwierdzenia, czy mogà mieç wp∏yw na wskazania instalacji pomiarowej.

10. W przypadku przeznaczenia instalacji pomiarowej do u˝ytkowania w szczególnych warunkach Êrodowiskowych okreÊlonych przez wnioskodawc´, nieuj´tych w klasyfikacji instalacji pomiarowych, podczas

badaƒ typu instalacji pomiarowej powinny byç przeprowadzone badania odpowiadajàce tym szczególnym warunkom.

d) separator gazu, jeden lub dwa pe∏ne w´˝e lub

jeden pusty wà˝ lub jeden pusty wà˝ i jeden

pe∏ny wà˝,

11. Badania typu powinny obejmowaç sprawdzenie odpornoÊci instalacji pomiarowych na wp∏yw nast´pujàcych czynników zewn´trznych

e) specjalny ekstraktor gazu, jeden lub dwa pe∏ne

w´˝e lub jeden pusty wà˝ lub jeden pe∏ny i jeden pusty wà˝,

1) zimno — temperatura nara˝enia –10 °C (dla klasy B) lub –25 °C (dla klasy C lub I), b∏´dy wskazaƒ

po badaniu powinny mieÊciç si´ w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych oraz nie powinno nastàpiç przerwanie pracy w trakcie nara˝enia;

f) specjalny ekstraktor gazu, jeden lub dwa pe∏ne

w´˝e lub jeden pusty wà˝ lub jeden pe∏ny i jeden pusty wà˝,

g) separator gazu, zawór utrzymujàcy ciÊnienie

oraz jeden pe∏ny wà˝

— decyzja zatwierdzenia typu mo˝e byç wydana

na podstawie przed∏o˝onych rysunków i schematów tych instalacji, zgodnych ze schematami wzorcowymi okreÊlonymi w ust. 30, je˝eli instalacja

spe∏nia wymagania metrologiczne.

6. Badanie typu odmierzaczy paliw ciek∏ych powinno obejmowaç badanie

1) licznika obj´toÊci lub masy i urzàdzeƒ pomocniczych w szczególnoÊci urzàdzeƒ wtórnych, oraz

okreÊlenie wp∏ywu tych urzàdzeƒ na wskazania

odmierzaczy;

2) urzàdzenia eliminujàcego powietrze lub gaz;

3) zmiany obj´toÊci w´˝y;

4) prawid∏owego ruchu liczyd∏a nale˝noÊci.

7. Badanie odmierzaczy paliw ciek∏ych nale˝y przeprowadziç w ciàgu jednej godziny, je˝eli odmierzacze

2) suche goràco — temperatura nara˝enia +40 °C (dla

klasy B) lub +55 °C (dla klasy C lub I), b∏´dy wskazaƒ po badaniu powinny mieÊciç si´ w zakresie

b∏´dów granicznych dopuszczalnych oraz nie powinno nastàpiç przerwanie pracy w trakcie nara˝enia;

3) wilgotne goràco cykliczne — temperatura nara˝enia +40 °C (dla klasy B) lub +55 °C (dla klasy C lub I) przy wilgotnoÊci wzgl´dnej powy˝ej

93 %, b∏´dy wskazaƒ po badaniu powinny mieÊciç

si´ w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych oraz nie powinno nastàpiç przerwanie pracy

w trakcie nara˝enia;

4) wibracje — zakres cz´stotliwoÊci od 10 Hz do

150 Hz, maksymalna wartoÊç przyspieszenia

20 ms–2, b∏´dy wskazaƒ po badaniu powinny mieÊciç si´ w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych oraz nie powinno nastàpiç przerwanie

pracy w trakcie nara˝enia;

5) zmiany napi´cia zasilania — podwy˝szona wartoÊç

napi´cia równa 1,1 Unom oraz obni˝ona wartoÊç

napi´cia równa 0,85 Unom, b∏´dy wskazaƒ po badaniu powinny mieÊciç si´ w zakresie b∏´dów gra-

nicznych dopuszczalnych oraz nie powinno nastàpiç przerwanie pracy w trakcie nara˝enia;

6) krótkotrwa∏e zaniki zasilania — 10 zapadów napi´cia zasilania na poziomie 100 % podczas 5 pó∏okresów oraz 10 zapadów napi´cia na poziomie

50 % podczas 10 pó∏okresów (w odst´pach co najmniej 10 s)

a) dla instalacji pomiarowych przerywalnych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy

podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem

obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie

powinna przekraczaç jednej piàtej wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych dla danej klasy

instalacji pomiarowej lub urzàdzenia sprawdzajàce instalacji pomiarowej powinny wykryç zak∏ócenie i wykonaç okreÊlone dzia∏ania,

b) dla instalacji pomiarowych nieprzerywalnych,

ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub

masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej

wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

dla danej instalacji pomiarowej;

7) impulsy — seria krótkich impulsów o amplitudzie

1 kV, czas narastania impulsu 5 ns, czas po∏ówkowy 50 ns, d∏ugoÊç serii impulsów 15 ms, okres powtórzeƒ serii impulsów 300 ms

a) dla instalacji pomiarowych przerywanych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy

podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej

wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

dla danej klasy instalacji pomiarowej lub urzàdzenia sprawdzajàce instalacji pomiarowej powinny wykryç zak∏ócenie i wykonaç okreÊlone

dzia∏ania,

b) dla instalacji pomiarowych nieprzerywalnych,

ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub

masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej

wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

dla danej klasy instalacji pomiarowej;

8) wy∏adowania elektrostatyczne — 10 wy∏adowaƒ

elektrostatycznych o napi´ciu 8 kV przy wy∏adowaniach powietrznych i 6 kV przy wy∏adowaniach

stykowych (przerwy pomi´dzy wy∏adowaniami co

najmniej 10 s)

a) dla instalacji pomiarowych przerywalnych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy

podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej

wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

dla danej klasy instalacji pomiarowej lub urzàdzenia sprawdzajàce instalacji pomiarowej powinny wykryç zak∏ócenie i wykonaç okreÊlone

dzia∏ania,

Poz. 730

b) dla instalacji pomiarowych nieprzerywalnych,

ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub

masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej

wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

dla danej klasy instalacji pomiarowej;

9) zak∏ócenia elektromagnetyczne o cz´stotliwoÊci

radiowej — dzia∏anie pola elektrostatycznego

o nat´˝eniu 3 V/m w zakresie cz´stotliwoÊci od

26 MHz do 500 MHz oraz nat´˝eniu 1 V/m w zakresie cz´stotliwoÊci od 500 MHz do 1 000 MHz, modulacja 80 % AM falà sinusowà 1 kHz

a) dla instalacji pomiarowych przerywalnych, ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub masy

podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej

wartoÊci b∏´dów granicznych dla danej klasy instalacji pomiarowej lub urzàdzenia sprawdzajàce instalacji pomiarowej powinny wykryç zak∏ócenie i wykonaç okreÊlone dzia∏ania,

b) dla instalacji pomiarowych nieprzerywalnych,

ró˝nica pomi´dzy wskazaniem obj´toÊci lub

masy podczas wyst´powania zak∏ócenia i wskazaniem obj´toÊci lub masy w warunkach odniesienia nie powinna przekraczaç jednej piàtej

wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

dla danej klasy instalacji pomiarowej.

12. Badanie instalacji pomiarowej o przep∏ywie

ciàg∏ym mo˝e byç przeprowadzone tylko za pomocà

wzorca miary przystosowanego do pomiarów przy takim przep∏ywie, spe∏niajàcego nast´pujàce warunki

1) pojemnoÊç wzorca miary powinna odpowiadaç

wartoÊci co najmniej 10 000 dzia∏ek elementarnych legalizowanego licznika obj´toÊci lub masy,

lub dodatkowego liczyd∏a stosowanego przy

sprawdzaniu lub 10 000 impulsów wychodzàcych

z przetwornika kàta obrotu zamontowanego na

czujniku obj´toÊci;

2) wzorce miary o mniejszej pojemnoÊci mogà byç

stosowane wtedy, gdy poprzez interpolacj´ wzrokowà lub automatycznà wartoÊç bezwzgl´dna b∏´du wskazania licznika obj´toÊci lub masy b´dzie

nie wi´ksza ni˝ 0,0001 pojemnoÊci wzorca miary;

3) podczas legalizacji odmierzacza gazu ciek∏ego propan-butan dopuszcza si´ stosowanie wzorca miary o pojemnoÊci odpowiadajàcej co najmniej

2 000 dzia∏ek elementarnych tego odmierzacza lub

2 000 impulsów wychodzàcych z przetwornika kàta obrotu zamontowanego na czujniku obj´toÊci

odmierzacza.

13. Badanie urzàdzenia eliminujàcego „gaz”, z wyjàtkiem urzàdzeƒ zainstalowanych w instalacjach pomiarowych do gazu ciek∏ego propan-butan i w odmierzaczach gazu ciek∏ego propan-butan, powinno

potwierdziç, ˝e urzàdzenie to spe∏nia wymagania metrologiczne, przy czym

1) w przypadku separatora gazu i ekstraktora gazu

nale˝y zbadaç ciàg∏e oddzielanie gazu przez porównanie wskazaƒ odpowiedniego licznika obj´toÊci zamontowanego za separatorem gazu lub

ekstraktorem gazu, z dodaniem lub bez dodawania powietrza lub gazu do mierzonej cieczy;

2) w czasie badania separatora gazu nale˝y sprawdziç jego dzia∏anie przy ca∏kowitym opró˝nianiu

zbiornika instalacji pomiarowej;

3) je˝eli jest to mo˝liwe, badanie urzàdzenia eliminujàcego gaz nale˝y przeprowadzaç za pomocà cieczy najbardziej niekorzystnej z punktu widzenia

metrologicznego.

14. W przypadku sprawdzenia przeprowadzanego

na prototypach lub modelach urzàdzeƒ eliminujàcych

gaz, które nie sà wykonane w skali 1 : 1, nale˝y

uwzgl´dniaç prawa: podobieƒstwa dla lepkoÊci (liczba

Reynoldsa), si∏y cià˝enia (liczba Froude’a) i napi´cia

powierzchniowego (liczba Webera).

15. Badanie przelicznika powinno potwierdziç dok∏adnoÊç przeliczania obj´toÊci cieczy w warunkach

pomiaru na obj´toÊç w warunkach odniesienia lub na

mas´.

16. Legalizacja pierwotna mo˝e byç przeprowadzana w dwóch etapach obejmujàcych sprawdzenie

1) w pierwszym etapie przed zamontowaniem w miejscu u˝ytkowania

a) licznika wraz z urzàdzeniami pomocniczymi na

zgodnoÊç z zatwierdzonym typem,

b) metrologiczne licznika z urzàdzeniami pomocniczymi;

2) w drugim etapie po zamontowaniu w miejscu u˝ytkowania

a) instalacji pomiarowej z licznikiem i urzàdzeniami pomocniczymi na zgodnoÊç z zatwierdzonym typem,

b) metrologiczne licznika i urzàdzeƒ pomocniczych w instalacji pomiarowej,

c) funkcjonalne urzàdzenia eliminujàcego gaz (je˝eli jest stosowane) bez koniecznoÊci sprawdzania, czy spe∏nione sà wymagania metrologiczne dla tego urzàdzenia,

d) nastawienia wymaganych urzàdzeƒ stabilizujàcych ciÊnienie,

e) zmiany obj´toÊci zape∏nienia rurociàgu w przypadku instalacji pomiarowej z pe∏nym w´˝em,

f) pozostajàcej w w´˝u iloÊci cieczy w przypadku

instalacji pomiarowej z pustym w´˝em.

Poz. 730

liw ciek∏ych innych ni˝ gazy ciek∏e do nape∏niania cystern nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów

wskazaƒ

1) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,9 qmax do qmax, podanego na tabliczce znamionowej licznika obj´toÊci;

2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,25 qmax do 0,35 qmax, podanego

na tabliczce znamionowej licznika obj´toÊci;

3) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od qmin do 1,1 qmin, podanego na tabliczce znamionowej licznika obj´toÊci;

4) przy dowolnej wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej w przedziale od qmin do qmax dla trzech pomiarów o obj´toÊci równej wartoÊci dawki minimalnej, podanej na tabliczce znamionowej licznika

obj´toÊci.

19. Podczas legalizacji ponownej instalacji pomiarowych do paliw ciek∏ych innych ni˝ gazy ciek∏e do nape∏niania cystern nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych

b∏´dów wskazaƒ

1) przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci qmax

przy ca∏kowicie otwartych wszystkich zaworach

zamontowanych w sprawdzanej instalacji pomiarowej; po wykonaniu tego pomiaru nale˝y okreÊliç

maksymalny strumieƒ obj´toÊci instalacji;

2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci

w przedziale od 0,5 qmax do 0,7 qmax.

zawartej

20. Podczas pierwszego etapu legalizacji pierwotnej odmierzacza paliw ciek∏ych innych ni˝ gazy ciek∏e

nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ

1) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,9qmax do qmax, podanego na tabliczce znamionowej odmierzacza (trzy pomiary);

2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od qmin do 1,1 qmin, podanego na tabliczce znamionowej odmierzacza;

3) przy dowolnej wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej w przedziale od qmin do qmax dla trzech pomiarów o obj´toÊci równej wartoÊci dawki minimalnej, podanej na tabliczce znamionowej odmierzacza.

21. Podczas drugiego etapu legalizacji pierwotnej

lub legalizacji ponownej odmierzacza paliw ciek∏ych

innych ni˝ gazy ciek∏e nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ

17. W przypadku przeprowadzania legalizacji

w jednym etapie nale˝y przeprowadziç sprawdzenia

przewidziane w ust. 16 pkt 1.

1) przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci qmax

przy otwartych wszystkich zaworach odmierzacza;

po wykonaniu tego pomiaru nale˝y okreÊliç maksymalny strumieƒ odmierzacza;

18. Podczas legalizacji pierwotnej licznika obj´toÊci stosowanego w instalacjach pomiarowych do pa-

2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci

w przedziale od 0,5 qmax do 0,7 qmax.

zawartej

22. Podczas pierwszego etapu legalizacji pierwotnej odmierzacza gazu ciek∏ego propan-butan nale˝y

okreÊliç

2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci qmax dla trzech

pomiarów o obj´toÊci równej wartoÊci dawki minimalnej podanej na tabliczce znamionowej instalacji.

1) g´stoÊç stosowanego do badaƒ gazu ciek∏ego

propan-butan w temperaturze odniesienia 15 °C;

g´stoÊç powinna zawieraç si´ w granicach

0,539 g/cm3 do 0,569 g/cm3;

26. Podczas legalizacji pierwotnej instalacji pomiarowych do wydawania mleka nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ

2) wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ

a) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,9 qmax do qmax, podanego na

tabliczce znamionowej odmierzacza (trzy pomiary),

b) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,45 qmax do 0,55 qmax, podanego na tabliczce znamionowej odmierzacza

(dwa pomiary),

c) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,25 qmax do 0,35 qmax, podanego na tabliczce znamionowej odmierzacza

(dwa pomiary),

d) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od qmin do 1,1 qmin, podanego na

tabliczce znamionowej odmierzacza (trzy pomiary).

23. Podczas drugiego etapu legalizacji pierwotnej

lub legalizacji ponownej odmierzacza gazu ciek∏ego

propan-butan nale˝y okreÊliç

1) g´stoÊç stosowanego do badaƒ gazu ciek∏ego

propan-butan w temperaturze odniesienia 15 °C;

g´stoÊç ta powinna zawieraç si´ w granicach

0,539 g/cm3 do 0,569 g/cm3;

2) wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ

a) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,9 qmax do qmax, podanego na

tabliczce znamionowej odmierzacza (pi´ç pomiarów),

b) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 1,0 qmin do 1,1 qmin, podanego

na tabliczce znamionowej odmierzacza (pi´ç

pomiarów).

24. Podczas legalizacji pierwotnej instalacji pomiarowych do przyjmowania mleka nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ

1) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,9 qmax do qmax, podanego na tabliczce znamionowej instalacji (pi´ç pomiarów);

2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci qmax dla pi´ciu

pomiarów o obj´toÊci równej wartoÊci dawki minimalnej podanej na tabliczce znamionowej instalacji.

25. Podczas legalizacji ponownej instalacji pomiarowych do przyjmowania mleka nale˝y okreÊliç wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ

1) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,5 qmax do qmax, podanego na tabliczce znamionowej instalacji (trzy pomiary);

1) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,9 qmax do qmax, podanego na

tabliczce znamionowej instalacji (trzy pomiary);

2) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od qmin do qmax dla trzech pomiarów o obj´toÊci równej wartoÊci dawki minimalnej podanej na tabliczce znamionowej instalacji.

27. Podczas legalizacji ponownej instalacji pomiarowych do wydawania mleka nale˝y okreÊliç wartoÊci

wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ

1) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej

w przedziale od 0,5 qmax do qmax, podanego na tabliczce znamionowej instalacji (trzy pomiary);

2) przy dowolnej wartoÊci strumienia obj´toÊci zawartej w przedziale od qmin do qmax dla trzech pomiarów o obj´toÊci równej wartoÊci dawki minimalnej

podanej na tabliczce znamionowej instalacji.

28. Podczas legalizacji instalacji pomiarowych do

gazu ciek∏ego propan-butan, przewoênych, nale˝y

okreÊliç

1) g´stoÊç stosowanego do badaƒ gazu ciek∏ego

propan-butan w temperaturze odniesienia 15 °C;

g´stoÊç ta powinna zawieraç si´ w granicach

0,539 g/cm3 do 0,569 g/cm3;

2) wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ

a) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci qmax uzyskanego przy maksymalnych obrotach pompy

w instalacji oraz przy ca∏kowicie otwartych

wszystkich zaworach instalacji (trzy pomiary),

b) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci uzyskanego

przy minimalnych obrotach pompy w instalacji

oraz przy ca∏kowicie otwartych wszystkich zaworach instalacji (trzy pomiary),

c) przy wartoÊci strumienia obj´toÊci instalacji zawartego w granicach od 0,28 qmax do 0,32 qmax

uzyskanej przy pomocy zaworu regulacyjnego,

przy ca∏kowicie otwartych pozosta∏ych zaworach instalacji i minimalnych obrotach pompy

w instalacji.

29. Podczas legalizacji instalacji pomiarowych do

nape∏niania cystern gazem ciek∏ym propan-butan nale˝y okreÊliç

1) g´stoÊç stosowanego do badaƒ gazu ciek∏ego

propan-butan w temperaturze odniesienia 15 °C;

g´stoÊç ta powinna zawieraç si´ w granicach

0,539 g/cm3 do 0,569 g/cm3;

2) wartoÊci wzgl´dnych b∏´dów wskazaƒ

a) przy wartoÊci strumienia masy lub obj´toÊci

qmax uzyskanego przy ca∏kowicie otwartych

wszystkich zaworach instalacji (trzy pomiary),

b) przy wartoÊci strumienia masy lub obj´toÊci

zawartej w granicach od 0,4(qmin + qmax) do

0,6(qmin + qmax) (trzy pomiary),

c) przy wartoÊci strumienia masy lub obj´toÊci zawartej w granicach od qmin do 1,1 qmin, podanego na tabliczce znamionowej instalacji (trzy

pomiary).

Poz. 730

30. Schematy wzorcowe

1) schemat wzorcowy S 1 grawitacyjnej instalacji pomiarowej przewoênej z ciàg∏ym odprowadzaniem

powietrza lub gazów na poziomie odniesienia

a) pozwala ona na pomiar przy wydawaniu z pustym w´˝em,

b) musi byç pod∏àczona bezpoÊrednio i na sta∏e

do ka˝dej komory, bez zastosowania kolektora

∏àczàcego, je˝eli zbiornik cysterny wyposa˝ony

jest w kilka komór;

ObjaÊnienia do schematu wzorcowego S 1

A

F

T1, T2

T1

T2

car

C

Vm

I i II

at

H

h

— urzàdzenie przeciwwirowe,

— filtr, musi byç on zaprojektowany i zainstalowany w taki sposób, aby móg∏ byç oczyszczany bez opró˝niania licznika obj´toÊci i naczynia przelewowego V1 lub wziernika V2, oraz umieszczony poni˝ej poziomu odniesienia,

— sposoby pod∏àczenia urzàdzenia odpowietrzajàcego

— zawór odpowietrzajàcy i zawór zwrotny zamontowany w celu uniemo˝liwienia przep∏ywu gazu do instalacji pomiarowej,

— powrót do zbiornika cysterny,

— zawór zwrotny uniemo˝liwiajàcy przep∏yw gazu w przypadku termicznego nadciÊnienia w zbiorniku,

— licznik obj´toÊci,

— zawór odcinajàcy,

— warianty instalacji pomiarowej do wydawania z pustym w´˝em

Wariant I: naczynie przelewowe z poziomem odniesienia,

Wariant II: wziernik, s∏u˝àcy tak˝e jako przeziernik,

— sta∏y otwór odpowietrzajàcy o przekroju wystarczajàcym do zapewnienia ciÊnienia w liczniku obj´toÊci równego co najmniej ciÊnieniu atmosferycznemu, w celu uzyskania sta∏ego odpowietrzenia mo˝e byç zainstalowana

pozioma rurka bez zaworu, a je˝eli ta rurka jest po∏àczona z fazà gazowà zbiornika, to zawór zwrotny „car” nie

jest wymagany,

— wysokoÊç s∏upa cieczy,

— wysokoÊç po∏o˝enia dna zbiornika cysterny okreÊlona wzgl´dem poziomu odniesienia; wysokoÊç ta musi byç

wystarczajàca do zapewnienia strumienia obj´toÊci przynajmniej równego minimalnemu strumieniowi obj´toÊci cieczy, a˝ do ca∏kowitego opró˝nienia zbiornika cysterny;

2) schemat wzorcowy S 2 grawitacyjnej instalacji pomiarowej przewoênej bez ciàg∏ego odprowadzania

powietrza lub gazów na poziomie odniesienia

a) pozwala ona na

— pomiar przy wydawaniu z pustym w´˝em,

Poz. 730

— bezpoÊrednie wydawanie bez pomiaru,

opró˝nianie i nape∏nianie zbiornika cysterny

bez przep∏ywu cieczy przez licznik obj´toÊci,

b) rurociàg pomi´dzy komorami zbiornika cysterny

i licznikami obj´toÊci musi byç stale pod∏àczony;

ObjaÊnienia do schematu wzorcowego S 2

A

R

F

PgS

V1

T1, T2, T3, T4

T1

T2

T3

T4

C

va

I i II

Vm

at

H

h

— urzàdzenie przeciwwirowe,

— zawór trójdrogowy zapewniajàcy pomiar przy wydawaniu mierzonej cieczy oraz opró˝nianie i nape∏nianie zbiornika bez wykonywania pomiaru, zawór ten mo˝e byç zastàpiony po∏àczeniem bezpoÊrednim,

— filtr, zawór spustowy filtra mo˝na zastosowaç tylko wtedy, gdy jest wyposa˝ony w zawór uniemo˝liwiajàcy przep∏yw gazu do instalacji pomiarowej,

— specjalny ekstraktor gazu,

— wziernik specjalnego ekstraktora gazu,

— sposoby pod∏àczenia urzàdzenia odpowietrzajàcego

— powrót do zbiornika,

— po∏àczenie z atmosferà,

— naczynie resztkowe,

— zawór odpowietrzajàcy,

— licznik obj´toÊci,

— zawór sterowany automatycznie przez specjalny ekstraktor gazu, kiedy ciÊnienie jest zbyt niskie, aby zapobiec

parowaniu w instalacji pomiarowej lub kiedy powstaje w specjalnym ekstraktorze gazu przestrzeƒ gazowa, zawór ten musi zamykaç si´ w przypadku awarii jego systemu sterujàcego,

— warianty instalacji pomiarowej do wydawania z pustym w´˝em

Wariant I — naczynie przelewowe z poziomem odniesienia V2,

Wariant II — wziernik, s∏u˝àcy tak˝e jako przeziernik V3,

— zawór odcinajàcy, zawór zamykany automatycznie va i zawór odcinajàcy Vm mogà byç wykonane jako

specjalny zawór wykonujàcy obie funkcje, przy czym obie funkcje muszà byç niezale˝ne od siebie, w wariancie II ten specjalny zawór musi byç umieszczony za wziernikiem V3,

— odpowietrznik r´czny, mo˝e on byç automatyczny (np. automatycznie zamykany podczas dokonywania

pomiarów i otwierany po ich zakoƒczeniu),

— wysokoÊç s∏upa cieczy,

— wysokoÊç po∏o˝enia dna zbiornika cysterny okreÊlona wzgl´dem poziomu odniesienia, musi byç ona wystarczajàca do zapewnienia strumienia obj´toÊci cieczy przynajmniej równego minimalnemu strumieniowi obj´toÊci a˝ do ca∏kowitego opró˝nienia zbiornika cysterny;

3) schemat wzorcowy S 3 instalacji pomiarowej przewoênej wyposa˝onej w pomp´, separator gazu

i jeden lub dwa pe∏ne w´˝e

a) pozwala ona na

— pomiar przy wydawaniu za pomocà pompy

z pe∏nym w´˝em,

Poz. 730

— bezpoÊrednie wydawanie bez pomiaru

(z pompà lub bez), opró˝nianie i nape∏nianie

zbiornika bez przep∏ywu cieczy przez licznik

obj´toÊci,

b) rurociàg pomi´dzy komorami zbiornika cysterny

i licznikiem obj´toÊci musi byç stale pod∏àczony;

ObjaÊnienia do schematu wzorcowego S 3

R1

— zawór trójdrogowy zapewniajàcy pomiar przy wydawaniu mierzonej cieczy oraz opró˝nianie i nape∏nianie zbiornika cysterny bez wykonywania pomiaru, zawór ten mo˝e byç zastàpiony po∏àczeniem bezpoÊrednim,

P

— pompa, mo˝e to byç pompa pracujàca w dwóch kierunkach, pod warunkiem, ˝e pomi´dzy zaworem R2 i odgaênikiem Sg jest zamontowany zawór zwrotny,

R2

— opcjonalny zawór dwukierunkowy, do wydawania bez pomiaru,

F

— filtr, mo˝e byç wyposa˝ony w zawór spustowy,

Sg

— odgaênik, poziom cieczy w odgaêniku musi byç wy˝szy od poziomu cieczy w liczniku obj´toÊci,

T1, T2 — sposoby pod∏àczenia urzàdzenia odpowietrzajàcego

T1

— powrót do zbiornika,

T2

— powrót do zbiornika przez naczynie resztkowe,

C

— licznik obj´toÊci,

Vm

— zawór odcinajàcy,

cl

— zawór zwrotny,

fl1

— pe∏ny wà˝ nawini´ty na b´bnie,

fl2

— opcjonalny drugi pe∏ny wà˝ (bardzo krótki) do wydawania cieczy przy du˝ych strumieniach obj´toÊci,

cla

— zawór zapobiegajàcy opró˝nieniu pe∏nego w´˝a,

R3

— urzàdzenie pozwalajàce na wydawanie cieczy dowolnym w´˝em w instalacji pomiarowej z dwoma w´˝ami;

4) schemat wzorcowy S 4 instalacji pomiarowej przewoênej wyposa˝onej w pomp´, odgaênik, jeden

pe∏ny wà˝ i jeden pusty wà˝, która pozwala na

a) pomiar przy wydawaniu za pomocà pompy

z pe∏nym lub pustym w´˝em,

b) pomiar przy wydawaniu grawitacyjnym z pustym w´˝em,

c) bezpoÊrednie wydawanie bez pomiaru (z pompà lub bez), opró˝nianie i nape∏nianie zbiornika

bez przep∏ywu cieczy przez licznik obj´toÊci;

ObjaÊnienia do schematu wzorcowego S 4

R1

— zawór trójdrogowy zapewniajàcy pomiar przy wydawaniu mierzonej cieczy oraz opró˝nianie i nape∏nianie zbiornika bez wykonywania pomiaru, zawór ten mo˝e byç zastàpiony po∏àczeniem bezpoÊrednim,

P

— pompa, mo˝e to byç pompa pracujàca w dwóch kierunkach, pod warunkiem, ˝e pomi´dzy zaworem R2 i odgaênikiem Sg jest zamontowany zawór zwrotny,

B

— obejÊcie pozwalajàce na pomiar przy wydawaniu grawitacyjnym z pustym w´˝em, które mo˝na zastosowaç tylko

wtedy, gdy nie jest zainstalowany zawór R1,

R2 — opcjonalny zawór trójdrogowy do wydawania bez pomiaru,

F

— filtr, mo˝e byç wyposa˝ony w zawór spustowy,

Sg — odgaênik, poziom cieczy w odgaêniku musi byç wy˝szy od poziomu cieczy w liczniku obj´toÊci,

car — zawór zwrotny zapobiegajàcy przep∏ywowi gazu (w przypadku wydawania z pustym w´˝em),

C

— licznik obj´toÊci,

M — gniazdo manometru, wymagane jest tylko w przypadku zainstalowania obejÊcia B, wy∏àcznik pozwala na sprawdzenie podczas legalizacji, czy ciÊnienie w instalacji pomiarowej jest przynajmniej równe ciÊnieniu atmosferycznemu

podczas wydawania grawitacyjnego,

at

— odpowietrzanie automatyczne lub r´czne, przy czym, je˝eli zainstalowane jest obejÊcie B, zawór odpowietrzajàcy

musi pracowaç automatycznie i posiadaç dostatecznie du˝y przekrój poprzeczny w celu zapewnienia odpowiedniego ciÊnienia w instalacji pomiarowej przynajmniej równego ciÊnieniu atmosferycznemu,

Vm — zawór odcinajàcy,

I i II — warianty instalacji pomiarowej do wydawania

Wariant I — z pustym w´˝em,

Wariant II — kombinacja instalacji pomiarowej z pe∏nym w´˝em i z pustym w´˝em,

cl

— zawór zwrotny,

V1 — naczynie przelewowe z poziomem odniesienia,

V2 — wziernik, s∏u˝àcy tak˝e jako przeziernik,

fl1 — pe∏ny wà˝ nawini´ty na b´bnie,

cla — zawór zapobiegajàcy opró˝nieniu pe∏nego w´˝a,

R3 — urzàdzenie pozwalajàce na wydawanie cieczy dowolnym w´˝em w instalacji pomiarowej z dwoma w´˝ami;

5) schemat wzorcowy S 5 instalacji pomiarowej przewoênej wyposa˝onej w pomp´, ekstraktor gazu, jeden lub

dwa pe∏ne w´˝e

a) pozwala ona na pomiar przy wydawaniu za pomocà pompy z pe∏nym w´˝em,

b) musi byç pod∏àczona bezpoÊrednio i na sta∏e do ka˝dej komory bez zastosowania kolektora, je˝eli zbiornik cysterny wyposa˝ony jest w kilka komór;

ObjaÊnienia do schematu wzorcowego S 5

A

— urzàdzenie przeciwwirowe,

v

— zawór typu „otwarty lub zamkni´ty” uniemo˝liwiajàcy w praktyce jakiekolwiek zmniejszenie przep∏ywu cieczy przez

pomp´,

M — manometr przeznaczony do sprawdzania ciÊnienia na wejÊciu pompy, ciÊnienie to nie mo˝e byç ni˝sze od ciÊnienia

atmosferycznego,

P

— pompa,

F

— filtr, który mo˝e byç wyposa˝ony w zawór spustowy, pod warunkiem, ˝e jest on wyposa˝ony w zawór uniemo˝liwiajàcy przep∏yw gazu do instalacji pomiarowej,

Pg — ekstraktor gazu,

Dwa warianty T1 i T2 oraz mo˝liwoÊç zainstalowania urzàdzenia odpowietrzajàcego

T1 — bezpoÊrednie po∏àczenie pomi´dzy ekstraktorem gazu i zbiornikiem; w takim przypadku, rurociàg musi byç poprowadzony wzd∏u˝ Êcianki zbiornika w celu umo˝liwienia oddzielenia cieczy od gazu,

T2 — ekstraktor gazu po∏àczony z naczyniem resztkowym,

C

— licznik obj´toÊci,

Vm — zawór odcinajàcy,

cl

— zawór zwrotny,

fl1 — pe∏ny wà˝ nawini´ty na b´bnie,

fl2 — opcjonalny drugi pe∏ny wà˝ (bardzo krótki) do wydawania cieczy przy du˝ych strumieniach obj´toÊci,

cla — zawór zapobiegajàcy opró˝nieniu pe∏nego w´˝a,

R

— urzàdzenie pozwalajàce na wydawanie cieczy dowolnym w´˝em w instalacji pomiarowej z dwoma w´˝ami;

6) schemat wzorcowy S 6 instalacji pomiarowej przewoênej wyposa˝onej w pomp´, odgaênik, jeden

lub dwa pe∏ne w´˝e lub jeden pusty wà˝ lub jeden

pusty wà˝ i jeden pe∏ny wà˝

a) pozwala ona na

— pomiar przy wydawaniu za pomocà pompy

z pe∏nym lub pustym w´˝em,

— bezpoÊrednie wydawanie bez pomiaru

(z pompà lub bez), opró˝nianie i nape∏nianie

zbiornika bez przep∏ywu przez licznik obj´toÊci,

b) rurociàg pomi´dzy komorami cysterny i instalacjami pomiarowymi musi zapewniaç sta∏e po∏àczenie;

ObjaÊnienia do schematu wzorcowego S 6

R1

F

SgP

cl1

P

R2

C

I, II, III

Vm

V1

V2

fl1

fl2

cla

cl2

at

R3

— zawór trójdrogowy zapewniajàcy pomiar przy wydawaniu mierzonej cieczy oraz opró˝nianie i nape∏nianie

zbiornika bez wykonywania pomiaru, zawór mo˝e byç zastàpiony po∏àczeniem bezpoÊrednim,

— filtr; mo˝e byç wyposa˝ony w zawór spustowy,

— odgaênik po∏àczony z pompà zasilajàcà,

— zawór zwrotny zamontowany poni˝ej licznika obj´toÊci,

— pompa, mo˝e to byç pompa pracujàca w dwóch kierunkach, pod warunkiem, ˝e zawór zwrotny cl1 jest zamontowany pomi´dzy zaworem R2 i separatorem gazu Sg,

— opcjonalny zawór trójdrogowy, przeznaczony do bezpoÊredniego za∏adunku bez pomiaru,

— licznik obj´toÊci,

Warianty instalacji pomiarowej do wydawania

Wariant I: z jednym lub dwoma pe∏nymi w´˝ami,

Wariant II: z pe∏nym w´˝em,

Wariant III: kombinacja instalacji pomiarowej z pe∏nym i pustym w´˝em,

— zawór odcinajàcy,

— naczynie przelewowe z poziomem odniesienia,

— wziernik, s∏u˝àcy tak˝e jako przeziernik,

— pe∏ny wà˝ nawini´ty na b´bnie,

— opcjonalny drugi pe∏ny wà˝ (bardzo krótki) do wydawania cieczy przy du˝ych strumieniach obj´toÊci,

— zawór zapobiegajàcy opró˝nieniu pe∏nego w´˝a,

— zawór zwrotny,

— odpowietrzanie automatyczne lub r´czne,

— urzàdzenie pozwalajàce na wydawanie cieczy dowolnym w´˝em w instalacji pomiarowej z dwoma w´˝ami;

7) schemat wzorcowy S 7 instalacji pomiarowej przewoênej wyposa˝onej w pomp´, specjalny ekstraktor gazu, jeden lub dwa pe∏ne w´˝e lub jeden pusty wà˝, lub jeden pe∏ny i jeden pusty wà˝

Poz. 730

— bezpoÊrednie wydawanie bez pomiaru (z pompà lub bez), opró˝nianie i nape∏nianie zbiornika

bez przep∏ywu przez licznik obj´toÊci,

— pomiar przy wydawaniu za pomocà pompy

z pe∏nym lub pustym w´˝em,

b) zawory w dnach komór i zawory na ssaniu pompy muszà byç typu „otwarty” lub „zamkni´ty”,

je˝eli zbiornik cysterny wyposa˝ony jest w kilka

komór i mo˝liwe jest u˝ycie kolektora,

— pomiar przy wydawaniu

z pe∏nym w´˝em,

c) rurociàgi pomi´dzy komorami cysterny i instalacjà pomiarowà muszà byç pod∏àczone na sta∏e;

a) pozwala ona na

grawitacyjnym

ObjaÊnienia do schematu wzorcowego S 7

A

R1

P

B

R2

F

PgS

V1

T1, T2, T3

T1

T2

T3

C

va

I, II, III

Vm

cl

V2

V3

fl1

fl2

cla

at

R3

— urzàdzenie przeciwwirowe,

— zawór trójdrogowy zapewniajàcy pomiar przy wydawaniu mierzonej cieczy oraz opró˝nianie i nape∏nianie

zbiornika bez wykonywania pomiaru, zawór mo˝e byç zastàpiony po∏àczeniem bezpoÊrednim,

— pompa, mo˝e to byç pompa pracujàca w dwóch kierunkach, pod warunkiem, ˝e zawór zwrotny jest zamontowany pomi´dzy zaworem R2 i specjalnym ekstraktorem gazu PgS,

— opcjonalne obejÊcie pozwalajàce na pomiar przy wydawaniu grawitacyjnym z pustym w´˝em, które mo˝e

byç zastosowane tylko wtedy, gdy nie ma zaworu R1,

— opcjonalny zawór trójdrogowy do wydawania bez pomiaru,

— filtr; zawór spustowy mo˝na zastosowaç tylko wtedy, gdy jest wyposa˝ony w zawór zwrotny uniemo˝liwiajàcy przep∏yw gazu do instalacji pomiarowej,

— specjalny ekstraktor gazu,

— wziernik specjalnego ekstraktora gazu,

— sposoby pod∏àczenia urzàdzenia odpowietrzajàcego

— naczynie resztkowe,

— powrót do zbiornika,

— zawór odpowietrzajàcy,

— licznik obj´toÊci,

— zawór zamykany automatycznie przez specjalny ekstraktor gazu, kiedy ciÊnienie jest zbyt niskie, aby zapobiec

parowaniu w instalacji pomiarowej, lub kiedy powstaje w specjalnym ekstraktorze gazu przestrzeƒ gazowa,

zawór ten musi zamykaç si´ w przypadku awarii jego systemu sterujàcego,

— warianty instalacji pomiarowej do wydawania

Wariant I: z jednym lub dwoma pe∏nymi w´˝ami,

Wariant II: z pustym w´˝em,

Wariant III: kombinacja instalacji pomiarowej z pe∏nym i z pustym w´˝em,

— zawór odcinajàcy, zawór zamykany automatycznie va oraz zawór odcinajàcy Vm mogà byç wykonane jako

specjalny zawór wykonujàcy obie funkcje, przy czym funkcje te muszà byç niezale˝ne od siebie, oraz musi

byç on umieszczony za wziernikiem V3, w wariantach II i III,

— zawór zwrotny,

— naczynie przelewowe z poziomem odniesienia,

— wziernik, s∏u˝àcy tak˝e jako przeziernik,

— pe∏ny wà˝ nawini´ty na b´bnie,

— opcjonalny drugi pe∏ny wà˝ (bardzo krótki) do wydawania cieczy przy du˝ych strumieniach obj´toÊci,

— zawór zapobiegajàcy opró˝nieniu pe∏nego w´˝a,

— odpowietrzanie automatyczne lub r´czne,

— urzàdzenie pozwalajàce na wydawanie cieczy dowolnym w´˝em w instalacji pomiarowej z dwoma w´˝ami;

8) schemat wzorcowy S 8 instalacji pomiarowej przewoênej wyposa˝onej w pomp´, specjalny ekstraktor gazu, jeden lub dwa pe∏ne w´˝e lub jeden pusty wà˝, lub jeden pe∏ny i jeden pusty wà˝

— bezpoÊrednie wydawanie bez pomiaru (z pompà lub bez), opró˝nianie i nape∏nianie zbiornika

bez przep∏ywu przez liczniki obj´toÊci,

— pomiar przy wydawaniu za pomocà pompy

z pe∏nym lub pustym w´˝em,

b) zawory w dnach komór i zawory na ssaniu pompy muszà byç typu „otwarty” lub „zamkni´ty”,

je˝eli zbiornik cysterny wyposa˝ony jest w kilka

komór i mo˝liwe jest u˝ycie kolektora,

— pomiar przy wydawaniu grawitacyjnym z pustym w´˝em,

c) rurociàgi pomi´dzy komorami cysterny i instalacjà pomiarowà muszà byç pod∏àczone na sta∏e;

a) pozwala ona na

ObjaÊnienia do schematu wzorcowego S 8

A

P

Ro

R1

F

cl1

PgS

V1

T1, T2, T3

T1

T2

T3

C

— urzàdzenie przeciwwirowe,

— pompa,

— zawór trójdrogowy, który — ∏àcznie z zaworami R1 i R2 — umo˝liwia przeprowadzenie nast´pujàcych operacji

1) pomiar przy wydawaniu za pomocà pompy z pe∏nym lub pustym w´˝em oraz wydanie bez pomiaru za pomocà pompy;

2) pomiar przy wydawaniu grawitacyjnym z pustym w´˝em oraz wydawanie grawitacyjne bez pomiaru;

3) nape∏nianie zbiornika przy u˝yciu pompy P,

— opcjonalny zawór trójdrogowy, który mo˝e byç zastàpiony po∏àczeniem bezpoÊrednim,

— filtr, zawór spustowy mo˝na zastosowaç tylko wtedy, gdy jest wyposa˝ony w zawór zwrotny uniemo˝liwiajàcy przep∏yw gazu do instalacji pomiarowej,

— zawór zwrotny,

— specjalny ekstraktor gazu,

— wziernik specjalnego ekstraktora gazu,

— sposoby pod∏àczenia urzàdzenia odpowietrzajàcego

— naczynie resztkowe,

— powrót do zbiornika,

— zawór odpowietrzajàcy,

— licznik obj´toÊci,

va

I, II, III

Vm

cl2

V2

V3

fl1

fl2

cla

at

R3

— 4637 —

Poz. 730

— zawór zamykany automatycznie przez specjalny ekstraktor gazu, kiedy ciÊnienie jest zbyt niskie, aby zapobiec

parowaniu w instalacji pomiarowej, lub kiedy powstaje w specjalnym ekstraktorze gazu przestrzeƒ gazowa

i musi on zamykaç si´ w przypadku awarii jego systemu sterujàcego,

— warianty instalacji pomiarowej do wydawania

Wariant I: z jednym lub dwoma pe∏nymi w´˝ami,

Wariant II: z pustym w´˝em,

Wariant III: kombinacja instalacji z pe∏nym i pustym w´˝em,

— zawór odcinajàcy, zawór zamykajàcy automatycznie va oraz zawór odcinajàcy Vm mogà byç wykonane jako

specjalny zawór wykonujàcy obie funkcje, przy czym funkcje te muszà byç niezale˝ne od siebie i musi on byç

umieszczony za wziernikiem V3, w wariantach II i III,

— zawór zwrotny,

— naczynie przelewowe z poziomem odniesienia,

— wziernik, s∏u˝àcy tak˝e jako przeziernik,

— pe∏ny wà˝ nawini´ty na b´bnie,

— opcjonalny drugi pe∏ny wà˝ (bardzo krótki) do wydawania cieczy przy du˝ych strumieniach obj´toÊci,

— zawór zapobiegajàcy opró˝nieniu pe∏nego w´˝a,

— odpowietrzanie automatyczne lub r´czne,

— urzàdzenie pozwalajàce na wydawanie cieczy dowolnym w´˝em w instalacji pomiarowej z dwoma w´˝ami;

9) schemat wzorcowy S 9 instalacji pomiarowej przewoênej wyposa˝onej w pomp´, odgaênik, zawór utrzymujàcy ciÊnienie oraz jeden pe∏ny wà˝, która pozwala na

a) pomiar przy wydawaniu za pomocà pompy z pe∏nym w´˝em,

b) bezpoÊrednie wydawanie bez pomiaru (z pompà lub bez), opró˝nianie i nape∏nianie zbiornika bez przep∏ywu przez licznik obj´toÊci;

ObjaÊnienia do schematu wzorcowego S 9

R1

— zawór trójdrogowy zapewniajàcy pomiar przy wydawaniu mierzonej cieczy, oraz opró˝nianie i nape∏nianie zbiornika bez wykonywania pomiaru,

P

— pompa,

B

— regulowane obejÊcie pompy po∏àczone ze zbiornikiem,

R2

— opcjonalny zawór trzydrogowy do wydawania bez pomiaru,

cl1

— zawór zwrotny; mo˝e byç zainstalowany pomi´dzy filtrem a separatorem gazu,

F

— filtr,

Sg

— odgaênik po∏àczony z fazà gazowà zbiornika, do odgaênika mo˝e byç zamontowany ze wzgl´dów bezpieczeƒstwa

zawór vas; w takim przypadku zawór vas musi byç zamontowany pomi´dzy zbiornikiem i odga∏´zieniem do zaworu „vamp”,

C

— licznik obj´toÊci,

vamp — automatyczny zawór regulacyjny do utrzymywania ciÊnienia wy˝szego przynajmniej o 100 kPa od ciÊnienia pary

nasyconej w zbiorniku,

Vm

— zawór odcinajàcy,

cl2

— zawór zwrotny,

Z

— rura fazy gazowej, która mo˝e byç u˝yta jedynie przy nape∏nianiu zbiornika pojazdu i odzyskania cieczy podczas

kontroli instalacji pomiarowej,

Th

— termometr, umieszczony w odgaêniku lub przy otworze wlotowym albo wylotowym licznika obj´toÊci,

M

— manometr,

Mo

— manometry opcjonalne.

Uwaga: 1) ∏àczenie faz gazowych zbiornika pojazdu i zbiornika odbiorcy cieczy jest zabronione;

2) mo˝na instalowaç zawory bezpieczeƒstwa.

Za∏àcznik nr 8

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ KOLB METALOWYCH II RZ¢DU

1. Zakres badaƒ typu wykonywanych podczas zatwierdzenia typu i zakres sprawdzenia podczas legalizacji kolb metalowych II rz´du, zwanych dalej „kolbami”, obejmuje wyznaczenie b∏´dów pojemnoÊci nominalnych kolb wykonywane

1) w pomieszczeniu o temperaturze powietrza równej (20 ± 5) °C, niezmieniajàcej si´ w ciàgu godziny wi´cej ni˝ o 1 °C;

2) wodà, której temperatura ró˝ni si´ najwy˝ej

o ± 2 °C od temperatury powietrza znajdujàcego

si´ w pomieszczeniu i podczas wyznaczania b∏´du

pojemnoÊci kolby nie powinna zmieniç si´ wi´cej

ni˝ o ± 0,5 °C.

2. Woda stosowana do wyznaczania b∏´dów pojemnoÊci nominalnych kolb metodà obj´toÊciowà powinna byç wolna od zanieczyszczeƒ chemicznych

i mechanicznych oraz powinna byç pozbawiona p´cherzyków powietrza.

3. Do wyznaczania b∏´dów pojemnoÊci nominalnych kolb metodà grawimetrycznà (wagowà) powinna

byç stosowana woda destylowana.

4. Podczas wyznaczania b∏´dów pojemnoÊci nominalnych kolb pomiar temperatury wody i powietrza

powinien byç dokonywany z b∏´dem nie wi´kszym

ni˝ 0,1 °C.

Za∏àcznik nr 9

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ SAMOCHODOWYCH CYSTERN POMIAROWYCH

1. Badania typu wykonywane podczas zatwierdzenia typu oraz zakres sprawdzeƒ podczas legalizacji samochodowych cystern pomiarowych, zwanych dalej

„cysternami”, obejmujà wzorcowanie cysterny wykonywane metodà obj´toÊciowà, pod ciÊnieniem atmosferycznym, z zastosowaniem wody, w nast´pujàcych

warunkach

Ρti

Vw = V0i · [1 + ßc · (20 – tc)] · ——

Ρtc

gdzie

Vw

1) temperatura powietrza od 10 °C do 30 °C;

2) brak opadów, silnego wiatru i nas∏onecznienia;

3) zmiana temperatury wody podczas wzorcowania

komory cysterny nie powinna byç wi´ksza ni˝ 2 °C.

2. Temperatur´ wody w instalacji pomiarowej oraz

w komorze cysterny mierzy si´ za pomocà termometrów o wartoÊci dzia∏ki elementarnej nie wi´kszej ni˝

0,1 °C i zakresie pomiarowym co najmniej od

+ 5 °C do + 35 °C.

n

V0k

V0i

ßk

3. Obj´toÊci dawek wody podczas wzorcowania

komory cysterny powinny byç tak dobierane, aby

przyrost wysokoÊci nape∏nienia odpowiadajàcy tym

dawkom, mierzony wzd∏u˝ osi pomiarowej, nie by∏

wi´kszy ni˝ 10 mm.

ßc

4. Obj´toÊç poszczególnych dawek wody Vw zawartych w komorze cysterny podczas jej wzorcowania, odniesionych do temperatury 20 °C, oblicza si´

wed∏ug nast´pujàcych wzorów

tk

1) w przypadku wzorcowania komory cysterny za pomocà kolb metalowych II rz´du

ti

Ρtk

Vw = V0k · n · [1 + ßk · (tk – 20) + ßc · (20 – tc)] · ——

Ρtc

Ρtk

2) w przypadku wzorcowania komory cysterny za pomocà instalacji pomiarowej

Ρtc

tc

Ρti

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci dawki wody zawartej w komorze cysterny podczas jej

wzorcowania, odniesiona do temperatury

20 °C, wyra˝ona w dm3,

— iloÊç nape∏nieƒ kolby metalowej II rz´du

przypadajàca na obj´toÊç dawki wody,

— wartoÊç poprawna obj´toÊci wody zawartej

w kolbie metalowej II rz´du, przelana do

wzorcowanej komory cysterny i odniesiona

do temperatury 20 °C, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç poprawna obj´toÊci dawki wody,

przelana do wzorcowanej komory cysterny

za pomocà instalacji pomiarowej, odniesiona do temperatury 20 °C, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç liczbowa wspó∏czynnika obj´toÊciowej rozszerzalnoÊci cieplnej materia∏u

kolby metalowej II rz´du, wyra˝ona w 1/°C,

— wartoÊç liczbowa wspó∏czynnika obj´toÊciowej rozszerzalnoÊci cieplnej materia∏u

wzorcowanej komory cysterny, wyra˝ona

w 1/°C,

— Êrednia temperatura wody zawartej w kolbie

metalowej II rz´du ze wszystkich nape∏nieƒ

przypadajàcych na dawk´, wyra˝ona w °C,

— temperatura dawki wody zmierzona w komorze cysterny, wyra˝ona w °C,

— Êrednia temperatura dawki wody zmierzona

w instalacji pomiarowej, wyra˝ona w °C,

— g´stoÊç wody w temperaturze tk, wyra˝ona

w kg/m3,

— g´stoÊç wody w temperaturze ti, wyra˝ona

w kg/m3,

— g´stoÊç wody w temperaturze tc, wyra˝ona

w kg/m3.

Za∏àcznik nr 10

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ CIEP¸OMIERZY DO WODY I ICH ELEMENTÓW

1. Liczba egzemplarzy ciep∏omierzy do wody, zwanych dalej „ciep∏omierzami”, oraz ich elementów

przeliczników wskazujàcych, par czujników temperatury i przetworników przep∏ywu, zwanych dalej „elementami ciep∏omierzy”, niezb´dnych do przeprowadzenia badaƒ typu wykonywanych podczas zatwierdzenia typu, jest okreÊlana przez Prezesa po analizie

dokumentacji do∏àczonej do wniosku o zatwierdzenie

typu.

2. Badania typu ciep∏omierzy zespolonych i hybrydowych oraz przeliczników wskazujàcych i przetworników przep∏ywu, zawierajàcych uk∏ady elektroniczne,

majà na celu stwierdzenie, ˝e wartoÊci ich b∏´dów

1) nie przekraczajà wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych, w nast´pujàcych warunkach

a) temperatura otoczenia: od +5 °C do +55 °C,

b) wilgotnoÊç wzgl´dna: ≤ 93 %,

c) napi´cie zasilania (w przypadku zasilania z sieci): od 0,85 Un do 1,1 Un, gdzie Un — napi´cie

nominalne sieci,

d) cz´stotliwoÊç zasilania (w przypadku zasilania

z sieci): od 0,98 fn do 1,02 fn, gdzie fn — cz´stotliwoÊç nominalna sieci,

e) napi´cie baterii (w przypadku zasilania z baterii): od UBmin do UBmax, gdzie: UBmax — napi´cie

nowej baterii bez obcià˝enia, UBmin — napi´cie

minimalne baterii w temperaturze 20 °C, podane przez producenta ciep∏omierza lub jego elementu;

2) nie zmieniajà si´ o wartoÊç wi´kszà od bezwzgl´dnych wartoÊci ich b∏´dów granicznych dopuszczalnych na skutek poddania dzia∏aniu nast´pujàcych

czynników

a) zapadów napi´cia zasilania (w przypadku zasilania z sieci) o poziomie 100 % podczas 10 pó∏okresów (10 zapadów w odst´pach 10 s),

b) pola elektromagnetycznego

— o cz´stotliwoÊci (26 ÷ 1 000) MHz i nat´˝eniu

sk∏adowej elektrycznej 3 V/m,

— o cz´stotliwoÊci sieci i nat´˝eniu sk∏adowej

magnetycznej 60 A/m,

c) sta∏ego pola magnetycznego o nat´˝eniu

100 kA/m,

d) wy∏adowaƒ elektrostatycznych o napi´ciu 8 kV

w powietrzu i o napi´ciu 4 kV na powierzchni

obudowy (10 pojedynczych wy∏adowaƒ),

e) elektrycznych szybkich stanów przejÊciowych,

o czasie narastania impulsu 5 ns, czasie trwania

impulsu 50 ns, cz´stotliwoÊci 5 kHz, czasie trwania serii impulsów 15 ms, okresie powtórzeƒ se-

rii impulsów 300 ms i czasie trwania zak∏ócenia

— po 60 s dla impulsów o polaryzacji dodatniej

i ujemnej

— dla przewodów sygna∏owych i pràdu sta∏ego

— o amplitudzie impulsu 1 kV,

— dla przewodów pràdu zmiennego — o amplitudzie impulsu 2 kV,

f) elektrycznych udarowych stanów przejÊciowych, dla przewodów sygna∏owych i pràdu sta∏ego d∏u˝szych od 10 m, o amplitudzie impulsu

0,5 kV, o czasie narastania impulsu 1,2 µs (bez

obcià˝enia) i 8 µs (przy zwarciu), czasie trwania

impulsu 50 µs (bez obcià˝enia) i 20 µs (przy

zwarciu), po 3 impulsy o polaryzacji dodatniej

i ujemnej,

g) kondensacji pary wodnej na obudowie podczas

cyklicznych zmian temperatury mi´dzy 25 °C

i 55 °C, przy wilgotnoÊci wzgl´dnej nie mniejszej

ni˝ 93 %, w czasie po 12 h dla wzrostu i spadku

temperatury (2 cykle),

h) ciÊnienia wewn´trznego o wartoÊci 1,5 razy

wi´kszej ni˝ ciÊnienie nominalne, przy wartoÊci

temperatury wody mniejszej o (10 ± 5) K od górnej granicy zakresu temperatury tmax, albo

o wartoÊci ciÊnienia nominalnego, przy wartoÊci temperatury wody wi´kszej o 5 K od górnej

granicy zakresu temperatury tmax, w czasie 0,5 h.

3. Przy badaniach typu przeprowadza si´

1) próby trwa∏oÊci, po których wartoÊci b∏´dów poddanych im przyrzàdów nie powinny si´ zmieniç

o wartoÊç wi´kszà od bezwzgl´dnych wartoÊci

b∏´dów granicznych dopuszczalnych ciep∏omierzy

i ich elementów

a) dla ciep∏omierzy zespolonych i hybrydowych

oraz przetworników przep∏ywu w czasie 300 h,

przy przep∏ywie maksymalnym qs i górnej granicy zakresu temperatury tmax;

b) dla par czujników temperatury podczas 10 cykli

powolnych zmian nast´pujàcych wartoÊci temperatury: temperatury otoczenia, górnej granicy zakresu temperatury tmax, temperatury otoczenia, dolnej granicy zakresu temperatury tmin;

2) prób´ straty ciÊnienia, dla ciep∏omierzy zespolonych i hybrydowych oraz przetworników przep∏ywu, przy temperaturze wody (50 ± 5) °C i ustalonej

wartoÊci przep∏ywu w zakresie (0,9 ÷ 1,0) qp, gdzie

qp — przep∏yw nominalny.

4. Ciep∏omierze lub ich elementy powinny byç

sprawdzone podczas legalizacji, na stanowiskach kontrolnych i z zastosowaniem metod sprawdzania umo˝liwiajàcych wyznaczenie b∏´dów sprawdzanych przyrzàdów pomiarowych z niepewnoÊcià rozszerzonà

(przy poziomie ufnoÊci 95 % i wspó∏czynniku rozszerzenia k = 2), nieprzekraczajàcà 1/5 wartoÊci b∏´dów

granicznych dopuszczalnych, okreÊlonych przepisami

w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç ciep∏omierze i ich elementy.

5. Podczas legalizacji nale˝y uwzgl´dniç, ˝e

1) ciep∏omierze zespolone powinny byç sprawdzane

w ca∏oÊci;

2) elementy ciep∏omierzy sk∏adanych powinny byç

sprawdzane oddzielnie;

3) elementy ciep∏omierzy hybrydowych mogà byç

sprawdzane oddzielnie, bez koniecznoÊci mechanicznego roz∏àczania, je˝eli jest to podane w decyzji zatwierdzenia typu tych ciep∏omierzy.

6. Je˝eli wyznaczona podczas legalizacji wartoÊç

b∏´du ciep∏omierza lub jego cz´Êci sk∏adowej przekracza wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych, to

pomiar nale˝y powtórzyç dwa razy. Wynik pomiaru

nale˝y uznaç za pozytywny, je˝eli sà spe∏nione nast´pujàce warunki

1) Êrednia arytmetyczna wartoÊci b∏´du wyznaczonego w trzech pomiarach nie przekracza wartoÊci

b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

2) przynajmniej dwie wartoÊci b∏´du wyznaczonego

w trzech pomiarach nie przekraczajà wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych.

7. Ciep∏omierz podczas legalizacji powinien byç

sprawdzony w nast´pujàcych warunkach

1) co najmniej przy nast´pujàcych wartoÊciach ró˝nicy temperatury ∆t i przep∏ywu q, okreÊlonych na

podstawie decyzji zatwierdzenia typu ciep∏omierzy

a) ∆tmin ≤ ∆t ≤ 1,2 ∆tmin i 0,9 qp ≤ q ≤ qp,

b) 10 °C ≤ ∆t ≤ 20 °C i 0,2 qp ≤ q ≤ 0,22 qp,

c) ∆tmax – 5 °C ≤ ∆t ≤ ∆tmax i qi ≤ q ≤ 1,1 qi;

2) w warunkach, o których mowa w pkt 1 w lit. a

i b, temperatura ni˝sza powinna mieç wartoÊç od

40 °C do 70 °C, je˝eli w decyzji zatwierdzenia typu

nie postanowiono inaczej;

3) pomiary mo˝na wykonywaç, wykorzystujàc wskazanie ciep∏a o podwy˝szonej rozdzielczoÊci, wskazanie testowe ciep∏omierza, wyjÊcie sygna∏u elektrycznego lub cyfrowego ciep∏omierza;

4) temperatura otoczenia od 15 °C do 35 °C;

5) wilgotnoÊç wzgl´dna od 25 % do 75 %;

6) ciÊnienie atmosferyczne od 86 kPa do 106 kPa;

7) wartoÊç Êrednia temperatury wody t podczas pojedynczego pomiaru powinna wynosiç

a) t = (50 ± 5) °C przy sprawdzaniu wodà ciep∏à,

b) t = (20 ± 5) °C przy sprawdzaniu wodà zimnà;

Poz. 730

8) zmiany wartoÊci chwilowej temperatury wody

podczas pojedynczego pomiaru nie powinny przekraczaç ±2 °C;

9) woda powinna mieç czystoÊç wody pitnej wodociàgowej;

10) przewodnoÊç elektryczna w∏aÊciwa wody, przy

sprawdzaniu elektromagnetycznych przetworników przep∏ywu lub ciep∏omierzy z takimi przetwornikami, powinna przekraczaç 0,02 S/m;

11) zmiany wartoÊci chwilowej strumienia obj´toÊci

q podczas pojedynczego pomiaru nie powinny

przekraczaç ±2,5 % wartoÊci Êredniej strumienia obj´toÊci dla qi ≤ q < 0,2 qp i ±5 % dla 0,2 qp ≤ q ≤ qp;

12) wartoÊç Êrednia strumienia obj´toÊci podczas pojedynczego pomiaru powinna byç wyznaczona

z b∏´dem nieprzekraczajàcym ±1 % wartoÊci wyznaczonej (przy metodzie sprawdzenia „z zatrzymanym startem i stopem”);

13) liczba jednoczeÊnie sprawdzanych przyrzàdów pomiarowych, po∏àczonych szeregowo, mo˝e byç

dowolna, je˝eli

a) nie wyklucza tego decyzja zatwierdzenia ich typu,

b) ró˝nica wartoÊci Êrednich temperatury wody na

poczàtku i na koƒcu szeregu, podczas pojedynczego pomiaru, nie przekracza 2 °C;

14) ciep∏omierze lub przetworniki przep∏ywu o Êrednicy

nominalnej wi´kszej od 40 mm mogà byç sprawdzane wodà zimnà pod warunkiem, ˝e w decyzji zatwierdzenia typu dopuszcza si´ takà procedur´;

15) nale˝y przestrzegaç instrukcji obs∏ugi i postanowieƒ zawartych w decyzji zatwierdzenia typu ciep∏omierzy lub przetworników przep∏ywu, w szczególnoÊci przewodnoÊci elektrycznej w∏aÊciwej wody, temperatury wody, d∏ugoÊci prostych odcinków rurociàgu przed i za sprawdzanym przyrzàdem pomiarowym;

16) metod´ sprawdzenia „z zatrzymanym startem

i stopem” dopuszcza si´ tylko dla przetworników

przep∏ywu o konstrukcji mechanicznej lub dla ciep∏omierzy z takimi przetwornikami; w pozosta∏ych

przypadkach nale˝y stosowaç metod´ sprawdzania „z ruchomym startem i stopem”.

8. Przelicznik wskazujàcy podczas legalizacji powinien byç sprawdzony w nast´pujàcych warunkach

1) co najmniej przy nast´pujàcych symulowanych

wartoÊciach ró˝nicy temperatury ∆t, okreÊlonych

na podstawie decyzji zatwierdzenia typu ciep∏omierzy lub przeliczników wskazujàcych

a) ∆tmin ≤ ∆t ≤ 1,2 ∆tmin,

b) 10 °C ≤ ∆t ≤ 20 °C,

c) ∆tmax – 5 °C ≤ ∆t ≤ ∆tmax;

2) symulowany przep∏yw nie powinien przekraczaç

maksymalnej wartoÊci, dopuszczalnej przy spraw-

dzaniu przelicznika wskazujàcego i podanej w decyzji zatwierdzenia typu ciep∏omierzy lub przeliczników wskazujàcych albo w ich instrukcji sprawdzenia (w przypadku sygna∏u impulsowego okreÊla go maksymalna cz´stotliwoÊç impulsów);

3) temperatura otoczenia powinna przyjmowaç wartoÊci, o których mowa w ust. 8;

3) w warunkach, o których mowa w pkt 1 w lit. a i b,

temperatura ni˝sza powinna mieç wartoÊç od

40 °C do 70 °C, je˝eli w decyzji zatwierdzenia typu

nie postanowiono inaczej;

5) liczba jednoczeÊnie sprawdzanych par czujników

temperatury mo˝e byç dowolna, pod warunkiem,

˝e nie pogarsza to stabilizacji temperatury w termostacie.

4) pomiary mo˝na wykonywaç, wykorzystujàc wskazanie ciep∏a o podwy˝szonej rozdzielczoÊci, wskazanie testowe przelicznika wskazujàcego, wyjÊcie

sygna∏u elektrycznego lub cyfrowego przelicznika

wskazujàcego;

10. Przelicznik wskazujàcy z parà czujników temperatury podczas legalizacji powinien byç sprawdzony

co najmniej w warunkach, o których mowa w ust. 8,

z tym, ˝e ró˝nica temperatury nie jest symulowana tylko zadawana.

5) temperatura otoczenia od 15 °C do 35 °C, przy czym

zmiany temperatury otoczenia podczas pojedynczego pomiaru nie powinny przekraczaç ±2,5 °C;

11. Przetwornik przep∏ywu podczas legalizacji powinien byç sprawdzony w warunkach, o których mowa w ust. 7, oraz

6) wilgotnoÊç wzgl´dna od 25 % do 75 %, przy czym

zmiany wilgotnoÊci wzgl´dnej podczas pojedynczego pomiaru nie powinny przekraczaç ±5 %.

1) co najmniej przy nast´pujàcych wartoÊciach przep∏ywu q, ustalonych na podstawie decyzji zatwierdzenia typu ciep∏omierzy lub przetworników przep∏ywu

9. Para czujników temperatury podczas legalizacji

powinna byç sprawdzona w nast´pujàcych warunkach

1) w ka˝dym z trzech nast´pujàcych zakresów temperatury t, ustalonych na podstawie decyzji zatwierdzenia typu ciep∏omierzy lub par czujników

temperatury

a) tmin ≤ t ≤ tmin + 10 °C — je˝eli podana w decyzji

zatwierdzenia typu wartoÊç tmin < 20 °C lub

35 °C ≤ t ≤ 45 °C — je˝eli podana w decyzji zatwierdzenia typu wartoÊç tmin ≥ 20 °C,

b) 75 °C ≤ t ≤ 85 °C,

c) tmax – 30 °C ≤ t ≤ tmax;

2) dopuszcza si´ sprawdzenie pary czujników temperatury przy innej wartoÊci t ni˝ ta, o której mowa

w lit b, je˝eli jest ona podana w decyzji zatwierdzenia typu;

4) wilgotnoÊç wzgl´dna powinna przyjmowaç wartoÊci, o których mowa w ust. 8;

a) qi ≤ q ≤ 1,1 qi,

b) 0,1 qp ≤ q ≤ 0,11 qp,

c) 0,9 qp ≤ q ≤ qp;

2) dopuszcza si´ sprawdzenie przetwornika przep∏ywu przy innej wartoÊci q ni˝ ta, o której mowa

w pkt 1 w lit. c, je˝eli jest ona ustalona w decyzji

zatwierdzenia typu;

3) pomiary mo˝na wykonywaç, wykorzystujàc wskazanie obj´toÊci lub masy o podwy˝szonej rozdzielczoÊci, wyjÊcie sygna∏u elektrycznego lub cyfrowego przetwornika przep∏ywu.

12. Wyznaczone przy legalizacji wartoÊci b∏´dów

ciep∏omierzy i ich elementów nie powinny przekraczaç

wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych, okreÊlonych przepisami w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç ciep∏omierze do

wody i ich elementy.

Za∏àcznik nr 11

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ MATERIALNYCH MIAR D¸UGOÂCI

1. Do wniosku o zatwierdzenie typu powinny byç

zg∏oszone co najmniej 3 sztuki materialnych miar d∏ugoÊci, zwanych dalej „przymiarami”, tego samego typu, nale˝àce do tej samej klasy dok∏adnoÊci.

2) charakterystyk metrologicznych

w warunkach odniesienia;

sprawdzanych

2. Zakres badaƒ typu przymiarów wykonywanych

podczas zatwierdzenia typu obejmuje badanie zgodnoÊci z wymaganiami w zakresie

3. Zakres sprawdzeƒ przymiarów wykonywanych

przy legalizacji pierwotnej obejmuje

1) konstrukcji, materia∏ów i wykonania (z wy∏àczeniem wspó∏czynnika rozszerzalnoÊci liniowej);

1) ogl´dziny zewn´trzne przymiaru w celu potwierdzenia jego zgodnoÊci z zatwierdzonym typem,

w szczególnoÊci stwierdzenie, czy

3) wymagaƒ dodatkowych okreÊlonych dla poszczególnych rodzajów przymiarów.

a) kraw´dzie wst´gi, w przymiarze wst´gowym,

rozciàgni´tej na p∏askiej powierzchni sà prostoliniowe i równoleg∏e,

b) podzia∏ka i ocyfrowanie sà czytelne, regularne,

nieÊcieralne i wykonane w sposób zapewniajàcy pewny, ∏atwy i jednoznaczny odczyt,

c) kreski podzia∏ki sà prostoliniowe, prostopad∏e

do osi wzd∏u˝nej przymiaru,

d) kreski podzia∏ki majà t´ samà szerokoÊç sta∏à

na ca∏ej d∏ugoÊci, niepogarszajàcà dok∏adnoÊci

pomiaru,

e) d∏ugoÊç kresek podzia∏ki jest zró˝nicowana w zale˝noÊci od odpowiadajàcej jednostki miary;

2) sprawdzenie, w warunkach odniesienia, zgodnoÊci charakterystyk metrologicznych przymiaru

z wymaganiami dotyczàcymi b∏´dów granicznych

dopuszczalnych

a) b∏´du d∏ugoÊci nominalnej, z uwzgl´dnieniem

tam, gdzie jest to niezb´dne, wymagaƒ metrologicznych dla przymiarów wst´gowych z obcià˝nikiem,

b) w pi´ciu ró˝nych przypadkowo rozmieszczonych punktach na przymiarze

— b∏´dów d∏ugoÊci odcinka podzia∏ki pomi´dzy

dwoma dowolnymi nienast´pujàcymi po sobie wskazami przymiaru,

— b∏´dów d∏ugoÊci dzia∏ki elementarnej,

— ró˝nic mi´dzy d∏ugoÊciami dwóch nast´pujàcych po sobie dzia∏ek elementarnych,

z uwzgl´dnieniem, tam gdzie jest to w∏aÊciwe,

wymagaƒ okreÊlonych dla przymiarów koƒcowych lub mieszanych oraz przymiarów sk∏adanych;

3) w przypadku gdy wyniki sprawdzenia to uzasadniajà, mo˝na zmniejszyç lub zwi´kszyç iloÊç

sprawdzeƒ;

4) sprawdzenie przymiarów podczas legalizacji pierwotnej powinno byç przeprowadzone

Poz. 730

7) partia powinna sk∏adaç si´ z przymiarów, które

a) sà tego samego typu,

b) nale˝à do tej samej klasy dok∏adnoÊci,

c) zosta∏y wyprodukowane w tym samym procesie;

8) maksymalna licznoÊç partii czyli liczba przymiarów, jakà ta partia zawiera, przy legalizacji pierwotnej wynosi 10 000 sztuk;

9) je˝eli wybrano metod´ „A”, do przyj´cia lub odrzucenia przedstawionej partii stosuje si´ plan pobierania próbek utworzonych z przymiarów wybranych losowo z partii, z nast´pujàcymi wartoÊciami charakterystycznymi

a) wadliwoÊç dopuszczalna pomi´dzy 0,40 %

a 0,90 % dla standardowego poziomu jakoÊci

SQL partii przedstawionej do badania, który

odpowiada w planie pobierania próbek 95 %

prawdopodobieƒstwu przyj´cia partii,

b) wadliwoÊç dopuszczalna pomi´dzy 4,0 % a

6,5 %, dla granicznego poziomu jakoÊci LQ5

partii przedstawionej do badania, który odpowiada w planie pobierania próbek 5 % prawdopodobieƒstwu przyj´cia partii,

— je˝eli partia zostanie odrzucona, przeprowadza

si´ 100 % kontrol´ tej partii;

10) je˝eli przyj´to metod´ „B”, do przyj´cia lub odrzucenia przedstawionej partii stosuje si´ plany pobierania próbek zgodnie z nast´pujàcà tabelà

Numer

kontroli

LicznoÊç

próbki

Liczba

przyj´cia1)

Liczba

odrzucenia2)

1

2

3

4

70

85

105

120

0

0

0

0

1

1

1

1

a) dla wszystkich dostarczonych przymiarów albo

1) Dopuszczalna liczba wadliwych przymiarów w kontro-

b) partii przymiarów — zgodnie z zasadami kontroli statystycznej stosowanej jako kontrola

metrologiczna przy legalizacji pierwotnej;

2) Liczba wadliwych przymiarów w kontrolowanej prób-

5) je˝eli przymiary sà produkowane seryjnie, a osoba odpowiedzialna za dostarczenie ich do legalizacji pierwotnej z∏o˝y∏a we wniosku oÊwiadczenie,

˝e zosta∏y ju˝ one poddane odpowiedniej kontroli,

przedstawione partie mogà byç poddane tylko

kontroli statystycznej;

6) kontrola statystyczna przeprowadzona jest przy

u˝yciu schematu pojedynczego (metoda A) lub

wielokrotnego (metoda B) poddania badaniom

próbek, które sà utworzone z przymiarów wybranych losowo z partii, a iloÊç przymiarów w próbce

jest okreÊlona licznoÊcià próbki;

lowanej próbce.

ce, która powoduje odrzucenie partii.

a) po przyj´ciu danej partii nast´pna przedstawiana do badania partia powinna byç poddana

kontroli oznaczonej numerem 1,

b w przypadku odrzucenia danej partii wnioskodawca mo˝e przedstawiç do badania t´ samà

parti´ albo innà; nast´pnie partia poddawana

jest kontroli oznaczonej numerem o jeden wi´kszym; je˝eli partia nie jest przyj´ta po kontroli

oznaczonej numerem 4, nale˝y przeprowadziç

100 % kontrol´ partii.

4. Zakres sprawdzeƒ przymiarów wykonywanych

przy legalizacji ponownej obejmuje

1) ogl´dziny zewn´trzne przymiaru w celu potwierdzenia jego zgodnoÊci z zatwierdzonym typem,

w szczególnoÊci stwierdzenie, czy

a) kraw´dzie wst´gi, w przymiarze wst´gowym,

rozciàgni´tej na p∏askiej powierzchni sà prostoliniowe i równoleg∏e,

b) podzia∏ka i ocyfrowanie sà czytelne, nieÊcieralne i wykonane w sposób zapewniajàcy pewny,

∏atwy i jednoznaczny odczyt;

2) sprawdzenie, w warunkach odniesienia, zgodnoÊci charakterystyk metrologicznych przymiaru

z wymaganiami dotyczàcymi b∏´dów granicznych

dopuszczalnych, okreÊlonymi w wymaganiach

metrologicznych

Poz. 730

a) b∏´du d∏ugoÊci nominalnej, z uwzgl´dnieniem

tam, gdzie jest to niezb´dne, wymagaƒ metrologicznych dla przymiarów wst´gowych z obcià˝nikiem,

b) b∏´dów d∏ugoÊci, z uwzgl´dnieniem odpowiednio wymagaƒ metrologicznych dla przymiarów

koƒcowych, mieszanych lub sk∏adanych

— odcinka podzia∏ki pomi´dzy dwoma dowolnymi nienast´pujàcymi po sobie wskazami przymiaru, w pi´ciu ró˝nych przypadkowo rozmieszczonych punktach na przymiarze,

— pierwszej i ostatniej dzia∏ki elementarnej dla

przymiaru koƒcowego lub mieszanego.

Za∏àcznik nr 12

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ PRZYRZÑDÓW KONTROLNYCH — TACHOGRAFÓW SAMOCHODOWYCH

I WYKRESÓWEK DO TACHOGRAFÓW SAMOCHODOWYCH

1. Wniosek o zatwierdzenie typu wykresówek do

przyrzàdów kontrolnych — tachografów samochodowych, zwanych dalej „tachografami”, powinien wymieniaç typy tachografów, w których wykresówki mogà byç stosowane.

2. Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, wnioskodawca do∏àcza wykresówki w iloÊci niezb´dnej do

przeprowadzenia badaƒ razem z opakowaniem handlowym oraz egzemplarze tachografów, do jakich wykresówka jest przeznaczona.

3. Zakres badaƒ typu wykonywanych podczas zatwierdzenia typu wykresówki obejmuje sprawdzenie

zgodnoÊci wykonania wykresówki z dokumentacjà

wytwórcy i w∏aÊciwymi wymaganiami metrologicznymi oraz badania majàce na celu potwierdzenie mo˝liwoÊci stosowania wykresówki w tachografach wymienionych we wniosku.

4. Do wniosku o zatwierdzenie typu tachografu

wnioskodawca do∏àcza co najmniej dwa egzemplarze

tachografu, którego typ ma byç badany, w kompletacji przewidzianej do stosowania w pojeêdzie przez wytwórc´. Przeznaczone do tachografu wykresówki powinny byç dostarczone w iloÊci niezb´dnej do przeprowadzenia badaƒ.

5. Zakres badaƒ typu wykonywanych podczas zatwierdzenia typu tachografu obejmuje sprawdzenie

zgodnoÊci wykonania tachografu z dokumentacjà

techniczno-konstrukcyjnà oraz zgodnoÊci z w∏aÊciwymi wymaganiami metrologicznymi.

6. Sprawdzenie zgodnoÊci z zatwierdzonym typem

i z wymaganiami wykonywane podczas legalizacji tachografu, w szczególnoÊci obejmuje

1) podczas legalizacji pierwotnej oraz legalizacji ponownej po naprawie

a) sprawdzenie stanu technicznego i poprawnoÊci

dzia∏ania tachografu,

b) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ i rejestracji dla

tachografu przed zainstalowaniem w pojeêdzie,

przy czym wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ i rejestracji pr´dkoÊci powinno byç udokumentowane dla co najmniej trzech wartoÊci pr´dkoÊci

równomiernie roz∏o˝onych w jego zakresie pomiarowym,

c) sprawdzenie rejestracji okresów czasu,

d) sprawdzenie wymaganej rejestracji zdarzeƒ;

2) podczas legalizacji ponownej

a) sprawdzenie stanu technicznego i poprawnoÊci

dzia∏ania tachografu,

b) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ i rejestracji tachografu przy instalacji lub w u˝ytkowaniu,

c) sprawdzenie rejestracji okresów czasu oraz wymaganej rejestracji zdarzeƒ,

d) sprawdzenie prawid∏owoÊci zainstalowania tachografu w pojeêdzie,

e) wyznaczenie obwodu tocznego kó∏ pojazdu,

f) wyznaczenie wspó∏czynnika charakterystycznego pojazdu.

7. Sprawdzenia, o których mowa w ust. 6 pkt 2

lit. b, d—f, wykonywane sà w warunkach odniesienia.

8. Wymagania dotyczàce sprawdzenia b∏´dów

wskazaƒ i rejestracji d∏ugoÊci drogi i pr´dkoÊci, o których mowa w ust. 6 pkt 2 lit. b, mogà byç uznane za

spe∏nione na podstawie porównania wartoÊci wspó∏czynnika charakterystycznego pojazdu i sta∏ej tachografu, pod warunkiem, ˝e zostanà wyznaczone i nie

przekroczà wartoÊci dopuszczalnych b∏´dy wskazaƒ

i rejestracji d∏ugoÊci drogi i pr´dkoÊci okreÊlone dla tachografu przed zainstalowaniem w pojeêdzie.

Za∏àcznik nr 13

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ MANOMETRÓW DO POMIARU CIÂNIENIA W OGUMIENIU

POJAZDÓW MECHANICZNYCH

1. Do wniosku o zatwierdzenie typu manometru

powinny byç za∏àczone, co najmniej dwa manometry.

2. Zakres badaƒ typu wykonywanych w celu zatwierdzenia typu obejmuje

1) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ;

2) wyznaczenie b∏´du histerezy dla manometrów do

pomiaru ciÊnienia malejàcego;

3) badanie stabilnoÊci charakterystyki metrologicznej;

4) badanie zmiany wskazaƒ pod wp∏ywem temperatury.

3. B∏´dy wskazaƒ manometrów sprawdza si´ w co

najmniej pi´ciu punktach, równomiernie roz∏o˝onych

w ca∏ym zakresie podzia∏ki, w tym w punktach przy

górnej i dolnej granicy zakresu wskazaƒ.

4. Wyznaczenie b∏´du histerezy, które wykonuje

si´ tylko dla manometrów przeznaczonych do pomiaru ciÊnieƒ malejàcych, polega na odczytaniu wskazaƒ

w co najmniej pi´ciu punktach równomiernie roz∏o˝onych w ca∏ym zakresie podzia∏ki manometru, w tym

w pobli˝u górnej i dolnej granicy zakresu pomiarowego, przy wzrastajàcych i malejàcych wartoÊciach ciÊnienia, przy czym w przypadku malejàcych wartoÊci

ciÊnienia odczyty powinny byç dokonywane po przetrzymaniu manometru przy ciÊnieniu równym górnej

granicy zakresu wskazaƒ przez 20 minut.

5. Badanie stabilnoÊci charakterystyki metrologicznej manometrów polega na poddaniu ich próbie

1) ciÊnienia o wartoÊci przekraczajàcej o 25 % górnà

granic´ zakresu wskazaƒ, przez 15 minut;

2) 1000 impulsów spowodowanych ciÊnieniem

zmiennym od 0 do (90 ÷ 95) % górnej granicy zakresu wskazaƒ;

3) 10 000 cykli powolnych zmian ciÊnienia od oko∏o

20 % do oko∏o 75 % górnej granicy zakresu wskazaƒ, z cz´stotliwoÊcià nieprzekraczajàcà 60 cykli

na minut´;

4) temperatury otoczenia równej –20 °C przez 6 godzin i temperatury +50 °C przez 6 godzin.

6. Po up∏ywie 1 godziny od zakoƒczenia prób,

o których mowa w ust. 5 pkt 1—3, manometry powinny spe∏niaç wymagania metrologiczne.

7. Po zakoƒczeniu próby temperatury, o której mowa w ust. 5 pkt 4, manometry powinny byç pozostawione w zakresie temperatury odniesienia przez 6 godzin. Po up∏ywie tego okresu manometry powinny

spe∏niaç wymagania metrologiczne.

8. Wyznaczenie zmiany wskazaƒ spowodowanych

zmianà temperatury polega na okreÊleniu zmiany

wskazaƒ dla danej wartoÊci ciÊnienia w temperaturach –10 °C i +40 °C w porównaniu ze wskazaniami

w temperaturach z zakresu temperatury odniesienia.

9. Manometry zg∏oszone do legalizacji poddane sà

badaniu polegajàcemu na sprawdzeniu zgodnoÊci z zatwierdzonym typem, podczas którego wyznaczenie

1) b∏´dów wskazaƒ odbywa si´ po sprawdzeniu

wskazaƒ manometrów w co najmniej trzech punktach równomiernie roz∏o˝onych w ca∏ym zakresie

wskazaƒ;

2) b∏´du histerezy polega na odczytaniu wskazaƒ

w co najmniej trzech punktach równomiernie roz∏o˝onych w ca∏ym zakresie wskazaƒ manometru,

dla wzrastajàcych i malejàcych wartoÊci ciÊnienia,

i powinno byç prowadzone w normalnych warunkach u˝ytkowania, z tym ˝e b∏àd histerezy powinien byç wyznaczony tylko w przypadku manometrów mogàcych mierzyç ciÊnienie wzrastajàce

i malejàce.

Za∏àcznik nr 14

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS KONTROLI METROLOGICZNEJ

WAG AUTOMATYCZNYCH PORCJUJÑCYCH ORAZ DOZOWNIKÓW OBJ¢TOÂCIOWYCH,

WAG AUTOMATYCZNYCH ODWA˚AJÑCYCH, WAG AUTOMATYCZNYCH

DLA POJEDYNCZYCH ¸ADUNKÓW, WAG SAMOCHODOWYCH DO WA˚ENIA POJAZDÓW W RUCHU

I WAG WAGONOWYCH DO WA˚ENIA W RUCHU WAGONÓW SPI¢TYCH

ORAZ WAG NIEAUTOMATYCZNYCH

1. Badania typu elektronicznych wag automatycznych porcjujàcych, odwa˝ajàcych, dla pojedynczych

∏adunków, samochodowych do wa˝enia pojazdów

w ruchu i wagonowych do wa˝enia w ruchu wagonów spi´tych obejmujà dodatkowo sprawdzenie od-

pornoÊci wag na wystàpienie nast´pujàcych zak∏óceƒ

1) krótkotrwa∏ych spadków napi´cia zasilania o wartoÊç równà

a) 50 % wartoÊci nominalnej napi´cia w czasie

1 okresu napi´cia sieci,

b) 100 % wartoÊci nominalnej napi´cia w czasie

1/2 okresu napi´cia sieci,

powtarzanych 10 razy z przerwà co najmniej 10 s;

2) ciàgu elektrycznych impulsów zak∏ócajàcych

o amplitudzie 1 000 V, czasie narastania 5 ns i czasie trwania 50 ns, trwajàcego 15 ms o ró˝nej polaryzacji i czasie repetycji 300 ms, powtarzanego

10 razy z przerwà co najmniej 10 s;

3) serii 10 wy∏adowaƒ elektrostatycznych z przerwami co 10 s

a) o napi´ciu 6 kV — wy∏adowanie przez kontakt

z wagà,

b) o napi´ciu 8 kV — wy∏adowanie przez powietrze;

4) jednorodnego pola elektromagnetycznego o polaryzacji pionowej i poziomej i nast´pujàcych parametrach

a) nat´˝enie pola 3 V/m,

b) zakres cz´stotliwoÊci od 26 MHz do 1 000 MHz,

c) cz´stotliwoÊç sinusoidalnej fali modulujàcej 1 kHz,

d) g∏´bokoÊç modulacji 80 %.

2. Wagi automatyczne porcjujàce oraz dozowniki

obj´toÊciowe mogà byç legalizowane dla ró˝nych materia∏ów, dla których

1) majà zastosowanie ró˝ne klasy dok∏adnoÊci X(x);

2) w celu zachowania charakterystyk metrologicznych wymagane sà ró˝ne parametry dzia∏ania;

3) oznakowanie powinno byç takie, aby mo˝liwe by∏o jednoznaczne powiàzanie klasy dok∏adnoÊci

wagi lub parametrów dzia∏ania z odpowiednim

materia∏em.

3. Klasa dok∏adnoÊci X(x) wag automatycznych

porcjujàcych oraz dozowników obj´toÊciowych okreÊlona podczas legalizacji pierwotnej nie mo˝e byç lepsza ni˝ klasa odniesienia Ref (x) okreÊlona w fazie zatwierdzenia typu.

4. Podczas legalizacji nale˝y sprawdziç

1) w wagach porcjujàcych oraz dozownikach obj´toÊciowych

a) zgodnoÊç z zatwierdzonym typem,

b) konstrukcj´, oznaczenia i dzia∏anie wagi,

c) w zakresie charakterystyki metrologicznej

— odchylenia ka˝dej porcji od Êredniej z przyj´tej liczby porcji,

— odchylenia Êredniej z przyj´tej liczby porcji

od wartoÊci nastawy tej porcji;

Poz. 730

2) w wagach odwa˝ajàcych

a) zgodnoÊç z zatwierdzonym typem,

b) konstrukcj´, oznaczenia i dzia∏anie wagi,

c) w zakresie charakterystyk metrologicznych

— sprawdzenie przy obcià˝eniu statycznym,

— sprawdzenie przy automatycznym wa˝eniu

towaru;

3) w wagach dla pojedynczych ∏adunków

a) zgodnoÊç z zatwierdzonym typem,

b) konstrukcj´, oznaczenia i dzia∏anie wagi,

c) w zakresie charakterystyk metrologicznych, dla

wag klasy dok∏adnoÊci X

— b∏àd Êredni przy automatycznym wa˝eniu

okreÊlonej liczby ∏adunków,

— odchylenie standardowe eksperymentalne

przy automatycznym wa˝eniu okreÊlonej liczby ∏adunków,

— sprawdzenie przy obcià˝eniu statycznym,

d) w zakresie charakterystyk metrologicznych, dla

wag klasy dok∏adnoÊci Y

— sprawdzenie przy obcià˝eniu statycznym,

— sprawdzenie przy automatycznym wa˝eniu

dowolnego ∏adunku,

— wp∏yw pochylenia (w wagach za∏adunkowych),

e) niezale˝nie od klasy dok∏adnoÊci

— niecentrycznoÊç,

— sprawdzenie prawid∏owoÊci wskazaƒ, wydruku, dok∏adnoÊci, zerowania i tarowania;

4) w wagach samochodowych do wa˝enia pojazdów

w ruchu

a) zgodnoÊç z zatwierdzonym typem,

b) konstrukcj´, w∏aÊciwe zainstalowanie, oznaczenia i dzia∏anie wagi,

c) w zakresie charakterystyk metrologicznych

— odchylenie ka˝dego obcià˝enia osi lub osi

wielokrotnej od skorygowanego obcià˝enia

osi lub osi wielokrotnej podczas wa˝enia dynamicznego,

— odchylenie ka˝dego obcià˝enia osi od wartoÊci

statycznego obcià˝enia osi dla pojazdu dwuosiowego podczas wa˝enia dynamicznego,

— b∏àd sumarycznej masy pojazdu,

— b∏´dy wskazaƒ podczas wa˝enia statycznego

dla dowolnego obcià˝enia zawartego w zakresie wa˝enia,

— dok∏adnoÊci zerowania i tarowania,

— wyÊwietlanie i drukowanie;

5) w wagach wagonowych do wa˝enia w ruchu wagonów spi´tych

a) zgodnoÊç z zatwierdzonym typem,

b) konstrukcj´, w∏aÊciwe zainstalowanie, oznaczenia i dzia∏anie wagi,

c) w zakresie charakterystyk metrologicznych

Poz. 730

6) w wagach nieautomatycznych

a) wizualnie

— charakterystyki metrologiczne: klasy dok∏adnoÊci, Min, Max, e, d,

— b∏´dy podczas wa˝enia dynamicznego dla

pojedynczego wagonu,

— inne wymagane oznaczenia oraz miejsca na

cechy legalizacyjne i zabezpieczajàce,

— b∏´dy podczas wa˝enia dynamicznego ca∏ego sk∏adu wagonów,

— sprawdzenie czy miejsce i warunki u˝ytkowania sà w∏aÊciwe,

— b∏´dy podczas wa˝enia statycznego,

b) w zakresie charakterystyk metrologicznych

— sprawdzenie zgodnoÊci wskazaƒ urzàdzeƒ

wskazujàcych i drukujàcych,

— b∏´dy wskazaƒ,

— zerowanie,

— rozrzut,

— niecentrycznoÊç,

— niecentrycznoÊç,

— pobudliwoÊç;

— pobudliwoÊç.

— dok∏adnoÊç zerowania i tarowania,

Za∏àcznik nr 15

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ WAG AUTOMATYCZNYCH PRZENOÂNIKOWYCH

1. Zakres badaƒ typu wag automatycznych przenoÊnikowych, zwanych dalej „wagami”, wykonywanych

podczas zatwierdzenia typu obejmuje badania

1) symulacyjne;

2) eksploatacyjne.

2. Badania symulacyjne powinny byç dokonywane

na wadze bez przenoÊnika taÊmowego lub z przenoÊnikiem taÊmowym, do którego waga powinna byç

do∏àczona.

a) 50 % wartoÊci nominalnej napi´cia w czasie

1 okresu napi´cia sieci,

b) 100 % wartoÊci nominalnej napi´cia w czasie

1/2 okresu napi´cia sieci powtarzanych 10 razy

z przerwà co najmniej 10 s;

2) ciàgu elektrycznych impulsów zak∏ócajàcych

o amplitudzie 1 000 V, czasie narastania 5 ns i czasie trwania 50 ns, trwajàcego 15 ms o ró˝nej polaryzacji i czasie repetycji 300 ms, powtarzanego

10 razy z przerwà co najmniej 10 s;

3. Badania symulacyjne powinny przede wszystkim umo˝liwiç ocen´ oddzia∏ywania czynników wp∏ywajàcych na wag´, w szczególnoÊci temperatury, napi´cia zasilania, cz´stotliwoÊci, w normalnych warunkach u˝ytkowania. Wp∏yw ka˝dego czynnika powinien

byç w miar´ potrzeb zbadany oddzielnie.

3) serii 10 wy∏adowaƒ elektrostatycznych z przerwami co 10 s

4. Przy symulowaniu pr´dkoÊci taÊmy wzgl´dny

b∏àd symulacji nie powinien przekraczaç 0,2 wartoÊci

b∏´du granicznego dopuszczalnego dla masy sumowanej.

4) jednorodnego pola elektromagnetycznego o polaryzacji pionowej i poziomej o nast´pujàcych parametrach

5. Badania eksploatacyjne powinny byç wykonywane przy u˝yciu materia∏u w iloÊci co najmniej równej minimalnej masie sumowanej, przy wydajnoÊci

pomi´dzy minimalnà i maksymalnà.

b) zakres cz´stotliwoÊci od 26 MHz do 1 000 MHz,

a) o napi´ciu 6 kV — wy∏adowanie przez kontakt

z wagà,

b) o napi´ciu 8 kV — wy∏adowanie przez powietrze;

a) nat´˝enie pola 3 V/m,

c) cz´stotliwoÊç sinusoidalnej fali modulujàcej

1 kHz,

d) g∏´bokoÊç modulacji 80 %.

6. Badanie typu wag elektronicznych obejmuje dodatkowo sprawdzenie odpornoÊci wagi na wystàpienie nast´pujàcych zak∏óceƒ

7. Legalizacja pierwotna wagi powinna byç przeprowadzana w dwóch etapach.

1) krótkotrwa∏ych spadków napi´cia zasilania o wartoÊç równà

8. Zakres badaƒ podczas pierwszego etapu legalizacji pierwotnej obejmuje

1) sprawdzenie zgodnoÊci wykonania wagi z zatwierdzonym typem;

2) wyznaczenie zmiany wskazania zera po ca∏kowitej

liczbie obiegów taÊmy;

2) przeprowadzenie testów sumowania za pomocà

symulacji przemieszczenia, zgodnie z wymaganiami dla badaƒ symulacyjnych, przy czym w przypadku wag, których

3) wyznaczenie maksymalnej ró˝nicy b∏´dów wyzerowania, przy czym w przypadku urzàdzenia kontroli

zera z dodatkowym obcià˝nikiem sprawdzenie powinno byç przeprowadzone co najmniej pi´ciokrotnie;

a) przenoÊnik taÊmowy stanowi pomost, badania

przeprowadza si´ na kompletnej wadze,

b) cz´Êç przenoÊnika taÊmowego stanowi pomost, badania przeprowadza si´ na wadze bez

przenoÊnika taÊmowego, z u˝yciem urzàdzenia

symulujàcego przemieszczenie.

9. Drugi etap legalizacji pierwotnej wagi przeprowadza si´ w miejscu u˝ytkowania przy u˝yciu produktu lub produktów, które b´dà wa˝one na wadze.

Instalacja wagi powinna byç taka, ˝eby legalizacja

mog∏a byç przeprowadzona bez zak∏ócania jej normalnej pracy.

10. Stanowisko do badaƒ powinno

1) umo˝liwiç wa˝enie masy sumowanej w granicach

0,2 b∏´du granicznego dopuszczalnego legalizowanej wagi;

2) byç usytuowane w pobli˝u wagi.

11. Zakres badaƒ podczas drugiego etapu legalizacji pierwotnej obejmuje

1) sprawdzenie poÊlizgu, je˝eli istniejà podstawy do

przypuszczeƒ, ˝e mo˝e wystàpiç poÊlizg czujnika

przemieszczenia;

4) przeprowadzenie testów materia∏owych w normalnych warunkach dzia∏ania, dla co najmniej

dwóch wydajnoÊci z zakresu pomi´dzy wydajnoÊcià minimalnà a maksymalnà, z u˝yciem iloÊci

produktu co najmniej równej minimalnej masie

sumowanej, przy czym sprawdzenie masy produktu powinno nastàpiç przed lub po jego przejÊciu przez wag´.

12. Legalizacj´ ponownà wagi przeprowadza si´

w miejscu u˝ytkowania przy u˝yciu produktu lub produktów, które b´dà wa˝one na wadze, na stanowisku

pomiarowym wykonanym zgodnie z ust. 10. Instalacja

wagi powinna byç taka, ˝eby legalizacja mog∏a byç

przeprowadzona bez zak∏ócania jej normalnej pracy.

13. Podczas legalizacji ponownej dokonuje si´

1) ogl´dzin zewn´trznych (sprawdzanie ogólnego

stanu technicznego, konstrukcji, oznaczeƒ jakoÊci

wykonania warunków zabudowy w przenoÊniku);

2) sprawdzenia parametrów konstrukcyjnych (nachylenia taÊmy na pomoÊcie, d∏ugoÊci pomostu, d∏ugoÊci taÊmy, czasu pe∏nego obiegu taÊmy);

3) sprawdzenia dok∏adnoÊci wagi (wyzerowania,

sprawdzenia za pomocà materia∏u wa˝onego).

Za∏àcznik nr 16

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ WAG AUTOMATYCZNYCH KONTROLNYCH I SORTUJÑCYCH

1. Zakres badaƒ typu wag automatycznych kontrolnych i sortujàcych, zwanych dalej „wagami”, w celu

zatwierdzenia typu obejmuje

1) badania statyczne, w szczególnoÊci

a) badania przy niecentrycznym obcià˝eniu,

b) specjalne badania dla wagi z zespo∏em wagowym stanowiàcym wag´ nieautomatycznà;

2) pomiar czasu odpowiedzi;

3) badania w normalnych warunkach u˝ytkowania,

w tym sprawdzenie

a) strefy niezdecydowania i b∏´du nastawy,

b) zmian rzeczywistego punktu nastawy w czasie,

c) zmiany rzeczywistego punktu nastawy w zale˝noÊci od temperatury;

4) badania zgodnoÊci z wymaganiami metrologicznymi w zakresie konstrukcji i wykonania.

2. W przypadku wag majàcych wiele nominalnych

punktów nastawy, badania powinny obejmowaç co

najmniej dwa nominalne punkty nastawy.

3. Wzorcowy ∏adunek próbny stosowany dla ka˝dego badania wykonywanego w celu zatwierdzenia

typu powinien spe∏niaç nast´pujàce wymagania

1

1) masa: m = Max, Min i — (Max + Min);

2

3 —

2) d∏ugoÊç: L = (0,8 ÷ 1,2) √ m, gdzie L jest wyra˝one

w cm, m jest wyra˝one w g;

L

3) wysokoÊç: h = — ;

4) sta∏a masa;

5) materia∏ sta∏y, niehigroskopijny, nieelektrostatyczny, bez kontaktów mi´dzy metalami.

4. Je˝eli ∏adunki mogà byç umieszczane niecentrycznie na pomoÊcie, to badanie powinno byç przeprowadzone z ∏adunkiem równym obcià˝eniu minimalnemu, uk∏adanym kolejno w dowolnym miejscu

pomostu.

5. Specjalne badania dla wagi z zespo∏em wagowym stanowiàcym wag´ nieautomatycznà obejmujà

badania czu∏oÊci, pobudliwoÊci i b∏´dów wskazaƒ zespo∏u wagowego, przy czym jego b∏´dy nie powinny

przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych dla

tych wag.

6. Czas odpowiedzi powinien byç mierzony w sta∏ych warunkach badania, bez efektów pochodzàcych

od czynników wp∏ywajàcych, przy czym

1) uzyskane wartoÊci nie mogà przekraczaç wartoÊci

podanych w oznaczeniach na wadze;

2) dane dotyczàce maksymalnej wydajnoÊci b´dàcej

funkcjà pr´dkoÊci podajnika ∏adunku i d∏ugoÊci ∏adunku powinny byç zgodne z wartoÊciami otrzymanymi dla czasu odpowiedzi.

7. Sprawdzenie zmiany rzeczywistego punktu nastawy w czasie powinno byç wykonywane z wzorcowymi ∏adunkami próbnymi bez zmian nastaw wagi i bez

zmiany czynników wp∏ywajàcych; badania te powinny

Poz. 730

byç powtarzane wielokrotnie w ciàgu 8 godzin dzia∏ania wagi; w celu otrzymania wyników mo˝na w trakcie

badaƒ stosowaç elektryczne metody pomiaru.

8. Sprawdzenie zmiany rzeczywistego punktu nastawy w zale˝noÊci od temperatury powinno byç

1) wykonywane z wzorcowym ∏adunkiem próbnym

bez zmian nastaw wagi i bez zmiany czynników

wp∏ywajàcych innych ni˝ temperatura;

2) powtarzane wielokrotnie przy zmienianej temperaturze w danych granicach temperatur.

9. Legalizacja pierwotna wag przeprowadzana jest

w jednym lub dwóch etapach.

10. Legalizacja pierwotna przeprowadzana w jednym etapie lub jej drugi etap powinny odbywaç si´

w miejscu zainstalowania wagi.

11. Zakres sprawdzenia wykonywanego podczas

pierwszego etapu legalizacji pierwotnej obejmuje

przeprowadzenie badaƒ statycznych, o których mowa

w ust 1.

12. Zakres sprawdzenia wykonywanego podczas

drugiego etapu legalizacji pierwotnej oraz podczas legalizacji ponownej obejmuje sprawdzenie strefy niezdecydowania i wyznaczenie b∏´du nastawy z u˝yciem

produktów, do wa˝enia których waga jest przewidziana. W ka˝dym przypadku sprawdzenie powinno byç

przeprowadzone co najmniej dla obcià˝enia minimalnego.

Za∏àcznik nr 17

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ G¢STOÂCIOMIERZY ZBO˚OWYCH 20 L U˚YTKOWYCH

1. Zakres badaƒ wykonywanych w celu zatwierdzenia typu i podczas legalizacji g´stoÊciomierzy zbo˝owych 20 L u˝ytkowych obejmuje wyznaczenie

z 6 wskazaƒ uzyskanych, dla tej samej próbki zbo˝a,

g´stoÊciomierzem badanym „B” i g´stoÊciomierzem

wzorcowym „K”.

1) b∏´dów wskazaƒ;

5. Do pomiarów nale˝y u˝ywaç suchej, niepokruszonej, wolnej od plew i zanieczyszczeƒ pszenicy

2) odchylenia ka˝dego wskazania od wartoÊci Êredniej.

2. B∏´dy, o których mowa w ust. 1, wyra˝a si´

w jednostkach miary g´stoÊci zbo˝a w stanie zsypnym, w szczególnoÊci w kg/hL.

3. G´stoÊç zbo˝a w stanie zsypnym otrzymuje si´

z wyniku podzielenia wskazaƒ g´stoÊciomierzy, wyra˝onych w kg, przez 0,2 hL. Uzyskane wartoÊci liczbowe

zaokràgla si´ do drugiego miejsca po przecinku.

4. W celu wyznaczenia b∏´dów, o których mowa

w ust 1, porównuje si´ wartoÊci Êrednie arytmetyczne

Nr pomiaru

KolejnoÊç nasypywania

g´stoÊciomierzy

1) w iloÊci 24 L;

2) o g´stoÊci w stanie zsypnym nie mniejszej ni˝

80 kg/hL;

3) roz∏o˝onej cienkà warstwà w pomieszczeniu, w którym b´dà przeprowadzane pomiary i pozostawionej na oko∏o 10 godzin przed przystàpieniem do porównaƒ w celu doprowadzenia do równowagi temperaturowej z otaczajàcym powietrzem.

6. Pomiary wykonywane w celu uzyskania wartoÊci wskazaƒ g´stoÊciomierzy nale˝y przeprowadziç,

zachowujàc nast´pujàcà kolejnoÊç nasypywania

1

2

3

4

5

6

do KB

BK

KB

BK

KB

BK

7. Je˝eli wartoÊci graniczne dopuszczalne b∏´dów,

o których mowa w ust. 1, sà przekroczone, mo˝e to

byç spowodowane tym, ˝e zbo˝e nie jest dostatecznie

homogeniczne. Zbo˝e nale˝y wówczas pozostawiç na

kolejne 10 godzin w miejscu wykonywania pomiarów,

po czym powtórzyç pomiary zgodnie z ust. 6.

Poz. 730

8. Je˝eli przekroczona jest tylko wartoÊç graniczna

dopuszczalna b∏´dów, o których mowa w ust. 1 pkt 1,

to g´stoÊciomierz nale˝y adiustowaç. Wskazania g´stoÊciomierza mo˝na zmieniç, ustawiajàc rozpraszacz

w wy˝szej lub ni˝szej pozycji. Po przemieszczeniu rozpraszacza nale˝y powtórzyç pomiary zgodnie z ust. 6.

Za∏àcznik nr 18

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ ANALIZATORÓW SPALIN SAMOCHODOWYCH

1. Przy zatwierdzeniu typu analizatorów spalin samochodowych, zwanych dalej „analizatorami”, zakres

badaƒ typu powinien obejmowaç

11) sprawdzenie separatora wody;

1) przeprowadzenie ogl´dzin zewn´trznych;

13) sprawdzenie urzàdzenia do badania szczàtkowej

zawartoÊci w´glowodorów.

2) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ analizatora;

3) sprawdzenie dryftu krótkookresowego;

4) wyznaczenie powtarzalnoÊci wskazaƒ analizatora;

5) sprawdzenie urzàdzenia sygnalizujàcego spadek

strumienia obj´toÊci gazu;

6) sprawdzenie wp∏ywu

a) czynników fizycznych: napi´cia i cz´stotliwoÊci

zasilania pràdem przemiennym, napi´cia zasilania pràdu sta∏ego, temperatury otoczenia, wilgotnoÊci wzgl´dnej otoczenia, ciÊnienia atmosferycznego,

12) sprawdzenie równowa˝nika propan/heksan;

2. Przy legalizacji nale˝y wykonaç nast´pujàce

czynnoÊci

1) ogl´dziny zewn´trzne,

2) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ,

3) sprawdzenie urzàdzenia sygnalizujàcego spadek

strumienia obj´toÊci gazu

— przy czym przy legalizacji pierwotnej nale˝y ponadto sprawdziç wersj´ oprogramowania.

3. Podczas ogl´dzin zewn´trznych analizatora podczas badania typu i legalizacji nale˝y sprawdziç

b) sk∏adników gazowych innych ni˝ sk∏adnik oznaczany,

1) czy nie ma widocznych uszkodzeƒ zewn´trznych;

c) nara˝eƒ fizycznych: krótkotrwa∏ego obni˝enia

napi´cia zasilania pràdem przemiennym, udaru

mechanicznego, drgaƒ, zak∏óceƒ impulsowych,

wy∏adowaƒ elektrostatycznych, pola elektromagnetycznego, pola magnetycznego o cz´stotliwoÊci sieciowej, suchego goràca, zimna, wilgotnego goràca;

2) szczelnoÊç uk∏adu przet∏aczania gazów wed∏ug

procedury badania szczelnoÊci zawartej w instrukcji obs∏ugi;

7) sprawdzenie czasu odpowiedzi;

8) sprawdzenie czasu nagrzewania;

9) sprawdzenie urzàdzenia do badania szczelnoÊci;

10) sprawdzenie filtru;

3) dzia∏anie urzàdzenia do badania szczàtkowej zawartoÊci w´glowodorów wed∏ug procedury zawartej w instrukcji obs∏ugi.

4. Podczas badania typu b∏´dy wskazaƒ nale˝y wyznaczyç w warunkach odniesienia oddzielnie dla ka˝dego sk∏adnika gazowego, w co najmniej trzech punktach zakresu pomiarowego, stosujàc dwusk∏adnikowe

gazy wzorcowe zawierajàce tlenek w´gla, dwutlenek

w´gla, w´glowodory i tlen w azocie w nast´pujàcych

u∏amkach obj´toÊciowych

ZawartoÊç badanego sk∏adnika w azocie (u∏amek obj´toÊciowy)

Badany sk∏adnik

Punkt I

zakresu pomiarowego

Punkt II

zakresu pomiarowego

Punkt III

zakresu pomiarowego

CO

0,5 %

1%

3,5 % i/lub 5 %

CO2

6%

10 %

14 %

HC

0,01 %

0,03 %

0,1 %

O2

0,5 %

10 %

20,9 %

— przy czym b∏´dy wskazaƒ nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych przy zatwierdzeniu typu.

5. Przy legalizacji nale˝y wykonaç sprawdzenie

w co najmniej dwóch punktach zakresu pomiarowego,

stosujàc wzorce gazowe o wartoÊciach u∏amków obj´Klasa dok∏adnoÊci

0iI

II

Poz. 730

toÊciowych sk∏adników badanych mieszczàcych si´

w nast´pujàcych zakresach

Badany sk∏adnik

Zakres wartoÊci u∏amka

obj´toÊciowego

CO

od 0,5 % do 5 %

CO2

od 4 % do 16 %

HC

od 0,01 % do 0,2 %

CO

od 1 % do 7 %

CO2

od 6 % do 16 %

HC

od 0,03 % do 0,2 %

— przy czym b∏´dy wskazaƒ nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych przy legalizacji.

6. Przy legalizacji kana∏ tlenowy powinien byç

sprawdzany w punkcie zerowym przy u˝yciu gazów

wzorcowych niezawierajàcych tlenu oraz dla wartoÊci

u∏amka obj´toÊciowego 20,9 % przy u˝yciu powietrza,

przy czym b∏´dy wskazaƒ nie powinny przekraczaç

b∏´dów granicznych dopuszczalnych przy legalizacji.

7. Przy zatwierdzeniu typu nale˝y przeprowadziç

w warunkach powtarzalnoÊci co najmniej dwadzieÊcia

pomiarów z u˝yciem wzorców gazowych o nast´pujàcych wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych

ZawartoÊç badanego sk∏adnika (u∏amek obj´toÊciowy)

Badany sk∏adnik

klasa dok∏adnoÊci 0 i I

klasa dok∏adnoÊci II

CO

0,5 %

3,5 %

CO2

14 %

14 %

HC

0,01 %

0,1 %

O2

0,5 %

0,5 %

— przy czym powtarzalnoÊç wskazaƒ analizatora powinna byç taka, aby wartoÊç odchylenia standardowego

obliczonego na podstawie serii dwudziestu pomiarów nie przekracza∏a wartoÊci dopuszczalnych.

8. W celu sprawdzenia dryftu krótkookresowego

nale˝y wykonaç pierwszy pomiar bezpoÊrednio po automatycznym wyzerowaniu wskazania analizatora,

a nast´pne pomiary odpowiednio po 5, 10 i 25 min,

stosujàc wzorce gazowe o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych okreÊlonych w ust. 7, przy czym b∏´dy

wskazaƒ nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych

dopuszczalnych przy legalizacji.

9. W celu sprawdzenia wp∏ywu suchego goràca

nale˝y poddaç analizator przez 2 godz. dzia∏aniu temperatury 40 °C i wilgotnoÊci wzgl´dnej nieprzekraczajàcej 50 %; w czasie testu co pó∏ godziny nale˝y wykonaç pomiar z u˝yciem gazów wzorcowych o nast´pujàcych wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych

ZawartoÊç badanego sk∏adnika (u∏amek obj´toÊciowy)

Badany sk∏adnik

mieszanina wzorcowa I

mieszanina wzorcowa II

CO

0,5 %

3,5 %

CO2

14 %

14 %

HC

0,01 %

0,1 %

O2

0,5 %

0,5 %

— przy czym b∏´dy wskazaƒ nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych przy legalizacji.

10. W celu sprawdzenia wp∏ywu zimna nale˝y

poddaç analizator przez 2 godziny dzia∏aniu temperatury 5 °C; w czasie testu co pó∏ godziny nale˝y wykonaç pomiar z u˝yciem gazów wzorcowych o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych podanych w ust. 9,

przy czym b∏´dy wskazaƒ nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych przy legalizacji.

11. W celu sprawdzenia wp∏ywu wilgotnego goràca nale˝y poddaç analizator przez 2 doby dzia∏aniu sta∏ej temperatury 30 °C i wilgotnoÊci wzgl´dnej 85 %.

Warunki ekspozycji powinny byç takie, ˝eby na przyrzàdzie nie kondensowa∏a woda. W czasie testu nale˝y wykonaç raz na dob´ pomiary z u˝yciem gazów

wzorcowych o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych

podanych w ust. 9, przy czym b∏´dy wskazaƒ nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych przy legalizacji.

Parametr

Poz. 730

12. W celu sprawdzenia wp∏ywu ciÊnienia atmosferycznego nale˝y wykonaç pomiary z u˝yciem gazów

wzorcowych o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych

podanych w ust. 9, wprowadzanych do analizatora

pod ciÊnieniem podanym w wymaganiach metrologicznych lub okreÊlonym przez producenta. WartoÊci

te nale˝y osiàgaç stopniowo, wychodzàc od ciÊnienia

atmosferycznego, a po osiàgni´ciu utrzymywaç ich

sta∏oÊç przez 30 min przed wykonaniem pomiaru, przy

czym b∏´dy wskazaƒ nie powinny przekraczaç b∏´dów

granicznych dopuszczalnych przy legalizacji.

13. W celu sprawdzenia wp∏ywu zmian napi´cia

i cz´stotliwoÊci zasilania pràdem przemiennym nale˝y

poddaç analizator dzia∏aniu ekstremalnych dopuszczonych przez warunki odniesienia przy legalizacji wartoÊci

napi´cia i cz´stotliwoÊci przez czas umo˝liwiajàcy wykonanie pomiaru. Warunki badania przy u˝yciu gazu wzorcowego o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych podanych w ust. 9 dla mieszaniny wzorcowej I sà nast´pujàce

Tolerancja wzgl´dna, %

Nominalne napi´cie zasilania Unom, V

+10

–15

Nominalna cz´stotliwoÊç fnom, Hz

±2

— przy czym

1) w przypadku analizatora zasilanego przez êród∏o pràdu sta∏ego nale˝y wykonaç pomiary dla

wartoÊci górnej granicy napi´cia zasilania podanej przez producenta i najni˝szej wartoÊci,

przy której jest mo˝liwe dzia∏anie analizatora;

2) zmiany wskazaƒ nie powinny przekraczaç po∏owy wartoÊci bezwzgl´dnej b∏´dów granicznych

dopuszczalnych przy legalizacji.

14. W celu zbadania wp∏ywu sk∏adników gazowych innych ni˝ sk∏adnik badany nale˝y wykonaç

3) pomiar z u˝yciem mieszaniny zawierajàcej sk∏adniki wymienione w pkt 2;

4) dla ka˝dego oznaczanego sk∏adnika ró˝nica mi´dzy

wartoÊciami wskazaƒ otrzymanymi na podstawie

pomiarów, o których mowa w pkt 2 i 3, nie powinna przekraczaç po∏owy wartoÊci bezwzgl´dnej b∏´du granicznego dopuszczalnego przy legalizacji.

15. Sprawdzenie wp∏ywu udaru mechanicznego

nale˝y wykonaç w nast´pujàcych warunkach

1) wysokoÊç upadku: 25 mm,

2) liczba upadków na ka˝dà kraw´dê: 1

1) pomiar z u˝yciem czystego azotu;

2) pomiary z u˝yciem pojedynczo nast´pujàcych

sk∏adników o podanych ni˝ej wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych w azocie

a) 16 % CO2,

b) 6 % CO,

c) 10 % O2,

d) 5 % H2,

— przy czym po przeprowadzeniu testu b∏´dy wskazaƒ analizatora otrzymane z u˝yciem gazu wzorcowego o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych podanych w ust. 9 dla mieszaniny wzorcowej I nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych

przy legalizacji.

16. W celu sprawdzenia wp∏ywu drgaƒ analizator

przenoÊny nale˝y poddaç drganiom przypadkowym

o nast´pujàcych parametrach

e) 0,3 % NO,

1) zakres cz´stotliwoÊci: od 10 Hz do 150 Hz,

f) 0,2 % HC w przeliczeniu na n-heksan,

2) wartoÊç skuteczna przyspieszenia (RMS): 1,6 m/s2,

g) para wodna do stanu nasycenia

3) widmowa g´stoÊç przyspieszenia: 0,048 m2/s3

w zakresie cz´stotliwoÊci od 10 Hz do 20 Hz

i zmniejszana o 3 dB na oktaw´ w zakresie cz´stotliwoÊci od 20 Hz do 150 Hz,

— przy czym dla ka˝dego kana∏u pomiarowego ró˝nica mi´dzy otrzymanymi wartoÊciami wskazaƒ nie powinna przekraczaç po∏owy wartoÊci bezwzgl´dnej

b∏´du granicznego dopuszczalnego przy legalizacji;

4) liczba wzajemnie prostopad∏ych osi: 3,

5) czas dzia∏ania na jednà oÊ: 2 minuty

2) napi´cie przy wy∏adowaniu kontaktowym: 6 kV,

— przy czym zmiana wskazaƒ analizatora rozumiana

jako ró˝nica mi´dzy wskazaniami otrzymanymi przed

testem i po jego wykonaniu z u˝yciem gazu wzorcowego o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych podanych w ust. 9 dla mieszaniny wzorcowej I nie powinna przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych

przy legalizacji.

3) liczba nara˝eƒ: co najmniej 10 kolejnych wy∏adowaƒ,

17. W celu sprawdzenia wp∏ywu krótkotrwa∏ego

obni˝enia napi´cia zasilania nale˝y poddaç analizator

dzia∏aniu nara˝eƒ o nast´pujàcych parametrach

1) obni˝enie napi´cia zasilania o 100 % wartoÊci nominalnej w czasie 10 ms,

2) obni˝enie napi´cia zasilania o 50 % wartoÊci nominalnej w czasie 20 ms,

3) liczba powtórzeƒ 10,

4) przerwy mi´dzy kolejnymi nara˝eniami nie mniejsze ni˝ 10 s

— przy czym spowodowane nara˝eniem zmiany

wskazaƒ analizatora otrzymanych z u˝yciem gazu

wzorcowego o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych podanych w pkt 9 dla mieszaniny wzorcowej I nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych

dopuszczalnych przy legalizacji lub postaç odpowiedzi analizatora powinna uniemo˝liwiç uznanie jej za

wynik pomiaru.

18. W celu sprawdzenia odpornoÊci na zak∏ócenia

impulsowe nale˝y poddaç analizator dzia∏aniu zak∏óceƒ impulsowych o nast´pujàcych parametrach

1) szczytowa wartoÊç amplitudy: 1 kV,

2) kszta∏t fali: wyk∏adniczy,

3) czas narastania impulsu: 5 ns,

4) czas trwania impulsu w po∏owie wartoÊci amplitudy: 50 ns;

5) czas trwania nara˝enia impulsowego: 15 ms,

6) cz´stoÊç powtarzania impulsu: co 300 ms

— przy czym spowodowane nara˝eniem zmiany

wskazaƒ analizatora otrzymanych z u˝yciem gazu

wzorcowego o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych podanych w ust. 9 dla mieszaniny wzorcowej

I nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych przy legalizacji lub postaç odpowiedzi

analizatora powinna uniemo˝liwiç uznanie jej za wynik pomiaru.

19. W celu sprawdzenia odpornoÊci na wy∏adowania elektrostatyczne nale˝y poddaç analizator wy∏adowaniom elektrostatycznym o nast´pujàcych parametrach

1) napi´cie przy wy∏adowaniu powietrznym: 8 kV,

4) przerwy mi´dzy kolejnymi wy∏adowaniami: co najmniej 10 s

— przy czym spowodowane nara˝eniem zmiany

wskazaƒ analizatora otrzymanych z u˝yciem gazu

wzorcowego o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych podanych w ust. 9 dla mieszaniny wzorcowej I nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych

dopuszczalnych przy legalizacji lub postaç odpowiedzi analizatora powinna uniemo˝liwiç uznanie jej za

wynik pomiaru.

20. W celu sprawdzenia odpornoÊci na dzia∏anie

pola elektromagnetycznego nale˝y poddaç analizator

dzia∏aniu pola elektromagnetycznego o nast´pujàcych

parametrach

1) zakres cz´stotliwoÊci: od 26 MHz do 1 000 MHz,

2) nat´˝enie pola: 10 V/m,

3) modulacja: 80 % AM, 1 kHz fali sinusoidalnej

— przy czym spowodowane nara˝eniem zmiany

wskazaƒ analizatora otrzymanych z u˝yciem gazu

wzorcowego o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych podanych w ust. 9 dla mieszaniny wzorcowej I nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych

dopuszczalnych przy legalizacji lub postaç odpowiedzi analizatora powinna uniemo˝liwiç uznanie jej za

wynik pomiaru.

21. W celu sprawdzenia odpornoÊci na dzia∏anie

pola magnetycznego nale˝y poddaç analizator dzia∏aniu pola magnetycznego o nat´˝eniu 30 A/m i cz´stotliwoÊci sieciowej, przy czym spowodowane nara˝eniem zmiany wskazaƒ analizatora otrzymanych z u˝yciem gazu wzorcowego o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych podanych w ust. 9 dla mieszaniny wzorcowej I nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych przy legalizacji lub postaç odpowiedzi

analizatora powinna uniemo˝liwiç uznanie jej za wynik pomiaru.

22. Sprawdzenie czasu nagrzewania wykonuje si´

w temperaturze odniesienia przy zatwierdzeniu typu

i w 5 °C przez wykonanie pomiaru niezw∏ocznie po

up∏ywie czasu podanego jako czas nagrzewania przez

producenta, a nast´pnie wykonanie kolejnych pomiarów po up∏ywie 2 min, 5 min i 15 min, przy czym ró˝nica mi´dzy dowolnà parà otrzymanych wartoÊci

wskazaƒ nie powinna przekraczaç wartoÊci bezwzgl´dnej b∏´du granicznego dopuszczalnego przy legalizacji.

23. Sprawdzenie czasu odpowiedzi polega na

okreÊleniu czasu niezb´dnego do tego, aby analizator

po uprzednim pobraniu próbki gazu zerowego zareagowa∏ na dostarczenie do sondy gazu wzorcowego;

do sprawdzenia stosuje si´ gaz wzorcowy o nast´pujàcych wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych

Sk∏adnik badany

Poz. 730

ZawartoÊç badanego sk∏adnika w azocie (u∏amek obj´toÊciowy)

CO

0,5 %

CO2

14 %

HC

0,01 %

O2

0%

24. Sprawdzenie urzàdzenia do badania szczelnoÊci polega na wytworzeniu sztucznej nieszczelnoÊci

wyregulowanej za pomocà gazu wzorcowego tak, aby

b∏àd wskazania wynosi∏ po∏ow´ b∏´du granicznego

dopuszczalnego przy legalizacji, a nast´pnie przeprowadzenie w tych warunkach badania szczelnoÊci wed∏ug instrukcji obs∏ugi; zasygnalizowanie przez analizator nieszczelnoÊci uznaje si´ za pozytywny wynik

badania.

25. Sprawdzenie wartoÊci równowa˝nika propan/heksan obejmuje

1) wykonanie pomiarów przy u˝yciu gazów wzorcowych o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych

propanu 0,02 % i 0,2 %,

2) obliczenie bezwzgl´dnej wartoÊci b∏´du ka˝dego

pomiaru przez porównanie wartoÊci wskazaƒ

z wartoÊciami odniesienia obliczonymi przy u˝yciu

wspó∏czynnika PEF podanego przez producenta,

3) wykonanie pomiaru przy u˝yciu gazów wzorcowych o wartoÊciach u∏amków obj´toÊciowych

n-heksanu 0,01 % i 0,1 % i obliczenie b∏´dów

wskazaƒ

— przy czym ró˝nica mi´dzy b∏´dami wskazaƒ otrzymanymi dla obu wartoÊci u∏amków obj´toÊciowych

propanu i n-heksanu nie powinna przekraczaç wartoÊci b∏´du granicznego dopuszczalnego w przypadku

analizatora, dla którego producent podaje jednà wartoÊç wspó∏czynnika PEF, i po∏owy wartoÊci b∏´du granicznego dopuszczalnego w przypadku analizatora,

dla którego producent podaje tabel´ wartoÊci wspó∏czynnika PEF.

26. Po pracy analizatora w warunkach powodujàcych zwi´kszone obcià˝enie filtru i separatora wody

analizator powinien spe∏niaç wymagania dotyczàce

czasu odpowiedzi, a b∏´dy wskazaƒ nie powinny przekraczaç wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

przy legalizacji.

Za∏àcznik nr 19

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ ANALIZATORÓW WYDECHU

1. Przy badaniach typu wykonywanych w celu zatwierdzenia typu i podczas legalizacji analizatora wydechu, zwanego dalej „analizatorem”, nale˝y stosowaç

1) urzàdzenie symulujàce przebieg wydechu osoby

badanej;

6) wilgotnoÊç wzgl´dna: co najmniej 95 %,

7) u∏amek obj´toÊciowy CO2: (5 ± 1) %,

8) st´˝enie masowe etanolu, rosnàce w trakcie

wprowadzania wzorca do analizatora i osiàgajàce

po okreÊlonym czasie plateau równe

a) (0 ÷ 0,05) mg/l,

2) mieszaniny par etanolu z innymi gazami, zwane

dalej „wzorcami”.

b) 0,10 mg/l,

2. Parametry wzorca powinny odpowiadaç nast´pujàcym wartoÊciom

d) 0,40 mg/l,

1) obj´toÊç wzorca dostarczona do analizatora: 3 l,

f) 1,00 mg/l,

2) czas wprowadzania wzorca do analizatora: 5 s,

c) 0,25 mg/l,

e) 0,70 mg/l,

g) 1,50 mg/l,

h) powy˝ej 1,50 mg/l

3) czas trwania plateau podczas wprowadzania

wzorca do analizatora: 3 s,

4) gaz noÊny: czyste powietrze,

5) temperatura: (34,0 ± 0,5) °C,

— przy czym wartoÊç niepewnoÊci rozszerzonej przy

poziomie ufnoÊci 95 %, z jakà jest podana zawartoÊç

etanolu we wzorcu, powinna byç mniejsza ni˝

25 % wartoÊci bezwzgl´dnej granicznych b∏´dów dopuszczalnych okreÊlonych dla danego sprawdzenia.

3. Wzorzec o parametrach innych ni˝ okreÊlone

w ust. 2 mo˝na stosowaç, je˝eli nie wp∏ynie to na wyniki badaƒ lub wp∏yw ten mo˝na iloÊciowo uwzgl´dniç.

4. Dopuszcza si´ mo˝liwoÊç stosowania wzorca

o st´˝eniu etanolu sta∏ym w czasie wprowadzania go

do analizatora lub wzorca niezawierajàcego CO2

w przypadku

1) braku technicznych mo˝liwoÊci wytworzenia

wzorca o parametrach, o których mowa w ust. 2,

2) koniecznoÊci przenoszenia analizatora i urzàdzeƒ

pomocniczych w celu wykonania okreÊlonych badaƒ, w szczególnoÊci wp∏ywu czynników fizycznych i nara˝eƒ fizycznych

— pod warunkiem podania odpowiedniej informacji

przy dokumentowaniu wyników sprawdzenia oraz

uwzgl´dnienia b∏´dów wynikajàcych z jego u˝ycia.

5. W przypadku, gdy stosuje si´ wzorzec, który nie

zawiera pary wodnej, informacje o tym oraz o sposobie potwierdzenia równowa˝noÊci wyników przeprowadzonych badaƒ z wynikami uzyskanymi za pomocà

wzorca zawierajàcego par´ wodnà nale˝y podaç przy

dokumentowaniu wyników sprawdzenia.

6. Zakres badaƒ typu powinien obejmowaç

1) ogl´dziny zewn´trzne;

2) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ analizatora;

3) wyznaczenie powtarzalnoÊci wskazaƒ analizatora;

4) sprawdzenie dryftu;

5) sprawdzenie efektu pami´ci oraz wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ przy pomiarach st´˝eƒ o zbli˝onych

wartoÊciach;

6) sprawdzenie wp∏ywu

a) parametrów charakteryzujàcych wzorzec,

b) alkoholu zalegajàcego w górnych drogach oddechowych,

c) czynników fizycznych: napi´cia zasilania pràdu

przemiennego, cz´stotliwoÊci zasilania, napi´cia zasilania pràdu sta∏ego, t´tnieƒ pràdu sta∏ego, temperatury otoczenia, wilgotnoÊci wzgl´dnej otoczenia, ciÊnienia atmosferycznego, ca∏kowitego u∏amka obj´toÊciowego w´glowodorów (wyra˝onego jako równowa˝nik metanu)

w otoczeniu,

d) zwiàzków chemicznych mogàcych wyst´powaç

w wydychanym powietrzu,

e) nara˝eƒ fizycznych: krótkotrwa∏ego obni˝enia

napi´cia zasilania pràdem przemiennym, pràdów paso˝ytniczych i zak∏óceƒ zasilania, drgaƒ

sinusoidalnych, drgaƒ przypadkowych (w przypadku analizatorów przenoÊnych), udaru mechanicznego, wy∏adowaƒ elektrostatycznych,

pola elektromagnetycznego, pola magnetycznego, wilgotnego goràca (w przypadku analiza-

Poz. 730

torów przenoÊnych), warunków przechowywania odbiegajàcych od normy (w przypadku analizatorów przenoÊnych), wstrzàsów transportowych (w przypadku analizatorów przenoÊnych);

7) sprawdzenie trwa∏oÊci.

7. Badania, o których mowa w ust. 6 pkt 6 i 7, powinny byç wykonywane z wykorzystaniem wzorca

o wartoÊci st´˝enia masowego etanolu 0,25 mg/l. Dopuszcza si´ odstàpienie od wykonania testów wchodzàcych w sk∏ad tych badaƒ w przypadku braku odpowiednich urzàdzeƒ technicznych.

8. Przy legalizacji pierwotnej oraz legalizacji ponownej po naprawie powinny byç wykonane nast´pujàce czynnoÊci

1) ogl´dziny zewn´trzne;

2) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ analizatora;

3) wyznaczenie powtarzalnoÊci wskazaƒ analizatora;

4) sprawdzenie wp∏ywu nast´pujàcych parametrów

charakteryzujàcych wzorzec

a) wprowadzanej obj´toÊci,

b) czasu wprowadzania wzorca do analizatora,

c) czasu trwania plateau.

9. Przy legalizacji ponownej analizatora nie poddawanego uprzednio naprawie powinny byç wykonane

co najmniej nast´pujàce czynnoÊci

1) ogl´dziny zewn´trzne;

2) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ przy ró˝nych obj´toÊciach i czasach wprowadzania wzorca oraz ró˝nych czasach trwania plateau.

10. Pomiary podczas badaƒ typu i legalizacji powinny byç wykonywane

1) z maksymalnà mo˝liwà do osiàgni´cia przez analizator cz´stoÊcià, z uwzgl´dnieniem mo˝liwoÊci

przyrzàdów stosowanych do sprawdzania;

2) w sta∏ych warunkach, z wyjàtkiem badania wp∏ywu czynników fizycznych.

11. Podczas ogl´dzin zewn´trznych analizatora

przy

1) badaniu typu i legalizacji nale˝y sprawdziç, czy

a) nie ma widocznych uszkodzeƒ zewn´trznych,

b) dzia∏ajà poprawnie wszystkie przyciski,

c) dzia∏ajà wszystkie segmenty wyÊwietlaczy,

d) dzia∏a poprawnie drukarka;

2) badaniu typu nale˝y ponadto sprawdziç, czy

a) oznaczenia przycisków sà czytelne i jednoznaczne,

b) wydruk zawiera wszystkie niezb´dne dane wymienione w wymaganiach metrologicznych.

masowego etanolu c = 0,25 mg/l powinna byç mniejsza

ni˝ 4 % wartoÊci mierzonej.

12. B∏´dy wskazaƒ i powtarzalnoÊç wskazaƒ analizatora nale˝y wyznaczyç co najmniej dla wzorców

o parametrach i wartoÊciach st´˝eƒ masowych etanolu podanych w ust. 2.

17. W celu sprawdzenia poprawnoÊci wskazaƒ

analizatora w przypadku pomiaru st´˝eƒ o zbli˝onych

wartoÊciach nale˝y wykonaç co najmniej dziesi´ç pomiarów z wykorzystaniem wzorca o wartoÊci st´˝enia

masowego etanolu c = 0,25 mg/l, a nast´pnie wykonaç od trzech do pi´ciu pomiarów z wykorzystaniem

wzorca o st´˝eniu masowym etanolu 0,15 mg/l, przy

czym b∏´dy wskazaƒ analizatora dla wzorca o ni˝szym

st´˝eniu masowym nie powinny przekraczaç b∏´dów

granicznych dopuszczalnych.

13. Przy zatwierdzeniu typu nale˝y przeprowadziç

w warunkach powtarzalnoÊci co najmniej po dwadzieÊcia pomiarów, a przy legalizacji pierwotnej i legalizacji ponownej po naprawie — co najmniej po dziesi´ç

pomiarów dla ka˝dego wzorca, przy czym

1) b∏´dy wskazaƒ analizatora nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

2) powtarzalnoÊç wskazaƒ analizatora powinna byç

taka, aby wartoÊç odchylenia standardowego obliczonego na podstawie poszczególnych serii pomiarowych nie przekracza∏a wartoÊci dopuszczalnych.

14. Przy legalizacji ponownej analizatora nie poddawanego uprzednio naprawie nale˝y wykonaç co

najmniej dwadzieÊcia pomiarów przy ró˝nych obj´toÊciach i czasach wprowadzania wzorca oraz czasach

trwania plateau, z czego co najmniej pi´ç powinno byç

wykonanych z wykorzystaniem wzorca o wartoÊci st´˝enia masowego etanolu 0,25 mg/l, przy czym b∏´dy

wskazaƒ analizatora nie powinny przekraczaç b∏´dów

granicznych dopuszczalnych.

15. Sprawdzenie dryftu obejmuje wykonanie,

z wykorzystaniem wzorca o wartoÊci st´˝enia masowego etanolu 0,25 mg/l, serii dziesi´ciu pomiarów,

którà powtarza si´ po up∏ywie 4 godzin i po up∏ywie

2 miesi´cy, przy czym zmiany wskazaƒ analizatora,

okreÊlone jako ró˝nice mi´dzy wartoÊciami Êrednimi

z kolejnych serii dziesi´ciu pomiarów nie powinny

przekroczyç

1) 0,010 mg/l po 4 godzinach;

2) 0,020 mg/l po 2 miesiàcach.

16. W celu sprawdzenia efektu pami´ci nale˝y wykonaç seri´ dziesi´ciu pomiarów z wykorzystaniem wzorca o wartoÊci st´˝enia masowego etanolu c = 0,25 mg/l,

a nast´pnie dziesi´ç cykli pomiarowych, z których ka˝dy

sk∏ada si´ z

1) pomiaru z wykorzystaniem wzorca o st´˝eniu masowym c etanolu równym ni˝szej z nast´pujàcych

dwóch wartoÊci

a) 2,00 mg/l,

b) wartoÊç górnej granicy zakresu pomiarowego

analizatora,

2) pomiaru z wykorzystaniem wzorca o wartoÊci st´˝enia masowego etanolu c = 0,25 mg/l

— przy czym zmiana wskazaƒ analizatora, okreÊlona jako ró˝nica mi´dzy wartoÊciami Êrednimi z serii dziesi´ciu

pomiarów z wykorzystaniem wzorca o wartoÊci st´˝enia

18. W celu sprawdzenia wp∏ywu parametrów charakteryzujàcych wzorzec nale˝y wykonaç po dziesi´ç

pomiarów z wykorzystaniem wzorca o wartoÊci st´˝enia masowego etanolu c = 0,25 mg/l dla ka˝dego testu, zmieniajàc poszczególne parametry wzorca w nast´pujàcy sposób

1) przy okreÊlaniu wp∏ywu dostarczonej obj´toÊci

gazu testy nale˝y przeprowadziç dla obj´toÊci

wzorca

a) 1,5 l,

b) 4,5 l (przy czasie wprowadzania wzorca 15 s i czasie trwania plateau 6 s),

2) przy okreÊlaniu wp∏ywu czasu wprowadzania

wzorca nale˝y wprowadzaç go do analizatora

w ciàgu 15 s (czas trwania plateau 6 s),

3) przy okreÊlaniu wp∏ywu czasu trwania plateau

wzorzec nale˝y wprowadzaç do analizatora w taki

sposób, aby plateau trwa∏o 1,5 s,

4) przy okreÊlaniu wp∏ywu zawartoÊci CO2 nale˝y

wprowadzaç do analizatora wzorzec o wartoÊci

u∏amka obj´toÊciowego CO2 wynoszàcej 10 %

— przy czym b∏´dy wskazaƒ analizatora nie powinny

przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych.

19. W celu sprawdzenia wp∏ywu zak∏óceƒ ciàg∏oÊci

przep∏ywu nale˝y przeprowadziç dwie serie pomiarowe po 10 pomiarów z wykorzystaniem wzorca o wartoÊci st´˝enia masowego etanolu c = 0,25 mg/l, przy

czasie wprowadzania wzorca 5 s i 15 s, przerywajàc

przep∏yw wzorca odpowiednio po 1 s i po 6 s od rozpocz´cia wprowadzania go do analizatora, przy czym

przy wyst´powaniu zak∏óceƒ analizator nie powinien

podawaç wyniku.

20. W celu sprawdzenia wp∏ywu alkoholu zalegajàcego w górnych drogach oddechowych nale˝y wykonaç dziesi´ç pomiarów z wykorzystaniem wzorca o obj´toÊci 3 l i maksymalnym st´˝eniu masowym etanolu

0,40 mg/l przy czasie wprowadzania do analizatora

równym 15 s, przy czym krzywa zale˝noÊci st´˝enia masowego c etanolu we wzorcu od czasu t powinna mieç

maksimum i plateau. Kàt nachylenia stycznej do krzywej zale˝noÊci st´˝enia masowego wyra˝onego w miligramach na litr od czasu wyra˝onego w sekundach zawartej mi´dzy maksimum i plateau osiàga charakterystycznà dla wykonywanego testu wartoÊç maksymalnà,

dla której dc/dt = –0,1 mg · l–1 · s–1 (z dopuszczalnym od-

chyleniem równym ±10 % tej wartoÊci); w tych warunkach analizator nie powinien podawaç wyniku, sygnalizujàc, ˝e pomiar zosta∏ przeprowadzony b∏´dnie.

21. Wp∏yw ka˝dego z czynników fizycznych powinien byç badany w trakcie osobnego testu, podczas

którego jeden czynnik zmienia si´ w granicach wartoÊci znamionowych, a pozosta∏e czynniki majà wartoÊci

na tyle sta∏e, na ile pozwalajà na to warunki techniczne laboratorium sprawdzajàcego. Dla ka˝dego testu

nale˝y przeprowadziç co najmniej pi´ç pomiarów,

przy czym b∏´dy wskazaƒ analizatora nie powinny

przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych.

Zwiàzek chemiczny

Poz. 730

22. W celu sprawdzenia wp∏ywu zwiàzków chemicznych na analizator nale˝y wykonaç pi´ç cykli pomiarowych, wprowadzajàc naprzemiennie czysty wzorzec oraz wzorzec, do którego wprowadzono wy∏àcznie jeden zwiàzek chemiczny w takiej iloÊci, aby jego

st´˝enie masowe we wzorcu by∏o równe wartoÊci nominalnej (z dopuszczalnym odchyleniem ±5 % wartoÊci nominalnej) podanej w tabeli, przy czym zmiany

wskazaƒ analizatora spowodowane obecnoÊcià okreÊlonego zwiàzku chemicznego w st´˝eniu nominalnym nie powinny przekraczaç wartoÊci 0,1 mg/l albo

analizator powinien sygnalizowaç, ˝e pomiar zosta∏

przeprowadzony b∏´dnie.

WartoÊç nominalna st´˝enia

masowego we wzorcu

(mg/l)

Aceton

0,5

Aldehyd octowy

0,15

Metanol

0,1

Izopropanol

0,1

Tlenek w´gla

0,2

Toluen

0,2

Octan etylu

0,2

Metan

0,3

Eter dietylowy

0,3

23. W przypadku, gdy analizator sygnalizuje zak∏ócenie spowodowane wp∏ywem danego zwiàzku chemicznego, nale˝y wykonaç pomiary dla tego samego

zwiàzku wprowadzonego w st´˝eniu masowym pi´ç

razy mniejszym od st´˝enia nominalnego, przy czym

zmiany wskazaƒ analizatora spowodowane obecnoÊcià tego zwiàzku w st´˝eniu masowym pi´ç razy

mniejszym od nominalnego nie powinny przekraczaç

wartoÊci 0,02 mg/l.

24. W celu sprawdzenia wp∏ywu nara˝eƒ fizycznych na analizator cykl pomiarowy nale˝y rozpoczàç

od wykonania pomiaru w warunkach odniesienia, które stanowià warunki znamionowe u˝ytkowania. Zmian´ wskazaƒ analizatora pod wp∏ywem nara˝enia rozumie si´ jako ró˝nic´ mi´dzy wartoÊciami wskazaƒ

otrzymanymi odpowiednio w warunkach odniesienia

i pod wp∏ywem nara˝enia. Je˝eli nie okreÊlono inaczej, nale˝y dla ka˝dego rodzaju nara˝enia wykonaç co

najmniej pi´ç cykli pomiarowych.

25. Parametry nara˝eƒ powinny byç nast´pujàce

1) krótkotrwa∏e obni˝enie napi´cia zasilania: obni˝enie napi´cia zasilania o 100 % wartoÊci nominalnej

w czasie odpowiadajàcym w przybli˝eniu po∏owie

okresu napi´cia zasilajàcego, obni˝enie napi´cia

zasilania o 50 % wartoÊci nominalnej w czasie odpowiadajàcym w przybli˝eniu okresowi napi´cia

zasilajàcego, przerwy mi´dzy kolejnymi nara˝eniami nie krótsze ni˝ 10 s, przy czym zmiany wskazaƒ

analizatora spowodowane nara˝eniem nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych albo analizator nie powinien podawaç wyniku, sygnalizujàc, ˝e pomiar zosta∏ przeprowadzony

b∏´dnie;

2) pràdy paso˝ytnicze i zak∏ócenia zasilania

a) dla analizatora zasilanego pràdem przemiennym: napi´cie probiercze na linii zasilania

2 000 V, napi´cie probiercze na zewn´trznych liniach sterujàcych i sygna∏owych wejÊcia i wyjÊcia mi´dzy analizatorem i dowolnym urzàdzeniem peryferyjnym 1 000 V, czas narastania impulsu 5 ns, czas trwania impulsu (50 % wartoÊci) 50 ns, pojedyncze impulsy,

b) dla analizatora zasilanego ze êród∏a sta∏ego

przeznaczonego do zasilania nie tylko analizatora, w szczególnoÊci z akumulatora samochodowego: od∏àczenie obcià˝enia indukcyjnego

od êród∏a zasilania, przerwa w obwodzie elektrycznym, proces w∏àczania (komutacji)

— przy czym zmiana wskazaƒ analizatora spowodowana nara˝eniem nie powinna przekraczaç b∏´dów

granicznych dopuszczalnych albo analizator nie powinien podawaç wyniku, sygnalizujàc, ˝e pomiar zosta∏ przeprowadzony b∏´dnie;

3) drgania sinusoidalne o

a) zakresie cz´stotliwoÊci: od 10 Hz do 150 Hz,

b) wartoÊci skutecznej przyspieszenia (RMS): 2 m/s2,

c) liczbie wzajemnie prostopad∏ych osi: 3

— przy czym zmiany wskazaƒ analizatora stacjonarnego pod wp∏ywem nara˝enia nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych lub analizator nie powinien podawaç wyniku, sygnalizujàc, ˝e

pomiar zosta∏ przeprowadzony b∏´dnie, a b∏´dy

wskazaƒ analizatora przenoÊnego pod wp∏ywem nara˝enia nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych

dopuszczalnych;

4) dla analizatorów przenoÊnych — drgania przypadkowe o

a) zakresie cz´stotliwoÊci: od 10 Hz do 150 Hz,

b) wartoÊci

10 m/s2,

skutecznej

przyspieszenia

(RMS)

c) widmowej g´stoÊci przyspieszenia: sta∏ej w zakresie cz´stotliwoÊci od 10 Hz do 20 Hz i zmniejszanej o 3 dB na oktaw´ w zakresie cz´stotliwoÊci od 20 Hz do 150 Hz,

Poz. 730

9) dla analizatorów przenoÊnych — wilgotne goràco

2 cykle zmian temperatury i wilgotnoÊci o nast´pujàcym przebiegu

a) wzrost temperatury od 25 °C do 55 °C w ciàgu 3 h,

b) utrzymanie temperatury 55 °C i wilgotnoÊci

wzgl´dnej 93 % przez 9 h,

c) utrzymanie temperatury 25 °C i wilgotnoÊci

wzgl´dnej przewy˝szajàcej 95 % przez 9 h

— przy czym po przeprowadzeniu testu b∏´dy wskazaƒ analizatora nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

10) dla analizatorów przenoÊnych w warunkach przechowywania

a) zimno (–25 °C), w ciàgu 2 h,

b) suche goràco (70 °C), w ciàgu 6 h

— przy czym po przeprowadzeniu testu b∏´dy wskazaƒ

analizatora nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

11) dla analizatorów przenoÊnych — wstrzàsy transportowe

d) liczbie wzajemnie prostopad∏ych osi: 3,

a) kszta∏t przebiegu: pó∏okres sinusoidy,

e) czasie dzia∏ania na jednà oÊ: 1 h

b) cz´stotliwoÊç: 2 Hz,

— przy czym po przeprowadzeniu testu b∏´dy wskazaƒ analizatora nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

5) udar mechaniczny

a) wysokoÊç upadku: 25 mm dla analizatorów stacjonarnych i 50 mm dla analizatorów przenoÊnych,

b) liczba upadków na ka˝dà kraw´dê dolnà: 1

— przy czym po przeprowadzeniu testu b∏´dy

wskazaƒ analizatora nie powinny przekraczaç

b∏´dów granicznych dopuszczalnych,

6) wy∏adowania elektrostatyczne: napi´cie przy wy∏adowaniu przez powietrze 8 kV, napi´cie przy wy∏adowaniu przez kontakt 6 kV, przerwy mi´dzy kolejnymi wy∏adowaniami co najmniej 10 s, przy

czym zmiany wskazaƒ analizatora pod wp∏ywem

nara˝enia nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych albo analizator nie powinien podawaç wyniku;

7) pole elektromagnetyczne: zakres cz´stotliwoÊci od

26 MHz do 1 000 MHz, nat´˝enie pola 10 V/m, modulacja AM, 1 kHz, 80 %, przy czym zmiany wskazaƒ

analizatora pod wp∏ywem nara˝enia nie powinny

przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych albo analizator nie powinien podawaç wyniku;

8) pole magnetyczne: cz´stotliwoÊci 50 Hz lub 60 Hz,

nat´˝enie 60 A/m; przy czym zmiany wskazaƒ analizatora pod wp∏ywem nara˝enia nie powinny

przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych

albo analizator nie powinien podawaç wyniku;

c) liczba wzajemnie prostopad∏ych osi: 3,

d) liczba wstrzàsów na ka˝dà oÊ: 1 000

— przy czym po przeprowadzeniu testu b∏´dy wskazaƒ analizatora nie powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych.

26. W celu sprawdzenia trwa∏oÊci analizatora, które przeprowadza si´ na koƒcu badaƒ, nale˝y

1) umieÊciç analizator w stanie oczekiwania na

8 h w komorze klimatycznej w temperaturze

40 °C i przy wilgotnoÊci wzgl´dnej 90 %;

2) wy∏àczyç analizator i podwy˝szyç temperatur´

w komorze do 60 °C na okres 1 h;

3) po spadku temperatury do wartoÊci temperatury

otoczenia poddaç analizator dzia∏aniu drgaƒ sinusoidalnych o nast´pujàcych parametrach

a) zakres cz´stotliwoÊci drgaƒ: od 10 Hz do 150 Hz,

b) wartoÊç skuteczna przyÊpieszenia (RMS): 10 m/s2

dla analizatorów przenoÊnych i 5 m/s2 dla analizatorów stacjonarnych,

c) drgania wzbudzane w trzech wzajemnie prostopad∏ych kierunkach,

d) szybkoÊç p∏ynnej zmiany cz´stotliwoÊci: 1 oktawa na minut´,

e) liczba cykli p∏ynnej zmiany

i zwi´kszanie) cz´stotliwoÊci

(zmniejszanie

— dla analizatorów przenoÊnych: 5 na ka˝dà oÊ,

— dla analizatorów stacjonarnych: 20 na ka˝dà

oÊ;

4) analizator umieÊciç ponownie w komorze w stanie

oczekiwania i poddaç szybkim zmianom temperatury w zakresie od 0 °C do 40 °C w ciàgu 16 h, zapobiegajàc zjawisku kondensacji na analizatorze,

w nast´pujàcy sposób

a) podwy˝szyç temperatur´ do 40 °C,

b) obni˝yç wilgotnoÊç wzgl´dnà do wartoÊci poni˝ej 30 %,

Poz. 730

c) zmieniaç temperatur´ co godzin´, tak aby przejÊcie od jednej temperatury do drugiej trwa∏o

oko∏o 15 minut

— przy czym dla pi´ciu pomiarów przeprowadzonych

po wykonaniu testu b∏´dy wskazaƒ analizatora nie

powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych.

Za∏àcznik nr 20

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ TAKSOMETRÓW ELEKTRONICZNYCH

1. Do wniosku o zatwierdzenie typu taksometru

elektronicznego, zwanego dalej „taksometrem”, wnioskodawca za∏àcza co najmniej dwa egzemplarze kompletnego taksometru, wraz z ka˝dym typem kasy rejestrujàcej przewidzianej do wspó∏pracy z taksometrem.

Do kasy rejestrujàcej nale˝y do∏àczyç rolki papieru

w iloÊci umo˝liwiajàcej przeprowadzenie badaƒ.

2. Zakres badaƒ typu wykonywanych podczas zatwierdzenia typu taksometru obejmuje sprawdzenia

przewidziane dla taksometru niezainstalowanego

w taksówce, a w szczególnoÊci

1) sprawdzenie zgodnoÊci wykonania taksometru

z dokumentacjà producenta w zakresie obj´tym

wymaganiami metrologicznymi;

2) wykonanie ogl´dzin zewn´trznych taksometru

w celu stwierdzenia, czy

a) taksometr posiada oznaczenia i znaki wymagane przepisami,

b) konstrukcja i wykonanie taksometru umo˝liwia

na∏o˝enie wymaganych cech zabezpieczajàcych,

c) taksometr spe∏nia wymagania metrologiczne

w zakresie dzia∏ania;

3) sprawdzenie dok∏adnoÊci wskazaƒ taksometru

w nast´pujàcych warunkach: temperatura otoczenia (20 ± 5) °C, znamionowe napi´cie zasilania, zadana pr´dkoÊç na element nap´dowy taksometru

o wartoÊci (80 ± 20) km/h, w zestawieniu z ka˝dym

typem dostarczonego przetwornika (je˝eli stanowi

kompletacj´ taksometru) i dla co najmniej dwóch

ró˝nych uk∏adów taryf;

4) sprawdzenie prawid∏owoÊci wspó∏pracy zespo∏u

drogi i zespo∏u czasu taksometru;

5) sprawdzenie wp∏ywu pr´dkoÊci na dok∏adnoÊç

wskazaƒ taksometru wykonuje si´ je

a) przy pr´dkoÊci minimalnej z zakresu pr´dkoÊci

(wartoÊç pr´dkoÊci granicznej Vg ÷ Vg +

20 km/h) i pr´dkoÊci maksymalnej z zakresu

pr´dkoÊci (wartoÊç pr´dkoÊci maksymalnej

Vmax – 20 km/h ÷ Vmax),

b) dla po∏o˝enia zespo∏u prze∏àcznika TARYFA 1,

w którym wyznacza si´ b∏´dy wskazaƒ zespo∏u

drogi i zespo∏u liczników sumujàcych;

6) sprawdzenie wp∏ywu zmiany napi´cia zasilania na

dok∏adnoÊç wskazaƒ taksometru, polegajàce na

wyznaczeniu b∏´dów wskazaƒ zespo∏u drogi, zespo∏u czasu i zespo∏u liczników sumujàcych przy

skrajnych wartoÊciach napi´ç zasilajàcych w warunkach temperatury otoczenia;

7) sprawdzenie wytrzyma∏oÊci taksometru na krótkotrwa∏e zaniki napi´cia zasilania, nale˝y je przeprowadziç przez krótkotrwa∏e od∏àczanie zasilania

taksometru i obserwacj´ jego wskazaƒ przy po∏o˝eniu prze∏àcznika rodzaju pracy taksometru

TARYFA lub KASA;

8) sprawdzenie wp∏ywu temperatur i wilgotnoÊci

wzgl´dnej powietrza na dok∏adnoÊç wskazaƒ taksometru, pracujàcy taksometr, zasilany napi´ciem

znamionowym, poddawany jest wp∏ywowi temperatury o wartoÊci –25 °C oraz o wartoÊci

+55 °C przez co najmniej dwie godziny w ka˝dej

z temperatur; w ka˝dej z tych temperatur nale˝y

wyznaczyç b∏´dy wskazaƒ zespo∏u drogi, zespo∏u

czasu i zespo∏u liczników sumujàcych;

9) sprawdzenie wp∏ywu wibracji na dok∏adnoÊç

wskazaƒ taksometru, pracujàcy taksometr, ustawiony w po∏o˝eniu pracy, jest nara˝any na wibracje o przyspieszeniu równym 20 m/s2 i cz´stotliwoÊci 20 Hz oraz 200 Hz przez co najmniej dwie

godziny dla ka˝dej z cz´stotliwoÊci; przy ka˝dej

cz´stotliwoÊci nale˝y wyznaczyç b∏´dy wskazaƒ

zespo∏u drogi, zespo∏u czasu i zespo∏u liczników

sumujàcych;

10) sprawdzenie wp∏ywu wy∏adowaƒ elektrostatycznych na prac´ taksometru, wykonuje si´ je przy

pracujàcym zespole czasu i dla dowolnego po∏o˝enia taryfowego;

11) sprawdzenie wp∏ywu zak∏óceƒ elektromagnetycznych na prac´ taksometru, wykonuje si´ je przez

wyznaczenie b∏´du wskazania zespo∏u czasu dla

co najmniej dwóch okresów nast´pnych przy ka˝dym po∏o˝eniu anteny polaryzacyjnej, w trzech

miejscach zakresu cz´stotliwoÊci zak∏ócajàcego

pola magnetycznego;

12) sprawdzenie wp∏ywu impulsów przewodzonych

zak∏óceƒ na prac´ taksometru.

3. Sprawdzenia, o których mowa w ust. 2 pkt 4—12,

przeprowadza si´ dla jednego taksometru i jednego

uk∏adu taryf.

4. Sprawdzenia, o których mowa w ust. 2 pkt 4, 5,

7 i 9—12, wykonuje si´ w warunkach temperatury otoczenia i znamionowym napi´ciu zasilania.

Poz. 730

5. Podczas sprawdzeƒ, o których mowa w ust. 2

pkt 5, 6, 8 i 9, nie wyznacza si´ b∏´dów wskazaƒ licznika sumujàcego liczb´ kursów.

6. Sprawdzenia, o których mowa w ust. 2 pkt 10—12,

powinny byç przeprowadzone zgodnie z wymaganiami

metrologicznymi.

7. Podczas legalizacji przeprowadza si´ sprawdzenia zgodnie z wymaganiami metrologicznymi.

Za∏àcznik nr 21

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ PRZYRZÑDÓW DO POMIARU PR¢DKOÂCI POJAZDÓW W RUCHU DROGOWYM

1. Zakres badaƒ typu podczas zatwierdzenia typu

przyrzàdu do pomiaru pr´dkoÊci pojazdów w ruchu

drogowym, zwanego dalej „przyrzàdem”, obejmuje

b) pola elektromagnetycznego; prób´ przeprowadza si´ zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi

w wymaganiach metrologicznych,

1) sprawdzenie zgodnoÊci wykonania badanego

przyrzàdu z dokumentacjà technicznà w zakresie

obj´tym wymaganiami metrologicznymi;

c) wy∏adowania elektrostatycznego; prób´ przeprowadza si´ zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w wymaganiach metrologicznych,

2) wykonanie ogl´dzin zewn´trznych w celu stwierdzenia, czy

d) oddzia∏ywania impulsów przewodzonych zak∏óceƒ; prób´ przeprowadza si´ zgodnie z wymaganiami okreÊlonymi w wymaganiach metrologicznych,

a) przyrzàd zawiera wymagane zespo∏y,

b) przyrzàd posiada oznaczenia i znaki wymagane

przepisami,

c) konstrukcja i wykonanie przyrzàdu spe∏nia wymagania metrologiczne,

d) przyrzàd przystosowany jest do na∏o˝enia cech

zabezpieczajàcych;

3) sprawdzenie, czy dzia∏anie przyrzàdu jest zgodne

z wymaganiami metrologicznymi;

4) wyznaczenie wartoÊci b∏´dów wskazaƒ pr´dkoÊci

w nast´pujàcych warunkach

a) temperatura otoczenia (20 ± 5) °C,

b) wilgotnoÊç wzgl´dna powietrza (20 ÷ 95) %,

c) znamionowe napi´cie zasilania

— przy czym b∏´dy wskazaƒ pr´dkoÊci wyznacza si´

oddzielnie dla wskazaƒ w kierunku zwi´kszania

i zmniejszania pr´dkoÊci dla co najmniej czterech

wartoÊci pr´dkoÊci w miar´ równomiernie roz∏o˝onych w ca∏ym zakresie pomiarowym;

5) sprawdzenie wp∏ywu na dzia∏anie przyrzàdu nast´pujàcych zak∏óceƒ

a) wibracji; prób´ przeprowadza si´ dla cz´stotliwoÊci 20 Hz i 150 Hz, wartoÊç skuteczna przyspieszenia 10 m/s2, z tym ˝e dla pr´dkoÊciomierza kontrolnego przeznaczonego do pomiaru i wskazywania

pr´dkoÊci pojazdu, w którym jest zainstalowany,

wartoÊç skuteczna przyspieszenia 20 m/s2; czas

ka˝dej próby co najmniej 2 godziny,

e) temperatur otoczenia 0 °C i +50 °C lub innych

temperatur mniejszych od 0 °C i wi´kszych od

+50 °C, o ile okreÊli je zg∏aszajàcy; badany przyrzàd poddawany jest wp∏ywowi ww. temperatur w komorze klimatycznej co najmniej przez

okres 2 godzin od chwili osiàgni´cia danej temperatury przez komor´ klimatycznà;

6) sprawdzenie wp∏ywu zmian napi´cia zasilania na

dok∏adnoÊç wskazaƒ przyrzàdu, prób´ przeprowadza si´ zgodnie z wymaganiami metrologicznymi;

7) sprawdzenie kàta rozwarcia wiàzki promieniowania przyrzàdu laserowego;

8) wyznaczenie wartoÊci b∏´dów wskazaƒ pr´dkoÊci

w warunkach u˝ytkowania — sprawdzenie wykonuje si´ dla co najmniej dziesi´ciu wskazaƒ pr´dkoÊci w miar´ równomiernie rozmieszczonych

w zakresie pomiarowym badanego przyrzàdu;

9) sprawdzenia wymienione w punkcie 5 a ÷ d, 7 i 8

wykonuje si´ w warunkach temperatury otoczenia

i znamionowego napi´cia zasilania.

2. Podczas legalizacji przyrzàdu wykonuje si´ nast´pujàce czynnoÊci

1) ogl´dziny zewn´trzne, które obejmujà sprawdzenie, czy przyrzàd

a) jest kompletny i nieuszkodzony,

b) posiada charakterystyk´ zgodnà z charakterystykà zawartà w decyzji o zatwierdzeniu typu,

c) posiada oznaczenia i znaki zgodne z wymaganiami przepisów,

d) jest przystosowany do na∏o˝enia cech zabezpieczajàcych;

2) wyznaczenie b∏´dów wskazaƒ pr´dkoÊci;

3) umieszczenie na przyrzàdzie cech zabezpieczajàcych w przypadku spe∏nienia przez przyrzàd wymagaƒ metrologicznych.

Poz. 730

3. Podczas legalizacji ponownej wyznaczenie b∏´dów, o których mowa w ust. 2 pkt 2, w warunkach laboratoryjnych tylko w przypadku przyrzàdu po naprawie lub w przypadku stwierdzenia uszkodzenia cech

zabezpieczajàcych.

4. W przypadku braku technicznych mo˝liwoÊci

wykonania pomiarów, dopuszcza si´ ograniczenie

maksymalnej mierzonej pr´dkoÊci w warunkach u˝ytkowania do 160 km/h.

Za∏àcznik nr 22

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ MASZYN DO POMIARU POLA POWIERZCHNI SKÓR

1. Zakres badania typu wykonywanego podczas

zatwierdzenia typu maszyn do pomiaru pola powierzchni skór obejmuje

1) analiz´ dokumentacji;

2) sprawdzenie zgodnoÊci typu maszyny z wymaganiami w zakresie konstrukcji i wykonania;

3) sprawdzenie poprawnoÊci oznaczeƒ;

4) sprawdzenie urzàdzenia drukujàcego, o ile ma to

zastosowanie;

5) sprawdzenie b∏´dów wskazaƒ maszyny w normalnych warunkach u˝ytkowania.

2. B∏´dy wskazaƒ maszyny nale˝y wyznaczyç przy

u˝yciu wzorców pola powierzchni w zakresie pomiarowym maszyny, co najmniej w pobli˝u dolnej i górnej

granicy zakresu pomiarowego. Podczas wykonywania

pomiarów wzorzec powinien byç uk∏adany na maszynie zgodnie z instrukcjà obs∏ugi maszyny.

2) trzykrotne sumaryczne pomiary wzorca wed∏ug

nast´pujàcych zasad

a) do sprawdzenia nale˝y u˝yç wzorca o wartoÊci

pola powierzchni zbli˝onej do dolnej granicy

zakresu pomiarowego maszyny,

b) pomiar wykonywaç tyle razy, a˝ koƒcowe

wskazanie maszyny b´dzie bliskie górnej granicy jej zakresu pomiarowego,

c) kolejne pomiary nale˝y wykonaç bez odczytywania i kasowania wskazaƒ po ka˝dym pomiarze — odczyt wskazaƒ i ich skasowanie nale˝y

dokonaç po ostatnim pomiarze;

3) ró˝nica mi´dzy wartoÊcià Êrednià wyznaczonà

z pomiarów i wartoÊcià poprawnà reprezentowanà przez wzorzec nie powinna przekraczaç wartoÊci b∏´du granicznego dopuszczalnego.

6. Podczas legalizacji wykonuje si´ nast´pujàce

czynnoÊci

1) sprawdzenie zgodnoÊci z zatwierdzonym typem;

3. Dla ka˝dego u˝ytego wzorca pola powierzchni

nale˝y wykonaç pomiary

1) co najmniej pi´ciokrotnie, z ka˝dorazowym odczytaniem i odnotowaniem wskazaƒ oraz ich kasowaniem po ka˝dym pomiarze;

2) sprawdzenie oznaczeƒ na tabliczce znamionowej;

3) sprawdzenie poprawnoÊci dzia∏ania maszyny;

4) sprawdzenie b∏´dów wskazaƒ maszyny w normalnych warunkach u˝ytkowania zgodnie z ust. 2.

Za∏àcznik nr 23

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ PRZYRZÑDÓW DO POMIARU D¸UGOÂCI TKANIN, DRUTU, KABLA,

MATERIA¸ÓW TAÂMOWYCH, OPATRUNKOWYCH I PAPIEROWYCH

1. Zakres badaƒ typu podczas zatwierdzenia typu

przyrzàdów do pomiaru d∏ugoÊci tkanin, drutu, kabla,

materia∏ów taÊmowych, opatrunkowych i papierowych obejmuje

1) analiz´ dokumentacji;

2) sprawdzenie zgodnoÊci typu przyrzàdu z wymaganiami w zakresie konstrukcji i wykonania;

3) sprawdzenie poprawnoÊci oznaczeƒ;

4) sprawdzenie b∏´dów wskazaƒ przyrzàdu w normalnych warunkach u˝ytkowania;

5) ogl´dziny zewn´trzne.

2. Ogl´dziny zewn´trzne majà na celu w szczególnoÊci stwierdzenie, czy

1) licznik umo˝liwia ∏atwy i jednoznaczny odczyt

wielkoÊci mierzonej;

2) na liczniku w przyrzàdzie obrotowym umieszczona

jest nazwa legalnej jednostki miary d∏ugoÊci, a na

liczniku w przyrzàdzie uk∏adajàcym umieszczony

jest odpowiedni napis: „odcinków”, „sztuk” albo

„warstw”;

3) na przyrzàdzie obrotowym zamieszczone sà wskazy do oznaczania punktu poczàtkowego i koƒcowego mierzonej d∏ugoÊci;

4) konstrukcja przyrzàdu uniemo˝liwia wyst´powanie poÊlizgu mi´dzy mierzonym materia∏em a elementem mierzàcym;

5) urzàdzenie znakujàce (jeÊli wyst´puje) zapewnia

widoczne i czytelne znakowanie d∏ugoÊci na ca∏ym odcinku, a wskazy metrowe sà ocyfrowane

i oznakowane legalnà jednostkà miary d∏ugoÊci;

6) na obudowie przyrzàdu sà zamieszczone wymagane oznaczenia.

3. Podczas legalizacji sprawdza si´, czy mierzony

materia∏ przesuwa si´ równomiernie i p∏ynnie, bez

rozciàgni´cia i zniekszta∏cenia.

4. Podczas badania typu oraz legalizacji wyznacza

si´ w warunkach odniesienia b∏´dy wskazaƒ przyrzàdów, u˝ywajàc materia∏ów jakie b´dà mierzone w warunkach normalnego u˝ytkowania przyrzàdu.

5. B∏´dy wskazaƒ przyrzàdu obrotowego wyznacza

si´ dla dwóch odcinków materia∏u o ró˝nych d∏ugo-

Poz. 730

Êciach, z których jeden ma d∏ugoÊç co najmniej 20 m,

przy czym

1) b∏´dy wskazaƒ przyrzàdów do mierzenia d∏ugoÊci

tkanin nale˝y wyznaczyç, u˝ywajàc przynajmniej

trzech ró˝nych rodzajów tkanin;

2) b∏´dy wskazaƒ przyrzàdów do mierzenia d∏ugoÊci

drutu i kabla nale˝y wyznaczyç, u˝ywajàc przynajmniej dwóch ró˝nych drutów lub kabli, ró˝niàcych

si´ mi´dzy sobà gruboÊcià;

3) b∏´dy wskazaƒ przyrzàdów do mierzenia d∏ugoÊci

materia∏ów taÊmowych, opatrunkowych i papierowych nale˝y wyznaczyç, u˝ywajàc przynajmniej

trzech ró˝nych materia∏ów, ró˝niàcych si´ mi´dzy

sobà gruboÊcià, rozciàgliwoÊcià i w∏aÊciwoÊciami

powierzchni.

6. W celu wyznaczenia b∏´dów wskazaƒ przyrzàdu

uk∏adajàcego do pomiaru d∏ugoÊci tkaniny nale˝y u∏o˝yç przynajmniej 20 warstw tkaniny.

7. B∏àd bezwzgl´dny wskazaƒ przyrzàdu, o którym

mowa w ust. 6, nale˝y wyznaczyç dla 10 kolejnych

warstw tkaniny.

8. B∏àd wzgl´dny wskazaƒ przyrzàdu, o którym

mowa w ust. 6, nale˝y wyznaczyç dla 2 odcinków

o d∏ugoÊciach 10 m i 20 m.

9. W celu wyznaczenia b∏´dów wskazaƒ przyrzàdu

do pomiaru i znakowania d∏ugoÊci kabla przeprowadza si´ pomiar dla co najmniej 20 oznakowanych odcinków, a nast´pnie

1) wyznacza si´ b∏´dy dla odleg∏oÊci mi´dzy dwoma

sàsiednimi wskazami dla 10 kolejnych odcinków;

2) wyznacza si´ b∏àd dla ca∏kowitej d∏ugoÊci odcinka

kabla.

Za∏àcznik nr 24

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI METROLOGICZNEJ

P¸YWAKOWYCH MIERNIKÓW OBJ¢TOÂCI MLEKA

1. Do wniosku o zatwierdzenie typu p∏ywakowych

mierników obj´toÊci mleka, zwanych dalej „miernikami”, powinny byç do∏àczone trzy egzemplarze licznika

reprezentujàce typ, który ma zostaç zatwierdzony.

2. Podczas badaƒ typu wykonywanych w celu zatwierdzania typu miernika nale˝y sprawdziç zgodnoÊç

dokumentacji techniczno-konstrukcyjnej z wymaganiami metrologicznymi.

3. W∏aÊciwoÊci metrologiczne mierników podczas

zatwierdzenia typu i legalizacji nale˝y sprawdzaç

w nast´pujàcych warunkach

1) temperatura w pomieszczeniu, w którym dokonywane jest sprawdzenie, mieÊci si´ w przedziale

(20 ± 8) °C;

2) temperatura w pomieszczeniu nie powinna zmieniaç si´ w ciàgu jednej godziny wi´cej ni˝ o 1,5 °C;

3) do sprawdzania pojemnoÊci mierników stosuje si´

wod´, której temperatura nie mo˝e si´ ró˝niç od temperatury panujàcej w pomieszczeniu o wi´cej ni˝ 3 °C.

Poz. 730

4. CzynnoÊci wykonywane przy sprawdzaniu w∏aÊciwoÊci metrologicznych mierników podczas zatwierdzenia typu i legalizacji przedstawia tabela

Zakres badaƒ przy

CzynnoÊci

zatwierdzeniu typu,

legalizacji pierwotnej

lub legalizacji ponownej

po naprawie

legalizacji ponownej

Ogl´dziny zewn´trzne

tak

tak

Sprawdzanie podstawowych wymiarów

tak

nie

Sprawdzanie p∏ywaka

tak

tak

(dotyczy mierników sprz´˝onych)

tak

tak

Sprawdzanie szczelnoÊci miernika

tak

tak

Sprawdzanie pojemnoÊci miernika

tak

tak

Sprawdzanie szczelnoÊci zaworu wyp∏ywowego

5. Podczas ogl´dzin zewn´trznych nale˝y sprawdziç

1) czystoÊç miernika;

2) stan pow∏oki zabezpieczajàcej przed korozjà (niedopuszczalne sà Êlady korozji);

3) regularnoÊç kszta∏tów miernika;

4) poprawnoÊç i czytelnoÊç oznaczeƒ (tylko w przypadku nowych mierników);

5) zgodnoÊç znaków fabrycznych i numerów na pa∏àku i podzielni miernika;

6) p∏ynnoÊç ruchów zaworów (dotyczy mierników

sprz´˝onych).

6. Sprawdzenia podstawowych wymiarów dokonuje si´ dla co najmniej trzech sztuk mierników,

w przypadku legalizacji — losowo wybranych z partii

mierników zg∏oszonych do badaƒ. Je˝eli wymiary

choçby jednego miernika nie odpowiadajà wymaganiom metrologicznym, sprawdzeniu nale˝y poddaç

ka˝dy zg∏oszony miernik. Nale˝y zmierzyç Êrednice

i wysokoÊci zbiorników mierników oraz d∏ugoÊç dzia∏ek elementarnych, a tak˝e d∏ugoÊç i szerokoÊç kres

podzia∏ek.

7. Sprawdzenie p∏ywaka obejmuje

1) sprawdzenie szczelnoÊci p∏ywaka, które nale˝y dokonaç przez zanurzenie go w wodzie o temperaturze (40 ÷ 50) °C;

2) sprawdzenie, czy przy swobodnie p∏ywajàcym

p∏ywaku podzielnia znajduje si´ w pozycji pionowej i czy powierzchnia wody przecina p∏ywak w jego cz´Êci cylindrycznej.

8. W celu sprawdzenia szczelnoÊci zaworu wyp∏ywowego miernik nape∏nia si´ wodà tak, aby osiàgnàç

wskazanie zbli˝one do maksymalnego. Stwierdzona

nieszczelnoÊç zaworu wyklucza miernik z dalszego

sprawdzania.

9. Sprawdzenie szczelnoÊci zbiornika miernika polega na obserwowaniu, czy podczas sprawdzania pojemnoÊci miernika na powierzchni zewn´trznej zbiornika nie pojawiajà si´ krople wody, Êwiadczàce o jego

nieszczelnoÊci. W razie stwierdzenia nieszczelnoÊci,

nale˝y miernik uznaç za nienadajàcy si´ do badaƒ.

10. W celu sprawdzenia pojemnoÊci miernik ustawia si´ na poziomej podstawie, a nast´pnie sprawdza

si´

1) stycznoÊç kreski oznaczonej cyfrà zero na podzielni do górnej powierzchni pa∏àka;

2) b∏´dy wskazaƒ miernika w ca∏ym zakresie pomiarowym, poczynajàc od dawki minimalnej.

Za∏àcznik nr 25

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS PRAWNEJ KONTROLI

METROLOGICZNEJ ZBIORNIKÓW POMIAROWYCH

1. Podczas badaƒ typu wykonywanych w celu zatwierdzenia typu zbiorników pomiarowych nale˝y

sà regularne, dopuszcza si´ metod´ geometrycznà),

1) sprawdziç zgodnoÊç dokumentacji z wymaganiami metrologicznymi;

b) o pojemnoÊci wi´kszej ni˝ 100 m3 — nale˝y

wzorcowaç metodà geometrycznà (jeÊli kszta∏ty sà nieregularne lub wewnàtrz zbiornika wyst´pujà szkodliwe opary, dopuszcza si´ metod´

obj´toÊciowà).

2) dokonaç wzorcowania zbiornika reprezentujàcego

zatwierdzany typ.

2. Podczas legalizacji zbiornika pomiarowego nale˝y

6. Przy wzorcowaniu zbiornika nale˝y wykonaç

1) sprawdziç zgodnoÊç wykonania zbiornika z zatwierdzonym typem;

1) ogl´dziny zewn´trzne;

2) dokonaç wzorcowania.

2) wzorcowanie metodà obj´toÊciowà albo geometrycznà.

3. Warunki badania zbiorników

7. Podczas ogl´dzin zewn´trznych nale˝y sprawdziç

1) zbiorniki nale˝y badaç w miejscu ich ustawienia

(posadowienia);

1) stan ogólny;

2) warunki otoczenia powinny byç nast´pujàce

2) regularnoÊç kszta∏tów;

a) temperatura powietrza od 10 °C do 30 °C,

b) brak opadów i silnego wiatru;

3) zbiorniki powinny byç czyste;

4) powietrze znajdujàce si´ w zbiornikach wzorcowanych metodà geometrycznà powinno umo˝liwiaç

przebywanie w ich wn´trzu bez Êrodków ochrony

dróg oddechowych;

5) przed rozpocz´ciem wzorcowania zbiorniki nowe

(nieu˝ytkowane) powinny byç ca∏kowicie nape∏nione wodà, a nast´pnie ca∏kowicie opró˝nione.

4. Zbiorniki wzorcuje si´ metodà obj´toÊciowà lub

geometrycznà

1) metoda obj´toÊciowa polega na nape∏nianiu

zbiornika wodà; w przypadku zbiornika wyposa˝onego w miernik do pomiaru wysokoÊci nape∏nienia zbiornika zbiornik mo˝na nape∏niaç cieczà, do

której magazynowania jest przeznaczony;

2) metoda geometryczna polega na

a) pomiarach okreÊlonych wymiarów zbiornika

i jego wewn´trznego wyposa˝enia,

b) dokonaniu cz´Êciowego zalewu i odczytaniu

wskazania wysokoÊci nape∏nienia,

c) wyznaczeniu wypornoÊci dachu p∏ywajàcego

(tylko w przypadku zbiorników z dachem p∏ywajàcym).

5. Wybór metody wzorcowania

1) zbiorniki w kszta∏cie cylindra le˝àcego, prostopad∏oÊcianu, sto˝ka Êci´tego i ostros∏upa nale˝y

wzorcowaç metodà obj´toÊciowà;

2) zbiorniki w kszta∏cie cylindra stojàcego

a) o pojemnoÊci mniejszej ni˝ 100 m3 — nale˝y

wzorcowaç metodà obj´toÊciowà (jeÊli kszta∏ty

3) rodzaj i sposób wykonania urzàdzeƒ do pomiaru

wysokoÊci nape∏nienia zbiornika;

4) prawid∏owoÊç wykonania i zamocowania króçca

pomiarowego.

8. Przy wzorcowaniu metodà obj´toÊciowà

1) przy zbiorniku pomiarowym powinny byç

a) zapewnione niezb´dne do wzorcowania iloÊci

wody oraz instalacje doprowadzajàce wod´ do

przyrzàdów kontrolnych,

b) wykonane rusztowania (je˝eli zachodzi potrzeba), na których b´dà ustawiane kolby metalowe lub licznik,

c) dostarczone zderzaki zaciskowe, wykonane ze stopu miedzi lub ze stopu aluminium (tylko w przypadku stosowania przymiaru wst´gowego);

2) nale˝y okreÊliç obj´toÊç dawek cieczy, którymi

zbiornik pomiarowy b´dzie wzorcowany

a) w przypadku zbiornika o sta∏ym przekroju poziomym na ca∏ej wysokoÊci dawki cieczy powinny

mieç takà obj´toÊç, która spowoduje zmian´ wysokoÊci nape∏nienia co najmniej 200 mm, lecz

nie wi´kszà ni˝ wysokoÊç jednej cargi zbiornika

(przy czym obj´toÊç ta nie mo˝e przekraczaç

25 % pojemnoÊci zbiornika),

b) w przypadku zbiornika cylindrycznego le˝àcego

wzorcowanie dokonuje si´ dawkami programowymi1),

———————

1) Dawki programuje si´ poprzez pomno˝enie pojemnoÊci

nominalnej zbiornika przez wspó∏czynnik dawki: zaleca

si´ stosowanie nast´pujàcych wspó∏czynników: 0,00169;

0,00308; 0,00397; 0,00486; 0,00527; 0,00581; 0,00627;

0,01381; 0,01527; 0,01654; 0,01767; 0,01867; 0,01956;

0,03083; 0,03268; 0,03371; 0,03483; 0,04788; 0,06161;

0,06291; 0,06356.

c) w przypadku zbiornika w kszta∏cie sto˝ka Êci´tego albo ostros∏upa Êci´tego wzorcowanie dokonuje si´ dawkami wody, które we wzorcowanym zbiorniku odpowiadajà wysokoÊci nape∏nienia obliczonej wed∏ug wzoru

hf · Sn

hd = ———————

(S1 – Sn) · 200

gdzie

hd — wysokoÊç dawki wody, mm,

hf — wysokoÊç u˝ytkowa zbiornika, mm,

S1 — powierzchnia najwi´kszego w´wn´trznego poziomego przekroju zbiornika, m2 lub

dm2,

Sn — powierzchnia najmniejszego wewn´trznego poziomego przekroju zbiornika, m2

lub dm2,

d) obliczone obj´toÊci dawek mo˝na zaokràglaç

w granicach ± 10 %;

3) nale˝y dokonaç cz´Êciowego zalewu zbiornika kolejnymi dawkami (stosujàc kolby metalowe II rz´du lub kontrolny licznik obj´toÊci) i pomiaru wysokoÊci nape∏nienia.

9. Wzorcowanie metodà geometrycznà polega na

1) dokonaniu pomiaru

a) wymiarów geometrycznych niezb´dnych do

obliczenia powierzchni przekroju carg,

b) wysokoÊci carg,

c) szerokoÊci zak∏adek poziomych,

d) gruboÊci blachy u˝ytej do wykonania carg,

e) wewn´trznych urzàdzeƒ zbiornika,

f) pochylenia zbiornika;

Poz. 730

2) dokonaniu cz´Êciowego zalewu zbiornika i pomiaru wysokoÊci nape∏nienia;

3) wyznaczeniu wypornoÊci dachu p∏ywajàcego, je˝eli stanowi on górne zamkni´cie zbiornika.

10. Pomiary wykonuje si´ nast´pujàcymi metodami

1) pomiaru wymiarów geometrycznych niezb´dnych

do obliczenia powierzchni przekroju carg — metodà obwodów zewn´trznych (przymiarem wst´gowym), metodà pionowej linii odniesienia albo metodà geodezyjnà;

2) pomiaru wysokoÊci carg — przymiarem wst´gowym z obcià˝nikiem;

3) szerokoÊci zak∏adek poziomych i pomiaru gruboÊci

blachy — z pomiarów przyrzàdami o odpowiedniej

dok∏adnoÊci posiadajàcymi Êwiadectwo wzorcowania lub z dokumentacji technicznej zbiornika.

11. W zale˝noÊci od rodzaju i konstrukcji wewn´trznych urzàdzeƒ zbiornika dokonuje si´ pomiarów, na podstawie których okreÊla si´

1) powierzchni´ poziomego przekroju wewn´trznych

urzàdzeƒ zbiornika;

2) obj´toÊç wewn´trznych urzàdzeƒ zbiornika.

Pomiarów, o których mowa w pkt 1, dokonuje si´,

gdy przekrój poziomy wewn´trznych urzàdzeƒ zbiornika jest sta∏y na ca∏ej jego wysokoÊci, natomiast pomiarów, o których mowa w pkt 2, — gdy przekrój ten

nie jest sta∏y.

12. Cz´Êciowy zalew zbiornika wyznacza si´ metodà obj´toÊciowà.

13. WypornoÊç dachu p∏ywajàcego wyznacza si´

metodà obj´toÊciowà lub na podstawie danych zawartych w dokumentacji technicznej zbiornika.

Za∏àcznik nr 26

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS BADA¡

TYPU KALIBRATORÓW AKUSTYCZNYCH

Zakres badaƒ typu wykonywanych w celu zatwierdzenia typu kalibratorów akustycznych obejmuje

4) sprawdzenie poziomu ciÊnienia akustycznego;

1) ogl´dziny zewn´trzne;

6) sprawdzenie cz´stotliwoÊci sygna∏u wytwarzanego przez kalibrator;

2) sprawdzenie instrukcji obs∏ugi kalibratora;

3) sprawdzenie metryki kalibratora klasy LS;

5) sprawdzenie stabilnoÊci poziomu ciÊnienia akustycznego;

7) sprawdzenie wspó∏czynnika zniekszta∏ceƒ nieliniowych sygna∏u wytwarzanego przez kalibrator;

8) badanie wp∏ywu ciÊnienia statycznego na charakterystyki metrologiczne kalibratora;

9) badanie wp∏ywu temperatury na charakterystyki

metrologiczne kalibratora;

Poz. 730

12) badanie pola elektromagnetycznego o cz´stotliwoÊci radiowej emitowanego przez kalibrator;

13) badanie odpornoÊci kalibratora na wy∏adowania

elektrostatyczne;

10) badanie wp∏ywu wilgotnoÊci na charakterystyki

metrologiczne kalibratora;

14) badanie wp∏ywu pola magnetycznego o cz´stotliwoÊci sieci zasilajàcej na charakterystyki metrologiczne kalibratora;

11) badanie wp∏ywu napi´cia zasilania na charakterystyki metrologiczne kalibratora;

15) badanie wp∏ywu pola elektromagnetycznego

o cz´stotliwoÊciach radiowych na charakterystyki

metrologiczne kalibratora.

Za∏àcznik nr 27

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS BADA¡

TYPU AUDIOMETRÓW TONOWYCH

Zakres badaƒ typu wykonywanych w celu zatwierdzenia typu audiometrów tonowych obejmuje

12) sprawdzanie wspó∏czynnika zniekszta∏ceƒ nieliniowych;

1) ogl´dziny zewn´trzne;

13) sprawdzanie pr´dkoÊci zmian cz´stotliwoÊci

w automatycznych audiometrach rejestrujàcych;

2) sprawdzenie instrukcji obs∏ugi;

3) sprawdzanie uk∏adu odpowiedzi osoby badanej;

14) sprawdzanie sygna∏ów modulowanych cz´stotliwoÊciowo;

4) sprawdzanie czasu wygrzewania wst´pnego;

15) sprawdzania poziomów s∏yszenia;

5) sprawdzanie wp∏ywu temperatury, wilgotnoÊci

i ciÊnienia atmosferycznego;

16) sprawdzanie regulatora poziomu s∏yszenia;

6) sprawdzanie wp∏ywu napi´cia zasilania;

7) badanie kompatybilnoÊci elektromagnetycznej;

8) sprawdzanie dêwi´ków niepo˝àdanych;

9) sprawdzanie wejÊcia sygna∏ów zewn´trznych;

10) sprawdzanie zakresu cz´stotliwoÊci i poziomu s∏yszenia;

11) sprawdzanie cz´stotliwoÊci tonów;

17) sprawdzanie tonu odniesienia;

18) sprawdzanie czasu narastania i zanikania przy

w∏àczaniu i wy∏àczaniu sygna∏u;

19) sprawdzanie charakterystyk widmowych szumów

maskujàcych;

20) sprawdzanie poziomów maskowania;

21) sprawdzanie regulatora poziomu maskowania;

22) sprawdzanie si∏y docisku s∏uchawek.

Za∏àcznik nr 28

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS BADA¡

TYPU MIERNIKÓW POZIOMU DèWI¢KU

Zakres badaƒ typu wykonywanych w celu zatwierdzenia typu mierników poziomu dêwi´ku obejmuje

1) ogl´dziny zewn´trzne;

2) sprawdzenie instrukcji obs∏ugi;

3) sprawdzenie wskazania miernika przy cz´stotliwoÊci wzorcowania;

4) sprawdzenie charakterystyki kierunkowoÊci miernika;

5) sprawdzenie charakterystyk korekcyjnych miernika w swobodnym polu akustycznym;

6) sprawdzenie poprawek uwzgl´dniajàcych wp∏yw

odbicia i ugi´cia fal akustycznych, charakterystyki

cz´stotliwoÊciowej mikrofonu oraz os∏ony przeciwwietrznej;

7) sprawdzenie podanych przez producenta ró˝nic

mi´dzy wskazaniem miernika w warunkach pobudzenia mikrofonu za pomocà kalibratora wielocz´stotliwoÊciowego lub po∏udnika elektrostatycznego a wskazaniem w warunkach akustycznego pola swobodnego;

8) sprawdzenie liniowoÊci;

9) sprawdzenie poziomu szumów w∏asnych;

19) sprawdzenie wp∏ywu napi´cia zasilania;

10) sprawdzenie czasu zanikania sygna∏u dla charakterystyk czasowych F i S;

20) badanie wp∏ywu ciÊnienia statycznego na charakterystyki metrologiczne miernika;

11) sprawdzenie odpowiedzi miernika na impuls tonowy;

21) badanie wp∏ywu temperatury na charakterystyki

metrologiczne miernika;

12) sprawdzenie odpowiedzi miernika na ciàg impulsów tonowych, w przypadku mierników ca∏kujàco-uÊredniajàcych;

13) sprawdzenie wskaênika przesterowania i wskaênika zbyt ma∏ego wysterowania;

14) sprawdzenie wskazania wartoÊci szczytowej poziomu dêwi´ku C, w przypadku mierników z mo˝liwoÊcià wskazywania wartoÊci szczytowej poziomu

dêwi´ku C;

15) sprawdzenie funkcji kasowania wskazania w urzàdzeniu wskazujàcym miernika;

16) sprawdzenie wyjÊcia elektrycznego, w przypadku

mierników wyposa˝onych w takie wyjÊcie;

17) sprawdzenie czasu uÊredniania (ca∏kowania),

w przypadku mierników ca∏kujàcych i ca∏kujàco-uÊredniajàcych;

18) sprawdzenie przes∏uchów mi´dzy kana∏ami,

w przypadku mierników wielokana∏owych;

22) badanie wp∏ywu wilgotnoÊci na charakterystyki

metrologiczne miernika;

23) badanie pola elektromagnetycznego o cz´stotliwoÊci radiowej emitowanego przez miernik;

24) badanie zak∏óceƒ wprowadzanych przez miernik

do sieci zasilajàcej, w przypadku mierników o zasilaniu sieciowym;

25) badanie odpornoÊci miernika na wy∏adowania

elektrostatyczne;

26) badanie wp∏ywu pola magnetycznego o cz´stotliwoÊci sieci zasilajàcej na charakterystyki metrologiczne miernika;

27) badanie wp∏ywu pola elektromagnetycznego

o cz´stotliwoÊciach radiowych na charakterystyki

metrologiczne miernika.

Za∏àcznik nr 29

SZCZEGÓ¸OWY ZAKRES BADA¡ PRZEPROWADZANYCH PODCZAS BADA¡

TYPU MIERNIKÓW DRGA¡ MECHANICZNYCH ODDZIA¸UJÑCYCH NA CZ¸OWIEKA

ORAZ PRZETWORNIKÓW DRGA¡ MECHANICZNYCH PIEZOELEKTRYCZNYCH O MASIE DO 300 G

1. Zakres badaƒ typu wykonywanych w celu zatwierdzenia typu mierników drgaƒ mechanicznych oddzia∏ujàcych na cz∏owieka obejmuje

14) sprawdzenie przetwornika uÊredniajàco-ca∏kujàcego;

1) ogl´dziny zewn´trzne;

16) sprawdzenie zmian sygna∏u na wyjÊciu napi´ciowym;

2) wyznaczenie czu∏oÊci odniesienia

ka/przetworników drgaƒ miernika;

przetworni-

3) wyznaczenie b∏´du wskazaƒ dla sygna∏u odniesienia;

4) sprawdzenie charakterystyk cz´stotliwoÊciowych

5) sprawdzenie prze∏àcznika zakresów pomiarowych;

6) sprawdzenie liniowoÊci;

7) sprawdzenie przetwornika wartoÊci skutecznej;

15) sprawdzenie poziomu zak∏óceƒ wewn´trznych;

17) sprawdzenie napi´cia na wyjÊciu napi´ciowym;

18) sprawdzenie wspó∏czynnika zniekszta∏ceƒ nieliniowych na wyjÊciu napi´ciowym;

19) sprawdzenie wp∏ywu temperatury i wilgotnoÊci;

20) sprawdzenie wp∏ywu drgaƒ mechanicznych;

21) sprawdzenie wp∏ywu pola magnetycznego;

22) sprawdzenie wp∏ywu czasu pracy.

8) sprawdzenie przetwornika wartoÊci szczytowej;

9) sprawdzenie wskaênika przesterowania;

10) sprawdzenie charakterystyki czasowej przy pomiarze wartoÊci skutecznej;

11) sprawdzenie charakterystyki czasowej przy pomiarze wartoÊci szczytowej;

12) sprawdzenie czasu spadku wskazania wartoÊci

skutecznej;

13) sprawdzenie spadku wskazania wartoÊci szczytowej;

2. Zakres badaƒ typu wykonywanych w celu zatwierdzenia typu przetworników drgaƒ mechanicznych piezoelektrycznych o masie do 300 g obejmuje

1) ogl´dziny zewn´trzne;

2) wyznaczenie czu∏oÊci odniesienia;

3) sprawdzenie charakterystyki amplitudowej;

4) sprawdzenie charakterystyki cz´stotliwoÊciowej;

5) wyznaczenie wzgl´dnej czu∏oÊci poprzecznej.

Za∏àcznik nr 30

WZÓR DECYZJI ZATWIERDZENIA TYPU PRZYRZÑDU POMIAROWEGO

Za∏àcznik nr 31

PRZYRZÑDY POMIAROWE, KTÓRYM MO˚E BYå NADANY ZNAK ZATWIERDZENIA TYPU

O OKREÂLONYM WZORZE

1. Znaki zatwierdzenia typu, których wzory okreÊlajà ust. 2—5, mogà byç nadane w stosunku do nast´pujàcych przyrzadów pomiarowych

1) liczniki energii elektrycznej czynnej pràdu przemiennego indukcyjne, do przy∏àczenia bezpoÊredniego, klasy dok∏adnoÊci 2;

2) gazomierze

a) turbinowe o maksymalnym strumieniu obj´toÊci nie wi´kszym ni˝ 6 500 m3/h o wielkoÊci od

G16 do G 1 000,s

b) rotorowe o wielkoÊci od G16 do G 1 000,

c) miechowe o wielkoÊci od G1,6 do G 650;

3) wodomierze dzia∏ajàce na zasadach mechanicznych

a) do wody zimnej, której temperatura mieÊci si´

w granicach od 0 °C do 30 °C,

b) do wody ciep∏ej, której temperatura przekracza

30 °C, ale nie przekracza 90 °C;

4) liczniki do cieczy innych ni˝ woda o maksymalnym strumieniu obj´toÊci nie wi´kszym ni˝

2 000 dm3/min;

5) instalacje pomiarowe do cieczy innych ni˝ woda

nym strumieniu obj´toÊci nie wi´kszym ni˝

6 000 dm3/min;

6) odmierzacze paliw ciek∏ych innych ni˝ gazy ciek∏e;

7) materialne miary d∏ugoÊci

a) przymiary wst´gowe,

b) przymiary sztywne (w tym b∏awatne i do pomiaru wysokoÊci nape∏nienia zbiorników), pó∏sztywne (w tym do pomiaru wysokoÊci nape∏nienia zbiorników) i sk∏adane;

8) wagi automatyczne

a) przenoÊnikowe klasy dok∏adnoÊci 1 i 2,

b) kontrolne i sortujàce;

9) alkoholomierze i densymetry do alkoholu, klasy

dok∏adnoÊci I, II i III;

10) g´stoÊciomierze zbo˝owe 20 L u˝ytkowe;

11) manometry do pomiaru ciÊnienia w ogumieniu

pojazdów mechanicznych.

2. Wzór znaku zatwierdzenia typu stanowi stylizowana litera „ε” zawierajàca

a) do gazu ciek∏ego propan-butan o maksymalnym strumieniu obj´toÊci nie wi´kszym ni˝

1 000 dm3/min,

1) w górnej cz´Êci du˝e litery „PL” identyfikujàce

Rzeczpospolità Polskà oraz dwie ostatnie cyfry roku, w którym Prezes wyda∏ decyzj´ zatwierdzenia

typu;

b) do pozosta∏ych cieczy innych ni˝ woda, z wy∏àczeniem cieczy kriogenicznych, o maksymal-

2) w dolnej cz´Êci numer identyfikujàcy wydanà

przez Prezesa decyzj´ zatwierdzenia typu.

Rys. 1. Wzór znaku zatwierdzenia typu

3. W przypadku materialnych miar d∏ugoÊci, je˝eli

nie jest mo˝liwe czytelne umieszczenie na przyrzàdzie

znaku zatwierdzenia typu, zgodnego ze wzorem okreÊlonym w ust. 2, lub jego umieszczenie utrudni u˝ytkowanie tego przyrzàdu pomiarowego lub pogorszy

jego dok∏adnoÊç, to mo˝e byç nadany znak zatwierdzenia typu w postaci nast´pujàcych kolejno znaków

1) stylizowanej litery „ε”;

2) du˝ych liter „PL” identyfikujàcych Rzeczpospolità

Polskà;

3) dwóch ostatnich cyfr roku, w którym Prezes wyda∏

decyzj´ zatwierdzenia typu;

4) numeru identyfikujàcego wydanà przez Prezesa

decyzj´ zatwierdzenia typu.

Poz. 730

4. Wzór znaku zatwierdzenia typu z ograniczeniami

stanowi znak, o którym mowa w ust. 2, poprzedzony

literà „P” o takich samych wymiarach

Rys. 2. Wzór znaku zatwierdzenia typu z ograniczeniami

5. Wzór znaku zatwierdzenia typu, dla przyrzàdów

pomiarowych podlegajàcych wy∏àcznie zatwierdzeniu

typu, stanowi znak, o którym mowa w ust. 2, umieszczony w konturach szeÊcioboku foremnego

Rys. 3. Wzór znaku zatwierdzenia typu umieszczanego na przyrzàdach pomiarowych

podlegajàcych wy∏àcznie zatwierdzeniu typu

Za∏àcznik nr 32

WZORY CECH LEGALIZACJI, WYRÓ˚NIKI CYFROWE URZ¢DÓW ADMINISTRACJI MIAR

ORAZ MIEJSCA UMIESZCZENIA CECH NA NIEKTÓRYCH PRZYRZÑDACH POMIAROWYCH

1. Wzór cechy urz´du stosowanej przez Prezesa

przy legalizacji jednostkowej, pierwotnej i ponownej

stanowià

1) stylizowana tarcza z naniesionymi w Êrodku literami „PL”,

1) stylizowana tarcza z naniesionymi w Êrodku literami „PL”,

2) szeÊcioramienna gwiazdka umieszczona po prawej

stronie tarczy i wyró˝nik cyfrowy identyfikujàcy

w∏aÊciwy okr´gowy urzàd miar, umieszczony po

lewej stronie tarczy

2) dwie szeÊcioramienne gwiazdki umieszczone po

obu stronach tarczy

— rysunek 2 przedstawia wzór cechy stosowanej

przez dyrektorów okr´gowych urz´dów miar.

— rysunek 1 przedstawia wzór cechy stosowanej

przez Prezesa.

3. Wzór cechy urz´du stosowanej przez naczelników obwodowych urz´dów miar przy legalizacji ponownej stanowià

2. Wzór cechy urz´du stosowanej przez dyrektorów okr´gowych urz´dów miar przy legalizacji pierwotnej i ponownej stanowià

1) stylizowana tarcza z naniesionymi w Êrodku literami „PL”,

2) wyró˝nik cyfrowy identyfikujàcy w∏aÊciwy obwodowy urzàd miar, z tym, ˝e po prawej stronie tarczy umieszczona jest jedna cyfra wyró˝nika, a po

lewej stronie tarczy umieszczona druga cyfra wyró˝nika

— rysunek 3 przedstawia wzór cechy stosowanej

przez naczelników obwodowych urz´dów miar.

4. Wzór cechy jednostki upowa˝nionej stosowany

przez jednostki upowa˝nione do wykonywania legalizacji ponownej stanowià

1) stylizowana tarcza z naniesionymi w Êrodku literami „PL”,

2) wyró˝nik cyfrowy identyfikujàcy jednostk´, ustalony w upowa˝nieniu do dokonywania legalizacji

ponownej, umieszczony po prawej stronie tarczy

i litera „U” umieszczona po lewej stronie tarczy

Poz. 730

mi, b´dàcymi dwiema ostatnimi cyframi danego roku,

w którym jest przeprowadzona legalizacja — rysunek 5 przedstawia wzór i wymiary cechy rocznej.

6. Wzór cechy miesi´cznej stanowi stylizowana

ramka z umieszczonà w niej symetrycznie liczbà rzymskà oznaczajàcà odpowiednio miesiàc: I — styczeƒ;

II — luty; III — marzec; IV — kwiecieƒ, V — maj;

VI — czerwiec; VII — lipiec; VIII — sierpieƒ; IX — wrzesieƒ; X — paêdziernik; XI — listopad; XII — grudzieƒ.

Rysunek 6 przedstawia wzór cechy miesi´cznej.

7. Do uniewa˝niania cech legalizacji, umieszczonych na przyrzàdach pomiarowych, stosowany jest

znak, stanowiàcy dwie kreski przecinajàce si´ pod kàtem 60o, którego wzór i wymiary przedstawia rysunek 7.

— rysunek 4 przedstawia wzór cechy stosowanej

przez jednostki upowa˝nione do legalizacji ponownej.

8. Wymiary cech, których wzory okreÊlajà rysunki 1—4, przedstawia rysunek 8.

5. Wzór cechy rocznej stanowi stylizowana ramka

z umieszczonymi w niej symetrycznie cyframi arabski-

9. Wymiary cech, których wzory okreÊlajà rysunki 5—6, przedstawia rysunek 9.

Rys. 1. Wzór cechy stosowanej przez Prezesa G∏ównego Urz´du Miar

Rys. 2. Wzór cechy stosowanej przez dyrektorów okr´gowych urz´dów miar

Rys. 3. Wzór cechy stosowanej przez naczelników obwodowych urz´dów miar

Rys. 4. Wzór cechy stosowanej przez podmioty upowa˝nione do legalizacji ponownej

Rys. 5. Wzór cechy rocznej

Rys. 6. Wzór cechy miesi´cznej

Rys. 7. Wzór i wymiary kasownika. D∏ugoÊç kresek (l) powinna wynosiç co najmniej 2 mm

Rys. 8. Wymiary cech stosowanych przez organy administracji miar oraz jednostki upowa˝nione.

Wymiar h jest wartoÊcià wzgl´dnà i wynosi co najmniej 1,5 mm

Rys. 9. Wymiary cechy legalizacji rocznej i cechy legalizacji miesi´cznej. Wymiar a jest wartoÊcià wzgl´dnà i powinien wynosiç co najmniej 0,8 mm

10. Wyró˝niki cyfrowe identyfikujàce urz´dy podleg∏e organom administracji miar stosowane w cechach

legalizacji

Lp.

Nazwa i siedziba urz´du

Wyró˝nik

cyfrowy

1

2

3

1

G∏ówny Urzàd Miar

0

2

Okr´gowy Urzàd Miar w Warszawie

1

3

Obwodowy Urzàd Miar w Warszawie

11

4

Obwodowy Urzàd Miar w ZamoÊciu

12

5

Obwodowy Urzàd Miar w Pruszkowie

13

6

Obwodowy Urzàd Miar w Siedlcach

14

7

Obwodowy Urzàd Miar w Ostro∏´ce

15

8

Obwodowy Urzàd Miar w Bia∏ymstoku

16

9

Obwodowy Urzàd Miar w P∏ocku

17

10

Obwodowy Urzàd Miar w Lublinie

18

11

Obwodowy Urzàd Miar w Radomiu

19

12

Okr´gowy Urzàd Miar w Krakowie

2

13

Obwodowy Urzàd Miar w Krakowie

21

14

Obwodowy Urzàd Miar w PrzemyÊlu

22

15

Obwodowy Urzàd Miar w Tarnobrzegu

23

16

Obwodowy Urzàd Miar w Rzeszowie

24

17

Obwodowy Urzàd Miar w Tarnowie

25

18

Obwodowy Urzàd Miar w JaÊle

26

19

Obwodowy Urzàd Miar w Nowym Sàczu

27

20

Okr´gowy Urzàd Miar we Wroc∏awiu

3

21

Obwodowy Urzàd Miar we Wroc∏awiu

31

22

Obwodowy Urzàd Miar w K∏odzku

32

23

Obwodowy Urzàd Miar w Legnicy

33

24

Obwodowy Urzàd Miar w Jeleniej Górze

34

25

Obwodowy Urzàd Miar w Âwidnicy

35

26

Obwodowy Urzàd Miar w Brzegu

36

27

Obwodowy Urzàd Miar w Opolu

37

28

Obwodowy Urzàd Miar w Nysie

38

29

Okr´gowy Urzàd Miar w Poznaniu

4

30

Obwodowy Urzàd Miar w Poznaniu

41

31

Obwodowy Urzàd Miar w Pile

42

32

Obwodowy Urzàd Miar w Lesznie

43

33

Obwodowy Urzàd Miar w Kaliszu

44

Obwodowy Urzàd Miar w Gnieênie

2

Poz. 730

3

35

Obwodowy Urzàd Miar w Koninie

46

36

Okr´gowy Urzàd Miar w Katowicach

5

37

Obwodowy Urzàd Miar w Katowicach

51

38

Obwodowy Urzàd Miar w Bytomiu

52

39

Obwodowy Urzàd Miar w Bielsku-Bia∏ej

53

40

Obwodowy Urzàd Miar w Gliwicach

54

41

Obwodowy Urzàd Miar w Rybniku

55

42

Obwodowy Urzàd Miar w Cz´stochowie

56

43

Obwodowy Urzàd Miar w Sosnowcu

57

44

Okr´gowy Urzàd Miar w Gdaƒsku

6

45

Obwodowy Urzàd Miar w Gdaƒsku

61

46

Obwodowy Urzàd Miar w Tczewie

62

47

Obwodowy Urzàd Miar w Gdyni

63

48

Obwodowy Urzàd Miar w Elblàgu

64

49

Obwodowy Urzàd Miar w Olsztynie

65

50

Obwodowy Urzàd Miar w S∏upsku

66

51

Obwodowy Urzàd Miar w K´trzynie

67

52

Obwodowy Urzàd Miar w E∏ku

68

53

Obwodowy Urzàd Miar w Chojnicach

69

54

Okr´gowy Urzàd Miar w ¸odzi

7

55

Obwodowy Urzàd Miar w ¸odzi

71

56

Obwodowy Urzàd Miar w Piotrkowie Trybunalskim

72

57

Obwodowy Urzàd Miar w ¸owiczu

73

58

Obwodowy Urzàd Miar w Zduƒskiej Woli

74

59

Obwodowy Urzàd Miar w Kielcach

75

60

Okr´gowy Urzàd Miar w Bydgoszczy

8

61

Obwodowy Urzàd Miar w Bydgoszczy

81

62

Obwodowy Urzàd Miar w Toruniu

82

63

Obwodowy Urzàd Miar we W∏oc∏awku

83

64

Obwodowy Urzàd Miar w Brodnicy

84

65

Obwodowy Urzàd Miar w Inowroc∏awiu

85

66

Obwodowy Urzàd Miar w Grudziàdzu

86

67

Okr´gowy Urzàd Miar w Szczecinie

9

68

Obwodowy Urzàd Miar w Szczecinie

91

69

Obwodowy Urzàd Miar w Stargardzie Szczeciƒskim

92

70

Obwodowy Urzàd Miar w Koszalinie

93

71

Obwodowy Urzàd Miar w Gorzowie Wielkopolskim

94

Obwodowy Urzàd Miar w Zielonej Górze

11. Cech´ legalizacji w przypadku odwa˝ników

umieszcza si´ na

1) skrzynce, w której znajdujà si´ odwa˝niki klas dok∏adnoÊci E1, E2 i F1 oraz odwa˝niki od 1 mg do

1 000 mg klas dok∏adnoÊci F2 i M1;

2) plombie na∏o˝onej na zamkni´ciu jamy adiustacyjnej, tak aby uniemo˝liwiç do niej dost´p;

3) powierzchni podstawy odwa˝ników klas dok∏adnoÊci F2, M1 i M2 bez jamy adiustacyjnej.

12. Cech´ legalizacji w przypadku g´stoÊciomierzy

zbo˝owych 1 L i 1/4 L umieszcza si´ na

1) pojemniku pod szczelinà przy górnym ograniczeniu jego pojemnoÊci;

2) wadze;

3) odwa˝nikach.

13. W przypadku gazomierzy

1) cecha legalizacji oraz cechy zabezpieczajàce na

gazomierzu powinny byç nak∏adane w miejscach,

w których rozmontowanie cz´Êci zabezpieczonych

jednà z tych cech powoduje jej zniszczenie;

2) gdy oznaczenia, o których mowa w wymaganiach

metrologicznych, znajdujà si´ na tabliczce znamionowej nieprzymocowanej w sposób sta∏y do

gazomierza, jedna z cech zabezpieczajàcych przed

jej usuni´ciem powinna byç na∏o˝ona w taki sposób, aby uleg∏a zniszczeniu w przypadku zdj´cia

tabliczki znamionowej;

3) miejsca na∏o˝enia cech powinny obejmowaç

a) wszystkie tabliczki z oznaczeniami, z wyjàtkiem

tabliczek, które sà zamocowane w sposób trwa∏y,

Poz. 730

b) wszystkie cz´Êci obudowy, które nie mogà byç

w inny sposób zabezpieczone przed ingerencjà

polegajàcà na

— wp∏ywie na wskazanie lub zmianie wskazania urzàdzenia wskazujàcego gazomierza,

— uszkodzeniu lub przerwaniu po∏àczenia pomi´dzy urzàdzeniem pomiarowym i urzàdzeniem wskazujàcym,

— usuni´ciu lub przemieszczeniu wa˝nych pod

wzgl´dem metrologicznym cz´Êci gazomierza,

c) po∏àczenia z odejmowalnymi urzàdzeniami dodatkowymi,

d) po∏àczenia ze specjalnymi ko∏pakami;

4) na urzàdzeniach dodatkowych nie powinna byç

nak∏adana cecha legalizacji ani cechy zabezpieczajàce z wyjàtkiem po∏àczeƒ z odejmowalnymi urzàdzeniami dodatkowymi lub urzàdzeniami zabezpieczajàcymi.

14. W p∏ywakowym mierniku obj´toÊci mleka

1) cech´ legalizacyjnà wybija si´ na kropli cynowej

umieszczonej na pa∏àku obok oznaczenia obj´toÊci (kropla cynowa mo˝e stanowiç zarazem zabezpieczenia tabliczki znamionowej przed odj´ciem

jej od pa∏àka);

2) cech´ urz´du umieszcza si´ na

a) po∏àczeniu podzielni z p∏ywakiem i po∏àczeniu

pa∏àka ze zbiornikiem (po∏àczenia spawane nie

wymagajà zabezpieczenia cechà urz´du),

b) podzielni, obok kreski oznaczonej cyfrà zero.

Za∏àcznik nr 33

WZORY CECH LEGALIZACJI PIERWOTNEJ, KTÓRE MOGÑ BYå NAK¸ADANE NA OKREÂLONE

PRZYRZÑDY POMIAROWE

1. Cecha legalizacji pierwotnej, zwana dalej „cechà

legalizacji”, która mo˝e byç zamieszczana na okreÊlonych przyrzàdach pomiarowych, sk∏ada si´ z dwóch

elementów

1) pierwszy element stanowi ma∏a litera „e”, zawierajàca

a) w górnej cz´Êci du˝e litery „PL” ustalone jako

oznaczenie Rzeczypospolitej Polskiej,

b) w dolnej cz´Êci wyró˝nik cyfrowy identyfikujàcy

urzàd administracji miar, który wykona∏ czynnoÊci zwiàzane z legalizacjà, okreÊlony zgodnie

z ust. 10 za∏àcznika nr 32;

2) drugi element sk∏ada si´ z dwóch ostatnich cyfr roku, w którym dokonano legalizacji, umieszczonych

w szeÊciokàcie foremnym.

2. Rysunki nr 1 i 2 przedstawiajà kszta∏t i wymiary

wzorów elementów cechy legalizacji oraz krój liter

i cyfr w nich stosowanych, przy czym

1) wymiary podane na rysunkach sà wartoÊciami

wzgl´dnymi, sà one funkcjà Êrednicy okr´gu opisanego na ma∏ej literze „e” i na polu powierzchni

szeÊcioboku;

2) Êrednice okr´gów opisanych na znakach stanowiàcych cech´ legalizacji wynoszà: 1,6 mm; 3,2 mm;

6,3 mm; 12,5 mm.

3. Na przyrzàdach pomiarowych jako cecha zabezpieczajàca jest zamieszczany element cechy, o którym

mowa w ust. 1 pkt 1.

4. Na materialnych miarach d∏ugoÊci mo˝e byç

umieszczana cecha legalizacji w postaci znaku sk∏adajàcego si´ z ma∏ej litery „e”, znajdujàcej si´ w szeÊciokàcie foremnym, zawierajàcej

1) w górnej cz´Êci du˝e litery „PL” ustalone dla Rzeczypospolitej Polskiej,

2) w dolnej cz´Êci dwie ostatnie cyfry roku, w którym

dokonano legalizacji pierwotnej

— rysunek nr 3 przedstawia wzór cechy legalizacji,

która mo˝e byç umieszczana na materialnych miarach d∏ugoÊci.

Poz. 730

5. Cecha legalizacji zamieszczana na alkoholomierzach i densymetrach do alkoholu, klasy dok∏adnoÊci I,

II i III sk∏ada si´ kolejno z

1) ma∏ej litery „e”;

2) dwóch ostatnich cyfry roku, w którym dokonano

legalizacji;

3) litery PL;

4) wyró˝nika cyfrowego identyfikujàcego organ administracji miar, który wykona∏ czynnoÊci zwiàzane z legalizacjà.

Rysunek 1. Kszta∏t i wymiary wzoru elementu b´dàcego cz´Êcià cechy legalizacji oraz krój liter i cyfr w nim

stosowanych

Rysunek 2. Kszta∏t i wymiary wzoru drugiego elementu b´dàcego cz´Êcià cechy legalizacji oraz krój liter i cyfr

w nim stosowanych

Rysunek 3. Wzór cechy legalizacji, która mo˝e byç umieszczana na materialnych miarach d∏ugoÊci

Za∏àcznik nr 34

WZORY ÂWIADECTW LEGALIZACJI PIERWOTNEJ I LEGALIZACJI JEDNOSTKOWEJ

ObjaÊnienia odnoÊników

1) Je˝eli organem administracji miar wystawiajàcym Êwiadectwo jest

— dyrektor okr´gowego urz´du miar, to wpisuje si´

„DYREKTOR

OKR¢GOWEGO URZ¢DU MIAR Nr ......... w ...................................................................”,

(nazwa miejscowoÊci)

— naczelnik obwodowego urz´du miar, to wpisuje si´

„NACZELNIK

OBWODOWEGO URZ¢DU MIAR Nr ......... w .................................................................”.

(nazwa miejscowoÊci)

2) Adres, telefon, faks, e-mail urz´du miar.

3) Dane identyfikujàce przyrzàd pomiarowy b´dàcy przedmiotem legalizacji pierwotnej, w szczególnoÊci nazwa wed∏ug

przepisów okreÊlajàcych przyrzàdy pomiarowe podlegajàce prawnej kontroli metrologicznej oraz nazwa lub znak producenta, numer fabryczny, rok produkcji oraz dane dotyczàce urzàdzeƒ dodatkowych, o ile wchodzà w sk∏ad tego przyrzàdu pomiarowego.

4) Dane identyfikujàce zg∏aszajàcego — nazwa i adres oraz w uzasadnionych przypadkach okreÊlenie miejsca zainstalowa-

nia lub u˝ytkowania przyrzàdu pomiarowego.

5) Tytu∏ aktu prawnego w ca∏oÊci okreÊlajàcego wymagania metrologiczne, które spe∏nia przyrzàd pomiarowy, wraz

z oznaczeniami roczników, numerów i pozycji dzienników urz´dowych, w których ten akt oraz jego zmiany sà og∏oszone. Mo˝na podaç tak˝e oznaczenia przepisów tego aktu, które okreÊlajà wymagania dotyczàce przyrzàdu pomiarowego

b´dàcego przedmiotem legalizacji pierwotnej.

6) Tytu∏ aktu prawnego w ca∏oÊci okreÊlajàcego zakres badaƒ zgodnoÊci w∏aÊciwoÊci przyrzàdu pomiarowego z wymaga-

niami metrologicznymi, wraz z oznaczeniami przepisów oraz roczników, pozycji dziennika urz´dowego, w którym ten

akt, a tak˝e jego zmiany og∏oszono.

W przypadku dokumentu wpisuje si´ jego tytu∏ i adres publikacyjny. Je˝eli z aktu prawnego albo dokumentu wynika, ˝e

mo˝e byç stosowana wi´cej ni˝ jedna metoda sprawdzania, to nale˝y wskazaç zastosowanà metod´.

7) Zapisy w sprawie miejsca umieszczenia cech mogà byç zamieszczone na stronie 2 Êwiadectwa. Je˝eli cech nie umiesz-

czono na przyrzàdzie pomiarowym, to nie zamieszcza si´ zapisów w tej sprawie.

8) Dzieƒ, miesiàc s∏ownie, rok.

9) Je˝eli Êwiadectwo legalizacji sk∏ada si´ z jednej strony, to nie zamieszcza si´ zapisów w sprawie liczby stron Êwiadectwa.

10) OkreÊlenie znaku zg∏oszenia przy pomocy liter i cyfr.

11) Dzieƒ, miesiàc i rok wystawienia Êwiadectwa.

12) Piecz´ç okràg∏a organu administracji miar.

13) Podpis, z podaniem imienia i nazwiska osoby wystawiajàcej Êwiadectwo.

Opis

Âwiadectwo legalizacji pierwotnej ma format A4. T∏o Êwiadectwa jest bia∏e, a litery koloru czarnego pisane czcionkà Times

New Roman. Napisy umieszcza si´ w ramce o wymiarach 180 mm x 270 mm.

Na pierwszej stronie Êwiadectwa, wewnàtrz ramki, u góry, poÊrodku umieszczone jest god∏o Rzeczypospolitej Polskiej; wysokoÊç god∏a wynosi 16 mm. Pod god∏em umieszczony jest napis identyfikujàcy organ administracji miar wystawiajàcy

Êwiadectwo, którego wysokoÊç liter powinna wynosiç 3 mm.

Litery w napisie „ÂWIADECTWO LEGALIZACJI PIERWOTNEJ” powinny mieç wysokoÊç 5 mm.

WysokoÊç liter napisów umieszczonych poni˝ej z lewej strony, ponad okràg∏à piecz´cià, powinna wynosiç 3 mm.

WysokoÊç liter napisu „Niniejsze Êwiadectwo mo˝e byç okazywane lub kopiowane tylko w ca∏oÊci” powinna wynosiç 2 mm.

Na drugiej i nast´pnych stronach Êwiadectwa mo˝na zamieÊciç uwagi i informacje dodatkowe dotyczàce przyrzàdu pomiarowego b´dàcego przedmiotem legalizacji pierwotnej.

Druga i nast´pne strony Êwiadectwa sà numerowane, z jednoczesnym podawaniem liczby wszystkich stron Êwiadectwa.

ObjaÊnienia odnoÊników

1) Adres, numer telefonu oraz faksu, adres e-mail G∏ównego Urz´du Miar.

2) Dane identyfikujàce przyrzàd pomiarowy b´dàcy przedmiotem legalizacji jednostkowej, w szczególnoÊci nazwa wed∏ug

przepisów okreÊlajàcych przyrzàdy pomiarowe podlegajàce prawnej kontroli metrologicznej oraz nazwa lub znak producenta, numer fabryczny, rok produkcji oraz dane dotyczàce urzàdzeƒ dodatkowych, o ile wchodzà w sk∏ad tego przyrzàdu pomiarowego.

3) Dane identyfikujàce zg∏aszajàcego — nazwa i adres oraz w uzasadnionych przypadkach okreÊlenie miejsca zainstalowa-

nia lub u˝ytkowania przyrzàdu pomiarowego, a tak˝e dane identyfikujàce u˝ytkownika.

4) Tytu∏ aktu prawnego w ca∏oÊci okreÊlajàcego wymagania metrologiczne, które spe∏nia przyrzàd pomiarowy, wraz

z oznaczeniami roczników, numerów i pozycji dzienników urz´dowych, w których ten akt oraz jego zmiany sà og∏oszone. Mo˝na podaç tak˝e oznaczenia przepisów tego aktu, które okreÊlajà wymagania dotyczàce przyrzàdu pomiarowego

b´dàcego przedmiotem legalizacji jednostkowej.

5) Tytu∏ aktu prawnego w ca∏oÊci okreÊlajàcego zakres badaƒ zgodnoÊci w∏aÊciwoÊci przyrzàdu pomiarowego z wymaga-

niami metrologicznymi, wraz z oznaczeniami przepisów oraz roczników, pozycji dziennika urz´dowego, w którym ten

akt, a tak˝e jego zmiany og∏oszono.

W przypadku dokumentu wpisuje si´ jego tytu∏ i adres publikacyjny. Je˝eli z aktu prawnego albo dokumentu wynika, ˝e

mo˝e byç stosowana wi´cej ni˝ jedna metoda sprawdzania, to nale˝y wskazaç zastosowanà metod´.

6) Zapisy w sprawie miejsca umieszczenia cech mogà byç zamieszczone na stronie 2 Êwiadectwa legalizacji. Je˝eli cech

nie umieszczono na przyrzàdzie pomiarowym, to nie zamieszcza si´ zapisów w tej sprawie.

7) Dzieƒ, miesiàc s∏ownie, rok.

8) Je˝eli Êwiadectwo legalizacji sk∏ada si´ z jednej strony, to nie zamieszcza si´ zapisów w sprawie liczby stron Êwiadectwa.

9) OkreÊlenie znaku zg∏oszenia przy pomocy liter i cyfr.

10) Dzieƒ, miesiàc i rok wystawienia Êwiadectwa.

11) Piecz´ç okràg∏a Prezesa G∏ównego Urz´du Miar.

12) Podpis, z podaniem imienia i nazwiska osoby wystawiajàcej Êwiadectwo.

Opis

Âwiadectwo legalizacji jednostkowej ma format A4. T∏o Êwiadectwa jest bia∏e, a litery koloru czarnego pisane czcionkà

Times New Roman. Napisy umieszcza si´ w ramce o wymiarach 180 mm x 270 mm.

Na pierwszej stronie Êwiadectwa, wewnàtrz ramki, u góry, poÊrodku umieszczone jest god∏o Rzeczypospolitej Polskiej; wysokoÊç god∏a wynosi 16 mm. Pod god∏em umieszczony jest napis identyfikujàcy organ administracji miar wystawiajàcy

Êwiadectwo, którego wysokoÊç liter powinna wynosiç 3 mm.

Litery w napisie „ÂWIADECTWO LEGALIZACJI JEDNOSTKOWEJ” powinny mieç wysokoÊç 5 mm.

WysokoÊç liter napisów umieszczonych poni˝ej z lewej strony, ponad okràg∏à piecz´cià, powinna wynosiç 3 mm.

WysokoÊç liter napisu „Niniejsze Êwiadectwo mo˝e byç okazywane lub kopiowane tylko w ca∏oÊci” powinna wynosiç 2 mm.

Na drugiej i nast´pnych stronach Êwiadectwa mo˝na zamieÊciç uwagi i informacje dodatkowe dotyczàce przyrzàdu pomiarowego b´dàcego przedmiotem legalizacji jednostkowej.

Druga i nast´pne strony Êwiadectwa sà numerowane, z jednoczesnym podawaniem liczby wszystkich stron Êwiadectwa.

Za∏àcznik nr 35

RODZAJE DOWODÓW LEGALIZACJI I OKRESY WA˚NOÂCI DOWODÓW LEGALIZACJI

DLA POSZCZEGÓLNYCH RODZAJÓW PRZYRZÑDÓW POMIAROWYCH

ObjaÊniania

1) Litery: c — oznaczajà cech´ legalizacji,

s — oznaczajà Êwiadectwo legalizacji.

2) Okres wa˝noÊci dowodów legalizacji dotyczy przyrzàdów kontrolnych zainstalowanych w pojazdach i jest liczony od

pierwszego dnia miesiàca daty podanej na tabliczce pomiarowej.

Za∏àcznik nr 36

WZÓR ÂWIADECTWA LEGALIZACJI PONOWNEJ

ObjaÊnienia odnoÊników

1) W przypadku Êwiadectwa legalizacji ponownej wystawionego przez kierownika jednostki upowa˝nionej nie zamieszcza

si´ god∏a Rzeczypospolitej Polskiej, natomiast mo˝e byç zamieszczone logo jednostki.

2) Je˝eli organem administracji miar wystawiajàcym Êwiadectwo legalizacji jest

— dyrektor okr´gowego urz´du miar, to wpisuje si´

„ DYREKTOR

OKR¢GOWEGO URZ¢DU MIAR Nr ...........w ..................................................................”,

(nazwa miejscowoÊci)

— naczelnik obwodowego urz´du miar, to wpisuje si´

„ NACZELNIK

OBWODOWEGO URZ¢DU MIAR Nr ..........w ..................................................................”.

(nazwa miejscowoÊci)

Je˝eli wystawiajàcym Êwiadectwo legalizacji jest kierownik jednostki upowa˝nionej, to wpisuje si´ nazw´ tej jednostki.

3) Adres, telefon, faks, e-mail w∏aÊciwego urz´du miar albo jednostki upowa˝nionej.

4) Dane identyfikujàce przyrzàd pomiarowy b´dàcy przedmiotem legalizacji, w szczególnoÊci nazwa wed∏ug przepisów

okreÊlajàcych przyrzàdy pomiarowe podlegajàce prawnej kontroli metrologicznej oraz nazwa lub znak producenta, numer fabryczny, rok produkcji oraz dane dotyczàce urzàdzeƒ dodatkowych, o ile wchodzà w sk∏ad tego przyrzàdu pomiarowego.

5) Dane identyfikujàce zg∏aszajàcego — nazwa i adres oraz dane identyfikujàce u˝ytkownika — je˝eli nie jest nim zg∏asza-

jàcy; miejsce ustawienia — je˝eli przyrzàd pomiarowy jest legalizowany w miejscu ustawienia.

6) Tytu∏ aktu prawnego w ca∏oÊci okreÊlajàcego wymagania metrologiczne, które spe∏nia przyrzàd pomiarowy, wraz

z oznaczeniami roczników, numerów i pozycji dzienników urz´dowych, w których ten akt oraz jego zmiany sà og∏oszone. Mo˝na podaç tak˝e oznaczenia przepisów tego aktu, które okreÊlajà wymagania dotyczàce przyrzàdu pomiarowego

b´dàcego przedmiotem legalizacji.

7) Zapisy w sprawie miejsca umieszczenia cech mogà byç zamieszczone na stronie 2 Êwiadectwa legalizacji. Je˝eli cech

nie umieszczono na przyrzàdzie pomiarowym, to nie zamieszcza si´ zapisów w tej sprawie.

8) Wpisuje si´ dzieƒ, miesiàc s∏ownie, rok.

9) Je˝eli Êwiadectwo legalizacji sk∏ada si´ z jednej strony, to nie zamieszcza si´ zapisów w sprawie liczby stron Êwiadec-

twa.

10) OkreÊlenie przy pomocy liter i cyfr znaku zg∏oszenia przyrzàdu pomiarowego do legalizacji.

11) Wpisuje si´ dzieƒ, miesiàc i rok wystawienia Êwiadectwa legalizacji.

12) Piecz´ç okràg∏a organu administracji miar wystawiajàcego Êwiadectwo legalizacji albo piecz´ç jednostki upowa˝nionej

wystawiajàcej Êwiadectwo.

13) Podpis, z podaniem imienia i nazwiska osoby wystawiajàcej Êwiadectwo.

Opis

Âwiadectwo legalizacji ponownej ma format A4. T∏o Êwiadectwa jest bia∏e, a litery koloru czarnego pisane czcionkà Times

New Roman.

Napisy umieszcza si´ w ramce o wymiarach 180 mm x 270 mm.

W przypadku gdy wydajàcym Êwiadectwo legalizacji ponownej jest organ administracji miar, na pierwszej stronie Êwiadectwa, wewnàtrz ramki, u góry, poÊrodku zamieszcza si´ god∏o Rzeczypospolitej Polskiej. WysokoÊç god∏a powinna wynosiç

16 mm. W takim przypadku pod god∏em zamieszczony jest napis identyfikujàcy organ administracji miar wystawiajàcy

Êwiadectwo legalizacji ponownej, którego wysokoÊç liter powinna wynosiç 3 mm.

Litery w napisie: „ÂWIADECTWO LEGALIZACJI PONOWNEJ” powinny mieç wysokoÊç 5 mm.

WysokoÊç liter zapisów umieszczonych poni˝ej z lewej strony, ponad piecz´cià, powinna wynosiç 3 mm.

WysokoÊç liter napisu: „Niniejsze Êwiadectwo mo˝e byç okazywane lub kopiowane tylko w ca∏oÊci” powinna wynosiç

2 mm.

Za∏àcznik nr 37

WARUNKI TECHNICZNE U˚YTKOWANIA OKREÂLONYCH RODZAJÓW PRZYRZÑDÓW POMIAROWYCH

1. Warunki techniczne u˝ytkowania kolb bez zaworu

n

1) kolby bez zaworu powinny byç stosowane w takich warunkach otoczenia, w jakich sprawdzane

sà przyrzàdy pomiarowe, do sprawdzania których

kolby te sà przeznaczone;

2) kolby bez zaworu nale˝y przechowywaç w

a) pomieszczeniach zamkni´tych, w których nie

wyst´pujà substancje agresywne,

b) stanie osuszonym,

ε

— liczba dzia∏ek elementarnych podzia∏ki

urzàdzenia wskazujàcego szyjki kolby zawarta pomi´dzy g∏ównym górnym ograniczeniem pojemnoÊci nominalnej kolby

a meniskiem cieczy w tym urzàdzeniu

wskazujàcym,

— wartoÊç liczbowa b∏´du pojemnoÊci nominalnej kolby w temperaturze odniesienia,

wyra˝ona w dm3;

5) obj´toÊç cieczy w temperaturze pomiaru, zawartej

w kolbie bez zaworu, oblicza si´ wed∏ug wzoru

c) czystoÊci;

Vt = Vc · [1 + β · (t – t0)]

3) bezpoÊrednio przed dokonaniem pomiaru kolb´

bez zaworu nale˝y

a) ustawiç w pozycji pionowej przy pomocy poziomicy umieszczonej na obrze˝u szyjki lub

obrze˝u leja zapobiegajàcego wyp∏ywowi piany,

b) zwil˝yç, nape∏niajàc cieczà, której obj´toÊç b´dzie mierzona, do poziomu górnego zakresu

pomiarowego podzia∏ki urzàdzenia pomiarowego szyjki,

c) opró˝niç, przy czym

— opró˝nianie powinno odbywaç si´ przez

szyjk´, przy stopniowym przechylaniu kolby

a˝ do pozycji ró˝niàcej si´ od pozycji pionowej o kàt zawarty w granicach od 160° do

170°,

gdzie

Vt

Vc

β

t

t0

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy w temperaturze pomiaru, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy w temperaturze odniesienia, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç liczbowa wspó∏czynnika rozszerzalnoÊci obj´toÊciowej materia∏u kolby,

— wartoÊç liczbowa temperatury cieczy zawartej w kolbie, wyra˝ona w °C,

— wartoÊç liczbowa temperatury odniesienia, wyra˝ona w °C;

6) pomiar temperatury cieczy zawartej w kolbie bez

zaworu powinien byç dokonany, zanurzajàc w cieczy znajdujàcej si´ w szyjce kolby termometr o zakresie pomiarowym od — 10 °C do + 50 °C z dzia∏kà elementarnà o wartoÊci nie wi´kszej ni˝ 0,1 °C.

— zakoƒczenie opró˝niania powinno nastàpiç

po up∏ywie 30 sekund od momentu przerwania si´ ciàg∏ej strugi i pojawienia si´ pierwszej kropli cieczy — stan wykroplenia kolby;

2. Warunki techniczne u˝ytkowania kolb z zaworem

4) obj´toÊç cieczy w temperaturze odniesienia, zawartej w kolbie bez zaworu, oblicza si´ wed∏ug

wzoru

a) przechowywane z zaworami ustawionymi w po∏o˝eniu otwarcia,

Vc = V – (ei · n) – ε

2) zawory kolb z zaworem oraz ich regulatory poziomu powinny byç okresowo konserwowane;

gdzie

Vc

V

ei

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy w temperaturze odniesienia, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy odczytana z podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego

szyjki kolby, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç liczbowa b∏´du podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego szyjki kolby e1 w zakresie pomiarowym szyjki od — 1 % Vn do Vn

lub e2 w zakresie pomiarowym szyjki od

Vn do + 1 % Vn, wyra˝ona w dm3 na dzia∏k´ elementarnà,

1) kolby z zaworem powinny byç

b) transportowane wy∏àcznie w pozycji pionowej;

3) bezpoÊrednio przed dokonaniem pomiaru, kolb´

z zaworem z odgórnym odczytem obj´toÊci nale˝y

a) ustawiç w pozycji pionowej przy pomocy zainstalowanej w kolbie poziomicy,

b) zwil˝yç, nape∏niajàc cieczà, której obj´toÊç b´dzie mierzona, do poziomu górnego zakresu

pomiarowego podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego szyjki,

c) opró˝niç, przy czym

— opró˝nianie powinno odbywaç si´ przy ca∏kowitym otwarciu zaworu wyp∏ywowego,

— zamkni´cie zaworu wyp∏ywowego powinno

nastàpiç po up∏ywie 30 sekund od momentu

przerwania si´ ciàg∏ej strugi i pojawienia si´

pierwszej kropli cieczy — stan wykroplenia

kolby;

nd

4) bezpoÊrednio przed dokonaniem pomiaru, kolb´

z zaworem z odgórnym i oddolnym odczytem obj´toÊci nale˝y

a) ustawiç w pozycji pionowej przy pomocy zainstalowanej w kolbie poziomicy,

b) zwil˝yç, nape∏niajàc cieczà, której obj´toÊç b´dzie mierzona, do poziomu górnego zakresu

pomiarowego podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego szyjki górnej,

c) opró˝niç, przy czym

— opró˝nianie powinno odbywaç si´ przy ca∏kowitym otwarciu zaworu wyp∏ywowego,

— zamkni´cie zaworu wyp∏ywowego powinno

nastàpiç w momencie, kiedy w górnym zakresie pomiarowym podzia∏ki urzàdzenia

wskazujàcego szyjki dolnej pojawi si´ menisk cieczy,

— ustalenie poziomu cieczy w szyjce dolnej na

wysokoÊci g∏ównego dolnego ograniczenia

pojemnoÊci nominalnej powinno nastàpiç po

up∏ywie czasu, po którym w urzàdzeniu

wskazujàcym szyjki dolnej nie b´dzie nast´powa∏ przyrost poziomu cieczy;

5) obj´toÊç cieczy w temperaturze odniesienia, zawartej w kolbie z zaworem z odgórnym odczytem

obj´toÊci oblicza si´ wed∏ug wzoru, o którym mowa w ust. 1 pkt 4;

6) obj´toÊç cieczy w temperaturze odniesienia, zawartej w kolbie z zaworem z odgórnym i oddolnym odczytem obj´toÊci, oblicza si´ wed∏ug wzoru

Vc = [Vd – (edi · nd)] + [Vg – (egi · ng)] — ε

gdzie

Vc

Vd

Vg

edi

egi

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy w temperaturze odniesienia, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy odczytana z podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego

szyjki dolnej kolby, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy odczytana z podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego

szyjki górnej kolby, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç liczbowa b∏´du podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego szyjki dolnej kolby ed1 w zakresie pomiarowym szyjki od

+ 0,5 % Vn do 0 lub ed2 w zakresie pomiarowym szyjki od 0 do — 0,5 % Vn, wyra˝ona w dm3 na dzia∏k´ elementarnà,

— wartoÊç liczbowa b∏´du podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego szyjki górnej kolby eg1 w zakresie pomiarowym szyjki od

ng

ε

Poz. 730

— 1 % Vn do Vn lub eg2 w zakresie pomiarowym szyjki od Vn do + 1 % Vn, wyra˝ona w dm3 na dzia∏k´ elementarnà,

— liczba dzia∏ek elementarnych podzia∏ki

urzàdzenia wskazujàcego szyjki dolnej

kolby zawarta pomi´dzy g∏ównym dolnym ograniczeniem pojemnoÊci nominalnej kolby a meniskiem cieczy w tym urzàdzeniu wskazujàcym,

— liczba dzia∏ek elementarnych podzia∏ki

urzàdzenia wskazujàcego szyjki górnej

kolby zawarta pomi´dzy g∏ównym górnym ograniczeniem pojemnoÊci nominalnej kolby a meniskiem cieczy w tym urzàdzeniu wskazujàcym,

— wartoÊç liczbowa b∏´du pojemnoÊci nominalnej kolby w temperaturze odniesienia,

wyra˝ona w dm3;

7) obj´toÊç cieczy w temperaturze pomiaru, zawartej

w kolbie z zaworem, oblicza si´ wed∏ug wzoru,

o którym mowa w ust. 1 pkt 5.

3. Warunki techniczne u˝ytkowania kolb do gazu

ciek∏ego

1) kolby do gazu ciek∏ego mogà byç stosowane w zakresie temperatury od — 10 °C do 50 °C;

2) podczas przechowywania kolb do gazu ciek∏ego

ciÊnienie gazu ciek∏ego w kolbie nie powinno byç

mniejsze ni˝ 0,3 MPa;

3) bezpoÊrednio przed dokonaniem pomiaru, kolb´

do gazu ciek∏ego nale˝y

a) ustawiç w pozycji pionowej przy pomocy zainstalowanej w kolbie poziomicy,

b) zwil˝yç, nape∏niajàc gazem ciek∏ym propan-butan, do poziomu górnego wskazania urzàdzenia

wskazujàcego szyjki górnej,

c) opró˝niç, przy czym

— kolby do gazu ciek∏ego o pojemnoÊciach nominalnych 50 dm3, 100 dm3, 200 dm3,

500 dm3 i 1000 dm3 nale˝y wykropliç, przy

czym wykroplenie nale˝y zakoƒczyç po up∏ywie czasu okreÊlonego w decyzji zatwierdzenia typu kolby,

— kolby do gazu ciek∏ego o pojemnoÊci nominalnej 20 dm3 nale˝y opró˝niaç do momentu

usuni´cia fazy ciek∏ej z przeziernika, nast´pnie zamknàç zawór wyp∏ywowy fazy ciek∏ej

i po 10 s ponownie otworzyç ten zawór, przy

czym je˝eli w przezierniku nie b´dzie fazy ciek∏ej, opró˝nianie nale˝y zakoƒczyç, a w przypadku gdy w przezierniku pojawi si´ faza ciek∏a, opró˝nianie kolby nale˝y powtórzyç.

4. Warunki techniczne u˝ytkowania kolb do piwa

1) bezpoÊrednio przed dokonaniem pomiaru, kolb´

do piwa nale˝y

nej kolby a meniskiem cieczy w tym urzàdzeniu wskazujàcym,

a) ustawiç w pozycji pionowej przy pomocy zainstalowanej w kolbie poziomicy,

b) nape∏niç dwutlenkiem w´gla do ciÊnienia równego ciÊnieniu w sprawdzanej instalacji pomiarowej,

c) zwil˝yç, nape∏niajàc piwem do poziomu górnego wskazania urzàdzenia wskazujàcego szyjki

górnej, utrzymujàc ciÊnienie w kolbie równe ciÊnieniu w sprawdzanej instalacji pomiarowej,

d) opró˝niç, utrzymujàc ciÊnienie w kolbie równe

ciÊnieniu w sprawdzanej instalacji pomiarowej,

przy czym

— opró˝nianie powinno odbywaç si´ przy ca∏kowitym otwarciu zaworu wyp∏ywowego,

— zamkni´cie zaworu wyp∏ywowego powinno

nastàpiç w momencie, kiedy w górnym zakresie pomiarowym podzia∏ki urzàdzenia

wskazujàcego szyjki dolnej pojawi si´ menisk cieczy,

— ustalenie poziomu piwa w szyjce dolnej na

wysokoÊci g∏ównego dolnego ograniczenia

pojemnoÊci nominalnej powinno nastàpiç po

up∏ywie czasu, po którym w urzàdzeniu

wskazujàcym szyjki dolnej nie b´dzie nast´powa∏ przyrost poziomu piwa;

2) obj´toÊç cieczy zawartej w kolbie do piwa w temperaturze odniesienia oblicza si´ wed∏ug wzoru

Vc = [Vd – (edi · nd)] + [Vg – (egi · ng)] – ε + ∆Vp

gdzie

ng

— liczba dzia∏ek elementarnych podzia∏ki

urzàdzenia wskazujàcego szyjki górnej

kolby zawarta pomi´dzy g∏ównym górnym ograniczeniem pojemnoÊci nominalnej kolby a meniskiem cieczy w tym urzàdzeniu wskazujàcym,

ε

— wartoÊç liczbowa b∏´du pojemnoÊci nominalnej kolby w temperaturze odniesienia,

wyra˝ona w dm3,

∆Vp — przyrost pojemnoÊci kolby w zale˝noÊci

od ciÊnienia panujàcego w kolbie, okreÊlony podczas jej legalizacji, wyra˝ony

w dm3.

5. Warunki techniczne u˝ytkowania samochodowych cystern pomiarowych

1) nape∏niania i opró˝niania komór cystern bezciÊnieniowych i ciÊnieniowych oraz pomiaru wysokoÊci nape∏nienia komór cystern bezciÊnieniowych nale˝y dokonywaç, gdy cysterna znajduje

si´ w pozycji odchylonej od pozycji jej wzorcowania o kàt nie wi´kszy ni˝ ± 2°;

2) nape∏nianie komór cystern ciÊnieniowych nale˝y

zakoƒczyç w momencie, kiedy w przezierniku instalacji odpowietrzajàcej poka˝e si´ ciecz bez p´cherzy powietrza lub gazu albo piany, zamykajàc

zawór odcinajàcy tej instalacji oraz zawory odcinajàce w instalacji do nape∏niania komory;

Vc

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci piwa w temperaturze odniesienia, wyra˝ona w dm3,

3) obj´toÊç cieczy zawartà w komorze cysterny,

w temperaturze odniesienia równej 20 °C, odpowiadajàcà wysokoÊci nape∏nienia h, oblicza si´

wed∏ug nast´pujàcego wzoru

Vd

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci piwa odczytana z podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego

szyjki dolnej kolby, wyra˝ona w dm3,

Vh = Vn + (h · k)

Vg

edi

egi

nd

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci piwa odczytana z podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego

szyjki górnej kolby, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç liczbowa b∏´du podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego szyjki dolnej kolby ed1 w zakresie pomiarowym szyjki od

+ 0,5% Vn do 0 lub ed2 w zakresie pomiarowym szyjki od 0 do — 0,5 % Vn, wyra˝ona w dm3 na dzia∏k´ elementarnà,

— wartoÊç liczbowa b∏´du podzia∏ki urzàdzenia wskazujàcego szyjki górnej kolby eg1 w zakresie pomiarowym szyjki od

— 1% Vn do Vn lub eg2 w zakresie pomiarowym szyjki od Vn do + 1% Vn, wyra˝ona

w dm3 na dzia∏k´ elementarnà,

— liczba dzia∏ek elementarnych podzia∏ki

urzàdzenia wskazujàcego szyjki dolnej

kolby zawarta pomi´dzy g∏ównym dolnym ograniczeniem pojemnoÊci nominal-

gdzie

Vh

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy zawartej

w komorze cysterny, w temperaturze odniesienia równej 20 °C, odpowiadajàca wysokoÊci nape∏nienia h, wyra˝ona w dm3,

Vn

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy odpowiadajàca kresce na podzia∏ce urzàdzenia

wskazujàcego oznaczonej cyfrà 0, wyra˝ona w dm3, podawana jest w Êwiadectwie

legalizacji cysterny,

h

— wartoÊç liczbowa wysokoÊci nape∏nienia

komory cysterny zmierzonej przy pomocy

urzàdzenia do pomiaru wysokoÊci nape∏nienia, wyra˝ona w mm,

k

— wspó∏czynnik przyrostu obj´toÊci na

1 mm podzia∏ki, wyra˝ony w dm3/mm,

ustalony w tabeli obj´toÊci komory cysterny;

4) obj´toÊç cieczy zawartà w komorze cysterny bezciÊnieniowej w temperaturze pomiaru oblicza si´

wed∏ug nast´pujàcego wzoru

Vt = Vh · [1 + β · (t – 20 °C)]

Vt

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy zawartej w komorze cysterny, w temperaturze

pomiaru, wyra˝ona w dm3,

Vh

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy zawartej w komorze cysterny, w temperaturze

odniesienia równej 20 °C, odpowiadajàca

wysokoÊci nape∏nienia h, obliczona wed∏ug wzoru, o którym mowa w ust. 5 pkt 3,

wyra˝ona w dm3,

t

— wartoÊç liczbowa temperatury cieczy zawartej w komorze cysterny w warunkach

pomiaru, wyra˝ona w °C,

β

— wartoÊç liczbowa wspó∏czynnika cieplnej

rozszerzalnoÊci obj´toÊciowej materia∏u

komory cysterny, wyra˝ona w 1/°C, jest

okreÊlana w Êwiadectwie legalizacji;

5) do obliczeƒ obj´toÊci Vw i Vt w zale˝noÊci od materia∏u komór cysterny nale˝y stosowaç nast´pujàce wartoÊci wspó∏czynnika obj´toÊciowej rozszerzalnoÊci temperaturowej β dla

a) stali w´glowej — β = 33 · 10–6 1/°C,

b) stali kwasoodpornej — β = 51 · 10–6 1/°C,

c) stopów aluminium — β = 66 · 10–6 1/°C;

6) obj´toÊç cieczy zawartej w komorze cysterny ciÊnieniowej oblicza si´ wed∏ug nast´pujàcego wzoru

Vp = Vc + ∆Vc

gdzie

Vc

6. Warunki techniczne u˝ytkowania ciep∏omierzy

do wody i ich elementów

1) ciep∏omierz lub jego element powinny byç stosowane w nast´pujàcych warunkach

a) temperatura otoczenia: od +5 °C do +55 °C,

gdzie

Vp

Poz. 730

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy zawartej w komorze cysterny ciÊnieniowej, pod

nadciÊnieniem p, wyra˝ona w dm3,

— wartoÊç liczbowa obj´toÊci cieczy odpowiadajàca pojemnoÊci ca∏kowitej, wyra˝ona w dm3, jest okreÊlana w Êwiadectwie

legalizacji cysterny,

b) wilgotnoÊç wzgl´dna: ≤ 93 %,

c) napi´cie zasilania (w przypadku zasilania z sieci): od 0,85 Un do 1,1 Un, gdzie Un — napi´cie

nominalne sieci,

d) cz´stotliwoÊç zasilania (w przypadku zasilania

z sieci): od 0,98 fn do 1,02 fn, gdzie fn — cz´stotliwoÊç nominalna sieci,

e) napi´cie baterii (w przypadku zasilania z baterii): od UBmin do UBmax, gdzie: UBmax — napi´cie

nowej baterii bez obcià˝enia, UBmin — napi´cie

minimalne baterii w temperaturze 20 °C, podane

przez producenta ciep∏omierza lub jego cz´Êci

sk∏adowej;

2) ciep∏omierz lub jego element powinny byç zamontowane zgodnie z instrukcjà monta˝owà i stosowane zgodnie z instrukcjà obs∏ugi, opracowanymi

przez producenta;

3) elementy ciep∏omierza sk∏adanego lub hybrydowego powinny byç do siebie dobrane z uwzgl´dnieniem zgodnoÊci sygna∏ów wyjÊciowych i wejÊciowych;

4) ciep∏omierz powinien byç w∏aÊciwie dobrany do

warunków w miejscu monta˝u (pod wzgl´dem zakresu obcià˝eƒ pomiarowych i geometrii);

5) ciep∏omierz lub przetwornik przep∏ywu powinien

byç zamontowany w odpowiednim rurociàgu —

zasilajàcym (na wejÊciu obiegu wymiany ciep∏a)

lub powrotnym (na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a), z uwzgl´dnieniem kierunku przep∏ywu i w odpowiedniej pozycji;

6) przewody ∏àczàce czujniki temperatury z przelicznikiem wskazujàcym w ciep∏omierzu sk∏adanym

lub hybrydowym

a) w przypadku czujników typu g∏owicowego pod∏àczonych

— dwuprzewodowo — powinny mieç jednakowe wartoÊci rezystancji ca∏kowitej dla obu

czujników stanowiàcych par´ czujników temperatury, nie wi´ksze ni˝ 0,4 Ω dla czujników

Pt 100, 2 Ω dla czujników Pt 500 i 4 Ω dla czujników Pt 1000, i byç zakoƒczone zaciskanymi,

nielutowanymi koƒcówkami,

∆Vc — przyrost pojemnoÊci komory cysterny odpowiadajàcy nadciÊnieniu p w komorze

cysterny, wyra˝ony w dm3 na ka˝de

0,5 bara nadciÊnienia w zakresie od 0

do pdop., jest okreÊlany w Êwiadectwie legalizacji cysterny

— czteroprzewodowo — powierzchnia przekroju przewodów zewn´trznych nie powinna

byç mniejsza ni˝ 0,14 mm2;

pdop. — ciÊnienie dopuszczalne, wyra˝one w barach, podawane jest w Êwiadectwie legalizacji cysterny.

b) w przypadku czujników typu bezg∏owicowego

pod∏àczonych dwuprzewodowo nie powinny

byç przed∏u˝ane ani skracane.

7. Warunki techniczne u˝ytkowania analizatorów wydechu

Warunki techniczne u˝ytkowania

Czynnik fizyczny

Napi´cie zasilania (pràd zmienny)

Cz´stotliwoÊç zasilania

Napi´cie zasilania (pràd sta∏y)

Granice wartoÊci znamionowych

Unom — 15 % Unom

Unom + 10 % Unom

fnom ± 2 % fnom

Unom — 8 % Unom

Unom + 24 % Unom1)

T´tnienia pràdu sta∏ego

WartoÊç mi´dzyszczytowa 0,2 V

Temperatura otoczenia

15 °C i 35 °C dla analizatorów stacjonarnych2),

0 °C i 40 °C dla analizatorów przenoÊnych2)

WilgotnoÊç wzgl´dna otoczenia

CiÊnienie atmosferyczne

Ca∏kowity u∏amek obj´toÊciowy w´glowodorów

(jako równowa˝nik metanu) w otoczeniu

30 %

90 %

Bez ograniczeƒ

5 · 10–6

ObjaÊnienia

1) Je˝eli analizator podaje wyniki dla wartoÊci napi´cia przekraczajàcego wartoÊci graniczne, to powinny one

byç poprawne. Obni˝enia napi´cia mogà wystàpiç w dowolnym czasie przed lub podczas pomiaru i trwaç

od 2 s do czasu równego okresowi trwania pomiaru.

2) Je˝eli producent podaje graniczne warunki otoczenia ostrzejsze ni˝ podane w tabeli, testy nale˝y przeprowadziç dla wartoÊci podanych przez producenta.

1) analizatory zasilane bateryjnie powinny sygnalizowaç spadek napi´cia zasilania poni˝ej wartoÊci

nominalnej podanej przez producenta;

2) pomiar za pomocà analizatora powinien byç wykonywany po up∏ywie co najmniej 15 minut po zakoƒczeniu przez osob´ badanà konsumpcji napoju

alkoholowego lub innego produktu sporzàdzonego na bazie etanolu, jedzenia, konsumpcji napoju

innego ni˝ alkoholowy, palenia tytoniu i u˝ywania

doustnych preparatów aerozolowych.

8. Warunki techniczne u˝ytkowania wodomierzy

1) wodomierz powinien byç zainstalowany tak, aby

w normalnych warunkach pracy by∏ ca∏kowicie zape∏niony wodà;

2) je˝eli na dok∏adnoÊç pomiaru obj´toÊci wody

przep∏ywajàcej przez wodomierz mo˝e mieç

wp∏yw obecnoÊç zanieczyszczeƒ znajdujàcych si´

w wodzie, wówczas wodomierz nale˝y wyposa˝yç

w sito lub filtr zainstalowane na wlocie lub w przewodzie dop∏ywowym;

3) je˝eli na dok∏adnoÊç wskazaƒ wodomierza mogà

mieç wp∏yw zak∏ócenia strumienia obj´toÊci wyst´pujàce przed lub za wodomierzem (spowodowane obecnoÊcià kolanek, zaworów, pomp itd.),

wodomierz powinien byç wyposa˝ony w wystarczajàco d∏ugie, proste odcinki rurociàgu z pro-

stownicà strumienia lub bez niej, okreÊlone w taki

sposób, aby b∏´dy wskazaƒ wodomierza by∏y zawarte w zakresie b∏´dów granicznych dopuszczalnych.

9. Warunki techniczne u˝ytkowania wodomierzy

dzia∏ajàcych na zasadach mechanicznych do wody

zimnej i ciep∏ej

1) dla wodomierza do wody zimnej zakres temperatur pracy mieÊci si´ w granicach od 0 °C do 30 °C;

2) dla wodomierza do wody ciep∏ej zakres temperatur pracy przekracza 30 °C, ale nie przekracza

90 °C.

10. Warunki techniczne u˝ytkowania wodomierzy

dzia∏ajàcych na zasadach elektronicznych lub mechanicznych z urzàdzeniami elektronicznymi lub bez, do

wody zimnej

1) zakres strumieni obj´toÊci: od Q1 do Q3 w∏àcznie;

2) zakres temperatur otoczenia: od +5 °C do +55 °C;

3) zakres wilgotnoÊci otoczenia: od 0 % do 100 %,

z wyjàtkiem zdalnych urzàdzeƒ wskazujàcych, dla

których zakres wilgotnoÊci otoczenia powinien

byç zawarty w granicach od 0 % do 93 %;

4) zakres temperatur pracy: od 0,3 °C do 30 °C;

5) zakres ciÊnieƒ pracy: od 0,03 MPa (0,3 bara) do

co najmniej 1 MPa (10 bar), z wyjàtkiem wodomierzy o Êrednicach ≥ 500 mm, dla których maksymalne dopuszczalne ciÊnienie powinno wynosiç 0,06 MPa (6 bar).

11. Zakresy temperatur pracy wodomierzy dzia∏ajàcych na zasadach mechanicznych do wody goràcej

wynoszà

1) od 30 °C do 130 °C;

2) od 30 °C do 180 °C.

12. Warunki techniczne u˝ytkowania wodomierzy

sprz´˝onych do wody zimnej

1) wartoÊç strumienia obj´toÊci wyst´pujàcego w instalacji najcz´Êciej lub przez d∏ugi czas nie powinna byç zbli˝ona do wartoÊci strumieni obj´toÊci

obszaru prze∏àczania;

2) wymagania okreÊlone dla wodomierzy do wody

zimnej majà zastosowanie do wodomierzy sprz´˝onych.

13. Warunki techniczne u˝ytkowania wag wagonowych do wa˝enia w ruchu wagonów spi´tych

1) wa˝ony sk∏ad wagonów powinien byç ciàgniony

przez lokomotyw´ lub urzàdzenie przeciàgajàce,

a sprz´gi mi´dzywagonowe powinny byç poluzowane, aby w czasie ruchu zderzaki sàsiednich wagonów nie styka∏y si´ ze sobà;

2) pr´dkoÊç przejazdu pociàgu w czasie wa˝enia powinna mieÊciç si´ w ustalonym dla wagi przedzia-

Poz. 730

le, powinna byç sta∏a; wyst´pujàca zmiana pr´dkoÊci nie powinna doprowadzaç do stykania si´

zderzaków;

3) wagi wyznaczajàce mas´ wagonu na podstawie

wa˝eƒ czàstkowych nie powinny byç stosowane

do wa˝enia ∏adunków p∏ynnych lub takich, których

po∏o˝enie Êrodka ci´˝koÊci mo˝e ulegaç zmianom,

chyba ˝e zmiany te sà przez wag´ wykrywane

i kompensowane.

14. Warunki techniczne u˝ytkowania wag samochodowych do wa˝enia pojazdów w ruchu

1) kierowca wa˝onego pojazdu powinien byç poinformowany o wymaganiach dotyczàcych przejazdu przez pomost wagi i stosowaç si´ do tych

wymagaƒ, a w przypadku wag stacjonarnych informacja ta powinna byç uzupe∏niona znakiem

drogowym ustawionym przed wagà, podajàcym

a) wartoÊç dopuszczalnej pr´dkoÊci pojazdu podczas wa˝enia w km/h,

b) wartoÊç dopuszczalnej pr´dkoÊci tranzytowej

w km/h,

c) nakaz jazdy ze sta∏à pr´dkoÊcià (bez przyspieszeƒ i hamowaƒ);

2) wagi wyznaczajàce mas´ pojazdu na podstawie

wa˝eƒ czàstkowych nie powinny byç stosowane

do wa˝enia ∏adunków p∏ynnych lub takich, których

po∏o˝enie Êrodka ci´˝koÊci mo˝e ulegaç zmianom,

chyba ˝e zmiany te sà przez wag´ wykrywane

i kompensowane.

Warszawa, dnia 24 kwietnia 2004 r.

Nr 77

TREÂå

Poz.

ROZPORZÑDZENIA

730 — Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrzàdów pomiarowych . . . . . . . . . . . 4597

731 — Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej z dnia 2 kwietnia 2004 r. w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç przyrzàdy pomiarowe do dynamicznego pomiaru obj´toÊci lub masy cieczy innych ni˝ woda . . . . . . . . 4696

730

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO¸ECZNEJ1)

z dnia 2 kwietnia 2004 r.

w sprawie prawnej kontroli metrologicznej przyrzàdów pomiarowych2)

Na podstawie art. 9 pkt 1, 2, 4 i 5 ustawy z dnia

11 maja 2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63,

poz. 636, z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co nast´puje

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne