Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 marca 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać gazomierze oraz przeliczniki do gazomierzy

§ 1. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) gazomierz — przyrzàd pomiarowy o konstrukcji

miechowej, rotorowej albo turbinowej, s∏u˝àcy do

pomiaru obj´toÊci przep∏ywajàcego przez niego

gazu;

2) gazomierz miechowy — gazomierz, w którym obj´toÊç przep∏ywajàcego gazu mierzona jest za pomocà komór pomiarowych o odkszta∏calnych

Êciankach;

3) gazomierz rotorowy — gazomierz, w którym obj´toÊç przep∏ywajàcego gazu mierzona jest za pomocà komór pomiarowych z obracajàcymi si´ rotorami;

4) gazomierz turbinowy — gazomierz, o maksymalnym strumieniu obj´toÊci do 6 500 m3/h, w którym

przep∏ywajàcy osiowo gaz wprawia w ruch wirnik

turbiny;

5) przelicznik do gazomierzy — przyrzàd pomiarowy

s∏u˝àcy do przeliczania obj´toÊci gazu w warunkach pomiarowych na obj´toÊç gazu w warunkach

bazowych;

6) strumieƒ obj´toÊci — obj´toÊç gazu, która przep∏yn´∏a przez gazomierz w jednostce czasu;

7) warunki bazowe — temperatur´ bazowà, wybieranà

z nast´pujàcych wartoÊci: 0 °C, 15 °C albo 20 °C lub

ciÊnienie bazowe o wartoÊci 101,325 kPa, do których

———————

1) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej kieruje

dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie szczegó∏owego

zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki

Spo∏ecznej (Dz. U. Nr 1, poz. 5).

2) Przepisy niniejszego rozporzàdzenia wdra˝ajà postanowienia

dyrektywy

Rady

Wspólnot

Europejskich

71/318/EWG z dnia 26 lipca 1971 r. w sprawie zbli˝enia

przepisów prawnych paƒstw cz∏onkowskich odnoszàcych

si´ do gazomierzy. Uwzgl´dnione zosta∏y równie˝ poprawki do dyrektywy opublikowane w Dz. Urz. WE

Nr L 189 z dnia 12.07.1974 r., Nr L 104 z dnia 18.04.1978 r.

oraz Nr L 252 z dnia 27.08.1982 r.

3) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 2001 r. Nr 154, poz. 1800, z 2002 r. Nr 155, poz. 1286

i Nr 166, poz. 1360, z 2003 r. Nr 170, poz. 1652 oraz

z 2004 r. Nr 49, poz. 465.

przelicza si´ obj´toÊç gazu zmierzonà w warunkach

pomiarowych;

8) warunki odniesienia — temperatur´ odniesienia

lub ciÊnienie odniesienia przewidziane do badania

lub wzajemnego porównywania wyników pomiarów gazomierza lub przelicznika do gazomierzy;

9) ciÊnienie robocze — ró˝nic´ pomi´dzy ciÊnieniem

absolutnym gazu na wlocie do gazomierza i ciÊnieniem atmosferycznym;

10) zakresowoÊç gazomierza — stosunek minimalnego strumienia obj´toÊci do maksymalnego strumienia obj´toÊci wyra˝ony cyfrà 1, nast´pujàcym

po niej dwukropkiem oraz okreÊlonà liczbà;

11) przejÊciowy strumieƒ obj´toÊci — strumieƒ obj´toÊci, przy którym wartoÊci b∏´dów granicznych

dopuszczalnych gazomierzy ulegnie zmianie;

12) obj´toÊç cykliczna — obj´toÊç gazu, której przep∏yw powoduje jeden cykl dzia∏ania gazomierza,

to znaczy taki zespó∏ ruchów wszystkich ruchomych cz´Êci gazomierza z wyjàtkiem liczyd∏a

i przek∏adni, w wyniku którego wszystkie te cz´Êci

ruchome przyjmujà po raz pierwszy takie po∏o˝enie, jakie mia∏y na poczàtku, obliczonà jako iloczyn wartoÊci obj´toÊci odpowiadajàcej pe∏nemu

obrotowi urzàdzenia kontrolnego i wspó∏czynnika

prze∏o˝enia mi´dzy mechanizmem pomiarowym

i liczyd∏em sta∏ym;

13) strata ciÊnienia gazomierza — ró˝nic´ pomi´dzy

ciÊnieniem zmierzonym na wlocie i na wylocie gazomierza podczas przep∏ywu gazu;

14) urzàdzenie kontrolne — urzàdzenie zwi´kszajàce

dok∏adnoÊç odczytania wskazywanej przez gazomierz obj´toÊci gazu;

15) b∏àd — stosunek ró˝nicy obj´toÊci zmierzonej

przez gazomierz lub przelicznik i obj´toÊci poprawnej do obj´toÊci poprawnej, wyra˝ony w procentach, odnoszàcy si´ do pomiaru obj´toÊci powietrza o g´stoÊci odniesienia 1,2 kg/m3;

16) wielkoÊç gazomierza — parametr charakteryzujàcy gazomierz zwiàzany z maksymalnym strumieniem obj´toÊci, oznaczony w postaci du˝ej litery G i nast´pujàcej po niej liczby.

Rozdzia∏ 2

Wymagania metrologiczne w zakresie materia∏u,

konstrukcji i wykonania gazomierzy

§ 2. Gazomierz powinien byç wykonany z materia∏ów, w szczególnoÊci

1) zabezpieczonych przed wp∏ywem korozji;

2) odpornych na dzia∏anie przep∏ywajàcych gazów

i ich kondensatów, do pomiaru których jest przeznaczony.

§ 3. Konstrukcja gazomierza powinna umo˝liwiaç jego zabezpieczenie przed dost´pem osób nieuprawnionych, który móg∏by wp∏ynàç na dok∏adnoÊç pomiaru.

Poz. 588

b) przesuni´cie b´benka o jednà cyfr´ nast´powa∏o, gdy sàsiedni b´benek wskazujàcy wartoÊç

o rzàd ni˝szà przechodzi przez ostatnià cyfr´

dziesi´tnà ze swojego obrotu;

4) byç ∏atwo demontowalne, je˝eli jest to konieczne

przy sprawdzaniu gazomierza.

2. B´benki liczyd∏a mechanicznego gazomierza powinny

§ 4. Elementami konstrukcji gazomierza sà

1) obudowa — korpus, która powinna zapewniç

szczelnoÊç przy maksymalnym ciÊnieniu roboczym gazomierza;

2) urzàdzenie pomiarowe;

3) liczyd∏o mechaniczne albo elektroniczne.

§ 5. Gazomierz mo˝e byç wyposa˝ony w

1) urzàdzenia dodatkowe, w szczególnoÊci

a) urzàdzenie przedp∏aty, s∏u˝àce do pobierania

op∏aty za danà obj´toÊç gazu przed jej wykorzystaniem,

b) wbudowane nadajniki impulsów, s∏u˝àce jako

urzàdzenie kontrolne lub do zdalnego przekazywania sygna∏u pomiarowego proporcjonalnego do obj´toÊci gazu, który przep∏ynà∏ przez gazomierz;

2) wyjÊciowe wa∏ki nap´dowe do nap´du od∏àczalnych urzàdzeƒ dodatkowych, które powinny

1) byç ocyfrowane na obwodzie kolejnymi cyframi

arabskimi od 0 do 9, przy czym jednostkà miary

ocyfrowania powinny byç metry szeÊcienne, dziesi´tne wielokrotnoÊci lub podwielokrotnoÊci metra szeÊciennego;

2) mieç Êrednic´ nie mniejszà ni˝ 16 mm.

3. B´benki liczyd∏a mechanicznego gazomierza

wskazujàce podwielokrotnoÊci metra szeÊciennego

powinny byç ∏atwo odró˝nialne i oddzielone od pozosta∏ych b´benków wyraênie zaznaczonym przecinkiem

na tabliczce.

§ 8. 1. Liczyd∏o elektroniczne gazomierza powinno

1) sk∏adaç si´ z wyÊwietlacza i tabliczki, s∏u˝àcej do

zamieszczania oznaczeƒ;

2) umo˝liwiç, w przypadku zaniku zasilania, po jego

przywróceniu, odczytanie ostatniej wartoÊci obj´toÊci zmierzonej bezpoÊrednio przed zanikiem zasilania.

a) byç zabezpieczone specjalnymi ko∏pakami

uniemo˝liwiajàcymi dost´p do nich, w przypadku gdy nie sà wykorzystywane do nap´du

urzàdzeƒ dodatkowych,

2. WyÊwietlacz nie powinien powodowaç powtórzenia si´ jego wskazania podczas pracy gazomierza

przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci w czasie

1 000 godzin.

b) zapewniaç po∏àczenie pomi´dzy urzàdzeniem

dodatkowym a pomiarowym bez uszkodzenia

pod wp∏ywem wartoÊci momentu obrotowego

stanowiàcej trzykrotnà wartoÊç maksymalnego

momentu obrotowego, w zale˝noÊci od ich iloÊci.

3. Cyfry na wyÊwietlaczu wskazujàce podwielokrotnoÊci metra szeÊciennego powinny byç ∏atwo odró˝nialne i oddzielone od pozosta∏ych cyfr, wskazujàcych metry szeÊcienne lub ich dziesi´tne wielokrotnoÊci, wyraênie zaznaczonym przecinkiem na wyÊwietlaczu lub na tabliczce liczyd∏a.

§ 6. Gazomierze z wyposa˝eniem elektronicznym,

zasilane ze êród∏a energii elektrycznej okresowo odnawialnego, powinny sygnalizowaç koniecznoÊç jego

wymiany na co najmniej 90 dni przed wyczerpaniem

êród∏a.

§ 9. Gazomierz powinien byç wykonany w taki

sposób, aby mo˝liwe by∏o wyznaczenie wartoÊci jego

b∏´dów przy zastosowaniu wbudowanego lub przenoÊnego urzàdzenia kontrolnego.

§ 7. 1. Liczyd∏o mechaniczne gazomierza powinno

§ 10. Wbudowane mechaniczne urzàdzenie kontrolne gazomierza mo˝e stanowiç

1) sk∏adaç si´ z b´benków i tabliczki, s∏u˝àcej do zamieszczania oznaczeƒ;

2) mieç takà liczb´ b´benków, aby praca gazomierza

w czasie 1 000 godzin przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci nie powodowa∏a powtórzenia si´

wskazania liczyd∏a;

3) byç tak wykonane, aby

a) odczyt stanowi∏a liczba zestawiona z cyfr zaznaczonych na kolejnych b´benkach,

1) b´benek liczyd∏a, obracajàcy si´ ruchem ciàg∏ym

podczas przep∏ywu gazu, wskazujàcy wartoÊç najni˝szego rz´du, wyposa˝ony w ocyfrowanà podzia∏k´ albo

2) wskazówka poruszajàca si´ ponad nieruchomà

tarczà z ocyfrowanà podzia∏kà, o Êrednicy nie

mniejszej ni˝ 32 milimetry, albo

3) tarcza z ocyfrowanà podzia∏kà, o Êrednicy nie

mniejszej ni˝ 32 milimetry, poruszajàca si´ wzgl´dem nieruchomego wskazu odniesienia.

§ 11. 1. Mechaniczne urzàdzenie kontrolne powinno mieç podzia∏k´ liniowà o sta∏ej wartoÊci dzia∏ek elementarnych, ocyfrowanà w sposób czytelny w metrach szeÊciennych lub w dziesi´tnych podwielokrotnoÊciach metra szeÊciennego, z poczàtkiem podzia∏ki

oznaczonym cyfrà zero.

2. Kreski podzia∏ki powinny byç cienkie, jednakowej gruboÊci i równomiernie rozmieszczone, zapewniajàce ∏atwe i dok∏adne odczytywanie wskazaƒ, o d∏ugoÊciach zró˝nicowanych w nast´pujàcy sposób

1) je˝eli wartoÊç liczbowa dzia∏ki elementarnej równa si´ 1 x 10n albo 2 x 10n, to ka˝da co piàta kreska podzia∏ki powinna byç wi´kszej d∏ugoÊci,

2) je˝eli wartoÊç liczbowa dzia∏ki elementarnej równa si´ 5 x10n, to ka˝da co druga kreska podzia∏ki

powinna byç wi´kszej d∏ugoÊci

— gdzie n jest liczbà ca∏kowità.

3. Odleg∏oÊç pomi´dzy kolejnymi kreskami podzia∏ki nie powinna byç mniejsza ni˝ 1 mm.

4. WartoÊç liczbowa dzia∏ki elementarnej powinna

byç równa 1 x10n, 2 x 10n albo 5 x 10n, gdzie n jest liczbà ca∏kowità.

5. Wskazówka lub wskaz odniesienia powinny

mieç gruboÊç, która umo˝liwi pewny i ∏atwy odczyt.

§ 12. Mechaniczne urzàdzenie kontrolne mo˝e posiadaç od∏àczalny wskaz odniesienia, o wielkoÊci

umo˝liwiajàcej fotoelektryczne odczytywanie danych,

który nie powinien zas∏aniaç podzia∏ki ani wp∏ywaç na

dok∏adnoÊç odczytu; w razie koniecznoÊci mo˝e on zastàpiç cyfr´ zero.

§ 13. Konstrukcja gazomierza powinna umo˝liwiç

sprawdzenie doÊwiadczalne obliczonej wartoÊci obj´toÊci gazu przypadajàcej na jeden impuls, z prze∏o˝enia pomi´dzy liczyd∏em a punktem generowania impulsów, z niepewnoÊcià wzgl´dnà nieprzekraczajàcà

0,05 % , w przypadku stosowania nadajnika impulsów

jako urzàdzenia kontrolnego.

§ 14. Na podzielni lub na gazomierzu powinny byç

zamieszczone w sposób widoczny, czytelny i trwa∏y,

w szczególnoÊci

1) znak zatwierdzenia typu, je˝eli zosta∏ nadany;

2) znak lub nazwa producenta;

Poz. 588

8) dla gazomierzy miechowych i rotorowych wartoÊç

nominalnej obj´toÊci cyklicznej, w postaci: „V ... m3”

(albo dm3);

9) rodzaj gazu, je˝eli zosta∏ okreÊlony w decyzji zatwierdzenia typu;

10) wartoÊç temperatury bazowej, w postaci: „tb =

... °C”, w przypadku gdy gazomierz miechowy wyposa˝ony jest w mechaniczny korektor temperatury;

11) zakres nominalny temperatur (minimalna i maksymalna wartoÊç temperatury gazu i otoczenia)

u˝ytkowania gazomierza miechowego, w przypadku gdy gazomierz miechowy wyposa˝ony jest

w mechaniczny korektor temperatury, w postaci

„tm = ...÷... °C”;

12) wartoÊç temperatury sprawdzania gazomierza

miechowego, w przypadku gdy gazomierz miechowy wyposa˝ony jest w mechaniczny korektor

temperatury, w postaci: „tsp = ... °C”;

13) zakres nominalny temperatur (minimalna i maksymalna wartoÊç temperatury gazu i otoczenia)

u˝ytkowania gazomierza, je˝eli zosta∏y okreÊlone

w decyzji zatwierdzenia typu, w postaci: „tm = ...

÷ ... °C”;

14) zakres nominalny ciÊnieƒ (minimalna i maksymalna wartoÊç ciÊnienia) u˝ytkowania gazomierza, je˝eli zosta∏ okreÊlony w decyzji zatwierdzenia typu,

w postaci: „ρm = ... ÷ ... Mpa” (albo kPa, albo Pa,

albo bar albo mbar).

§ 15. Na tabliczce liczyd∏a powinny byç zamieszczone oznaczenia

1) m3;

2) jednego lub odpowiednio wi´kszej liczby zer albo

wyra˝enia „x 10”, „x 100” albo „x 1 000” naniesionego na sta∏e za elementem wskazujàcym wartoÊç najni˝szego rz´du dobranego tak, aby odczyt

by∏ dokonywany zawsze w metrach szeÊciennych,

w przypadku gdy wskazywana wartoÊç najni˝szego rz´du odpowiada dziesi´tnym wielokrotnoÊciom metra szeÊciennego.

§ 16. Na tabliczkach lub na gazomierzu powinny

byç zamieszczone w sposób widoczny, czytelny i trwa∏y, w szczególnoÊci

6) wartoÊç minimalnego strumienia obj´toÊci, w postaci: „Qmin ... m3/h” (albo dm3/h);

1) wartoÊç sta∏ej wa∏ka nap´dowego rozumiana jako

wartoÊç obj´toÊci gazu odpowiadajàca pe∏nemu

obrotowi wa∏ka tego nap´du, która jest iloczynem

wartoÊci obj´toÊci odpowiadajàcej pe∏nemu obrotowi urzàdzenia kontrolnego i wspó∏czynnika

prze∏o˝enia liczyd∏a sta∏ego i wa∏ka nap´du,

w przypadku gdy wyst´puje wi´cej ni˝ jeden wa∏ek nap´dowy, przy ka˝dym z nich, w postaci

„1 obr ≅ ... m3” (albo dm3);

7) wartoÊç maksymalnego ciÊnienia roboczego,

w postaci: „ρmax ...Mpa” (albo kPa, albo Pa, albo

bar, albo mbar);

2) wartoÊç maksymalnego momentu obrotowego wa∏ka nap´dowego, w przypadku gdy wyst´puje jeden

wa∏ek nap´dowy, w postaci: „Mmax ≅ ... N mm”;

3) numer fabryczny i rok produkcji;

4) wielkoÊç gazomierza;

5) wartoÊç maksymalnego strumienia obj´toÊci,

w postaci: „Qmax ... m3/h”;

3) litera M z indeksem, w przypadku gdy wyst´puje

wi´cej ni˝ jeden wa∏ek nap´dowy, przy ka˝dym

z nich, w postaci: „M1”, „M2”, ... „Mn”;

1) 1 000 godzin — dla obj´toÊci cyklicznej równej lub

wi´kszej od wartoÊci granicznej nominalnej obj´toÊci cyklicznej;

4) kierunek obrotu ka˝dego wa∏ka nap´dowego, przy

ka˝dym z nich;

2) 2 000 godzin — dla obj´toÊci cyklicznej mniejszej

od wartoÊci granicznej nominalnej obj´toÊci cyklicznej.

5) wartoÊç liczbowà maksymalnego dopuszczalnego

momentu obrotowego A, odpowiadajàcej wa∏kowi nap´dowemu z najwy˝szà sta∏à, w przypadku

gdy wyst´puje wi´cej ni˝ jeden wa∏ek nap´dowy,

w postaci nast´pujàcego wzoru

k1 M1 + k2 M2 + ... + kn Mn ≤ A N mm,

gdzie

ki (i = 1, 2, ... n)

Mi (i = 1, 2, ... n)

Ci (i = 1, 2, ... n)

— wartoÊç liczbowa obliczona

wed∏ug wzoru: ki = C1/Ci,

— moment obrotowy przy∏o˝ony do wa∏ka nap´dowego

oznaczony symbolem Mi;

w przypadku gdy moment

obrotowy jest przy∏o˝ony

tylko do wa∏ka nap´dowego

z najwy˝szà sta∏à — wa∏ek

ten powinien byç oznaczony

symbolem M1,

— sta∏a dla wa∏ka nap´dowego

oznaczonego symbolem Mi;

6) wartoÊç obj´toÊci odpowiadajàcej jednemu impulsowi ka˝dego wbudowanego nadajnika impulsów, przedstawione za pomocà co najmniej szeÊciu cyfr znaczàcych, chyba ˝e sà równe ca∏kowitej wielokrotnoÊci lub u∏amkowi dziesi´tnemu

oznaczonej jednostki obj´toÊci, w przypadku gdy

wyst´puje co najmniej jeden wbudowany nadajnik impulsów, przy wyjÊciu ka˝dego z nich, w postaci

a) „1 imp. ≅... m3” (albo dm3) albo

b) „1 m3 ≅ ... imp.”;

7) warunki bazowe jednoznacznie wskazujàce, którego urzàdzenia dotyczà, w przypadku gdy gazomierz ma dwa urzàdzenia wskazujàce, jedno pokazujàce obj´toÊç w warunkach

pomiarowych,

a drugie w warunkach bazowych, w postaci

a) „tb = ... °C”,

b) „ρb = ... kPa” (albo MPa, albo Pa, albo bar, albo

mbar).

§ 17. Na gazomierzu, którego urzàdzenia wskazujàce dzia∏ajà poprawnie tylko dla jednego kierunku przep∏ywu gazu, w przypadku gdy nie wynika on jednoznacznie z konstrukcji gazomierza, kierunek przep∏ywu

gazu powinien byç wskazany za pomocà strza∏ki.

Rozdzia∏ 3

Dodatkowe wymagania metrologiczne

w zakresie wykonania gazomierzy miechowych

§ 18. Gazomierz miechowy powinien byç przystosowany do ciàg∏ej pracy przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci Qmax w czasie nie krótszym ni˝

§ 19. OkreÊla si´ nast´pujàce wielkoÊci gazomierza

miechowego: G 1; G 1,6; G 2,5; G 4; G 6; G 10; G 16;

G 25; G 40; G 65; G 100; G 160; G 250; G 400; G 650.

§ 20. 1. WartoÊci maksymalnych strumieni obj´toÊci Qmax, górnych granic odpowiadajàcych im minimalnych strumieni obj´toÊci Qmin oraz granicznych

nominalnych obj´toÊci cyklicznych V, zwiàzanych

z wielkoÊcià gazomierza miechowego, okreÊla tabela

nr 1 za∏àcznika nr 1 do rozporzàdzenia.

2. Ró˝nica mi´dzy obliczonà wartoÊcià obj´toÊci

cyklicznej a nominalnà wartoÊcià obj´toÊci cyklicznej V, podanà na gazomierzu miechowym, nie mo˝e

byç wi´ksza ni˝ 5 %.

§ 21. Gazomierz miechowy o wielkoÊci od G 1 do

G 6 mo˝e byç wyposa˝ony w mechanizm uniemo˝liwiajàcy dzia∏anie urzàdzenia pomiarowego, w przypadku gdy przep∏yw gazu nie jest zgodny z kierunkiem, dla którego gazomierz miechowy dzia∏a poprawnie.

§ 22. 1. Gazomierz miechowy o wielkoÊci od G 1

do G 6 powinien posiadaç wbudowane urzàdzenie

kontrolne.

2. Gazomierz miechowy o wielkoÊci od G 10 do

G 650 powinien posiadaç wbudowane albo od∏àczalne

urzàdzenie kontrolne.

§ 23. Mechaniczne urzàdzenie kontrolne gazomierza miechowego powinno posiadaç

1) maksymalnà wartoÊç dzia∏ki elementarnej

a) 0,2 dm3 — dla gazomierza miechowego o wielkoÊci od G 1 do G 6,

b) 2 dm3 — dla gazomierza miechowego o wielkoÊci od G 10 do G 65,

c) 20 dm3 — dla gazomierza miechowego o wielkoÊci od G 100 do G 650;

2) ocyfrowanà podzia∏k´ co

a) 1 dm3 — dla gazomierza miechowego o wielkoÊci od G 1 do G 6,

b) 10 dm3 — dla gazomierza miechowego o wielkoÊci od G 10 do G 65,

c) 100 dm3 dla gazomierza miechowego o wielkoÊci od G 100 do G 650.

Rozdzia∏ 4

Dodatkowe wymagania metrologiczne

w zakresie wykonania gazomierzy rotorowych

i turbinowych

§ 24. Gazomierz rotorowy i turbinowy powinien

byç przystosowany do ciàg∏ej pracy przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci Qmax w czasie nie krótszym

ni˝ 1 000 godzin.

§ 25. OkreÊla si´ nast´pujàce wielkoÊci gazomierza

rotorowego i turbinowego: G 10; G 16; G 25; G 40;

G 65; G 100; G 160; G 250; G 400; G 650; G 1000;

G 1600; G 2500; G 4000.

§ 26. OkreÊla si´ nast´pujàce zakresowoÊci gazomierza rotorowego i turbinowego: 1:5; 1:10; 1:20; 1:30;

1:50; 1:65; 1:80; 1:100; 1:130; 1:160; 1:200; 1:250.

§ 27. WartoÊci maksymalnych strumieni obj´toÊci

Qmax i odpowiadajàce im minimalne strumienie obj´toÊci Qmin, zwiàzane z wielkoÊcià gazomierza rotorowego i turbinowego i ich zakresowoÊcià, okreÊla tabela nr 2 za∏àcznika nr 1 do rozporzàdzenia.

§ 28. Liczyd∏o wskazujàce obj´toÊç w warunkach

bazowych powinno mieç konstrukcj´ umo˝liwiajàcà

pomiar obj´toÊci przep∏ywajàcego gazu w ciàgu

1 000 godzin przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci

w minimalnej temperaturze i odpowiednio przy maksymalnym ciÊnieniu, bez powtórzenia wskazania poczàtkowego; w przypadku gdy gazomierz rotorowy

i turbinowy ma dwa liczyd∏a — jedno pokazujàce obj´toÊç w warunkach pomiarowych, a drugie w warunkach bazowych.

§ 29. Gazomierz rotorowy

1) powinien posiadaç na wlocie i wylocie wzgl´dem

instalacji gazowej króçce do pomiaru wartoÊci ciÊnienia statycznego, które ∏àcznie umo˝liwiajà

okreÊlenie strat ciÊnienia; ciÊnienie zmierzone

króçcem do pomiaru ciÊnienia statycznego na

wlocie stanowi ciÊnienie odniesienia;

2) mo˝e posiadaç r´czny uk∏ad do obracania rotorów;

3) o wielkoÊci G 160 i wi´kszej mo˝e mieç konstrukcj´ umo˝liwiajàcà dost´p do ∏o˝ysk wa∏ków rotorów.

§ 30. W gazomierzu turbinowym

1) powinien byç wbudowany bezpoÊrednio przed

wirnikiem turbiny króciec, pozwalajàcy na okreÊlenie poÊrednio, jeÊli jest to konieczne, ciÊnienia jako ciÊnienia odniesienia;

2) w przypadku zamontowania urzàdzenia do d∏awienia przep∏ywu gazu przed wirnikiem, w celu

okreÊlenia spadku ciÊnienia w tym urzàdzeniu,

mo˝e byç zamontowany zarówno króciec, o którym mowa w pkt 1, jak i inny króciec umieszczony

bezpoÊrednio przed tym urzàdzeniem.

Poz. 588

§ 31. 1. W gazomierzu rotorowym i turbinowym

króçce do pomiaru ciÊnienia powinny posiadaç

1) otwór do pomiaru ciÊnienia

a) ko∏owy o Êrednicy co najmniej 3 mm albo

b) prostokàtny o szerokoÊci co najmniej 2 mm

i przekroju poprzecznym w kierunku przep∏ywu

co najmniej 10 mm2;

2) uszczelniajàcy element do ich zamkni´cia.

2. W gazomierzu rotorowym i turbinowym króçce

do pomiaru ciÊnienia odniesienia powinny byç w sposób wyraêny i czytelny oznaczone poprzez „ρr”, natomiast pozosta∏e króçce poprzez „ρ”.

§ 32. 1. Maksymalne wartoÊci dzia∏ki elementarnej

mechanicznego urzàdzenia kontrolnego gazomierza

rotorowego i turbinowego oraz ocyfrowanie podzia∏ki

urzàdzenia kontrolnego w zale˝noÊci od zakresowoÊci

i wielkoÊci gazomierza okreÊla za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia.

2. WartoÊç dzia∏ki elementarnej liczyd∏a urzàdzenia

kontrolnego wskazujàcego obj´toÊç w warunkach bazowych powinna byç mniejsza ni˝ 0,1 % przeliczonej

obj´toÊci, którà mo˝e zmierzyç gazomierz w czasie

trzech minut przy maksymalnym strumieniu obj´toÊci

w maksymalnej temperaturze i je˝eli to mo˝liwe przy

minimalnym ciÊnieniu.

Rozdzia∏ 5

Charakterystyki metrologiczne

gazomierzy miechowych

§ 33. 1. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych gazomierza miechowego podczas zatwierdzenia

typu i legalizacji dla oznaczonego kierunku przep∏ywu

gazu wynoszà

1) ± 3 % — dla strumienia obj´toÊci Q spe∏niajàcego

zale˝noÊç: Qmin ≤ Q < Qt;

2) ± 2 % — dla strumienia obj´toÊci Q spe∏niajàcego

zale˝noÊç: Qt ≤ Q ≤ Qmax.

2. WartoÊç przejÊciowego strumienia obj´toÊci Qt

dla gazomierza miechowego jest równa 2 Qmin.

3. WartoÊci b∏´dów gazomierza miechowego dla

strumienia obj´toÊci zawartego pomi´dzy Qt i Qmax,

podczas legalizacji, nie mogà przekroczyç ±1 %,

w przypadku gdy wszystkie wartoÊci b∏´dów majà ten

sam znak.

§ 34. WartoÊci b∏´dów gazomierza miechowego

wyposa˝onego w mechaniczny korektor temperatury

podczas badania typu, legalizacji pierwotnej i ponownej, dla dozwolonego kierunku przep∏ywu gazu, nie

powinny ró˝niç si´ od wartoÊci, o których mowa

w § 33 ust. 1, o wi´cej ni˝

1) ± 0,5 % — w zakresie temperatur ró˝niàcych si´

nie wi´cej ni˝ o 5 °C od temperatury sprawdzania tsp;

2) ± 1 % — w znamionowych temperaturach u˝ytkowania gazomierza miechowego tm, z wy∏àczeniem

zakresu temperatur, o którym mowa w pkt 1.

§ 35. 1. WartoÊci b∏´dów gazomierza miechowego

z wyposa˝eniem elektronicznym, podczas próby Êrodowiskowej, nie powinny przekraczaç wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych gazomierza miechowego, o których mowa w § 33 ust. 1.

2. WartoÊci b∏´dów gazomierza miechowego z wyposa˝eniem elektronicznym, podczas badania odpornoÊci na nara˝enia, nie powinny przekraczaç wi´cej

ni˝ o po∏ow´ wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych gazomierza miechowego, o których mowa

w § 33 ust. 1.

§ 36. 1. Dla ka˝dego gazomierza miechowego ró˝nica pomi´dzy maksymalnà a minimalnà wartoÊcià

b∏´du wskazaƒ wyznaczonego przed badaniem trwa∏oÊci, w ca∏ym zakresie obcià˝eƒ, nie powinna przekroczyç 3 %.

2. Dla ka˝dego gazomierza miechowego, z wy∏àczeniem jednego, w przypadku gdy badanie trwa∏oÊci

zosta∏o przeprowadzone dla co najmniej trzech gazomierzy, ró˝nica pomi´dzy maksymalnà i minimalnà

wartoÊcià b∏´du w funkcji strumienia obj´toÊci Q w ca∏ym zakresie obcià˝eƒ, po przeprowadzeniu badania

trwa∏oÊci, nie powinna przekroczyç 4 %.

3. Dla ka˝dego gazomierza miechowego, z wy∏àczeniem jednego, w przypadku gdy badanie trwa∏oÊci

zosta∏o przeprowadzone dla co najmniej trzech gazomierzy, wyznaczone wartoÊci b∏´dów gazomierza miechowego po przeprowadzeniu badania trwa∏oÊci, nie

powinny ró˝niç si´ wi´cej ni˝ o 1,5 % wzgl´dem swoich wartoÊci wyznaczonych przed badaniem trwa∏oÊci;

dla strumienia obj´toÊci Qmin warunek ten stosuje si´

tylko dla zmian w kierunku ujemnym.

§ 37. Dla ka˝dego gazomierza miechowego, z wy∏àczeniem jednego, w przypadku gdy badanie trwa∏oÊci zosta∏o przeprowadzone dla co najmniej trzech gazomierzy, wartoÊç straty ciÊnienia dla przep∏ywu powietrza o g´stoÊci 1,2 kg/m3 i strumieniu obj´toÊci zawartym pomi´dzy Qmin i 2 Qmin, po przeprowadzeniu

badania trwa∏oÊci, nie powinna wzrosnàç wi´cej ni˝

o 20 Pa (0,2 mbar).

§ 38. Po badaniu mechanicznego urzàdzenia kontrolnego wartoÊç odchylenia standardowego nie powinna przekroczyç nast´pujàcych wartoÊci dla gazomierza miechowego

1) 0,2 dm3 — dla wielkoÊci od G 1 do G 6;

2) 2 dm3 — dla wielkoÊci od G 10 do G 65;

3) 20 dm3 — dla wielkoÊci od G 100 do G 650.

§ 39. W przypadku gdy do wa∏ków nap´dowych

gazomierza miechowego przy∏o˝ony jest maksymalny

moment obrotowy, o wartoÊci zgodnej z oznaczeniem

na tabliczkach lub gazomierzu, b∏´dy gazomierza przy

Poz. 588

strumieniu obj´toÊci Qmin nie powinny zmieniç si´

wi´cej ni˝ o 1,5 %.

§ 40.1. Maksymalna wartoÊç Êredniej straty ciÊnienia, podczas zatwierdzenia typu legalizacji pierwotnej

gazomierza miechowego, dla strumienia obj´toÊci

Qmax, nie powinna przekroczyç nast´pujàcych wartoÊci

1) 200 Pa (2 mbar) — dla wielkoÊci od G 1 do G 10;

2) 300 Pa (3 mbar) — dla wielkoÊci od G 16 do G 40;

3) 400 Pa (4 mbar) — dla wielkoÊci od G 65 do G 650.

2. Maksymalna wartoÊç straty ciÊnienia dla przep∏ywu powietrza o g´stoÊci 1,2 kg/m3 i strumieniu obj´toÊci zawartym pomi´dzy Qmin i 2 Qmin, podczas badania typu i legalizacji gazomierza miechowego, nie

powinna przekroczyç nast´pujàcych wartoÊci

1) 60 Pa (0,6 mbar) — dla wielkoÊci od G 1 do G 40;

2) 100 Pa (1,0 mbar) — dla wielkoÊci od G 65 do

G 650.

3. Dla gazomierza miechowego, w którym wartoÊç

dopuszczalnego ciÊnienia roboczego przekracza

0,1 MPa (1 bar), nie stosuje si´ wymagaƒ, o których

mowa w ust. 1.

4. Zainstalowanie urzàdzeƒ dodatkowych nie powinno powodowaç wzrostu wartoÊci straty ciÊnienia

gazomierza miechowego dla przep∏ywu powietrza

o g´stoÊci 1,2 kg/m3 i strumieniu obj´toÊci zawartym

pomi´dzy Qmin i 2 Qmin wi´cej ni˝ o 20 Pa (0,2 mbar).

§ 41. Za maksymalnà dopuszczalnà wartoÊç momentu obrotowego, dla gazomierza miechowego o tej

samej wielkoÊci, uznaje si´ najmniejszà wartoÊç momentu obrotowego otrzymanà podczas badania.

§ 42. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych gazomierza miechowego podczas u˝ytkowania

dla oznaczonego kierunku przep∏ywu gazu sà nast´pujàce

1) od 6 % do 3 % — dla strumienia obj´toÊci

Q z przedzia∏u: Qmin ≤ Q < Qt;

2) ± 3 % — dla strumienia obj´toÊci Q z przedzia∏u

Qt ≤ Q ≤ Qmax.

§ 43. WartoÊci b∏´dów gazomierza miechowego

wyposa˝onego w mechaniczny korektor temperatury

podczas u˝ytkowania, dla oznaczonego kierunku przep∏ywu gazu, nie powinny ró˝niç si´ od wartoÊci, o których mowa w § 42, o wi´cej ni˝

1) ± 0,7 % — w zakresie temperatur ró˝niàcych si´

nie wi´cej ni˝ o 5 °C od temperatury sprawdzania

tsp;

2) ± 1,5 % — w zakresie nominalnych temperatur

u˝ytkowania gazomierza tm, z wy∏àczeniem zakresu temperatur, o którym mowa w pkt 1.

§ 44. Maksymalna wartoÊç Êredniej straty ciÊnienia

podczas u˝ytkowania, dla strumienia obj´toÊci Qmax,

nie powinna przekroczyç nast´pujàcych wartoÊci dla

gazomierza miechowego

1) 220 Pa — dla wielkoÊci od G 1 do G 10;

2) 330 Pa — dla wielkoÊci od G 16 do G 40;

3) 440 Pa — dla wielkoÊci od G 65 do G 650.

Rozdzia∏ 6

Charakterystyki metrologiczne

gazomierzy rotorowych i turbinowych

§ 45. 1. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych gazomierza rotorowego i turbinowego podczas

zatwierdzenia typu i legalizacji, dla oznaczonego kierunku przep∏ywu gazu, wynoszà

1) ± 2 % — dla strumienia obj´toÊci Q spe∏niajàcego

zale˝noÊç: Qmin ≤ Q < Qt;

2) ± 1 % — dla strumienia obj´toÊci Q spe∏niajàcego

zale˝noÊç: Qt ≤ Q ≤ Qmax.

2. WartoÊci przejÊciowych strumieni obj´toÊci Qt,

w zale˝noÊci od zakresowoÊci gazomierza rotorowego

i turbinowego, sà nast´pujàce

1) 0,20 Qmax — dla zakresowoÊci 1:5, 1:10 oraz 1:20;

2) 0,15 Qmax — dla zakresowoÊci 1:30;

3) 0,10 Qmax — dla zakresowoÊci 1:50 oraz 1:65;

4) 0,05 Qmax — dla zakresowoÊci 1:80, 1:100, 1:130,

1:160, 1:200 oraz 1:250.

3. WartoÊci b∏´dów gazomierza rotorowego i turbinowego podczas legalizacji nie powinny przekraczaç

po∏owy wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych

gazomierzy, w przypadku gdy wszystkie wartoÊci b∏´dów sà tego samego znaku.

§ 46. 1. WartoÊci b∏´dów gazomierza rotorowego

i turbinowego z wyposa˝eniem elektronicznym, podczas próby Êrodowiskowej przy zatwierdzeniu typu,

nie powinny przekraczaç wartoÊci b∏´dów granicznych

dopuszczalnych, o których mowa w § 45 ust. 1.

2. WartoÊci b∏´dów gazomierza rotorowego i turbinowego z wyposa˝eniem elektronicznym, podczas badania odpornoÊci na nara˝enia przy zatwierdzeniu typu, nie powinny przekraczaç wi´cej ni˝ o po∏ow´ wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych, o których

mowa w § 45 ust. 1.

§ 47. W przypadku gdy do wyjÊciowych wa∏ków

nap´dowych gazomierza przy∏o˝ony jest maksymalny

moment obrotowy o wartoÊci zgodnej z oznaczeniem

na tabliczkach lub gazomierzu rotorowym i turbinowym, b∏´dy przy strumieniu obj´toÊci Qmin nie powinny zmieniç si´ wi´cej ni˝ o nast´pujàce wartoÊci

1) 1,0 % — dla strumienia obj´toÊci Qmin nie wi´kszego ni˝ 0,05 Qmax;

Poz. 588

2) 0,5 % — dla strumienia obj´toÊci Qmin równego

0,1 Qmax;

3) 0,25 % — dla strumienia obj´toÊci Qmin równego

0,2 Qmax.

§ 48.1. Przed przeprowadzeniem badania trwa∏oÊci

przy badaniu typu, ró˝nica pomi´dzy wartoÊcià maksymalnà i minimalnà b∏´du gazomierza rotorowego

i turbinowego nie powinna przekraczaç 1 % dla strumieni obj´toÊci od 0,5 Qmax do Qmax.

2. Po przeprowadzeniu badania trwa∏oÊci, dla ka˝dego gazomierza rotorowego i turbinowego, z wy∏àczeniem jednego z nich, ró˝nica pomi´dzy maksymalnà i minimalnà wartoÊcià b∏´du dla strumieni obj´toÊci od 0,5 Qmax do Qmax nie powinna przekroczyç

1,5 %.

3. Dla ka˝dego gazomierza rotorowego i turbinowego, z wy∏àczeniem jednego z nich, wyznaczone

wartoÊci b∏´dów po przeprowadzeniu badania trwa∏oÊci, nie mogà ró˝niç si´ wi´cej ni˝ o 1 % wzgl´dem

swoich wartoÊci wyznaczonych przed badaniem trwa∏oÊci.

§ 49.1. Za maksymalnà dopuszczalnà wartoÊç momentu obrotowego, dla gazomierza rotorowego i turbinowego o tej samej wielkoÊci, uznaje si´ najmniejszà wartoÊç momentu obrotowego otrzymanà podczas badania.

2. W przypadku gazomierzy rotorowych i turbinowych o tej samej wielkoÊci, z kilkoma wartoÊciami

Qmin, wartoÊci maksymalnego dopuszczalnego momentu obrotowego dla innych wartoÊci Qmin mogà

byç obliczone z wyniku badania, w nast´pujàcy sposób

1) przy ustalonym strumieniu obj´toÊci zmiana wartoÊci b∏´du jest proporcjonalna do momentu obrotowego;

2) przy sta∏ym momencie obrotowym zmiana wartoÊci b∏´du gazomierzy rotorowych jest odwrotnie

proporcjonalna do strumienia obj´toÊci, a gazomierzy turbinowych jest odwrotnie proporcjonalna do kwadratu strumienia obj´toÊci.

§ 50. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych gazomierzy rotorowych i turbinowych podczas

u˝ytkowania, dla oznaczonego kierunku przep∏ywu

gazu, sà nast´pujàce

1) ± 3 % — dla strumienia obj´toÊci Q z przedzia∏u

Qmin ≤ Q < Qt;

2) ± 1,5 % — dla strumienia obj´toÊci Q z przedzia∏u

Qt ≤ Q ≤ Qmax.

Rozdzia∏ 7

Wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji

i wykonania przeliczników do gazomierzy

§ 51. Przelicznik do gazomierza, zwany dalej „przelicznikiem”, sk∏ada si´ z nast´pujàcych elementów

1) jednostki przetwarzania danych, która parametry

fizykochemiczne gazu i sygna∏y pomiarowe z gazomierza przelicza, sumuje, rejestruje, archiwizuje

i wyznacza, w szczególnoÊci obj´toÊç lub strumieƒ

obj´toÊci w warunkach pomiaru oraz obj´toÊç lub

strumieƒ obj´toÊci w warunkach bazowych;

2) czujników temperatury i ciÊnienia;

3) wyÊwietlacza, który powinien wskazywaç nast´pujàce parametry wyznaczane na bie˝àco lub

wprowadzone przez u˝ytkownika

a) obj´toÊç gazu w warunkach bazowych — Vb,

b) obj´toÊç gazu w warunkach pomiaru — Vm,

c) obj´toÊç gazu w warunkach pomiaru z zastosowania korekcji b∏´du gazomierza (je˝eli ta

funkcja jest realizowana przez przelicznik)

— Vcr,

d) strumieƒ obj´toÊci gazu w warunkach bazowych — Qb,

e) strumieƒ obj´toÊci gazu w warunkach pomiaru — Qm,

f) energi´ cieplnà — E,

g) strumieƒ energii cieplnej (moc) — P,

h) wspó∏czynnik konwersji — C,

i) wzgl´dny wspó∏czynnik ÊciÊliwoÊci — Z,

j) wartoÊci mierzone przez przetworniki,

k) funkcj´ korekcji b∏´dów gazomierza, je˝eli ta

funkcja jest realizowana przez przelicznik —

f(Q),

l) alarmy,

m) wartoÊci wprowadzane majàce znaczenie dla

parametrów metrologicznych urzàdzenia,

n) sk∏ad gazu u˝ywany w obliczeniach,

Poz. 588

§ 52. Przelicznik powinien byç tak skonstruowany,

aby nie pogarsza∏ charakterystyk metrologicznych gazomierza, z którym jest po∏àczony.

§ 53. Konstrukcja przelicznika powinna umo˝liwiaç

jego zabezpieczenie przed dost´pem osób nieuprawnionych, który móg∏by wp∏ynàç na dok∏adnoÊç pomiaru.

§ 54. Rozró˝nia si´ nast´pujàce odmiany przeliczników

1) przeliczajàce obj´toÊç w funkcji temperatury, ciÊnienia i wspó∏czynnika ÊciÊliwoÊci gazu;

2) przeliczajàce obj´toÊç w funkcji temperatury i ciÊnienia przy sta∏ym wspó∏czynniku ÊciÊliwoÊci gazu;

3) przeliczajàce obj´toÊç w funkcji temperatury (przy

sta∏ym ciÊnieniu i wspó∏czynniku ÊciÊliwoÊci gazu), zwane dalej „przelicznikami temperaturowymi”.

§ 55. 1. Rozró˝nia si´ nast´pujàce klasy przeliczników

1) klasa 1 — dla której temperatura otoczenia pracy

przelicznika wynosi od 5 °C do 30 °C;

2) klasa 2 — dla której temperatura otoczenia pracy

przelicznika wynosi od -10 °C do 40 °C;

3) klasa 3 — dla której temperatura otoczenia pracy

przelicznika wynosi od -25 °C do 55 °C.

2. Dla wszystkich klas przeliczników warunki znamionowe u˝ytkowania wynoszà

1) wilgotnoÊç wzgl´dna od 10 % do 93 %;

2) napi´cie zasilania, w przypadku zasilania z sieci,

o wartoÊci od 0,85 Un do 1,1 Un, gdzie Un jest napi´ciem nominalnym sieci;

o) nazw´ metody u˝ywanej do wyznaczania

wspó∏czynnika ÊciÊliwoÊci,

3) cz´stotliwoÊç zasilania, w przypadku zasilania

z sieci, o wartoÊci od 0,98 fn do 1,02 fn, gdzie fn jest

cz´stotliwoÊcià nominalnà sieci;

p) numer seryjny lub inne unikalne oznaczenie

zastosowanych przetworników pomiarowych

do∏àczonych do przelicznika,

4) napi´cie zasilania od wartoÊci minimalnej do wartoÊci maksymalnej, w przypadku zasilania pràdem

sta∏ym z okresowo odnawialnego êród∏a pràdu.

q) dolne i górne ograniczenia zakresów pomiarowych u˝ywanych przetworników pomiarowych,

§ 56. 1. Stosunek mierzonej obj´toÊci przep∏ywajàcego przez gazomierz gazu w temperaturze pomiarowej do obj´toÊci w temperaturze bazowej, zwany

„wspó∏czynnikiem konwersji”, powinien byç obliczany przez przelicznik w czasie pomi´dzy impulsami obj´toÊciowymi nie rzadziej ni˝ co 1 min dla przeliczników temperaturowych i co 30 s dla innego rodzaju

przeliczników.

r) wartoÊç obj´toÊci, jaka przypada na jeden impuls z gazomierza (1 imp. = ... m3 lub 1 m3 = ...

imp.),

s) stopieƒ zu˝ycia baterii i przewidywany pozosta∏y czas dzia∏ania urzàdzenia w przypadku

zasilania bateryjnego,

t) identyfikator oprogramowania

(dat´ utworzenia, wersj´);

4) êród∏a pràdu;

5) obudowy.

przelicznika

2. W przypadku nieodebrania impulsu obj´toÊciowego z gazomierza, przez ponad 1 min dla przelicznika temperaturowego i ponad 30 s dla innego rodzaju

przeliczników, obliczenia obj´toÊci w temperaturze bazowej nie muszà byç obliczane przez przelicznik a˝ do

odebrania nast´pnego sygna∏u obj´toÊciowego z gazomierza.

§ 57. W przypadku przekroczenia skrajnych wartoÊci znamionowych warunków u˝ytkowania lub skrajnych wartoÊci poprawnego dzia∏ania algorytmu przeliczeniowego, przelicznik powinien przestaç zliczaç albo kontynuowaç zliczanie z osobnà rejestracjà wyniku

i informacjà odró˝niajàcà takie dane od pozosta∏ych.

§ 58. 1. Przelicznik powinien byç wyposa˝ony

w urzàdzenie wyÊwietlajàce, w szczególnoÊci nast´pujàce wartoÊci

1) obj´toÊç w warunkach bazowych;

2) obj´toÊç w warunkach pomiarowych;

3) obj´toÊç poprawnà, je˝eli jest zaprogramowana

funkcja korekcji b∏´dów gazomierza;

Poz. 588

1) przekroczenia pomiarowe wartoÊci mierzonej lub

obliczonej;

2) przekroczenie poprawnego dzia∏ania algorytmów

obliczeniowych przelicznika;

3) przekroczenia elektrycznych sygna∏ów wejÊciowych;

4) wyczerpane odnawialne êród∏o energii elektrycznej;

5) dokonana zosta∏a zmiana istotnych parametrów

dla wskazaƒ przelicznika.

§ 62. Na przeliczniku powinny byç zamieszczone,

w sposób trwa∏y i czytelny, lub dost´pne na jego wyÊwietlaczu w szczególnoÊci nast´pujàce oznaczenia

4) wspó∏czynnik konwersji.

1) nazwa lub znak producenta;

2. WartoÊci, o których mowa w ust. 1, powinny

byç

1) rejestrowane w pami´ci urzàdzenia nie rzadziej

ni˝ co 10 min, a pojemnoÊç pami´ci powinna

umo˝liwiç rejestrowanie danych przez co najmniej

6 miesi´cy;

2) wyÊwietlane z dok∏adnoÊcià do co najmniej 8 cyfr

znaczàcych, bez dodatkowych urzàdzeƒ odczytowych.

3. W przypadku zaniku zasilania wskazania powinny zostaç zachowane, tak aby po przywróceniu zasilania mo˝na by∏o odczytaç ostatnià zmierzonà wartoÊç.

§ 59. 1. Przelicznik, który jest zasilany z baterii lub

z innego okresowo odnawialnego êród∏a energii elektrycznej, powinien pracowaç minimum 3 lata bez ich

wymiany w nast´pujàcych warunkach

1) przy maksymalnej cz´stotliwoÊci impulsów obj´toÊciowych z gazomierza;

2) przy minimalnej temperaturze otoczenia;

3) przy maksymalnym ciÊnieniu i minimalnej temperaturze mierzonego gazu.

2. Przelicznik, który jest zasilany z baterii lub z innego okresowo odnawialnego êród∏a energii elektrycznej, powinien sygnalizowaç koniecznoÊç wymiany êród∏a energii elektrycznej, kiedy jest ono zu˝yte

w 90 %.

§ 60. Przelicznik niewbudowany w gazomierz powinien byç przystosowany do odbierania sygna∏ów

elektrycznych nisko- i wysokocz´stotliwoÊciowych

z gazomierza wyposa˝onego w wyjÊcie impulsowe

o nast´pujàcych parametrach

1) wysokocz´stotliwoÊciowe (HF) do 5 kHz;

2) niskocz´stotliwoÊciowe (LF) do 2 Hz.

§ 61. Przelicznik powinien rejestrowaç nast´pujàce

zdarzenia alarmowe (alarmy)

2) znak fabryczny;

3) numer fabryczny i rok produkcji;

4) znak typu, je˝eli zosta∏ nadany;

5) warunki bazowe w postaci

a) tb = ... °C,

b) ρb = 101,325 kPa (albo równowa˝na wartoÊç podana w bar albo mbar, albo Pa, albo MPa);

6) skrajne wartoÊci temperatury, minimalna i maksymalna, u˝ytkowania przelicznika albo klasa przelicznika.

Rozdzia∏ 8

Charakterystyki metrologiczne przeliczników

do gazomierzy

§ 63. Ustala si´ nast´pujàce warunki odniesienia

dla przeliczników

1) temperatura otoczenia: od 17 °C do 23 °C;

2) wilgotnoÊç wzgl´dna: od 45 % do 75 %;

3) nominalne napi´cie zasilania z sieci Un i nominalna cz´stotliwoÊç zasilania z sieci fn dla przeliczników zasilanych z sieci elektrycznej;

4) nominalne napi´cie Un dla przeliczników zasilanych pràdem sta∏ym i z okresowo odnawialnego

êród∏a energii elektrycznej.

§ 64. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych przelicznika niewbudowanego w gazomierz wynoszà w warunkach odniesienia ± 0,5 %.

§ 65. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych przelicznika, poza warunkami odniesienia, niewbudowanego w gazomierz, przeliczajàcego obj´toÊç

w temperaturze pomiarowej na obj´toÊç w temperaturze bazowej wynoszà ± 0,7 % w warunkach znamionowych u˝ytkowania.

§ 66. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych przelicznika, poza warunkami odniesienia, niewbudowanego w gazomierz, przeliczajàcego obj´toÊç

w warunkach pomiarowych na obj´toÊç w warunkach

bazowych wynoszà ± 1 %, w warunkach znamionowych u˝ytkowania.

Poz. 588

§ 70. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych przelicznika wbudowanego w gazomierz, w warunkach odniesienia, okreÊla za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia.

Rozdzia∏ 9

§ 67. WartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych przelicznika bez wbudowanych czujników i przetworników pomiarowych wynoszà ± 0,05 %.

§ 68. WartoÊci b∏´dów przelicznika, podczas badania odpornoÊci na nara˝enia, nie powinny przekraczaç

wi´cej ni˝ o po∏ow´ wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych przelicznika.

§ 69. WartoÊci b∏´dów przelicznika, podczas próby

Êrodowiskowej, nie powinny przekraczaç wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych przelicznika.

Przepis koƒcowy

§ 71. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

7 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

J. Hausner

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Spo∏ecznej z dnia 29 marca 2004 r. (poz. 588)

Za∏àcznik nr 1

WARTOÂCI MAKSYMALNYCH I MINIMALNYCH STRUMIENI OBJ¢TOÂCI GAZOMIERZA

Tabela nr 1. WartoÊci maksymalnych strumieni obj´toÊci Qmax, górnych granic odpowiadajàcych im minimalnych strumieni obj´toÊci Qmin i granicznych nominalnych obj´toÊci cyklicznych V, zwiàzanych

z wielkoÊcià gazomierza miechowego

WielkoÊç gazomierza

Qmax m3/h

Qmin m3/h

V dm3

1

2

3

4

G1

G 1,6

G 2,5

G4

G6

G 10

G 16

G 25

G 40

G 65

G 100

G 160

G 250

G 400

G 650

1,6

2,5

4

6

10

16

25

40

65

100

160

250

400

650

1 000

0,016

0,016

0,025

0,040

0,060

0,100

0,160

0,250

0,400

0,650

1,000

1,600

2,500

4,000

6,500

0,7

0,7

1,2

2,0

3,5

6,0

10

18

30

55

100

200

400

2 000

Je˝eli wartoÊç strumienia obj´toÊci Qmin odpowiadajàca strumieniowi obj´toÊci Qmax jest mniejsza ni˝ wartoÊç podana w kolumnie 3, to powinna ona byç jednà z wartoÊci z tej kolumny albo jej dziesi´tnà podwielokrotnoÊcià.

Tabela nr 2. WartoÊci maksymalnych strumieni obj´toÊci Qmax i odpowiadajàce im minimalne strumienie obj´toÊci Qmin, zwiàzane z wielkoÊcià gazomierza rotorowego i turbinowego i ich zakresowoÊcià

WielkoÊç Qmax

gazo- m3/h

mierza

1

ZakresowoÊç gazomierza

1:5

1 : 10

1 : 20

1 : 30

1 : 50

1 : 65

1 : 80 1 : 100 1 : 130 1 : 160 1 : 200 1 : 250

Qmin m3/h

2

3

G 10

16

3,2

G 16

25

5

G 25

40

8

G 40

65

13

G 65

100

20

G 100

160

32

G 160

250

50

G 250

400

80

G 400

650

130

G 650 1 000

200

G 1 000 1 600

320

G 1 600 2 500

500

G 2 500 4 000

800

G 4 000 6 500 1 300

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

1,6

2,5

4

6

10

16

25

40

65

100

160

250

400

650

0,8

1,3

2

3

5

8

13

20

32

50

80

130

200

320

0,5

0,8

1,3

2

3

5

8

13

20

32

50

80

130

200

0,3

0,5

0,8

1,3

2

3

5

8

13

20

32

50

80

130

0,25

0,4

0,6

1

1,5

2,5

4

6

10

15

25

40

60

100

0,2

0,3

0,5

0,8

1,3

2

3

5

8

13

20

32

50

80

0,16

0,25

0,4

0,6

1

1,6

2,5

4

6

10

16

25

40

65

0,13

0,2

0,3

0,5

0,8

1,3

2

3

5

8

13

20

32

50

0,10

0,16

0,25

0,4

0,6

1

1,6

2,5

4

6

10

16

25

40

0,08

0,13

0,2

0,3

0,5

0,8

1,3

2

3

5

8

13

20

32

0,065

0,10

0,16

0,25

0,4

0,65

1

1,6

2,5

4

6,5

10

16

25

Za∏àcznik nr 2

MAKSYMALNE WARTOÂCI DZIA¸KI ELEMENTARNEJ MECHANICZNEGO URZÑDZENIA KONTROLNEGO GAZOMIERZA ROTOROWEGO I TURBINOWEGO ORAZ OCYFROWANIE PODZIA¸KI TEGO URZÑDZENIA

W ZALE˚NOÂCI OD ZAKRESOWOÂCI I WIELKOÂCI GAZOMIERZA ROTOROWEGO I TURBINOWEGO

ZakresowoÊç gazomierza

Ocyfrowanie

podzia∏ki co

m3

WielkoÊç gazomierza

Maksymalna

wartoÊç dzia∏ki

elementarnej

m3

—

—

G 10 i G 16

od G 10 do G 65

od G 10 do G 100

od G 25 do G 160

od G 100 do G 650

od G 160 do G 1 000

od G 250 do G 1 600

od G 1 000 do G 4 000 od G 1 600 do G 4 000 od G 2 500 do G 4 000

0,0002

0,002

0,02

0,2

0,001

0,01

0,1

1

od 1 : 5 do 1 : 20

1 : 30

od 1 : 50 do 1 : 250

Za∏àcznik nr 3

WARTOÂCI B¸¢DÓW GRANICZNYCH DOPUSZCZALNYCH PRZELICZNIKA WBUDOWANEGO W GAZOMIERZ

Ró˝nica b∏´du liczyd∏a gazomierza wskazujàcego obj´toÊç w warunkach pomiarowych i liczyd∏a gazomierza wskazujàcego obj´toÊç w warunkach bazowych

Rodzaj przeliczania

podczas badania typu i legalizacji

w u˝ytkowaniu

w warunkach

odniesienia

poza warunkami

odniesienia

w warunkach

odniesienia

poza warunkami

odniesienia

%

%

%

%

temperatura

± 0,5

± 1,0

± 0,7

± 1,5

temperatura i ciÊnienie

± 0,8

± 1,3

± 1,2

± 1,9

temperatura, ciÊnienie

i ÊciÊliwoÊç gazu

± 1,0

± 1,5

± 1,5

± 2,2

—

588

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO¸ECZNEJ1)

z dnia 29 marca 2004 r.

w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç gazomierze

oraz przeliczniki do gazomierzy2)

Na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja

2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636,

z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co nast´puje

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne