Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 kwietnia 2004 r. w sprawie metody analizy zawartości kwasu erukowego w niektórych artykułach rolno-spożywczych

§ 1. Metod´ analizy zawartoÊci kwasu erukowego

w olejach i t∏uszczach przeznaczonych do spo˝ycia

oraz w sk∏adnikach t∏uszczowych lub olejowych artyku∏ów rolno-spo˝ywczych, okreÊla si´ w za∏àczniku do

rozporzàdzenia.

§ 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolità Polskà cz∏onkostwa

w Unii Europejskiej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: W. Olejniczak

————————

3) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 2001 r. Nr 154, poz. 1802, z 2002 r. Nr 135, poz. 1145

i Nr 166, poz. 1360, z 2003 r. Nr 208, poz. 2020 i Nr 223,

poz. 2220 i 2221 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386.

Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia 15 kwietnia 2004 r. (poz. 663)

METODA ANALIZY ZAWARTOÂCI KWASU ERUKOWEGO W OLEJACH I T¸USZCZACH

PRZEZNACZONYCH DO SPO˚YCIA ORAZ W SK¸ADNIKACH T¸USZCZOWYCH

LUB OLEJOWYCH ARTYKU¸ÓW ROLNO-SPO˚YWCZYCH

Wymagania ogólne

I. Przygotowanie próbek

Masa próbki dostarczonej do laboratorium w celu

przeprowadzenia analizy powinna wynosiç 50 g, o ile

nie jest wymagana wi´ksza iloÊç. Przed poddaniem

analizie próbka musi byç zhomogenizowana. Tak przygotowanà próbk´ przechowuje si´ w szczelnych pojemnikach, bez dost´pu powietrza i wilgoci.

Je˝eli w opisie metody analizy jest mowa o „rozpuszczeniu” lub „rozcieƒczeniu” bez sprecyzowania

˝adnych innych odczynników, nale˝y przez to rozumieç rozpuszczenie lub rozcieƒczenie w wodzie.

2) inne odczynniki

Wszystkie u˝ywane zwiàzki chemiczne powinny

byç o uznanej czystoÊci analitycznej, o ile nie zaznaczono inaczej.

III. Aparatura

II. Odczynniki

1) woda

Odczynnikiem do przeprowadzenia analizy jest

woda.

W przypadku gdy w analizie wymagana jest woda

jako rozpuszczalnik, do rozcieƒczania lub do p∏ukania, nale˝y u˝ywaç wody destylowanej lub demineralizowanej o przynajmniej równowa˝nej czystoÊci.

W wykazie aparatury znajdujà si´ tylko pozycje

o specjalistycznym przeznaczeniu i zgodnie ze specyfikacjà metody.

W celu przeprowadzenia analizy nale˝y stosowaç

wag´ analitycznà o dok∏adnoÊci minimum 0,1 mg.

IV. Wyra˝anie wyników

Wyniki, które przedstawia si´ w oficjalnym raporcie z analizy, powinny byç Êrednimi wartoÊciami, uzy-

skanymi z nie mniej ni˝ dwóch oznaczeƒ, których powtarzalnoÊç jest okreÊlona w cz´Êci Oznaczanie kwasu

erukowego w dziale VII pkt 5.

Procentowà zawartoÊç wyra˝a si´, o ile nie zaznaczono inaczej, jako procentowy (m/m) udzia∏ C 22:1 do

wszystkich kwasów t∏uszczowych w próbce przekazanej do laboratorium.

Liczba cyfr znaczàcych w tak przedstawionym wyniku powinna zale˝eç od dok∏adnoÊci stosowanej metody.

Oznaczanie kwasu erukowego

I. Zakres i obszar stosowania

Poni˝sza metoda stosowana jest do oznaczania

kwasu erukowego w

1) olejach i t∏uszczach roÊlinnych i zwierz´cych zawierajàcych kwas cetoleinowy (specyficzny cis-izomer kwasu dokozenowego wyst´pujàcy w olejach rybich) i

2) utwardzonych olejach i t∏uszczach roÊlinnych

i zwierz´cych zawierajàcych trans i cis-izomery

kwasu dokozenowego,

je˝eli ca∏kowita zawartoÊç kwasów dokozenowych

lub ca∏kowita zawartoÊç kwasów cis-dokozenowych

przekracza 5 % zawartoÊci wszystkich kwasów t∏uszczowych w t∏uszczu. W innych przypadkach zawartoÊç kwasów dokozenowych lub kwasów cis-dokozenowych oznacza si´ metodà okreÊlonà w Polskiej

Normie PN-EN ISO 5508:1996 Oleje i t∏uszcze roÊlinne oraz zwierz´ce. Analiza estrów metylowych kwasów t∏uszczowych metodà chromatografii gazowej.

II. Definicja

ZawartoÊç kwasu erukowego w rozumieniu rozporzàdzenia oznacza zawartoÊç tego kwasu otrzymanà

w wyniku stosowania metody analizy, okreÊlonej

w dziale VI.

III. Zasada

Estry metylowe otrzymane z kwasów t∏uszczowych wchodzàcych w sk∏ad roÊlinnych i zwierz´cych

olejów i t∏uszczów sà rozdzielane przy pomocy niskotemperaturowej chromatografii cienkowarstwowej na

p∏ytkach z ˝elem krzemionkowym z azotanem srebra

i iloÊciowo oznaczane metodà chromatografii gazowej.

IV. Odczynniki

Do oznaczania kwasu eurkowego stosuje si´ nast´pujàce odczynniki

1) eter dwuetylowy wolny od nadtlenków, Êwie˝o

destylowany;

2) n-heksan;

Poz. 663

3) ˝el krzemionkowy G, którego nale˝y u˝ywaç do

chromatografii cienkowarstwowej;

4) ˝el krzemionkowy, którego nale˝y u˝ywaç do chromatografii kolumnowej;

5) roztwór azotanu srebra, 200 g/l, przygotowany w nast´pujàcy sposób: rozpuszcza si´ 24 g azotanu srebra w wodzie i uzupe∏nia wodà do obj´toÊci 120 ml;

6) roztwór estru metylowego kwasu erukowego

5 mg/ml, przygotowany w nast´pujàcy sposób

rozpuszcza si´ 50 mg estru metylowego kwasu

erukowego w kilku ml n-heksanu i uzupe∏nia

n-heksanem do obj´toÊci 10 ml;

7) tetrakozan

metylu

(standard

wewn´trzny),

0,25 mg/ml, przygotowany w nast´pujàcy sposób

rozpuszcza si´ 25 mg tetrakozanu metylu w kilku ml n-heksanu i uzupe∏nia n-heksanem do obj´toÊci 100 ml;

8) uk∏ad rozwijajàcy. Toluen: n-heksan w proporcji

90:100 (v/v);

9) roztwór 2,7 dichlorofluoresceiny 0,5 g/l, przygotowany w nast´pujàcy sposób: rozpuszcza si´ przy

jednoczesnym ogrzewaniu i mieszaniu 50 mg

2,7 dichlorofluoresceiny w 100 ml 50 % wodnego

roztworu metanolu.

V. Aparatura

1. Zestaw do chromatografii cienkowarstwowej

powinien zawieraç, w szczególnoÊci

1) zamra˝ark´ do g∏´bokiego mro˝enia, odpowiednià do przechowywania komory rozwijajàcej i jej

zawartoÊci w temperaturze od minus 20° do minus 25 °C;

2) p∏ytki do chromatografii cienkowarstwowej o wymiarach 200 mm x 200 mm;

3) lamp´ ultrafioletowà;

4) szklane kolumny, d∏ugoÊci oko∏o 200 mm, o wewn´trznej Êrednicy oko∏o 10 mm z filtrem z waty

szklanej lub spiekiem szklanym. Alternatywnie

mo˝na stosowaç ma∏e rozdzielacze z filtrem ze

spiekiem szklanym;

5) aplikator, do nanoszenia roztworów na p∏ytki do

chromatografii cienkowarstwowej w formie wàskiego pasma.

2. Chromatograf gazowy wraz z integratorem, który u˝ywa si´ w sposób okreÊlony w Polskiej Normie

PN-EN ISO 5508:1996 Oleje i t∏uszcze roÊlinne oraz

zwierz´ce. Analiza estrów metylowych kwasów t∏uszczowych metodà chromatografii gazowej.

VI. Wykonanie oznaczenia

1. Przygotowanie estrów metylowych kwasów

t∏uszczowych

Pobiera si´ oko∏o 400 mg olejowego lub t∏uszczowego sk∏adnika próbki do analizy i przygotowuje roz-

twór zawierajàcy oko∏o 20 do 50 mg/ml estrów metylowych kwasów t∏uszczowych w n-heksanie, zgodnie

z procedurà okreÊlonà w Polskiej Normie PN-EN

ISO 5508:1996 Oleje i t∏uszcze roÊlinne oraz zwierz´ce.

Analiza estrów metylowych kwasów t∏uszczowych

metodà chromatografii gazowej.

2. Chomatografia cienkowarstwowa

1) przygotowanie p∏ytek

W 500 ml kolbie sto˝kowej umieszcza si´ 60 g ˝elu

krzemionkowego G, dodaje 120 ml roztworu azotanu srebra, przygotowanego w sposób okreÊlony

w dziale IV pkt 5, i wytrzàsa przez minut´, aby

otrzymaç ca∏kowicie jednorodnà mas´.

Przygotowanà masà równomiernie pokrywa si´ p∏ytk´, gruboÊç warstwy powinna wynosiç oko∏o 0,5 mm.

Ta iloÊç masy jest wystarczajàca do przygotowania

pi´ciu p∏ytek o wymiarach 200 mm x 200 mm.

Wst´pnie suszy si´ p∏ytki na powietrzu (najlepiej

pozostawiajàc je bez dost´pu Êwiat∏a przez oko∏o

30 minut). Ca∏kowicie suszy si´ i aktywuje p∏ytki,

umieszczajàc je w suszarce o temperaturze

100 °C ±2 °C przez 2,5 godziny. Po zaktywowaniu

zu˝ywa si´ p∏ytki jak najszybciej lub ostro˝nie przechowuje w specjalnej szafce do przechowywania

p∏ytek chromatograficznych bez dost´pu Êwiat∏a,

nast´pnie ponownie aktywuje si´ przed u˝yciem.

Aktywacja w 110 °C przez godzin´ mo˝e okazaç si´

wystarczajàca, o ile p∏ytki nie ciemniejà w wyniku

tego procesu. Przed u˝yciem zaznacza si´ lini´

w warstwie z∏o˝a w odleg∏oÊci 10 mm od bocznych

i górnych kraw´dzi ka˝dej p∏ytki w celu zredukowania wp∏ywu kraw´dzi podczas rozwijania.

2) nanoszenie estrów metylowych

Przy pomocy aplikatora, spe∏niajàcego warunki

okreÊlone w dziale V ust. 1 pkt 5, nanosi si´ 50 µl

roztworu estrów metylowych, okreÊlonego

w ust. 1, przygotowanego z próbki, wàskim pasmem o d∏ugoÊci oko∏o 50 mm, co najmniej

40 mm od bocznych kraw´dzi i 10 mm od dolnej

kraw´dzi p∏ytki. W ten sam sposób nanosi si´

100 µl roztworu zawierajàcego równe obj´toÊci

przygotowanego roztworu estrów metylowych,

okreÊlonego w ust. 1 i roztworu estru metylowego

kwasu erukowego, przygotowanego w sposób

okreÊlony w dziale IV pkt 6. Roztwory nale˝y nanosiç ze szczególnà ostro˝noÊcià ze wzgl´du na delikatnoÊç pokrycia. JeÊli potrzeba, mo˝na nanieÊç na

p∏ytk´ 50 µl roztworu eruczanu metylu, przygotowanego w sposób okreÊlony w dziale IV pkt 6,

w celu u∏atwienia identyfikacji prà˝ka tego estru po

rozwini´ciu. Po naniesieniu estrów metylowych

wstawia si´ p∏ytk´ dolnà kraw´dzià do eteru etylowego, dopóki eter nie osiàgnie wysokoÊci oko∏o

5 mm powy˝ej miejsca naniesienia próbki. To koncentruje estry etylowe w wàskim paÊmie.

3) rozwijanie p∏ytek

Poz. 663

Uk∏ad rozwijajàcy, spe∏niajàcy warunki, o których

mowa w dziale IV pkt 8, wlewa si´ do komory chromatograficznej na wysokoÊç oko∏o 5 mm, przykrywa pokrywà i umieszcza w pojemniku zamra˝arki,

spe∏niajàcej warunki okreÊlone w dziale V ust. 1

pkt 1, o temperaturze –25 °C, lub w temperaturze

jak najbardziej do niej zbli˝onej (w niektórych przypadkach korzystne mo˝e byç wyÊcie∏anie naczynia

bibu∏à filtracyjnà). Pod dwóch godzinach p∏ytk´

ostro˝nie umieszcza si´ w komorze chromatograficznej i pozwala, aby rozpuszczalnik osiàgnà∏ wysokoÊç oko∏o po∏owy lub dwóch trzecich wysokoÊci p∏ytki. P∏ytk´ wyjmuje si´ i delikatnie odparowuje rozpuszczalnik w strumieniu azotu pod wciàgiem. Ponownie umieszcza si´ p∏ytk´ w komorze,

pozwala si´, aby rozpuszczalnik osiàgnà∏ górnà

kraw´dê p∏ytki. P∏ytk´ wyjmuje si´ i, jak poprzednio, suszy w strumieniu azotu, nast´pnie ostro˝nie

spryskuje roztworem 2,7 dichlorofluoresceiny

przygotowanego w sposób okreÊlony w dziale IV

pkt 9.

P∏ytk´ oglàda si´ w Êwietle ultrafioletowym i lokalizuje pasmo zawierajàce eruczan metylu w badanej

próbce poprzez odniesienie do wzmocnionego pasma w próbce, do której dodano eruczan metylu.

4) rozdzielanie frakcji estrów metylowych

Ostro˝nie zeskrobuje si´ pasmo eruczanu metylu

uzyskane z badanej próbki do 50 ml zlewki, unikajàc strat. W ten sam sposób przenosi si´ warstw´

˝elu krzemionkowego umieszczonà nad i pod pasmem estrów metylowych do drugiej 50 ml zlewki.

To pasmo b´dzie zawieraç frakcje wszystkich innych estrów metylowych kwasów t∏uszczowych.

Do ka˝dej zlewki dodaje si´ 1,0 ml standardowego

roztworu tetrakozanu metylu, przygotowanego

w sposób okreÊlony w dziale IV pkt 7, i 10 ml eteru

dwuetylowego, wolnego od nadtlenków, Êwie˝o

destylowanego. Miesza si´ i przenosi zawartoÊç

zlewek do rozdzia∏u na oddzielnych kolumnach lub

rozdzielaczach, okreÊlonych w dziale V ust. 1 pkt 4

zawierajàcych oko∏o 1 g ˝elu krzemionkowego,

u˝ywanego do chromatografii kolumnowej; eluuje

si´ estry metylowe u˝ywajàc trzech lub czterech

10 ml porcji eteru dwuetylowego. Filtraty zbiera

si´ do ma∏ych kolb okrog∏odennych lub gruszkowych o sto˝kowym dnie. Ka˝dy filtrat odparowuje

si´ do ma∏ej obj´toÊci, u˝ywajàc ∏agodnego strumienia azotu. Estry metylowe przenosi si´ do ma∏ych szklanych probówek o sto˝kowym dnie. Rozpuszczalnik usuwa si´ przez odparowanie w strumieniu azotu tak, aby estry metylowe koncentrowa∏y si´ na dnie probówek. Estry metylowe rozpuszcza si´ w oko∏o 25—50 µl n-heksanu.

5) Po przeprowadzeniu badaƒ uzyskuje si´ typowy

chrmatogram cienkowarstwowy pokazujàcy rozdzia∏ estrów metylowych kwasu erukowego, kwasu cetoleinowego i trans-izomerów kwasu dokozenowego, wed∏ug wzoru

————————

1) Frakcja oznaczajàca eruczan metylu zwykle b´dzie zawieraç estry metylowe innych kwasów mononienasyconych, ale powinna byç wolna od cetoleinianu metylu.

3. Chromatografia gaz-ciecz

1) post´pujàc zgodnie z procedurà okreÊlonà w Polskiej Normie PN-EN ISO 5508:1996 Oleje i t∏uszcze

roÊlinne oraz zwierz´ce. Analiza estrów metylowych kwasów t∏uszczowych metodà chromatografii gazowej, analizuje si´ 1—2 µl roztworów estrów metylowych uzyskanych z frakcji zawierajàcej eruczan metylu, okreÊlonej w pkt 2 lit. a i frakcji zawierajàcej pozosta∏e estry metylowe kwasów

t∏uszczowych, okreÊlonej w pkt 2 lit b;

2) przy pomocy integratora otrzymuje si´ nast´pujàce powierzchnie pików

a) z chromatogramu frakcji zawierajàcej eruczan

metylu

— powierzchni´ piku eruczanu metylu (E),

— powierzchni´ piku standardu wewn´trznego

(L1),

— ca∏kowità powierzchni´ wszystkich pików estrów metylowych z wy∏àczeniem powierzchni piku standardu wewn´trznego (EF),

b) z chromatogramu frakcji zawierajàcej pozosta∏e

estry metylowe kwasów t∏uszczowych

— ca∏kowità powierzchni´ wszystkich pików

estrów metylowych z wy∏àczeniem powierzchni piku standardu wewn´trznego

(RF),

— powierzchni´ piku standardu wewn´trznego

(L2).

VII. Obliczanie wyników

Metoda obliczania i wzór

1) zawartoÊç kwasu erukowego w badanej próbce,

wyra˝ona jako procentowy udzia∏ jego estru metylowego w ca∏kowitej zawartoÊci estrów metylowych kwasów t∏uszczowych, otrzymanych z próbki, jest okreÊlona przez

E

—————— x 100

EF

RF

L1 —— + ——

L1

L2

(

)

gdzie E, EF, RF, L1 i L2 sà powierzchniami pików

opisanymi w dziale VI ust. 3 pkt 2, skorygowanymi,

je˝eli jest to konieczne, za pomocà wspó∏czynników kalibracyjnych.

Dla celów praktycznych wartoÊç eruczanu metylu

obliczona za pomocà powy˝szego wzoru jest równowa˝na zawartoÊci kwasu erukowego wyra˝onej jako

procent ca∏kowitej zawartoÊci kwasów t∏uszczowych

w próbce.

Poz. 663 i 664

P0 — powierzchnia piku palmitynianu metylowego

uzyskana z chromatogramu estrów metylowych ca∏kowitej iloÊci kwasów t∏uszczowych.

4) wyprowadzenie wzoru

Proporcj´ kwasów t∏uszczowych we frakcji zawierajàcej eruczan metylu, wyra˝onà jako procentowà

zawartoÊç wszystkich kwasów t∏uszczowych

w próbce, okreÊla si´ w nast´pujàcy sposób

2) je˝eli powierzchnie pików sà wyra˝one w procentach, to wartoÊci EF i RF mogà byç obliczone

w nast´pujàcy sposób

EF = 100 – L1

EF

—————— x 100

EF

RF

L1 —— + ——

L1

L2

RF = 100 – L2

(

3) metoda obliczania, okreÊlona w pkt 1 zak∏ada,

˝e zawartoÊç kwasu tetrakozanowego w próbce

jest nieistotna. Je˝eli znaczàca iloÊç kwasu tetrakozanowego jest obecna w próbce, to iloÊç tego

kwasu (L2) otrzymanà z chromatogramu frakcji zawierajàcej pozosta∏e estry metylowe kwasów

t∏uszczowych nale˝y zredukowaç do

)

Proporcj´ kwasu erukowego we frakcji zawierajàcej eruczan metylu, wyra˝a si´ jako

E

——

EF

L2 – T2

T0P2

gdzie T2 = –——

P0

ZawartoÊç kwasu erukowego w próbce, wyra˝onà

jako procentowy udzia∏ we wszystkich kwasach

t∏uszczowych, okreÊla si´ jako

T2 — powierzchnia piku tetrakozanu metylu pochodzàca z próbki, która tworzy cz´Êç powierzchni piku przypisanego do wzorca wewn´trznego na chromatogramie z frakcji zawierajàcej pozosta∏e estry metylowe kwasów t∏uszczowych,

P2 — powierzchnia piku palmitynianu metylu

otrzymana z chromatogramu frakcji zawierajàcej pozosta∏e estry metylowe kwasów

t∏uszczowych,

T0 — powierzchnia piku tetrakozanu metylu uzyskana z chromatogramu estrów metylowych

wszystkich kwasów t∏uszczowych,

E

—————— x 100

EF

RF

L1 —— + ——

L1

L2

(

)

5) powtarzalnoÊç

Ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch oznaczeƒ przeprowadzonych jednoczeÊnie lub w krótkim odst´pie czasu na tej samej próbce, przez tego samego

analityka, w tych samych warunkach, nie powinna

przekraczaç 10 % wyniku lub 0,5 g na 100 g próbki, bioràc pod uwag´ wy˝szà wartoÊç.

664

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA SPRAWIEDLIWOÂCI

z dnia 20 kwietnia 2004 r.

w sprawie wzoru europejskiego nakazu aresztowania

Na podstawie art. 607c § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks post´powania karnego (Dz. U.

Nr 89, poz. 555, z póên. zm.1)) zarzàdza si´, co nast´puje

§ 1. OkreÊla si´ wzór europejskiego nakazu aresztowania, który stanowi za∏àcznik do rozporzàdzenia.

§ 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem

1 maja 2004 r.

Minister SprawiedliwoÊci: G. Kurczuk

————————

1) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U. z 1999 r. Nr 83, poz. 931, z 2000 r. Nr 50, poz. 580, Nr 62, poz. 717,

Nr 73, poz. 852 i Nr 93, poz. 1027, z 2001 r. Nr 98, poz. 1071 i Nr 106, poz. 1149, z 2002 r. Nr 74, poz. 676, z 2003 r. Nr 17,

poz. 155, Nr 111, poz. 1061 i Nr 130, poz. 1188 oraz z 2004 r. Nr 51, poz. 514 i Nr 69, poz. 626.

663

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1)

z dnia 15 kwietnia 2004 r.

w sprawie metody analizy zawartoÊci kwasu erukowego w niektórych artyku∏ach rolno-spo˝ywczych2)

Na podstawie art. 34 pkt 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakoÊci handlowej artyku∏ów rolno-spo————————

1) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje dzia∏em administracji rzàdowej — rynki rolne, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 3

rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 marca

2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 32, poz. 305).

2) Przepisy niniejszego rozporzàdzenia cz´Êciowo wdra˝ajà

Dyrektyw´ Komisji 80/891/EWG z dnia 25 lipca 1980 r. odnoszàcà si´ do wspólnotowej metody analizy w celu okreÊlania zawartoÊci kwasu erukowego w olejach i t∏uszczach

przeznaczonych do spo˝ycia przez ludzi oraz w Êrodkach

spo˝ywczych zawierajàcych dodatek olejów i t∏uszczów.

Dane dotyczàce og∏oszenia aktów prawa Unii Europejskiej, zamieszczone w niniejszym rozporzàdzeniu, z dniem

uzyskania przez Rzeczpospolità Polskà cz∏onkostwa

w Unii Europejskiej, dotyczà og∏oszenia tych aktów

w Dzienniku Urz´dowym Unii Europejskiej — wydanie

specjalne.

˝ywczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 44, z póên. zm.3))

zarzàdza si´, co nast´puje