Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 marca 2004 r. w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza stomatologa

§ 1. 1. Sta˝ podyplomowy, zwany dalej „sta˝em”,

obejmuje pog∏´bienie wiedzy teoretycznej oraz praktycznà nauk´ udzielania Êwiadczeƒ zdrowotnych,

w przypadku

3. Sta˝ lekarza, w ramach sta˝u czàstkowego

z dziedziny chorób wewn´trznych, obejmuje równie˝

szkolenie w zakresie transfuzjologii klinicznej oraz

w zakresie profilaktyki zaka˝eƒ HIV, diagnostyki i leczenia choroby AIDS, a w dziedzinie medycyny ratunkowej równie˝ kurs ratownictwa medycznego.

1) lekarza — w dziedzinach: chorób wewn´trznych,

pediatrii, w tym neonatologii, chirurgii ogólnej,

w tym chirurgii urazowej, po∏o˝nictwa i ginekologii, psychiatrii, intensywnej terapii, medycyny ratunkowej oraz w dziedzinie medycyny rodzinnej

w warunkach stacjonarnej, ambulatoryjnej i domowej opieki zdrowotnej;

2) lekarza stomatologa — w dziedzinie stomatologii

ogólnej, z uwzgl´dnieniem stomatologii zachowawczej, stomatologii dzieci´cej, periodontologii,

ortodoncji, chirurgii stomatologicznej, protetyki

stomatologicznej oraz w dziedzinie medycyny ratunkowej.

———————

1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej

— zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie

szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U.

Nr 93, poz. 833 oraz z 2003 r. Nr 199, poz. 1941).

2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y

og∏oszone w Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 691, Nr 152,

poz. 1266 i Nr 153, poz. 1271 oraz z 2003 r. Nr 90, poz. 845.

4. Sta˝ lekarza stomatologa, w ramach sta˝u czàstkowego z dziedziny stomatologii ogólnej, obejmuje

równie˝ szkolenie w zakresie profilaktyki zaka˝eƒ HIV,

diagnostyki i leczenia choroby AIDS, a w dziedzinie

medycyny ratunkowej kurs ratownictwa medycznego.

5. Oprócz szkoleƒ wymienionych w ust. 3 i 4, sta˝

lekarza, lekarza stomatologa obejmuje równie˝ szkolenie w zakresie orzecznictwa lekarskiego, bioetyki i prawa medycznego.

§ 2. 1. Sta˝ lekarza trwa 13 miesi´cy.

2. Sta˝ lekarza b´dàcego ˝o∏nierzem w czynnej

s∏u˝bie wojskowej, pe∏niàcego s∏u˝b´ w zak∏adzie

opieki zdrowotnej utworzonym przez Ministra Obrony

Narodowej, trwa 12 miesi´cy.

3. Sta˝ rozpoczyna si´ corocznie w dniach 1 paêdziernika albo 1 marca.

4. Czas trwania sta˝u lekarza, lekarza stomatologa

ulega przed∏u˝eniu w razie

1) niezdolnoÊci do pracy lekarza, lekarza stomatologa, o której mowa w art. 92 § 1 Kodeksu pracy,

trwajàcej ∏àcznie przez okres d∏u˝szy ni˝ 21 dni;

2) urlopu macierzyƒskiego;

3) powo∏ania lekarza lub lekarza stomatologa, po zakoƒczeniu studiów, do odbycia przeszkolenia wojskowego;

4) przebywania lekarza, lekarza stomatologa na urlopie wychowawczym, nie d∏u˝ej jednak ni˝ rok;

5) przebywania lekarza, lekarza stomatologa na urlopie bezp∏atnym, nie d∏u˝ej jednak ni˝ 3 miesiàce;

6) niemo˝noÊci zrealizowania elementów ramowego

programu sta˝u, z powodu cià˝y w zwiàzku z zakazem wykonywania prac okreÊlonych w przepisach

wydanych na podstawie art. 176 Kodeksu pracy.

5. Przed∏u˝enie czasu trwania sta˝u nast´puje na

okres realizacji tej cz´Êci ramowego programu sta˝u,

która nie zosta∏a zrealizowana.

6. Okres trwania sta˝y czàstkowych, szczegó∏owe

rodzaje zaj´ç teoretycznych i praktycznych oraz okres

trwania szkoleƒ, o których mowa w § 1 ust. 3—5, i zakres ich odbywania okreÊlajà dla

1) lekarza — ramowy program sta˝u podyplomowego lekarza, stanowiàcy za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia,

2) lekarza stomatologa — ramowy program sta˝u podyplomowego lekarza stomatologa, stanowiàcy

za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia

— zwane dalej „ramowym programem”.

7. Lekarz, który posiada jednoczeÊnie ograniczone

prawo wykonywania zawodu lekarza i ograniczone

prawo wykonywania zawodu lekarza stomatologa, nie

mo˝e w tym samym czasie odbywaç sta˝u lekarza i lekarza stomatologa.

§ 3. 1. Kierujàc lekarza, lekarza stomatologa do odbycia sta˝u, okr´gowa rada lekarska uwzgl´dnia w kolejnoÊci lekarzy i lekarzy stomatologów, którzy posiadajà sta∏e miejsce zamieszkania na obszarze dzia∏ania

okr´gowej rady lekarskiej i ukoƒczyli studia z kolejno

najwy˝szà Êrednià ocenà, a tak˝e bierze pod uwag´

maksymalnà liczb´ lekarzy mogàcych jednoczeÊnie

odbywaç sta˝ w tym podmiocie.

Poz. 553

matolog b´dzie odbywa∏ sta˝, wpisuje tego lekarza, lekarza stomatologa na list´ cz∏onków i kieruje go do

odbycia sta˝u.

4. W∏aÊciwa okr´gowa rada lekarska wydaje

1) lekarzowi kart´ sta˝u podyplomowego lekarza, wed∏ug wzoru okreÊlonego w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia,

2) lekarzowi stomatologowi kart´ sta˝u podyplomowego lekarza stomatologa, wed∏ug wzoru

okreÊlonego w za∏àczniku nr 4 do rozporzàdzenia

— zwane dalej „kartà sta˝u”,

3) odpowiednio lekarzowi, lekarzowi stomatologowi

ankiet´ — „Ocena sta˝u podyplomowego lekarza”, „Ocena sta˝u podyplomowego lekarza stomatologa”, której wzór stanowià odpowiednio za∏àczniki nr 5 i 6 do rozporzàdzenia.

5. W przypadku likwidacji podmiotu, o którym mowa w § 5 ust. 1, lub skreÊlenia go z listy, o której mowa w art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza, zwanej dalej „ustawà”, albo w innych

uzasadnionych przypadkach, lekarz, lekarz stomatolog

zostaje skierowany w celu kontynuacji sta˝u do innego podmiotu uprawnionego na zasadach, o których

mowa w ust. 1—3.

6. W przypadkach, o których mowa w ust. 5, strony rozwiàzujà umow´ o prac´ zgodnie z art. 411 § 2

Kodeksu pracy.

§ 4. 1. Zak∏ady opieki zdrowotnej uprawnione do

prowadzenia sta˝u, w tym sta˝y czàstkowych lub cz´Êci sta˝u czàstkowego, zwane dalej „zak∏adami opieki

zdrowotnej”, powinny spe∏niaç nast´pujàce warunki

1) udzielaç Êwiadczeƒ zdrowotnych umo˝liwiajàcych

zrealizowanie co najmniej programu jednego sta˝u czàstkowego lekarza, lekarza stomatologa lub

co najmniej jednej z cz´Êci programu sta˝u czàstkowego;

2) zatrudniaç lekarzy, lekarzy stomatologów posiadajàcych kwalifikacje zawodowe odpowiadajàce rodzajowi zaj´ç teoretycznych i praktycznych okreÊlonych w ramowym programie;

3) posiadaç zaplecze diagnostyczno-terapeutyczne

umo˝liwiajàce realizacj´ ramowego programu;

4) zapewniaç realizacj´ treÊci merytorycznych ramowego programu w sposób i w czasie okreÊlonych

w rozporzàdzeniu.

2. W razie braku mo˝liwoÊci odbycia sta˝u przez lekarza, lekarza stomatologa na obszarze dzia∏ania okr´gowej izby lekarskiej, której jest cz∏onkiem, okr´gowa

rada lekarska tej izby uzgadnia z innà okr´gowà radà

lekarskà mo˝liwoÊç odbycia przez lekarza, lekarza stomatologa sta˝u na obszarze jej dzia∏ania.

2. Zak∏ady opieki zdrowotnej, o których mowa

w ust. 1, b´dàce szpitalami, powinny ponadto

3. W przypadku, o którym mowa w ust. 2, okr´gowa rada lekarska, na obszarze której lekarz, lekarz sto-

2) zapewniaç odpowiednie pomieszczenia do prowadzenia zaj´ç teoretycznych.

1) udzielaç ca∏odobowych Êwiadczeƒ zdrowotnych

w zakresie programu odpowiednich sta˝y czàstkowych;

3. Lekarz, lekarz stomatolog wykonujàcy indywidualnà praktyk´ lekarskà albo lekarz, lekarz stomatolog wykonujàcy indywidualnà specjalistycznà praktyk´ lekarskà, uprawniony do prowadzenia sta˝u, w tym

sta˝y czàstkowych lub cz´Êci sta˝u czàstkowego, powinien spe∏niaç nast´pujàce warunki

1) posiadaç co najmniej 5-letni sta˝ zawodowy albo

specjalizacj´ w odpowiedniej dziedzinie medycyny;

2) posiadaç pomieszczenia, aparatur´ i sprz´t medyczny umo˝liwiajàce realizacj´ ramowego programu;

3) okreÊlone w ust. 1 pkt 1 i 4.

§ 5. 1. Umowa o prac´, o której mowa w art. 15

ust. 3d ustawy, mo˝e byç zawarta wy∏àcznie z podmiotem uprawnionym do prowadzenia sta˝u, w tym sta˝y

czàstkowych lub cz´Êci sta˝u czàstkowego, zwanym

dalej „podmiotem uprawnionym”, spe∏niajàcym nast´pujàce warunki

1) w przypadku sta˝u lekarza — ze szpitalem udzielajàcym Êwiadczeƒ zdrowotnych w zakresie umo˝liwiajàcym realizacj´ ramowego programu lekarza

w ramach sta˝y czàstkowych co najmniej w dziedzinach: chorób wewn´trznych, chirurgii ogólnej

i intensywnej terapii;

2) w przypadku sta˝u lekarza stomatologa — z zak∏adem opieki zdrowotnej albo lekarzem stomatologiem wykonujàcym indywidualnà praktyk´ lekarskà lub indywidualnà specjalistycznà praktyk´ lekarskà, udzielajàcym Êwiadczeƒ zdrowotnych

w zakresie umo˝liwiajàcym realizacj´ ramowego

programu czàstkowego lekarza stomatologa

w dziedzinie stomatologii ogólnej co najmniej

w zakresie: stomatologii zachowawczej, chirurgii

stomatologicznej, stomatologii dzieci´cej i protetyki stomatologicznej;

3) majàcym zawarte umowy z innymi podmiotami

uprawnionymi, w celu umo˝liwienia zrealizowania

przez lekarza lub lekarza stomatologa, w ramach

oddelegowania, tej cz´Êci ramowego programu,

której realizacji nie mo˝e zapewniç w zakresie

udzielanych przez siebie Êwiadczeƒ zdrowotnych.

2. W przypadkach, o których mowa w § 2 ust. 4

pkt 1—5, umow´ o prac´ z lekarzem, lekarzem stomatologiem zawiera si´ na czas okreÊlony odpowiadajàcy sumie okresów przed∏u˝ajàcych sta˝.

3. W razie skierowania, przez podmiot wymieniony

w ust. 1, lekarza, lekarza stomatologa do odbycia cz´Êci sta˝u poza miejscowoÊcià, w której jest zatrudniony, koszty podró˝y pokrywa ten podmiot na zasadach

okreÊlonych w przepisach w sprawie wysokoÊci oraz

warunków ustalania nale˝noÊci przys∏ugujàcych pracownikowi zatrudnionemu w paƒstwowej lub samorzàdowej jednostce sfery bud˝etowej z tytu∏u podró˝y

s∏u˝bowej na obszarze kraju, wydanych na podstawie

art. 775 § 2 Kodeksu pracy, w ramach Êrodków finansowych, o których mowa w § 24 ust. 2 pkt 1 lit. b.

Poz. 553

4. Lekarz, lekarz stomatolog odbywajàcy sta˝

otrzymuje zasadnicze wynagrodzenie miesi´czne

przez ca∏y okres odbywania sta˝u w wysokoÊci

1 403 z∏.

§ 6. 1. Podmiot, o którym mowa w § 5 ust. 1, po zawarciu umowy o prac´ z lekarzem, lekarzem stomatologiem, zwanym dalej „sta˝ystà”, w porozumieniu

z okr´gowà radà lekarskà wyznacza koordynatora

szkolenia sta˝ysty, zwanego dalej „koordynatorem”.

2. W zak∏adzie opieki zdrowotnej koordynatora wyznacza kierownik zak∏adu spoÊród zatrudnionych

w nim lekarzy lub lekarzy stomatologów posiadajàcych specjalizacj´.

3. Koordynator nadzoruje odbywanie sta˝u przez

nie mniej ni˝ 5 sta˝ystów i nie wi´cej ni˝ 10 sta˝ystów.

4. W przypadku gdy liczba sta˝ystów w zak∏adzie

opieki zdrowotnej jest mniejsza ni˝ 5, kierownik zak∏adu powierza funkcj´ koordynatora opiekunowi, o którym mowa w art. 15 ust. 3a ustawy, nadzorujàcemu

sta˝ czàstkowy sta˝ysty w dziedzinie chorób wewn´trznych albo w zakresie stomatologii zachowawczej.

5. Koordynator planuje i nadzoruje przebieg realizacji sta˝u oraz decyduje o sprawach zwiàzanych ze

szkoleniem sta˝ystów, w szczególnoÊci

1) ustala indywidualny harmonogram realizacji sta˝u

na podstawie ramowego programu;

2) zapoznaje sta˝ystów, przed rozpocz´ciem sta˝u,

z ramowym programem i indywidualnym harmonogramem sta˝u, sposobem jego dokumentowania w karcie sta˝u oraz obowiàzkami i uprawnieniami sta˝ysty;

3) kieruje sta˝ystów do odbycia sta˝y czàstkowych

lub cz´Êci sta˝u czàstkowego oraz na szkolenie,

o którym mowa w § 1 ust. 3—5;

4) dokonuje okresowych ocen przebiegu sta˝u

z udzia∏em ordynatorów, kierowników innych zak∏adów opieki zdrowotnej, opiekunów sta˝ystów;

5) wystawia sta˝ystom opinie zawodowe, po zapoznaniu si´ ze stanowiskiem ordynatorów, kierowników innych zak∏adów opieki zdrowotnej i opiekunów, dotyczàce w szczególnoÊci uzdolnieƒ i predyspozycji zawodowych, umiej´tnoÊci manualnych, stosunku do pacjentów i wspó∏pracowników, zaanga˝owania w prac´, zdyscyplinowania,

zdolnoÊci organizacyjnych i umiej´tnoÊci pracy

w zespole;

6) organizuje i przeprowadza, co najmniej raz na 2 tygodnie, seminaria dotyczàce realizacji programu

poszczególnych sta˝y czàstkowych.

6. Koordynator wystawia opini´, o której mowa

w ust. 5 pkt 5, oraz zalicza sta˝ po stwierdzeniu jego

zrealizowania, dokonujàc odpowiedniego wpisu

w karcie sta˝u.

7. Podmiot, o którym mowa w § 5 ust. 1, zawiera

z koordynatorem umow´ na wykonywanie czynnoÊci

okreÊlonych w ust. 5 i 6.

8. W przypadku, o którym mowa w ust. 3, umowa

o której mowa w ust. 7, jest zawierana pomi´dzy koordynatorem a w∏aÊciwym marsza∏kiem województwa.

9. Za wykonywanie czynnoÊci okreÊlonych w ust. 5

i 6 koordynator otrzymuje wynagrodzenie miesi´czne

w wysokoÊci 117 z∏ — w przypadku nadzorowania sta˝u jednego sta˝ysty, i dodatkowo w wysokoÊci 70 z∏ —

za nadzorowanie sta˝u ka˝dego nast´pnego sta˝ysty,

ze Êrodków finansowych przekazanych na ten cel

przez marsza∏ka województwa.

§ 7. 1. Opiekuna, o którym mowa w art. 15 ust. 3a

ustawy, w zak∏adzie opieki zdrowotnej wyznacza kierownik tego zak∏adu spoÊród lekarzy, lekarzy stomatologów, którzy spe∏niajà wymagania okreÊlone

w art. 15 ust. 3a ustawy, z tym ˝e w oddziale szpitala

opiekuna wyznacza ordynator spoÊród lekarzy zatrudnionych w tym oddziale.

2. Opiekunem w indywidualnej praktyce lekarskiej

wykonywanej przez lekarza stomatologa lub w indywidualnej specjalistycznej praktyce lekarskiej wykonywanej przez lekarza, lekarza stomatologa jest lekarz,

lekarz stomatolog prowadzàcy t´ praktyk´.

3. Kierownik zak∏adu opieki zdrowotnej lub ordynator na czas nieobecnoÊci opiekuna wyznacza do wykonywania funkcji opiekuna innego lekarza, lekarza

stomatologa posiadajàcego równorz´dne kwalifikacje.

4. Opiekun mo˝e nadzorowaç odbywanie sta˝u

przez jednego sta˝yst´, a w sytuacji szczególnie uzasadnionej, za zgodà koordynatora, przez dwóch sta˝ystów.

5. Opiekuna mo˝na wyznaczyç dla sta˝u czàstkowego lub jego cz´Êci.

§ 8. 1. Opiekun jest odpowiedzialny za realizacj´

przez sta˝yst´ programu sta˝u czàstkowego lub cz´Êci

sta˝u czàstkowego, zgodnie ze wskazaniami aktualnej

wiedzy medycznej, przepisami prawa oraz zasadami

etyki i deontologii lekarskiej.

2. Opiekun w szpitalu w szczególnoÊci

1) zaznajamia sta˝yst´ z organizacjà szpitala;

2) sprawdza, w ciàgu pierwszego miesiàca odbywania sta˝u czàstkowego, umiej´tnoÊci sta˝ysty

w zakresie post´powania w stanach nag∏ego zagro˝enia zdrowia lub ˝ycia;

3) prowadzi wspólnie ze sta˝ystà od 3 do 5 pacjentów, konsultuje i akceptuje proponowane przez

sta˝yst´ badania diagnostyczne i ich interpretacj´,

rozpoznanie choroby, sposób leczenia w szpitalu

(zastosowanie leków, zabiegów operacyjnych i innych zabiegów lekarskich, piel´gnacji), rehabilitacji oraz leczenia poszpitalnego;

Poz. 553

4) bezpoÊrednio nadzoruje wykonywanie przez sta˝yst´ zabiegów diagnostycznych i leczniczych, których technik´ powinien opanowaç w stopniu

umo˝liwiajàcym samodzielne ich wykonywanie;

5) wykonuje wspólnie ze sta˝ystà zabiegi operacyjne

oraz stosowane metody diagnozowania albo leczenia stwarzajàce podwy˝szone ryzyko dla pacjenta;

6) bezpoÊrednio bierze udzia∏ w udzielaniu przez sta˝yst´ pomocy lekarskiej w nag∏ych przypadkach;

7) nadzoruje prowadzenie przez sta˝yst´ historii choroby pacjenta i innej obowiàzujàcej dokumentacji

medycznej;

8) konsultuje proponowane przez sta˝yst´ epikryzy,

w tym równie˝ sporzàdzane po badaniu poÊmiertnym pacjenta;

9) zaznajamia sta˝yst´ z przepisami z zakresu orzecznictwa lekarskiego;

10) konsultuje przygotowane przez sta˝yst´ opisy

przypadków, prace poglàdowe i inne opracowania;

11) ustala harmonogram dy˝urów sta˝ysty, o których

mowa w § 11 ust. 1, i potwierdza ich realizacj´;

12) przeprowadza sprawdziany z wiedzy teoretycznej

i nabytych przez sta˝yst´ umiej´tnoÊci praktycznych, okreÊlonych programem;

13) przekazuje koordynatorowi stanowiska dotyczàce

opinii, o których mowa w § 6 ust. 5 pkt 5.

3. Opiekun w zak∏adzie opieki zdrowotnej innym

ni˝ szpital lub opiekun, o którym mowa w § 7 ust. 3,

w szczególnoÊci

1) zapoznaje sta˝yst´ z organizacjà pracy w przychodni i w gabinecie lekarskim;

2) nadzoruje wykonywane przez sta˝yst´ badania pacjenta, ustala rozpoznania, wykonywania zabiegów lekarskich, zabiegów stomatologicznych, akceptuje proponowane badania diagnostyczne,

sposób leczenia i rehabilitacji;

3) ocenia zaproponowane przez sta˝yst´ projekty recept, opinie, orzeczenia lekarskie oraz skierowania

do lekarzy specjalistów, szpitali i sanatoriów;

4) wykonuje odpowiednio

w ust. 2 pkt 3—13.

czynnoÊci

okreÊlone

§ 9. Sta˝ysta ma obowiàzek w szczególnoÊci

1) prowadziç kart´ sta˝u oraz ankiet´, o której mowa

w § 3 ust. 4 pkt 3;

2) zapoznaç si´ z obowiàzkami i uprawnieniami wynikajàcymi z ustawy oraz przepisami regulujàcymi

odbywanie sta˝u i ramowym programem.

§ 10. Lekarz, lekarz stomatolog odbywa sta˝ w indywidualnej praktyce lekarskiej lub indywidualnej

specjalistycznej praktyce lekarskiej w czasie odpowia-

dajàcym czasowi pracy lekarza, lekarza stomatologa

zatrudnionego w zak∏adzie opieki zdrowotnej.

§ 11. 1. Sta˝ysta b´dàcy lekarzem, w ramach odbywania sta˝u, pe∏nieni dy˝ury medyczne, zwane dalej

„dy˝urami”, zgodnie z ramowym programem i indywidualnym harmonogramem ustalonym przez opiekuna sta˝u, z tym ˝e

1) kobieta b´dàca w cià˝y jest zwolniona z pracy

w porze nocnej;

2) sta˝ysta sprawujàcy opiek´ nad dzieckiem do lat 4

mo˝e pracowaç w porze nocnej wy∏àcznie po wyra˝eniu na to zgody.

2. Sta˝ysta, o którym mowa w ust. 1, pe∏ni dy˝ur

1) jako dodatkowy cz∏onek zespo∏u dy˝urnego — na

oddzia∏ach w specjalnoÊciach zachowawczych, zabiegowych, izbie przyj´ç lub jako dodatkowy cz∏onek zespo∏u reanimacyjnego (zespo∏u „R”) w pogotowiu ratunkowym;

2) pod nadzorem lekarza lub lekarzy pe∏niàcych dy˝ur, uprawnionych do samodzielnego wykonywania zawodu.

3. Do lekarza nieb´dàcego opiekunem i pe∏niàcego

nadzór nad sta˝ystà w trakcie dy˝uru stosuje si´ odpowiednio przepisy § 8 ust. 2 pkt 3—7.

4. Sta˝ysta pe∏ni dy˝ury w wymiarze szeÊciu dy˝urów miesi´cznie w

1) oddziale, w którym odbywa sta˝ czàstkowy w zakresie chorób wewn´trznych, chirurgii ogólnej,

pediatrii, po∏o˝nictwa i ginekologii, psychiatrii;

2) w izbie przyj´ç w okresie realizacji sta˝u czàstkowego w dziedzinie medycyny rodzinnej;

3) w oddziale intensywnej terapii w okresie realizacji

sta˝u czàstkowego w zakresie intensywnej terapii.

5. Lekarzowi sta˝yÊcie za ka˝dà godzin´ pe∏nionego dy˝uru medycznego przys∏uguje wynagrodzenie

w wysokoÊci 50 % stawki godzinowej zasadniczego

wynagrodzenia miesi´cznego.

6. Godzinowà stawk´ zasadniczego wynagrodzenia miesi´cznego sta˝ysty ustala si´ zgodnie z zasadami ustalonymi w art. 32j ust. 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zak∏adach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91,

poz. 408, z póên. zm.3)).

———————

3) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 1992 r. Nr 63, poz. 315, z 1994 r. Nr 121, poz. 591, z 1995 r.

Nr 138, poz. 682, z 1996 r. Nr 24, poz. 110, z 1997 r. Nr 104,

poz. 661, Nr 121, poz. 769 i Nr 158, poz. 1041, z 1998 r.

Nr 106, poz. 668, Nr 117, poz. 756 i Nr 162, poz. 1115,

z 1999 r. Nr 28, poz. 255 i 256 i Nr 84, poz. 935, z 2000 r.

Nr 3, poz. 28, Nr 12, poz. 136, Nr 43, poz. 489, Nr 84,

poz. 948, Nr 114, poz. 1193 i Nr 120, poz. 1268, z 2001 r.

Nr 5, poz. 45, Nr 88, poz. 961, Nr 100, poz. 1083, Nr 111,

poz. 1193, Nr 113, poz. 1207, Nr 126, poz. 1382, 1383 i 1384

i Nr 128, poz. 1407, z 2002 r. Nr 113, poz. 984 oraz z 2003 r.

Nr 45, poz. 391, Nr 124, poz. 1151 i 1152, Nr 171, poz. 1663,

Nr 213, poz. 2081 i Nr 223, poz. 2215.

Poz. 553

§ 12. 1. Sta˝ czàstkowy powinien byç zakoƒczony

z∏o˝eniem kolokwium z zakresu wiedzy teoretycznej

i umiej´tnoÊci okreÊlonych odpowiednio ramowym

programem tego sta˝u, w terminie przewidzianym

w indywidualnym harmonogramie realizacji sta˝u.

2. W przypadku sta˝ysty b´dàcego stomatologiem

z∏o˝enie kolokwium, o którym mowa w ust. 1, z zakresu sta˝u czàstkowego w dziedzinie stomatologii ogólnej powinno byç poprzedzone z∏o˝eniem sprawdzianów z zakresu stomatologii zachowawczej, stomatologii dzieci´cej, periodontologii, ortodoncji, chirurgii

stomatologicznej i protetyki stomatologicznej.

3. Kolokwium przeprowadza ordynator oddzia∏u

szpitala lub kierownik b´dàcy lekarzem, lekarzem stomatologiem innego zak∏adu opieki zdrowotnej prowadzàcego sta˝ czàstkowy, a w przypadku lekarza, który

odbywa sta˝ czàstkowy w ramach indywidualnej praktyki lekarskiej lub indywidualnej specjalistycznej praktyki lekarskiej, lekarz, lekarz stomatolog wyznaczony

przez okr´gowà rad´ lekarskà, z udzia∏em opiekuna

sta˝ysty.

4. Pozytywny wynik kolokwium jest podstawà zaliczenia sta˝u czàstkowego i dokonania odpowiedniego

wpisu w karcie sta˝u.

5. W razie negatywnego wyniku kolokwium ordynator lub lekarz, lekarz stomatolog, o którym mowa

w ust. 3, wskazuje rodzaj umiej´tnoÊci, których sta˝ysta nie opanowa∏ w sposób zadowalajàcy, i wyznacza

termin kolokwium uzupe∏niajàcego.

6. W razie uzyskania przez sta˝yst´ dwukrotnie negatywnego wyniku kolokwium uzupe∏niajàcego opiekun informuje o tym koordynatora, który kieruje sta˝yst´ do odbycia dodatkowego przeszkolenia, a po jego

zakoƒczeniu wyznacza nowy termin kolokwium i odnotowuje ten fakt w karcie sta˝u.

7. Przeszkolenie, o którym mowa w ust. 6, sta˝ysta

odbywa niezale˝nie od realizacji ramowego programu.

§ 13. 1. Sta˝ obejmujàcy szkolenie w zakresie

transfuzjologii klinicznej, profilaktyki zaka˝eƒ HIV, diagnostyki i leczenia choroby AIDS, orzecznictwa lekarskiego, bioetyki i prawa medycznego oraz ratownictwa medycznego powinien byç zakoƒczony z∏o˝eniem

sprawdzianu w terminie okreÊlonym indywidualnym

harmonogramem sta˝u.

2. Sprawdzian przeprowadzajà w zakresie

1) transfuzjologii klinicznej oraz profilaktyki zaka˝eƒ

HIV, diagnostyki i leczenia choroby AIDS — lekarz

wyznaczony przez kierownika regionalnego centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa lub Wojskowego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa;

2) orzecznictwa lekarskiego — g∏ówny lekarz orzecznik oddzia∏u Zak∏adu Ubezpieczeƒ Spo∏ecznych;

3) bioetyki i prawa medycznego — osoby wyznaczone przez okr´gowà rad´ lekarskà;

4) ratownictwa medycznego — osoba wyznaczona

przez ordynatora oddzia∏u ratownictwa medycznego.

3) potwierdzenia uprawnienia do wykonywania zawodu lekarza lub lekarza stomatologa w krajach,

w których dotychczas wykonywa∏ zawód;

3. W przypadku uzyskania przez sta˝yst´ dwukrotnie negatywnego wyniku sprawdzianu wymienionego

w ust. 2 pkt 1—3, koordynator, na wniosek sta˝ysty,

wyznacza ponownie termin kolejnego sprawdzianu

z danego zakresu i odnotowuje ten fakt w karcie sta˝u.

4) programu i czasu realizacji sta˝u podyplomowego

i miejsc jego odbywania;

§ 14. 1. Sta˝ysta uzyskuje zaliczenie sta˝u po zrealizowaniu ramowego programu oraz po z∏o˝eniu kolokwiów i sprawdzianów, o których mowa w § 12 i 13.

2. Zaliczenie sta˝u potwierdza w∏aÊciwa okr´gowa

rada lekarska i dokonuje odpowiedniego wpisu do

wniosku lekarza o przyznanie ograniczonego prawa

wykonywania zawodu.

§ 15. 1. Uznania sta˝u podyplomowego odbytego

za granicà za równowa˝ny w ca∏oÊci lub w cz´Êci ze

sta˝em obowiàzujàcym w Rzeczypospolitej Polskiej

dokonuje minister w∏aÊciwy do spraw zdrowia na

wniosek lekarza, lekarza stomatologa, na podstawie

opinii powo∏anego przez siebie zespo∏u ekspertów.

2. W sk∏ad zespo∏u ekspertów, o którym mowa

w ust. 1, wchodzà lekarze posiadajàcy tytu∏ specjalisty

w dziedzinach medycyny obj´tych ramowym programem, b´dàcy przedstawicielami

1) Centrum Medycznego Kszta∏cenia Podyplomowego, zwanego dalej „Centrum”;

2) konsultanta krajowego w dziedzinie chirurgii ogólnej, chorób wewn´trznych, pediatrii i ginekologii

i po∏o˝nictwa;

3) Konferencji Rektorów Uczelni Medycznych;

4) Naczelnej Rady Lekarskiej.

3. Obs∏ug´ organizacyjno-technicznà zwiàzanà

z dzia∏alnoÊcià zespo∏u ekspertów zapewnia Centrum.

4. Z wnioskiem do ministra w∏aÊciwego do spraw

zdrowia o uznanie sta˝u podyplomowego odbytego za

granicà za równowa˝ny w ca∏oÊci lub w cz´Êci ze sta˝em obowiàzujàcym w Rzeczypospolitej Polskiej mo˝e

wystàpiç lekarz bàdê lekarz stomatolog posiadajàcy

ograniczone prawo wykonywania zawodu lekarza lub

ograniczone prawo wykonywania zawodu lekarza stomatologa na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej.

5. Lekarz, lekarz stomatolog, o którym mowa

w ust. 1, do wniosku do∏àcza kserokopi´ dokumentu

„Ograniczone prawo wykonywania zawodu lekarza”

lub „Ograniczone prawo wykonywania zawodu lekarza stomatologa” oraz potwierdzone przez w∏aÊciwe

organy kraju, w którym odby∏ sta˝ podyplomowy lub

wykonywa∏ zawód, dokumenty obejmujàce dane i informacje dotyczàce

1) trybu odbywania sta˝u podyplomowego;

2) przyznania prawa wykonywania zawodu w celu

odbycia sta˝u podyplomowego;

5) organów lub instytucji, które dokona∏y koƒcowego

zaliczenia sta˝u podyplomowego;

6) potwierdzenia dotychczasowego przebiegu pracy

zawodowej, zawierajàcego informacje o rodzaju

i zakresie udzielanych Êwiadczeƒ zdrowotnych;

7) dyplomów bàdê zaÊwiadczeƒ o uzyskanych kwalifikacjach zawodowych;

8) opinii zawodowej wystawionej przez uprawnionà

osob´ z ostatniego miejsca pracy.

6. Uznanie sta˝u podyplomowego odbytego za

granicà za równowa˝ny w ca∏oÊci lub w cz´Êci ze sta˝em obowiàzujàcym w Rzeczypospolitej Polskiej mo˝e

nastàpiç po stwierdzeniu, ˝e czas trwania sta˝u podyplomowego nie by∏ krótszy ni˝ okreÊlony w art. 15

ust. 2 ustawy i w § 2 ust. 1 i 2 oraz ˝e program odbytego sta˝u podyplomowego lub jego cz´Êci by∏ zgodny w istotnych elementach formalnych i merytorycznych z ramowym programem, bàdê po stwierdzeniu,

˝e dotychczasowe wykonywanie zawodu za granicà

odbywa∏o si´ w okresie i na zasadach, które mogà byç

uznane za równowa˝ne w ca∏oÊci lub w cz´Êci z odbyciem sta˝u lekarza lub lekarza stomatologa, okreÊlonego rozporzàdzeniem.

7. Lekarz lub lekarz stomatolog, któremu minister

w∏aÊciwy do spraw zdrowia uzna∏ sta˝ podyplomowy

odbyty za granicà za równowa˝ny w cz´Êci ze sta˝em

obowiàzujàcym w Rzeczypospolitej Polskiej, powinien

zrealizowaç ramowy program w cz´Êci nieuznanej na

zasadach okreÊlonych w rozporzàdzeniu.

§ 16. 1. Egzamin paƒstwowy koƒczàcy sta˝ podyplomowy lekarza, zwany dalej „Lekarskim Egzaminem

Paƒstwowym”, oraz egzamin paƒstwowy koƒczàcy

sta˝ podyplomowy lekarza stomatologa, zwany dalej

„Lekarsko-Stomatologicznym Egzaminem Paƒstwowym”, jest sk∏adany w formie pisemnego testu jednolitego w ca∏ym kraju, ustalanego na ka˝dà sesj´ egzaminacyjnà odr´bnie dla lekarzy i lekarzy stomatologów.

2. Egzaminy organizuje Centrum Egzaminów Medycznych, zwane dalej „CEM”, we wspó∏pracy z w∏aÊciwym wojewodà.

3. Egzaminy odbywajà si´ jednoczeÊnie w ca∏ym

kraju

1) w pierwszà sobot´ grudnia lub pierwszà sobot´

maja dla lekarza,

2) w pierwszà sobot´ listopada lub pierwszà sobot´

kwietnia dla lekarza stomatologa

— odpowiednio dla sta˝u rozpocz´tego w dniu 1 paêdziernika lub 1 marca, w miejscach ustalonych przez

dyrektora CEM w porozumieniu z ministrem w∏aÊciwym do spraw zdrowia.

4. Przewidywanà liczb´ lekarzy i lekarzy stomatologów przyst´pujàcych do egzaminów w sesji egzaminacyjnej ustala dyrektor CEM na podstawie informacji, dotyczàcej liczby sta˝ystów skierowanych do odbycia sta˝u, przekazanej przez okr´gowe rady lekarskie corocznie, nie póêniej ni˝ do dnia 31 grudnia

i 31 maja, odpowiednio dla sta˝u rozpoczynajàcego

si´ w dniu 1 paêdziernika lub 1 marca.

5. Ze wzgl´du na liczb´ przyst´pujàcych do egzaminów sta˝ystów liczba miejsc przeprowadzenia egzaminów mo˝e byç mniejsza ni˝ liczba województw.

6. Egzaminy przeprowadza si´ zgodnie z regulaminem porzàdkowym, ustalonym przez dyrektora CEM

i zatwierdzonym przez ministra w∏aÊciwego do spraw

zdrowia.

§ 17. 1. Test, o którym mowa w § 16 ust. 1, zawiera 200 zadaƒ z zakresu problematyki obj´tej ramowym

programem, ze szczególnym uwzgl´dnieniem procedur diagnostycznych i leczniczych, których umiej´tnoÊç wykonywania lekarz lub lekarz stomatolog powinien nabyç w trakcie odbywania sta˝u.

2. Zadania do testu sà opracowywane przez zespo∏y ekspertów. Cz∏onków zespo∏ów powo∏uje i odwo∏uje dyrektor CEM spoÊród osób zaproponowanych

przez w∏aÊciwych konsultantów krajowych, przewodniczàcych w∏aÊciwych towarzystw naukowych, Konferencj´ Rektorów Uczelni Medycznych oraz Naczelnà

Rad´ Lekarskà.

3. Merytorycznà ocen´ zadaƒ, o których mowa

w ust. 2, dyrektor CEM powierza ekspertom zaproponowanym przez w∏aÊciwych konsultantów krajowych.

4. Zadania testowe muszà byç zachowane w tajemnicy przez wszystkie osoby uczestniczàce w ich

opracowaniu, przetwarzaniu i dystrybucji.

§ 18. 1. Egzaminy, o których mowa w § 16 ust. 1,

sk∏ada si´ przed komisjà egzaminacyjnà powo∏ywanà

na ka˝dà sesj´ egzaminacyjnà przez dyrektora CEM.

2. W sk∏ad komisji egzaminacyjnej, o której mowa

w ust. 1, wchodzà

1) przewodniczàcy — przedstawiciel CEM;

2) cz∏onkowie — przedstawiciele rektorów wy˝szych

uczelni medycznych lub wy˝szych uczelni z wydzia∏em medycznym, wojewodów i okr´gowych

rad lekarskich.

3. W celu przeprowadzenia egzaminu w ustalonych miejscach dyrektor CEM na wniosek przewodniczàcego komisji egzaminacyjnej, o której mowa

w ust. 2, spoÊród jej cz∏onków wyznacza zespo∏y egzaminacyjne w nast´pujàcym sk∏adzie

1) przewodniczàcy zespo∏u — przedstawiciel CEM;

2) cz∏onkowie

a) przedstawiciel lub przedstawiciele rektora w∏aÊciwej wy˝szej uczelni medycznej,

Poz. 553

b) przedstawiciel lub przedstawiciele w∏aÊciwego

wojewody;

c) przedstawiciel lub przedstawiciele w∏aÊciwej

okr´gowej rady lekarskiej.

4. Do zadaƒ zespo∏u egzaminacyjnego, o którym

mowa w ust. 3, nale˝y

1) przyj´cie ksià˝eczek testowych i kart odpowiedzi

od CEM oraz ich zwrot wraz z kartami odpowiedzi

i dokumentacjà egzaminu;

2) przeprowadzenie egzaminu zgodnie z regulaminem porzàdkowym, o którym mowa w § 16 ust. 6.

5. Dyrektor CEM dopuszcza do egzaminów i ustala

list´ zdajàcych w danej sesji egzaminacyjnej oraz zawiadamia zdajàcego o terminie i miejscu sesji egzaminacyjnej, nie póêniej ni˝ 14 dni przed jej rozpocz´ciem.

§ 19. 1. Lekarz, lekarz stomatolog ubiegajàcy si´

o dopuszczenie do egzaminu, o którym mowa w § 16

ust. 1, sk∏ada w∏aÊciwej okr´gowej radzie lekarskiej,

nie póêniej ni˝ na 25 dni przed terminem egzaminu

1) wniosek o dopuszczenie do tego egzaminu;

2) kart´ sta˝u;

3) wype∏nionà ankiet´, o której mowa w § 3 ust. 4

pkt 3.

2. Lekarz lub lekarz stomatolog wymieniony w § 15

ust. 1, któremu minister w∏aÊciwy do spraw zdrowia

uzna∏ sta˝ podyplomowy odbyty za granicà za równowa˝ny ze sta˝em obowiàzujàcym w Rzeczypospolitej

Polskiej, sk∏ada poza wnioskiem o dopuszczenie do

egzaminu kopi´ decyzji ministra w∏aÊciwego do spraw

zdrowia o uznaniu sta˝u podyplomowego za równowa˝ny ze sta˝em obowiàzujàcym w Rzeczypospolitej

Polskiej.

3. Okr´gowa izba lekarska w terminie 21 dni poprzedzajàcych termin egzaminu przekazuje CEM wnioski o dopuszczenie do egzaminu oraz list´ lekarzy lub

lekarzy stomatologów, uprawnionych do przystàpienia do egzaminu, zawierajàcà

1) imi´ i nazwisko lekarza albo lekarza stomatologa;

2) numer PESEL albo dat´ i miejsce urodzenia w odniesieniu do lekarza cudzoziemca;

3) numer ograniczonego prawa wykonywania zawodu;

4) numer rejestru okr´gowej izby lekarskiej;

5) numer seryjny „ograniczonego prawa wykonywania zawodu lekarza” lub „ograniczonego prawa

wykonywania zawodu lekarza stomatologa”;

6) adres do korespondencji;

7) informacj´ o ukoƒczonej uczelni medycznej.

4. Okr´gowa rada lekarska na podstawie wype∏nionych ankiet, o których mowa w § 3 ust. 4 pkt 3, do-

konuje oceny sta˝u i przekazuje t´ ocen´ oraz zbiorcze

wyniki ankiet marsza∏kowi województwa i wojewodzie.

§ 20. 1. CEM dokonuje oceny testu i ustala wyniki

egzaminów, o których mowa w § 16 ust. 1.

2. O wynikach egzaminów CEM zawiadamia ministra w∏aÊciwego do spraw zdrowia oraz komisj´ egzaminacyjnà.

3. Dyrektor CEM zawiadamia lekarza, lekarza stomatologa o wynikach egzaminu, w terminie do 7 dni

od dnia egzaminu.

4. Za wynik pozytywny uwa˝a si´ uzyskanie przez

lekarza, lekarza stomatologa co najmniej 56 % maksymalnej, mo˝liwej do uzyskania liczby punktów z testu,

o którym mowa w § 16 ust. 1.

Poz. 553

§ 24. 1. Ârodki finansowe zapewniajàce odbycie

sta˝u osobom majàcym sta∏e zamieszkanie na obszarze województwa, z zastrze˝eniem ust. 5, marsza∏ek

województwa przekazuje

1) podmiotowi uprawnionemu, który zawar∏ z lekarzem, lekarzem stomatologiem umow´ na odbycie sta˝u;

2) podmiotom prowadzàcym szkolenie;

3) okr´gowym izbom lekarskim.

2. Ârodki finansowe, które marsza∏ek województwa przekazuje

1) podmiotowi wymienionemu w ust. 1 pkt 1 — obejmujà

5. Wynik egzaminu nie stanowi decyzji w rozumieniu Kodeksu post´powania administracyjnego.

a) wynagrodzenia sta˝ystów oraz sk∏adki na ubezpieczenia spo∏eczne, Fundusz Pracy i odpis na

zak∏adowy fundusz Êwiadczeƒ socjalnych, o ile

podmiot tworzy ten fundusz,

§ 21. 1. Lekarz, lekarz stomatolog, który z∏o˝y∏ egzamin, o którym mowa w § 16 ust. 1, z wynikiem pozytywnym, otrzymuje Êwiadectwo z∏o˝enia Lekarskiego Egzaminu Paƒstwowego wed∏ug wzoru okreÊlonego w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia albo Êwiadectwo z∏o˝enia Lekarsko-Stomatologicznego Egzaminu

Paƒstwowego wed∏ug wzoru okreÊlonego w za∏àczniku nr 8 do rozporzàdzenia.

b) rycza∏t obejmujàcy wynagrodzenia koordynatorów, koszty czynnoÊci administracyjnych oraz

inne koszty wynikajàce z realizacji przez sta˝yst´ programu sta˝u, a w przypadku podmiotu

zatrudniajàcego lekarza stomatologa sta˝yst´

równie˝ dofinansowanie kosztów materia∏owych zwiàzanych z udzielaniem Êwiadczeƒ

zdrowotnych w ramach realizacji programu

przez tego sta˝yst´;

2. Âwiadectwa, o których mowa w ust. 1, CEM

przekazuje lekarzowi, lekarzowi stomatologowi w terminie 21 dni od dnia z∏o˝enia egzaminu.

§ 22. 1. Lekarz, lekarz stomatolog, który nie z∏o˝y∏

egzaminu, o którym mowa w § 16 ust. 1, z wynikiem

pozytywnym, mo˝e do niego przystàpiç ponownie

w kolejnym terminie.

2. Lekarz, lekarz stomatolog, który z∏o˝y∏ egzamin

z niesatysfakcjonujàcym go wynikiem, mo˝e przystàpiç do egzaminu ponownie w kolejnym terminie.

§ 23. 1. Marsza∏ek województwa, uwzgl´dniajàc

zasady i tryb odbywania sta˝u, a tak˝e przewidywanà

liczb´ absolwentów studiów lekarskich i lekarsko-stomatologicznych, majàcych sta∏e miejsce zamieszkania

na obszarze województwa, okreÊla corocznie, w porozumieniu z w∏aÊciwà okr´gowà radà lekarskà, liczb´

miejsc dla sta˝ystów w poszczególnych podmiotach

uprawnionych, o których mowa w § 5 ust. 1, oraz ustala ogólnà liczb´ lekarzy i lekarzy stomatologów, którzy

mogà w nast´pnym roku kalendarzowym odbywaç

sta˝ na obszarze danego województwa, z wyjàtkiem

lekarzy, lekarzy stomatologów powo∏anych do zawodowej s∏u˝by wojskowej i zobowiàzanych do odbycia

sta˝u.

2. Informacje, o których mowa w ust. 1, marsza∏ek

województwa przekazuje corocznie ministrowi w∏aÊciwemu do spraw zdrowia w terminie do dnia 31 marca.

2) podmiotom wymienionym w ust. 1 pkt 2 — obejmujà koszty prowadzenia szkoleƒ, o których mowa w § 1 ust. 3—5, dla sta˝ystów zatrudnionych na

obszarze województwa;

3) podmiotom wymienionym w ust. 1 pkt 3 — obejmujà koszty czynnoÊci administracyjnych niezb´dnych do realizacji przez okr´gowà rad´ lekarskà

zadaƒ okreÊlonych w rozporzàdzeniu.

3. Rycza∏t, o którym mowa w ust. 2 pkt 1 lit. b, ustala si´ w wysokoÊci 281 z∏, od ka˝dego zatrudnionego

sta˝ysty, z czego 70 z∏ przeznacza si´ na pokrycie kosztów administracyjnych.

4. WysokoÊç Êrodków finansowych, o których mowa

1) w ust. 2 pkt 2 — ustala corocznie marsza∏ek województwa w porozumieniu z w∏aÊciwym podmiotem zobowiàzanym do prowadzenia szkolenia;

2) w ust. 2 pkt 3 — ustala si´ w wysokoÊci 210 z∏ od

ka˝dego cz∏onka izby skierowanego do odbycia

sta˝u;

3) w ust. 2 pkt 1 lit. b w odniesieniu do kosztów materia∏owych — 79 z∏ miesi´cznie w przeliczeniu na

jednego sta˝yst´.

5. Koszty wszystkich szkoleƒ, o których mowa

w § 1 ust. 3—5, nie mogà przekroczyç kwoty 1 361 z∏

na jednego sta˝yst´.

6. Osoba przeprowadzajàca szkolenie, o którym

mowa w § 1 ust. 3—5, otrzymuje wynagrodzenie

w wysokoÊci 116 z∏ za ka˝de 60 minut szkolenia.

§ 27. Przepisy rozporzàdzenia stosuje si´ do lekarzy, lekarzy stomatologów, którzy rozpocz´li sta˝ po

dniu 2 lutego 2004 r.

7. Ârodki finansowe, zapewniajàce odbycie sta˝u,

w przypadku ich niewykorzystania powinny byç niezw∏ocznie zwrócone w∏aÊciwemu marsza∏kowi województwa.

§ 28. U˝yte w rozporzàdzeniu w ró˝nych przypadkach i liczbie wyrazy „lekarz stomatolog” i wyrazy „lekarsko-stomatologiczny” zast´puje si´ u˝ytymi w odpowiednich przypadkach i liczbie wyrazami „lekarz

dentysta” i wyrazami „lekarsko-dentystyczny”.

§ 25. 1. Do lekarza, lekarza stomatologa powo∏anego do zawodowej s∏u˝by wojskowej i zobowiàzanego

do odbycia sta˝u nie stosuje si´ przepisów § 2 ust. 4,

§ 3 ust. 2, 3 i 5, § 5 oraz § 24 ust. 1 i 5.

2. Lekarz, lekarz stomatolog, o którym mowa

w ust. 1, otrzymuje wynagrodzenie okreÊlone przepisami o zawodowej s∏u˝bie wojskowej i uposa˝eniu

˝o∏nierzy.

§ 26. 1. Lekarz lub lekarz stomatolog, który rozpoczà∏ sta˝ podyplomowy przed dniem 2 lutego 2004 r.,

odbywa go zgodnie z dotychczasowymi przepisami.

2. Do lekarza, o którym mowa w ust. 1, stosuje si´

§ 16—22.

§ 29. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem

og∏oszenia, z wyjàtkiem § 28, który wchodzi w ˝ycie

z dniem uzyskania przez Rzeczpospolità Polskà cz∏onkostwa w Unii Europejskiej.4)

Minister Zdrowia: L. Sikorski

———————

4) Niniejsze rozporzàdzenie by∏o poprzedzone rozporzàdze-

niem Ministra Zdrowia i Opieki Spo∏ecznej z dnia 24 maja

1999 r. w sprawie sta˝u podyplomowego lekarza, lekarza

stomatologa (Dz. U. Nr 54, poz. 571 oraz z 2000 r. Nr 81,

poz. 918), które utraci∏o moc z dniem 2 lutego 2004 r.

w zwiàzku z wejÊciem w ˝ycie art. 6 ustawy z dnia 6 wrzeÊnia 2001 r. o zmianie ustawy o zawodzie lekarza oraz

o zmianie innych ustaw (Dz. U. Nr 126, poz. 1383 i Nr 154,

poz. 1801 oraz z 2003 r. Nr 90, poz. 845).

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Zdrowia

z dnia 24 marca 2004 r. (poz. 553)

Za∏àcznik nr 1

RAMOWY PROGRAM STA˚U PODYPLOMOWEGO LEKARZA

Cel

Program sta˝u obejmuje

pog∏´bienie wiedzy teoretycznej oraz poznanie, utrwalenie i przyswojenie praktycznych umiej´tnoÊci z zakresu zapobiegania, rozpoznawania, leczenia i rehabilitacji najcz´Êciej wyst´pujàcych chorób, post´powania w stanach nag∏ego zagro˝enia zdrowia lub ˝ycia,

a tak˝e przyswojenie wiedzy z zakresu transfuzjologii,

bioetyki, prawa medycznego i orzecznictwa lekarskiego, jako przygotowanie lekarza do samodzielnego wykonywania zawodu.

— z zakresu chorób wewn´trznych

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE CHORÓB

WEWN¢TRZNYCH

I. Program sta˝u czàstkowego z zakresu

chorób wewn´trznych

Czas trwania sta˝u: 11 tygodni, w tym 10 tygodni choroby wewn´trzne i 1 tydzieƒ krwiodawstwo i krwiolecznictwo.

1. Zapobieganie, rozpoznawanie i leczenie najcz´Êciej wyst´pujàcych chorób wewn´trznych

1) uk∏adu krà˝enia

a) choroby niedokrwiennej serca, zawa∏u mi´Ênia

sercowego,

b) mia˝d˝ycy naczyƒ t´tniczych, udarów mózgowych,

c) nadciÊnienia t´tniczego,

d) przewlek∏ej niewydolnoÊci krà˝enia,

e) podstawowych zaburzeƒ rytmu serca i przewodzenia,

f) serca p∏ucnego,

g) wad serca,

Cel sta˝u

h) zapalenia mi´Ênia sercowego,

pog∏´bienie wiedzy teoretycznej oraz poznanie, utrwalenie i przyswojenie praktycznych umiej´tnoÊci w zakresie rozpoznawania i leczenia, a tak˝e zapobiegania

i rehabilitacji najcz´Êciej wyst´pujàcych bàdê stanowiàcych najwi´ksze zagro˝enie dla ˝ycia chorób wewn´trznych w warunkach opieki stacjonarnej i ambulatoryjnej oraz w zakresie transfuzjologii.

i) ˝ylnej choroby zakrzepowo-zatorowej;

2) uk∏adu oddechowego

a) ostrego i przewlek∏ego zapalenia oskrzeli,

b) zapalenia p∏uc,

c) przewlek∏ej niewydolnoÊci oddechowej,

d) astmy oskrzelowej,

b) hiperlipidemii,

e) raka p∏uc,

c) osteoporozy;

f) gruêlicy;

3) uk∏adu moczowego

a) niewydolnoÊci nerek — ostrej i przewlek∏ej,

b) ostrego i przewlek∏ego odmiedniczkowego zapalenia nerek,

c) ostrego i przewlek∏ego k∏´bkowego zapalenia

nerek,

d) kamicy nerkowej,

e) zespo∏u nerczycowego,

f) raka nerki,

g) stanów zapalnych p´cherza i dróg moczowych;

4) uk∏adu trawiennego

a) choroby wrzodowej ˝o∏àdka i dwunastnicy,

b) raka ˝o∏àdka,

c) zespo∏u z∏ego wch∏aniania,

Poz. 553

8) uk∏adu ruchu.

2. Poznanie problemów ogólnolekarskich z zakresu chorób wewn´trznych

1) epidemiologia chorób wewn´trznych ze szczególnym uwzgl´dnieniem tych, które sà zwiàzane

z wysokà umieralnoÊcià, powodujà przewlek∏e inwalidztwo lub sà przyczynà wysokiej absencji chorobowej;

2) profilaktyka niektórych chorób uk∏adu krà˝enia

i uk∏adu oddechowego;

3) wskazania i przeciwwskazania do zabiegów endoskopowych;

4) zasady antybiotykoterapii w najcz´Êciej wyst´pujàcych chorobach wewn´trznych, wymagajàcych

stosowania antybiotyków;

5) zasady podejmowania decyzji diagnostycznych

i terapeutycznych dotyczàcych najcz´Êciej wyst´pujàcych chorób wewn´trznych.

d) swoistego i nieswoistego zapalenia jelit,

e) zespo∏u jelita nadwra˝liwego,

f) raka jelita grubego,

3. Opanowanie wykonywania

umiej´tnoÊci i czynnoÊci

nast´pujàcych

g) kamicy p´cherzyka i dróg ˝ó∏ciowych,

1) wk∏ucia do˝ylnego i dot´tniczego w celu podania

leku lub pobrania krwi do badaƒ, kaniulizacji ˝y∏;

h) zapalenia wàtroby,

2) do˝ylnego przetaczania krwi i innych p∏ynów;

i) marskoÊci wàtroby,

j) ostrego i przewlek∏ego zapalenia trzustki,

3) badania EKG;

4) nak∏ucia op∏ucnej i otrzewnej;

k) raka trzustki,

l) chorób paso˝ytniczych przewodu pokarmowego;

5) uk∏adu krwiotwórczego

a) niedokrwistoÊci,

b) skaz krwotocznych,

5) cewnikowania p´cherza moczowego;

6) pobrania materia∏u do badaƒ mikrobiologicznych;

7) p∏ukania ˝o∏àdka;

8) pomiaru i interpretacji wyników pomiaru ciÊnienia

t´tniczego krwi, w tym pomiaru ciÊnienia na kostce;

c) bia∏aczek,

d) ziarnicy z∏oÊliwej i ch∏oniaków nieziarniczych;

6) gruczo∏ów wydzielania wewn´trznego

9) pomiaru glikemii.

— z zakresu transfuzjologii klinicznej

a) cukrzycy,

(10 godzin wyk∏adów i çwiczenia praktyczne)

b) chorób przysadki i podwzgórza,

1. Zapoznanie si´ z zasadami wspó∏czesnej transfuzjologii

c) nadczynnoÊci i niedoczynnoÊci tarczycy,

d) nadczynnoÊci i niedoczynnoÊci przytarczyc,

e) nadczynnoÊci i niedoczynnoÊci nadnerczy,

f) guzów rdzenia nadnerczy,

g) zaburzeƒ hormonalnych i metabolicznych okresu przekwitania u kobiet i m´˝czyzn;

7) zaburzeƒ metabolicznych

a) oty∏oÊci i nadwagi,

1) pobierania i przechowywania krwi oraz otrzymywania preparatów krwiopochodnych;

2) podstaw immunologii transfuzjologicznej;

3) zapobiegania potransfuzyjnym zaka˝eniom wirusowym;

4) podstawowymi zasadami racjonalnego leczenia

krwià i jej preparatami;

5) powik∏aniami poprzetoczeniowymi.

2. Poznanie praktyczne nast´pujàcych umiej´tnoÊci

1) rejestrowania i kwalifikowania krwiodawców oraz

zasad prowadzenia dokumentacji w tym zakresie;

2) metod pobierania krwi i osocza — konwencjonalnie i przy u˝yciu separatorów, poznanie zasad wytwarzania preparatów krwiopochodnych;

3) przeprowadzania badaƒ immunologicznych, serologicznych — antygenów krwinek czerwonych

i przeciwcia∏, próby zgodnoÊci krzy˝owej;

4) wykrywania markerów wirusowych (HBV, HCV,

HIV);

5) zasad kontroli jakoÊci, przechowywania i dystrybucji krwi oraz jej preparatów.

— z zakresu profilaktyki zaka˝eƒ HIV, diagnostyki i leczenia choroby AIDS

(5 godzin wyk∏adów)

1) epidemiologi´ zaka˝eƒ HIV i choroby AIDS;

2) podstawowe wiadomoÊci o budowie wirusa HIV

i wykrywaniu zaka˝eƒ;

3) wybrane zagadnienia HIV/AIDS w uj´ciu nauk medycznych;

4) elementy poradnictwa i opieki medycznej nad kobietà zaka˝onà HIV lub chorà na AIDS;

5) poradnictwo przed testem i po teÊcie;

6) strategi´ leczenia antyretrowirusowego zaka˝onych HIV i chorych na AIDS;

Poz. 553

go, choroby krwotocznej noworodków, chorób wymagajàcych niezw∏ocznej interwencji chirurgicznej, dysplazji i zwichni´cia stawów biodrowych, niedoczynnoÊci tarczycy i zespo∏u alkoholowego.

2. Rozpoznawanie i leczenie chorób u niemowlàt

wywo∏anych zaka˝eniami bakteryjnymi i wirusowymi,

w tym wirusowego zapalenia wàtroby i AIDS, ostrych

biegunek i ich powik∏aƒ, biegunek przewlek∏ych i stanów niedoborowych, chorób uk∏adu oddechowego,

niedoczynnoÊci tarczycy, dysplazji stawów biodrowych, naglàcych chorób jamy brzusznej (wg∏obienie),

chorób przebiegajàcych z drgawkami i innych stanów

napadowych.

3. Post´powanie diagnostyczne, lecznicze i rehabilitacyjne u dzieci z mózgowym pora˝eniem dzieci´cym.

4. Rozpoznawanie i leczenie u dzieci powy˝ej 1 roku ˝ycia: nieprawid∏owoÊci rozwojowych, skutków

urazów i zatruç, zaburzeƒ ÊwiadomoÊci, krwawieƒ

z przewodu pokarmowego, nawracajàcych bólów

brzucha, nawracajàcych bólów g∏owy, chorób wywo∏anych czynnikami zakaênymi — w tym chorób zakaênych wieku dzieci´cego, a tak˝e zapalenia nerek, choroby reumatycznej, nadciÊnienia t´tniczego, chorób

nowotworowych, niedoborów bia∏kowo-energetycznych i witaminowych oraz niedoborów makro- i mikroelementów, chorób atopowych i reakcji anafilaktycznych, chorób z uzale˝nienia.

5. Poznanie kalendarza szczepieƒ, zasad stosowania szczepionek i surowic, znajomoÊç niepo˝àdanych

reakcji poszczepiennych i przeciwwskazaƒ do szczepieƒ.

7) etyczne i prawne aspekty HIV i AIDS;

6. Opanowanie wykonywania

umiej´tnoÊci i czynnoÊci

8) elementy komunikowania si´ w relacjach lekarz —

pacjent zaka˝ony HIV lub chory na AIDS.

1) post´powania z noworodkiem bezpoÊrednio po

porodzie

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE PEDIATRII

II. Program sta˝u czàstkowego z zakresu pediatrii

nast´pujàcych

a) oceny noworodka na podstawie skali wg Apgar,

b) testów przesiewowych u noworodka (fenyloketonurii);

Czas trwania sta˝u: 8 tygodni, w tym pediatria 6 tygodni i neonatologia 2 tygodnie.

2) resuscytacji noworodka;

Cel sta˝u

4) rozpoznawania wad wrodzonych u noworodka

i post´powania w przypadku ich stwierdzenia;

pog∏´bienie wiedzy teoretycznej oraz poznanie, przyswojenie i utrwalenie praktycznych umiej´tnoÊci z zakresu zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób

wieku dzieci´cego oraz zaburzeƒ rozwojowych u dzieci w warunkach opieki stacjonarnej i ambulatoryjnej.

Program sta˝u obejmuje

1. Rozpoznawanie i post´powanie u noworodków

w przypadkach wad rozwojowych, zaburzeƒ oddechowo-krà˝eniowych, wrodzonych oraz nabytych zaka˝eƒ

i posocznicy noworodkowej, ostrych zaburzeƒ metabolicznych i neurologicznych, konfliktu serologiczne-

3) oceny dojrza∏oÊci noworodka;

5) zasad transportu chorego noworodka;

6) piel´gnacji i karmienia noworodka;

7) oceny stanu ogólnego niemowl´cia i dziecka starszego z uwzgl´dnieniem badania otoskopowego

i pomiaru ciÊnienia krwi oraz badania w kierunku

wad wrodzonych;

8) zbierania wywiadów od rodziny dziecka;

9) prowadzenia resuscytacji i udzielania pierwszej

pomocy w stanach zagro˝enia ˝ycia u dzieci;

10) rozpoznawania mózgowego pora˝enia dzieci´cego;

11) wk∏ucia do˝ylnego i pobrania krwi do badaƒ u niemowl´cia i dziecka starszego;

12) pobrania p∏ynu mózgowo-rdzeniowego u dzieci;

13) pobrania materia∏ów do badaƒ mikrobiologicznych u dzieci;

14) za∏o˝enia zg∏´bnika do ˝o∏àdka lub odbytnicy

i cewnika do p´cherza moczowego u dzieci;

15) piel´gnacji niemowlàt i ma∏ych dzieci;

16) pobrania krwi celem wykonania testu w kierunku

niedoczynnoÊci tarczycy i fenyloketonurii.

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE CHIRURGII

OGÓLNEJ

III. Program sta˝u czàstkowego z zakresu

chirurgii ogólnej

Czas trwania sta˝u: 8 tygodni, w tym chirurgia ogólna

6 tygodni i chirurgia urazowa 2 tygodnie.

Cel sta˝u

pog∏´bienie wiedzy teoretycznej oraz poznanie, utrwalenie i przyswojenie praktycznych umiej´tnoÊci w zakresie rozpoznawania, leczenia, zapobiegania i rehabilitacji najcz´Êciej wyst´pujàcych chorób chirurgicznych w ramach opieki stacjonarnej i ambulatoryjnej.

Poz. 553

f) koƒczyn, w szczególnoÊci

— zamkni´tych i otwartych z∏amaƒ koƒczyn, ze

szczególnym uwzgl´dnieniem najcz´Êciej

spotykanych z∏amaƒ, tzn. nasady dalszej koÊci promieniowej, kostek, szyjki koÊci udowej,

— zwichni´ç du˝ych stawów (barkowego, ∏okciowego, biodrowego),

— podwichni´ç, skr´ceƒ i st∏uczeƒ stawów, ze

szczególnym uwzgl´dnieniem stawu kolanowego i skokowo-goleniowego,

g) oparzeƒ i odmro˝eƒ

— w oparzeniach i odmro˝eniach pow∏ok,

— w oparzeniach dróg oddechowych i przewodu pokarmowego;

3) zaka˝eƒ w chirurgii

a) we wstrzàsie septycznym,

b) w ropnym zapaleniu skóry i tkanki podskórnej

(ropieƒ, czyrak, zastrza∏, zanokcica),

c) w zaka˝eniach przyrannych (t´˝ec, zgorzel gazowa, ró˝a);

4) najcz´stszych schorzeƒ

brzusznej, dotyczàcych

chirurgicznych

jamy

a) „ostrego brzucha”

— przedziurawienia przewodu pokarmowego,

— ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego,

— ostrego zapalenia p´cherzyka ˝ó∏ciowego,

Program sta˝u obejmuje

1. Rozpoznawanie i post´powanie w przypadku

1) wstrzàsu urazowego i hipowolemicznego;

2) obra˝eƒ urazowych dotyczàcych

a) oÊrodkowego i obwodowego uk∏adu nerwowego

— mózgu, koÊci czaszki i twarzoczaszki, z uwzgl´dnieniem skali Glasgow,

— nerwów czaszkowych i obwodowych,

b) klatki piersiowej, w szczególnoÊci

— w zranieniach klatki piersiowej, serca, p∏uc

i du˝ych naczyƒ,

— ostrego zapalenia trzustki,

— niedro˝noÊci jelit, ze szczególnym uwzgl´dnieniem uwi´êni´tych przepuklin zewn´trznych;

b) krwawienia do przewodu pokarmowego,

c) innych chorób przewodu pokarmowego

— choroby wrzodowej ˝o∏àdka i dwunastnicy,

— kamicy ˝ó∏ciowej,

— najcz´stszych chorób odbytu i odbytnicy (ropieƒ, przetoka, guzki krwawnicze);

5) schorzeƒ urologicznych

a) kamicy nerkowej,

— w odmie op∏ucnowej pourazowej i samoistnej,

b) zatrzymania moczu,

— w uszkodzeniach Êciany klatki piersiowej, ˝eber i mostka,

d) przerostu prostaty,

c) jamy brzusznej, w szczególnoÊci

— w ranach brzucha,

— w t´pych obra˝eniach brzucha,

d) uk∏adu moczowo-p∏ciowego,

e) kr´gos∏upa, w szczególnoÊci diagnozowanie

i post´powanie z chorymi ze z∏amaniem kr´gos∏upa,

c) wodniaka jàdra,

e) raka prostaty;

6) chorób uk∏adu naczyniowego

a) w urazach naczyƒ,

b) w ostrym nieurazowym niedokrwieniu koƒczyn

(zator, zakrzepy)

c) w przewlek∏ym niedokrwieniu koƒczyn dolnych,

d) w t´tniaku aorty,

10) post´powania w oparzeniach;

e) w ˝ylnej chorobie zakrzepowo-zatorowej, dotyczàcej w szczególnoÊci koƒczyn dolnych,

11) badania per rectum i oceny gruczo∏u krokowego;

f) w przewlek∏ej niewydolnoÊci uk∏adu ˝ylnego

koƒczyn dolnych.

2. Poznanie zasad wczesnego rozpoznawania i post´powania chirurgicznego w nowotworach sutka,

przewodu pokarmowego, tarczycy i skóry.

3. Poznanie wskazaƒ do stosowania i podstaw interpretacji niektórych metod diagnostycznych i leczenia zabiegowego w chirurgii

12) wykonania anoskopii.

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE PO¸O˚NICTWA

I GINEKOLOGII

IV. Program sta˝u czàstkowego z zakresu

po∏o˝nictwa i ginekologii

Czas trwania sta˝u: 8 tygodni.

Cel sta˝u

1) diagnostyki radiologicznej i ultrasonograficznej;

2) tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego;

3) endoskopii, ze szczególnym uwzgl´dnieniem gastroskopii, ECPW, rektoskopii, kolonoskopii, cystoskopii;

4) ogólnych zasad i mo˝liwoÊci chirurgii laparoskopowej.

4. Poznanie problemów ogólnochirurgicznych dotyczàcych

pog∏´bienie wiedzy teoretycznej oraz poznanie, utrwalenie i przyswojenie praktycznych umiej´tnoÊci z zakresu prowadzenia prawid∏owo przebiegajàcej cià˝y,

porodu i po∏ogu, a tak˝e zapobieganie, rozpoznawanie

i leczenie najcz´Êciej wyst´pujàcych powik∏aƒ cià˝y,

porodu i po∏ogu oraz chorób narzàdów p∏ciowych

u kobiet w warunkach opieki stacjonarnej i ambulatoryjnej.

Program sta˝u obejmuje

1. Rozpoznawanie i prowadzenie cià˝y oraz post´powanie w czasie porodu i po∏ogu

1) zasad aseptyki i antyseptyki, profilaktyki zaka˝eƒ

oko∏ooperacyjnych;

1) zasady prowadzenia opieki przedcià˝owej;

2) profilaktyki t´˝ca;

2) rozpoznawanie cià˝y i zasady prowadzenia prawid∏owo przebiegajàcej cià˝y;

3) profilaktyki zaka˝eƒ wirusami hepatotropowymi

i HIV;

4) zasad wspó∏czesnej antybiotykoterapii w schorzeniach chirurgicznych;

5) zasad przygotowania chorego do zabiegu operacyjnego w znieczuleniu ogólnym;

6) zasad wspó∏czesnej rehabilitacji oko∏o- i pooperacyjnej.

5. Opanowanie wykonywania

umiej´tnoÊci i czynnoÊci

nast´pujàcych

3) rozpoznawanie i post´powanie w powik∏aniach

cià˝y, a w szczególnoÊci

a) zagra˝ajàcym poronieniu,

b) nadciÊnienieniu t´tniczym,

c) powik∏aniach ∏o˝yskowych,

d) konflikcie serologicznym,

e) zaka˝eniach;

4) zasady leczenia chorób wspó∏istniejàcych z cià˝à,

w szczególnoÊci

1) mycia chirurgiczngo ràk i pola operacyjnego;

a) cukrzycy,

2) chirurgicznego opracowania i zeszycia niewielkich

ran;

b) chorób serca i naczyƒ,

3) znieczulenia miejscowego;

d) powik∏aƒ zakrzepowo-zatorowych;

4) naci´cia i drena˝u ropnia;

5) za∏o˝enia podstawowych opatrunków gipsowych

i unieruchamiajàcych;

6) za∏o˝enia drena˝u op∏ucnej;

7) post´powania w krwotoku zewn´trznym;

8) za∏o˝enia zg∏´bnika nosowo-˝o∏àdkowego;

9) do˝ylnego przetaczania krwi i p∏ynów infuzyjnych;

c) zaka˝eƒ uk∏adu moczowo-p∏ciowego,

5) poznawanie podstaw i zasad interpretacji badaƒ

ultrasonograficznych w czasie cià˝y;

6) zasady post´powania podczas prawid∏owo przebiegajàcego porodu w szpitalu i poza szpitalem,

w tym poznanie wskazaƒ dla ∏agodzenia bólu porodowego;

7) rozpoznawanie powik∏aƒ oko∏oporodowych, post´powanie podczas nieprawid∏owo przebiegajàcego porodu, w tym ustalenie wskazaƒ do opera-

cyjnego ukoƒczenia porodu, dotyczàcych w szczególnoÊci

Poz. 553

6) badania ginekologicznego;

7) badania sutków;

a) porodu przedwczesnego,

b) krwotoków po∏o˝niczych;

8) poznanie zasad rozpoznawania i post´powania

w powik∏aniach po∏ogu i zasad karmienia piersià;

9) podstawy rozpoznawania depresji poporodowej.

2. Zasady promocji zdrowia i prewencji w po∏o˝nictwie, ze szczególnym uwzgl´dnieniem

1) porodu przedwczesnego;

2) zaka˝eƒ, w tym wirusowych (HIV);

3) konfliktu serologicznego;

4) zaburzeƒ rozwoju p∏odu.

3. Poznanie zasad zapobiegania, rozpoznawania

i post´powania leczniczego w przypadku chorób narzàdów p∏ciowych u kobiet, w szczególnoÊci

8) wykonania i interpretacji badania cytologicznego;

9) interpretacji krzywej podstawowej temperatury

cia∏a i innych objawów p∏odnoÊci.

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINACH INTENSYWNEJ

TERAPII I MEDYCYNY RATUNKOWEJ

V. Program sta˝u czàstkowego z zakresu

intensywnej terapii i medycyny ratunkowej

Czas trwania sta˝u: 6 tygodni, w tym intensywna terapia 2 tygodnie, kurs z ratownictwa medycznego 1 tydzieƒ, pomoc doraêna 3 tygodnie.

Cel sta˝u

1) cià˝y ektopowej;

pog∏´bienie wiedzy teoretycznej oraz poznanie, utrwalenie i przyswojenie praktycznych umiej´tnoÊci post´powania w zakresie intensywnej terapii i w stanach

nag∏ego zagro˝enia zdrowia i ˝ycia.

2) zaka˝eƒ, w tym przenoszonych drogà p∏ciowà;

Program sta˝u obejmuje

3) zaburzeƒ cyklu miesiàczkowego i zaburzeƒ p∏odnoÊci;

— z zakresu medycyny ratunkowej

4) nowotworów narzàdów p∏ciowych i sutka;

1. Poznanie wspó∏czesnych zasad zaawansowanej

resuscytacji krà˝eniowo-oddechowej.

5) problemów zdrowotnych kobiet w okresie menopauzy;

4. Poznanie metod i zasad planowania rodziny.

5. Poznanie wskazaƒ do stosowania i podstaw interpretacji niektórych metod diagnostycznych leczenia

zabiegowego w po∏o˝nictwie i ginekologii

2. Poznanie wspó∏czesnych zasad post´powania

ratunkowego w urazach wielonarzàdowych, w szczególnoÊci

1) wst´pnej oceny chorego z mnogimi obra˝eniami

cia∏a;

1) diagnostyki radiologicznej i ultrasonograficznej;

2) podtrzymania funkcji ˝yciowych chorego z mnogimi obra˝eniami cia∏a;

2) tomografii komputerowej;

3) opanowania wstrzàsu oko∏ourazowego;

3) endoskopii, ze szczególnym uwzgl´dnieniem laparoskopii, histeroskopii oraz kolposkopii.

4) oceny wtórnej i zasad transportu chorego z mnogimi obra˝eniami cia∏a.

6. Poznanie zasad aseptyki i antyseptyki w po∏o˝nictwie i ginekologii.

3. Poznanie zasad post´powania w nag∏ym zagro˝eniu zdrowia lub ˝ycia pochodzenia wewn´trznego,

takim jak

7. Opanowanie wykonywania nast´pujàcych umiej´tnoÊci i czynnoÊci

1) nag∏e zatrzymanie krà˝enia;

1) badania po∏o˝niczego zewn´trznego i wewn´trznego;

2) oceny czynnoÊci serca p∏odu, w tym wykonania interpretacji badania kardiotokograficznego;

3) interpretacji badania gazometrycznego ze skalpu

p∏odu i p´powiny;

2) ostra niewydolnoÊç krà˝enia ró˝nej etiologii;

3) ostra niewydolnoÊç oddechowa ró˝nej etiologii;

4) wstrzàs;

5) nag∏e stany utraty przytomnoÊci;

6) ostre schorzenia brzuszne;

4) odebrania porodu fizjologicznego;

7) ostre schorzenia ci´˝arnych;

5) naci´cia i zeszycia krocza;

8) ostre stany drgawkowe.

4. Post´powanie w nag∏ych zagro˝eniach zdrowia

lub ˝ycia u dzieci.

2) z zakresu czynnoÊci ratunkowych w warunkach

przedszpitalnych

5. Post´powanie ratunkowe w nag∏ych zagro˝eniach Êrodowiskowych

a) zabezpieczania rannego pacjenta w czasie wyjmowania z uszkodzonego pojazdu,

1) ostre zatrucia;

b) podtrzymywania funkcji ˝yciowych na miejscu

zdarzenia lub wypadku i w czasie transportu,

2) ska˝enia chemiczne;

3) uraz termiczny (oparzenie, udar cieplny, hypotermia);

4) utoni´cia;

5) pora˝enia elektryczne i ra˝enia piorunem;

6) ukàszenia i u˝àdlenia.

— z zakresu ratownictwa medycznego

6. Poznanie wspó∏czesnych zasad organizacji medycyny ratunkowej oraz zasad organizacyjnych i funkcjonowania szpitalnych oddzia∏ów ratunkowych.

7. Poznanie organizacji pracy pogotowia ratunkowego w Rzeczypospolitej Polskiej.

8. Poznanie zasad post´powania w stanach nag∏ego zagro˝enia zdrowia lub ˝ycia w warunkach przedszpitalnych.

— z zakresu intensywnej terapii

9. Poznanie organizacji pracy oddzia∏u intensywnej terapii.

10. Poznanie podstawowych technik terapeutycznych stosowanych w intensywnej terapii.

11. Poznanie zasad post´powania w leczeniu

ostrego i przewlek∏ego bólu.

c) unieruchamiania kr´gos∏upa szyjnego i piersiowo-l´dêwiowego,

d) unieruchamiania z∏amaƒ na miejscu zdarzenia

lub wypadku,

e) tamowania krwotoków;

3) monitorowania podstawowych funkcji ˝yciowych

w trakcie transportu i w oddziale intensywnej terapii.

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE PSYCHIATRII

VI. Program sta˝u czàstkowego z zakresu psychiatrii

Czas trwania sta˝u: 4 tygodni.

Cel sta˝u

poznanie, utrwalenie i przyswojenie praktycznych

umiej´tnoÊci rozpoznawania i post´powania w zaburzeniach psychicznych w warunkach opieki stacjonarnej i ambulatoryjnej.

Program sta˝u obejmuje

1. Rozpoznawanie (ocena przyczyn, ryzyka), wybór

post´powania i leczenia w stanach naglàcych zwiàzanych z zaburzeniami psychicznymi, takimi jak

1) zachowania samobójcze;

12. Poznanie zasad post´powania lekarskiego

zwiàzanych z pobraniem narzàdów do transplantacji.

2) zachowania agresywne i inne zachowania zagra˝ajàce;

13. Opanowanie wykonywania nast´pujàcych lekarskich umiej´tnoÊci i czynnoÊci ratunkowych

3) ostre zaburzenia psychotyczne;

1) z zakresu resuscytacji krà˝eniowo-oddechowej

a) udro˝nienia dróg oddechowych metodami bezprzyrzàdowymi,

b) intubacji dotchawiczej,

c) krikotyrotomii ig∏owej (zasady wykonywania),

4) zespó∏ paniki l´kowej;

5) naglàce powik∏ania psychofarmakoterapii.

2. Rozpoznawanie i leczenie zaburzeƒ psychicznych cz´Êciej spotykanych w podstawowej opiece

zdrowotnej, poznanie mo˝liwoÊci zapobiegania im

d) technik sztucznej wentylacji,

1) zaburzenia psychiczne i somatyczne zwiàzane z alkoholem i innymi substancjami uzale˝niajàcymi;

e) defibrylacji elektrycznej,

2) zespo∏y depresyjne;

f) poÊredniego masa˝u serca,

3) zespo∏y nerwicowe;

g) resuscytacji p∏ynowej,

h) odbarczenia odmy op∏ucnowej, w szczególnoÊci odmy pr´˝nej;

4) reakcje na stres i reakcje adaptacyjne;

5) zaburzenia snu;

6) zaburzenia od˝ywiania;

7) dysfunkcje seksualne.

3. Rozpoznawanie oraz zasady rehabilitacji utrwalonych zaburzeƒ psychicznych i umiej´tnoÊci jej organizowania w Êrodowisku rodzinnym i lokalnym

1) upoÊledzenie umys∏owe;

Poz. 553

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE MEDYCYNY

RODZINNEJ

VII. Program sta˝u czàstkowego z zakresu

podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej

obj´tej ramami medycyny rodzinnej

Czas trwania sta˝u: 6 tygodni.

2) zespo∏y ot´pienne.

Cel sta˝u

4. Zasady wspó∏pracy w specjalistycznym leczeniu

i rehabilitacji przewlek∏ych lub nawracajàcych zaburzeƒ psychicznych

poznanie i utrwalenie organizacji oraz metod pracy

w warunkach d∏ugotrwa∏ej opieki ambulatoryjnej

i w domu chorego, a tak˝e praktycznych umiej´tnoÊci

dotyczàcych rozpoznawania, leczenia, zapobiegania

i rehabilitacji w chorobach stanowiàcych najcz´stszà

przyczyn´ zg∏aszalnoÊci pacjentów do poradni, jak

i wymagajàcych d∏ugotrwa∏ego leczenia w Êrodowisku domowym (opieka nad przewlekle chorym).

1) psychoz schizofrenicznych i urojeniowych;

2) chorób afektywnych;

3) uzale˝nienia od alkoholu i innych substancji psychoaktywnych;

4) utrwalonych zespo∏ów nerwicowych;

5) utrwalonych zaburzeƒ od˝ywiania, snu oraz dysfunkcji seksualnych.

5. Poznanie zasad oraz praktycznych mo˝liwoÊci

wykorzystania dost´pnych form leczenia, rehabilitacji,

pomocy spo∏ecznej i Êrodowiskowej oraz oparcia spo∏ecznego dla osób z zaburzeniami psychicznymi.

6. Opanowanie wykonywania umiej´tnoÊci

1) oceny stanu psychicznego z uwzgl´dnieniem specyfiki wieku rozwojowego i podesz∏ego;

2) oceny wp∏ywu czynników somatycznych na stan

psychiczny chorego;

3) oceny wp∏ywu czynników psychicznych i Êrodowiskowych na stan somatyczny chorego;

4) oceny czynników patogennych w rodzinie chorego;

5) oceny patogennego znaczenia kryzysów rozwojowych oraz doÊwiadczeƒ zwiàzanych z chorobà

(ostrà, przewlek∏à, terminalnà) i leczeniem;

6) nawiàzywania w∏aÊciwego kontaktu z osobà z zaburzeniami psychicznymi i mobilizacji postawy

wspó∏dzia∏ania w leczeniu, unikania oddzia∏ywaƒ

jatrogennych;

7) prowadzenia interwencji kryzysowej;

8) prowadzenia psychoterapii podtrzymujàcej;

9) wyboru zgodnego z prawem post´powania lekarskiego w sytuacji koniecznoÊci dzia∏ania bez zgody

chorego;

10) stosowania podstawowych grup leków psychotropowych, z uwzgl´dnieniem profilaktyki uzale˝nieƒ

lekowych.

Program sta˝u obejmuje

1. Zapobieganie, rozpoznawanie i leczenie chorób

stanowiàcych najcz´stszà przyczyn´ zg∏aszalnoÊci pacjentów do poradni

1) ostrych schorzeƒ infekcyjnych dróg oddechowych

(zapalenia zatok, zapalenia gard∏a, migda∏ków,

krtani, tchawicy i oskrzeli);

2) stanów zapalnych ucha Êrodkowego i zaburzeƒ

s∏uchu;

3) chorób zakaênych, w tym chorób odzwierz´cych;

4) chorób uk∏adu pokarmowego (w szczególnoÊci

choroby wrzodowej, kamicy ˝ó∏ciowej);

5) chorób uk∏adu moczowego;

6) chorób skóry (w szczególnoÊci zaka˝eƒ ropnych

skóry i tkanki podskórnej, oparzeƒ i odmro˝eƒ pow∏ok);

7) chorób chirurgicznych (w szczególnoÊci urazów

tkanek mi´kkich g∏owy, tu∏owia i koƒczyn, skr´ceƒ

i st∏uczeƒ stawów, ˝ylaków podudzi, ˝ylaków odbytu, przewlek∏ych owrzodzeƒ podudzi);

8) chorób kobiet (w szczególnoÊci niektórych powik∏aƒ cià˝y, powik∏aƒ przebiegu po∏ogu, zaburzeƒ

cyklu miesi´cznego, zaburzeƒ okresu menopauzy,

zaka˝eƒ narzàdów p∏ciowych u kobiet);

9) chorób narzàdu wzroku (w szczególnoÊci wad

wzroku, zapaleƒ aparatu ochronnego oka, urazów

narzàdu wzroku, jaskry, zaçmy, chorób objawiajàcych si´ zaniewidzeniem);

10) chorób uk∏adu nerwowego (w szczególnoÊci zawrotów g∏owy, padaczki, zespo∏u Parkinsona, zespo∏ów bólowych kr´gos∏upa, neuropatii obwodowych).

2. Leczenie, rehabilitacj´ i opiek´ przewlekle chorych w warunkach ambulatoryjnych i domowych, ze

szczególnym uwzgl´dnieniem nast´pujàcych schorzeƒ

2) przeprowadzania szczepieƒ ochronnych, zgodnie

z kalendarzem szczepieƒ;

1) choroby wieƒcowej;

3) oznaczania glikemii, glikozurii i ketonurii za pomocà suchych testów;

2) nadciÊnienia t´tniczego;

4) przeprowadzania testów skórnych;

3) mia˝d˝ycy t´tnic;

5) zak∏adania opatrunków;

4) gruêlicy;

6) leczenia ran;

5) astmy oskrzelowej;

7) stosowania profilaktyki t´˝ca;

6) przerostu gruczo∏u krokowego;

8) badania po∏o˝niczego zewn´trznego;

7) niewydolnoÊci nerek;

9) stwierdzenia czynnoÊci serca u p∏odu;

8) cukrzycy;

10) oceny ruchliwoÊci p∏odu;

9) choroby reumatoidalnej, choroby reumatycznej

i zmian zwyrodnieniowych uk∏adu kostno-stawowego;

10) chorób nowotworowych, ∏àcznie z opiekà paliatywnà;

11) mózgowego pora˝enia dzieci´cego;

12) padaczki;

13) zaburzeƒ psychicznych;

14) uzale˝nieƒ (alkoholizm, narkomania, lekomania);

15) marskoÊci wàtroby;

16) AIDS.

3. W zakresie organizacji i metod pracy poradni

i indywidualnej praktyki lekarskiej

1) organizacj´ pracy poradni lekarza rodzinnego (rejestracja, dokumentacja, zasady ewidencjonowania kosztów, orzecznictwo lekarskie, sprawozdawczoÊç, zasady wypisywania recept, skierowaƒ na

badanie diagnostyczne i do lekarzy specjalistów

oraz na leczenie sanatoryjne);

2) wspó∏prac´ z piel´gniarkà Êrodowiskowà-rodzinnà

i pracownikiem socjalnym oraz z personelem

praktyki;

3) zasady wspó∏dzia∏ania z placówkami udzielajàcymi

pomocy doraênej, ze szpitalem, z zak∏adem opiekuƒczo-leczniczym, pracowniami diagnostycznymi, ze specjalistami w innych dziedzinach medycyny, stacjami sanitarno-epidemiologicznymi;

11) pobrania badania cytologicznego;

12) pobierania materia∏u do badaƒ mikrobiologicznych w warunkach ambulatoryjnych;

13) wykonania tamponady przedniej;

14) usuwania woskowiny usznej;

15) usuwania cia∏ obcych z worka spojówkowego;

16) badania ostroÊci wzroku;

17) badania widzenia barwnego;

18) badania widzenia obuocznego,

19) badania dna oka.

STA˚ Z ZAKRESU ORZECZNICTWA LEKARSKIEGO

VIII. Program sta˝u z zakresu orzecznictwa

lekarskiego

Czas trwania sta˝u: 16 godzin wyk∏adów.

Cel sta˝u

przyswojenie wiedzy przez lekarzy i lekarzy stomatologów o rodzaju Êwiadczeƒ z ubezpieczeƒ spo∏ecznych,

warunkach nabywania prawa do nich oraz zasadach

i trybie ich przyznawania.

Program sta˝u

1. Rodzaje Êwiadczeƒ z ubezpieczeƒ spo∏ecznych

oraz warunki nabywania do nich uprawnieƒ.

4) zasady wspó∏dzia∏ania z jednostkami samorzàdu

terytorialnego, instytucjami i organizacjami zajmujàcymi si´ pomocà spo∏ecznà oraz ze szko∏ami

i placówkami systemu oÊwiaty.

2. Zasady i tryb przyznawania oraz ustalania wysokoÊci i wyp∏aty Êwiadczeƒ.

4. Opanowanie nast´pujàcych umiej´tnoÊci i czynnoÊci

1) czasowej niezdolnoÊci do pracy;

1) oceny rozwoju fizycznego i psychoruchowego

dzieci ze szczególnym uwzgl´dnieniem niemowlàt;

3. Zasady i tryb orzekania o

2) potrzebie rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej;

3) okolicznoÊciach

uzasadniajàcych

przyznanie

uprawnieƒ do Êwiadczenia rehabilitacyjnego;

4) celowoÊci przekwalifikowania zawodowego;

5) niezdolnoÊci do pracy zarobkowej;

6) niezdolnoÊci do samodzielnej egzystencji;

7) procentowym uszczerbku na zdrowiu;

8) niezdolnoÊci do pracy w gospodarstwie rolnym;

Poz. 553

5. Prokreacja ludzka — aspekty etyczne dzia∏aƒ lekarskich zwiàzane z ludzkà prokreacjà w Êwietle KEL.

Problemy etyczne wspomaganej prokreacji. Problem

klonowania ludzi w Êwietle KEL i Europejskiej konwencji bioetycznej.

6. Problemy etyczne dotyczàce racjonowania metod leczenia i alokacji Êrodków finansowych.

9) niepe∏nosprawnoÊci.

4. Zasady prowadzenia dokumentacji medycznej,

zwiàzanej z orzekaniem w sprawach, o których mowa

w ust. 3.

STA˚ Z ZAKRESU BIOETYKI

IX. Program sta˝u z zakresu bioetyki

Czas trwania sta˝u: 20 godzin wyk∏adów.

Cel sta˝u

kszta∏towanie postaw lekarzy i lekarzy stomatologów

w oparciu o system norm etycznych zawartych

w przysi´dze i przykazaniu Hipokratesa, w Powszechnej Deklaracji Praw Cz∏owieka, Deklaracji helsiƒskiej1)

i tokijskiej2), Deklaracji genewskiej3), polskim Kodeksie

Etyki Lekarskiej (KEL) oraz w Europejskiej konwencji

bioetycznej4).

Program sta˝u

1. Przysi´ga i przykazanie Hipokratesa, Powszechna Deklaracja Praw Cz∏owieka, Deklaracja helsiƒska

i tokijska, polskie kodeksy etyki lekarskiej — przedwojenny Kodeks Izb Lekarskich, Zbiór zasad etyczno-deontologicznych polskiego lekarza, Kodeks Etyki Lekarskiej.

2. Europejska konwencja bioetyczna.

3. Etyczne aspekty eksperymentów medycznych —

eksperyment leczniczy i badawczy, etyczne zasady

prowadzenia eksperymentu medycznego. Etyczne

aspekty pobierania tkanek i narzàdów do transplantacji.

7. Etyczne aspekty walki z bólem. Etyczne aspekty

leczenia paliatywnego. Leczenie hospicyjne z punktu

widzenia etyki.

8. Etyczna problematyka zwiàzana z reanimacjà

i uporczywà terapià — wartoÊç i jakoÊç ˝ycia ludzkiego. Wskazania do reanimacji w Êwietle KEL, kryteria

Êmierci, poj´cie stanu terminalnego. Problem moralnego prawa odstàpienia od reanimacji i uporczywej

terapii.

9. Etyczne aspekty problemu umierania. Problem

godnoÊci umierania. Problem eutanazji w Êwietle medycyny hipokratejskiej.

10. Cnoty i idea∏y w ˝yciu zawodowym lekarza. Poj´cie godnoÊci zawodu lekarza. Wzorce postaw godnych naÊladowania. Wybrane dane z historii medycyny w zakresie poj´ç bioetycznych. Kazusy w bioetyce.

STA˚ Z ZAKRESU PRAWA MEDYCZNEGO

X. Program sta˝u z zakresu prawa medycznego

Czas trwania sta˝u: 30 godzin wyk∏adów.

Cel sta˝u

poznanie i przyswojenie podstawowych przepisów

prawa dotyczàcych wykonywania zawodu lekarza i lekarza stomatologa.

Program sta˝u

1. Zasady sprawowania opieki zdrowotnej w Êwietle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Zasady organizacji zak∏adów opieki zdrowotnej

4. Etyczne aspekty relacji lekarz—pacjent — autonomia i godnoÊç pacjenta, informacja i zgoda poinformowanego, tajemnica lekarska, lojalnoÊç wobec pacjenta, prawo lekarza do odmowy leczenia.

1) Êwiadczenia zdrowotne;

———————

3) dokumentacja medyczna;

1) Zalecenia dotyczàce badaƒ naukowych na ludziach (Âwia-

towe Stowarzyszenie Lekarzy — WMA, Helsinki, czerwiec

1964 r.).

2) Wskazówki dla lekarzy dotyczàce tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poni˝ajàcego traktowania oraz karania

w zwiàzku z zatrzymaniem i uwi´zieniem (Âwiatowe Stowarzyszenie Lekarzy — WMA, Tokio, paêdziernik 1975 r.).

3) Wzór mi´dzynarodowej przysi´gi lekarza (Âwiatowe Stowarzyszenie Lekarzy — WMA, Genewa 1949 r.).

4) Europejska konwencja o ochronie praw cz∏owieka i godnoÊci ludzkiej wobec zastosowaƒ biologii i medycyny (Rada Europy, Oviedo, kwiecieƒ 1997 r.).

2) zak∏ady opieki zdrowotnej — rejestracja, zasady

dzia∏ania, szpitale kliniczne, nadzór;

4) nadzór specjalistyczny.

3. Zasady wykonywania zawodu lekarza

1) definicja zawodu lekarza;

2) prawo wykonywania zawodu;

3) uprawnienia zawodowe lekarza;

4) kwalifikacje zawodowe;

5) indywidualna praktyka lekarska, grupowa praktyka

lekarska;

6) eksperyment medyczny;

7) dokumentacja medyczna;

8) lekarz a prawa pacjenta;

9) stwierdzenie zgonu i ustalenie przyczyn zgonu.

4. Zasady wykonywania innych zawodów medycznych.

5. Zasady powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, w szczególnoÊci

Poz. 553

dzialnoÊci zawodowej, post´powanie przed sàdem lekarskim;

5) inne

samorzàdy

zawodowe

funkcjonujàce

w ochronie zdrowia — aptekarzy, piel´gniarek

i po∏o˝nych, ich zadania i struktura.

7. Uregulowania szczególne dotyczàce post´powania lekarza w innych ustawach, w tym w szczególnoÊci

1) sztucznej prokreacji;

2) przeszczepiania narzàdów i tkanek;

3) przerywania cià˝y;

1) prawa i obowiàzki osoby ubezpieczonej i lekarza

ubezpieczenia zdrowotnego;

4) zabiegów estetycznych;

2) organizacja udzielania i zakres Êwiadczeƒ z tytu∏u

ubezpieczenia zdrowotnego;

6) chorób psychicznych;

3) dokumentacja zwiàzana z udzielaniem Êwiadczeƒ

z tytu∏u ubezpieczenia.

8) przeciwdzia∏ania i leczenia uzale˝nieƒ.

6. Zasady dzia∏ania samorzàdów reprezentujàcych

zawody zaufania publicznego w ochronie zdrowia,

w tym w szczególnoÊci

1) zadania izb lekarskich;

2) prawa i obowiàzki cz∏onków samorzàdu lekarskiego;

3) organizacja i dzia∏anie organów izb lekarskich

i zjazdów lekarzy;

4) odpowiedzialnoÊç zawodowa lekarzy — post´powanie wyjaÊniajàce przed rzecznikiem odpowie-

5) leczenia paliatywnego i stanów terminalnych;

7) niektórych chorób zakaênych;

8. Zasady wypisywania recept na leki i materia∏y

medyczne oraz zleceƒ na przedmioty ortopedyczne,

Êrodki pomocnicze i lecznicze Êrodki techniczne.

9. OdpowiedzialnoÊç prawna lekarza — karna, cywilna i zawodowa

1) poj´cie wykroczenia zawodowego, naruszenia

dóbr osobistych, szkody, winy, odszkodowania

i zadoÊçuczynienia;

2) ubezpieczenie od odpowiedzialnoÊci cywilnej lekarza, grupowej praktyki lekarskiej, zak∏adów opieki

zdrowotnej.

Za∏àcznik nr 2

RAMOWY PROGRAM STA˚U PODYPLOMOWEGO LEKARZA STOMATOLOGA

Cel sta˝u

pog∏´bienie wiedzy teoretycznej oraz doskonalenie

i utrwalenie praktycznych umiej´tnoÊci z zakresu promocji zdrowia oraz zapobiegania, rozpoznawania i leczenia schorzeƒ wchodzàcych w zakres stomatologii,

post´powania w stanach nag∏ego zagro˝enia zdrowia

i ˝ycia, a tak˝e przyswojenie wiedzy z zakresu bioetyki, prawa medycznego i orzecznictwa lekarskiego jako

przygotowanie lekarza stomatologa do samodzielnego wykonywania zawodu.

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE STOMATOLOGII

Czas trwania sta˝u: 47 tygodni.

I. Program sta˝u z zakresu stomatologii

zachowawczej

1) organizacji promocji zdrowia jamy ustnej wÊród

spo∏ecznoÊci lokalnej (mieszkaƒców wsi, gminy,

dzielnicy), na której terenie funkcjonuje praktyka

lub poradnia;

2) organizacji i metod pracy indywidualnej praktyki

lekarsko-stomatologicznej, a w szczególnoÊci

a) organizacji pracy gabinetu (ruch pacjentów, rejestracja, dokumentacja, sprawozdawczoÊç, zasady wypisywania recept i skierowaƒ na badanie diagnostyczne oraz na konsultacje specjalistyczne),

b) ergonomii pracy stomatologa, pracy z asystentkà na cztery r´ce,

c) wspó∏dzia∏ania z lekarzami i innymi pracownikami ochrony zdrowia,

d) metodologii zawierania kontraktów.

Czas trwania sta˝u wynosi 11 tygodni.

2. Rozpoznawanie, zapobieganie i leczenie

Program sta˝u obejmuje

1) próchnicy z´bów;

1. Poznanie zasad

2) zapaleƒ miazgi;

3) martwicy i zgorzeli miazgi oraz chorób tkanek oko∏owierzcho∏kowych z´ba;

4. Szkolenie w zakresie profilaktyki zaka˝eƒ HIV,

diagnostyki i leczenia choroby AIDS

4) uszkodzeƒ niepróchnicowych tkanek z´bów.

1 dzieƒ (5 godzin wyk∏adów)

3. Opanowanie wykonywania

umiej´tnoÊci i czynnoÊci

1) epidemiologia zaka˝eƒ HIV i choroby AIDS;

nast´pujàcych

1) diagnozowania

próchnicy

(ze

szczególnym

uwzgl´dnieniem oceny aktywnoÊci choroby, wykrywania i kwalifikacji zmian próchnicowych na

powierzchni stycznych z´bów);

2) planowania post´powania profilaktyczno-leczniczego próchnicy, z uwzgl´dnieniem indywidualnych czynników ryzyka choroby;

3) post´powania diagnostycznego w przypadku bólu

z´bów o niejasnej lokalizacji;

4) leczenia próchnicy z zastosowaniem oszcz´dzajàcych metod opracowania ubytku (metoda ART, tunelowa) i odpowiednich materia∏ów do wype∏nieƒ;

5) post´powania profilaktycznego i leczenia ubytków

tkanek twardych z´ba niepróchnicowego pochodzenia (nad˝erki nietypowe, ubytki typu abrazyjnego);

2) podstawowe wiadomoÊci o budowie wirusa HIV

i wykrywaniu zaka˝eƒ;

3) wybrane zagadnienia HIV/AIDS w uj´ciu nauk medycznych;

4) elementy poradnictwa i opieki medycznej nad kobietà zaka˝onà HIV lub chorà na AIDS;

5) poradnictwo przed testem i po teÊcie;

6) strategia leczenia antyretrowirusowego zaka˝onych HIV i chorych na AIDS;

7) etyczne i prawne aspekty HIV i AIDS;

8) elementy komunikowania si´ w relacjach lekarz —

pacjent zaka˝ony HIV i chory na AIDS.

II. Program sta˝u z zakresu stomatologii

dzieci´cej (pedodoncji)

Czas trwania sta˝u wynosi 10 tygodni.

6) wykonywania zabiegów endodontycznych;

7) post´powania diagnostycznego i leczniczego

w przypadku chorób miazgi i tkanek oko∏owierzcho∏kowych, ze szczególnym uwzgl´dnieniem z´bów wielokorzeniowych (ekstyrpacja miazgi

w znieczuleniu, leczenie kana∏owe z´bów z zainfekowanà miazgà, wype∏nienie kana∏ów korzeniowych çwiekami gutaperkowymi z u˝yciem ró˝nych

metod kondensacji, leczenie endodontyczne z´bów z nieprawid∏owoÊciami anatomicznymi dotyczàcymi liczby i przebiegu kana∏ów korzeniowych);

8) diagnostyki i post´powania leczniczego w uszkodzeniach tkanek z´ba spowodowanych czynnikami abrazyjnymi lub chemicznymi;

9) diagnostyki i post´powania leczniczego w przypadku pourazowych uszkodzeƒ z´bów sta∏ych;

10) stosowania diagnostyki radiologicznej wewnàtrz- i

zewnàtrzustnej oraz innych metod obrazowania;

11) diagnozowania i usuwania przebarwieƒ z´bów;

12) prowadzenia instrukta˝u higieny jamy ustnej i motywacji chorego oraz oceny uzyskanych efektów;

13) stosowania profesjonalnych metod profilaktyki

próchnicy i zapaleƒ dziàse∏ (profesjonalne usuwanie kamienia naz´bnego, mechaniczne usuwanie

p∏ytki naz´bnej, stosowanie lakierów i ˝eli fluorkowych, stosowanie lakierów chlorheksydynowych

i uszczelniaczy bruzd),

14) planowania i oceny efektów edukacji prozdrowotnej w ró˝nych grupach populacji.

Program sta˝u obejmuje

1. Poznanie i opanowanie

1) sposobu adaptacji dziecka do zabiegów stomatologicznych;

2) post´powania z dzieçmi specjalnej troski.

2. Rozpoznawanie, zapobieganie i leczenie

1) próchnicy z´bów mlecznych;

2) próchnicy z´bów sta∏ych niedojrza∏ych;

3) chorób miazgi z´bów mlecznych i sta∏ych w ró˝nych fazach rozwoju z´bów;

4) chorób przyz´bia i b∏ony Êluzowej jamy ustnej

w wieku rozwojowym.

3. Post´powanie w pourazowym uszkodzeniu z´bów mlecznych oraz z´bów sta∏ych z niezakoƒczonym

rozwojem (diagnostyka kliniczna i radiologiczna, uwarunkowania procedur leczniczych, badania kontrolne

z ocenà rozwoju korzenia).

4. Post´powanie stomatologiczne w zapobieganiu

i leczeniu chorób odogniskowych.

5. Opanowanie nast´pujàcych umiej´tnoÊci i czynnoÊci

1) oceny wieku z´bowego;

2) diagnozowania zaburzeƒ i wad rozwojowych uz´bienia;

3) diagnozowania próchnicy z´bów mlecznych i z´bów sta∏ych niedojrza∏ych;

3) wykonania ekstrakcji z´bów jedno- i wielokorzeniowych;

4) leczenia próchnicy z´bów mlecznych i z´bów sta∏ych niedojrza∏ych;

4) wykonania zabiegu chirurgicznego zaopatrzenia

z´bodo∏u po ekstrakcji z´bów;

5) planowania i wykonywania zabiegów profilaktycznych;

5) wykonania naci´cia powierzchniowych ropni z´bopochodnych.

6) post´powania leczniczego w chorobach miazgi z´bów mlecznych;

IV. Program sta˝u z zakresu protetyki

stomatologicznej

7) leczenia chorób miazgi z´bów sta∏ych z niezakoƒczonym rozwojem korzenia;

Czas trwania sta˝u wynosi 8 tygodni.

8) post´powania w pourazowym uszkodzeniu z´bów

sta∏ych z niezakoƒczonym rozwojem korzenia.

Program sta˝u obejmuje

1. Poznanie zasad

III. Program sta˝u z zakresu chirurgii

stomatologicznej

Czas trwania sta˝u wynosi 8 tygodni.

Program sta˝u obejmuje

1. Poznanie zasad

1) znieczulenia miejscowego powierzchniowego, nasi´kowego i przewodowego;

1) planowania leczenia protetycznego;

2) wspó∏pracy z pracownià technicznà;

3) leczenia za pomocà protez sta∏ych (wk∏ad koronowo-korzeniowy, korony lane i lane licowane, mosty);

4) wykonania uzupe∏nieƒ tymczasowych;

2) usuwania z´bów u dzieci i doros∏ych;

5) wykonania p∏ytowych protez ruchomych, cz´Êciowych i ca∏kowitych;

3) d∏utowania i rozdzielania korzeni z´bów;

6) leczenia za pomocà protez szkieletowych;

4) diagnostyki i post´powania w zapaleniu tkanek jamy ustnej, twarzy i szyi;

7) naprawy uszkodzonych uzupe∏nieƒ protetycznych

w warunkach klinicznych.

5) wspó∏czesnej antybiotykoterapii w leczeniu zapaleƒ tkanek jamy ustnej, twarzy i szyi;

2. Opanowanie nast´pujàcych umiej´tnoÊci i czynnoÊci

6) zapobiegania oraz metod diagnozowania i rozpoznawania nowotworów;

1) wykonania klinicznego protezy sta∏ej: wk∏adu koronowo-korzeniowego, korony lanej mostu;

7) profilaktyki zaka˝eƒ wirusami hepatotropowymi

i HIV w chirurgii stomatologicznej;

2) wykonania klinicznego protezy p∏ytowej, cz´Êciowej osiadajàcej;

8) pierwszej pomocy w pourazowych obra˝eniach

czaszki twarzowej.

3) wykonania klinicznego protezy ca∏kowitej;

4) wykonania klinicznego protezy szkieletowej;

2. Rozpoznawanie, ró˝nicowanie i zasady leczenia

5) wykonania klinicznego naprawy protezy ruchomej.

1) torbieli;

2) chorób stawu skroniowo-˝uchwowego;

3) wczesnych i póênych powik∏aƒ po usuni´ciu z´bów;

V. Program sta˝u z zakresu periodontologii

Czas trwania sta˝u wynosi 4 tygodnie.

Program sta˝u obejmuje

4) nerwobóli.

1. Poznanie

3. Opanowanie nast´pujàcych umiej´tnoÊci i czynnoÊci

1) zastosowania badaƒ radiologicznych i ultrasonograficznych w chirurgii stomatologicznej;

2) znieczulenia nasi´kowego i przewodowego zewnàtrzustnego i wewnàtrzustnego w zakresie cz´Êci

twarzowej czaszki;

1) zasad diagnozowania, zapobiegania i leczenia zapaleƒ przyz´bia;

2) sposobów kontroli miejscowych czynników przyczynowych chorób przyz´bia;

3) zasad oceny wyników leczenia podstawowego

w chorobach przyz´bia.

2. Post´powanie diagnostyczne i lecznicze w chorobach b∏ony Êluzowej jamy ustnej o etiologii bakteryjnej, wirusowej i grzybiczej.

3. Opanowanie nast´pujàcych umiej´tnoÊci

1) oceny stanu klinicznego i radiologicznego przyz´bia (g∏´bokoÊç kieszonek, stopieƒ rozchwiania z´bów, zaawansowanie choroby w okolicy mi´dzykorzeniowej z´bów, krwawienie z kieszonki dziàs∏owej, obecnoÊç p∏ytki bakteryjnej, interpretacja

obrazów radiologicznych przyz´bia);

2) metod motywacji i instrukta˝u higieny u osób z zaawansowanym zapaleniem przyz´bia;

3) wykonania skalingu nad- i poddziàs∏owego u osób

z zapaleniem przyz´bia o umiarkowanym zaawansowaniu;

4) korekty innych miejscowych czynników etiologicznych zapaleƒ dziàse∏ i przyz´bia;

5) interpretacji wyników badaƒ laboratoryjnych.

VI. Program sta˝u z zakresu ortodoncji

Poz. 553

2) oceny wskazaƒ do

a) ortodontycznej ekstrakcji z´bów mlecznych

i sta∏ych,

b) leczenia zespo∏owego wad twarzo-szcz´kowo-zgryzowych;

3) wykonania wycisku diagnostycznego i pobrania

zgryzu diagnostycznego;

4) opi∏owania guzków klinujàcych z´by mleczne;

5) stosowania mioterapii;

6) leczenia prostymi aparatami ortodontycznymi

(p∏ytka przedsionkowa, utrzymywacz przestrzeni);

7) oceny klinicznej mo˝liwoÊci reperacji uszkodzonego aparatu.

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE MEDYCYNY

RATUNKOWEJ

VII. Program sta˝u czàstkowego z zakresu

medycyny ratunkowej

Czas trwania sta˝u wynosi 6 tygodni.

Czas trwania sta˝u: 2 tygodnie.

Program sta˝u obejmuje

Cel sta˝u

1. Rozpoznawanie

1) normy zgryzowej w poszczególnych fazach rozwoju;

pog∏´bienie wiedzy teoretycznej i przyswojenie praktycznych umiej´tnoÊci post´powania w stanach nag∏ego zagro˝enia zdrowia i ˝ycia.

2) prawid∏owej i spaczonej funkcji narzàdów ˝ucia.

Program sta˝u obejmuje

2. Promocj´ prawid∏owego rozwoju narzàdu ˝ucia

i eliminowania dysfunkcji i parafunkcji (profilaktyka

pierwotna i wtórna).

2-tygodniowy kurs ratownictwa medycznego, którego

program zosta∏ okreÊlony w ramowym programie sta˝u podyplomowego lekarza, stanowiàcym za∏àcznik

nr 1 do rozporzàdzenia.

3. Opanowanie nast´pujàcych czynnoÊci i umiej´tnoÊci

1) ustalania wskazaƒ do wykonywania nast´pujàcych

badaƒ

a) radiologicznych (ortopantomogramy, teleradiogramy, rtg przylegajàce osiowe),

b) ustalania wieku z´bowego i kostnego,

c) czynnoÊciowych narzàdu ˝ucia;

STA˚ Z ZAKRESU ORZECZNICTWA LEKARSKIEGO,

BIOETYKI I PRAWA MEDYCZNEGO

VIII. Program sta˝u z zakresu orzecznictwa

lekarskiego, bioetyki oraz prawa medycznego

Czas trwania i program sta˝u zosta∏y okreÊlone w ramowym programie sta˝u podyplomowego lekarza,

stanowiàcym za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia.

Za∏àcznik nr 3

WZÓR

KARTA STA˚U PODYPLOMOWEGO LEKARZA

PRZED¸U˚ENIE STA˚U PODYPLOMOWEGO

KOORDYNATOR STA˚U PODYPLOMOWEGO

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE CHORÓB WEWN¢TRZNYCH

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE CHORÓB WEWN¢TRZNYCH

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE PEDIATRII

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE PEDIATRII

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE CHIRURGII OGÓLNEJ

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE CHIRURGII OGÓLNEJ

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE PO¸O˚NICTWA I GINEKOLOGII

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE PO¸O˚NICTWA I GINEKOLOGII

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE PSYCHIATRII

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE PSYCHIATRII

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE MEDYCYNY RODZINNEJ

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINE MEDYCYNY RODZINNEJ

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINACH INTENSYWNEJ TERAPII

I MEDYCYNY RATUNKOWEJ

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINACH INTENSYWNEJ TERAPII

I MEDYCYNY RATUNKOWEJ

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ W ZAKRESIE TRANSFUZJOLOGII ORAZ PROFILAKTYKI ZAKA˚E¡ HIV,

DIAGNOZOWANIA I LECZENIA CHOROBY AIDS

STA˚ W ZAKRESIE ORZECZNICTWA LEKARSKIEGO

STA˚ W ZAKRESIE BIOETYKI

STA˚ W ZAKRESIE PRAWA MEDYCZNEGO

OPINIA ZAWODOWA DOTYCZÑCA LEKARZA

Za∏àcznik nr 4

WZÓR

KARTA STA˚U PODYPLOMOWEGO LEKARZA STOMATOLOGA

PRZED¸U˚ENIE STA˚U PODYPLOMOWEGO

KOORDYNATOR STA˚U PODYPLOMOWEGO

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE STOMATOLOGII OGÓLNEJ

W ZAKRESIE STOMATOLOGII ZACHOWAWCZEJ

STA˚ W ZAKRESIE STOMATOLOGII ZACHOWAWCZEJ

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE STOMATOLOGII OGÓLNEJ

W ZAKRESIE STOMATOLOGII DZIECI¢CEJ

STA˚ W ZAKRESIE STOMATOLOGII DZIECI¢CEJ

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE STOMATOLOGII OGÓLNEJ

W ZAKRESIE CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ

STA˚ W ZAKRESIE CHIRURGII STOMATOLOGICZNEJ

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE STOMATOLOGII OGÓLNEJ

W ZAKRESIE ORTODONCJI

STA˚ W ZAKRESIE ORTODONCJI

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE STOMATOLOGII OGÓLNEJ

W ZAKRESIE PROTETYKI STOMATOLOGICZNEJ

STA˚ W ZAKRESIE PROTETYKI STOMATOLOGICZNEJ

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINIE STOMATOLOGII OGÓLNEJ

W ZAKRESIE PERIODONTOLOGII

STA˚ W ZAKRESIE PERIODONTOLOGI

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINACH INTENSYWNEJ TERAPII

I MEDYCYNY RATUNKOWEJ

STA˚ CZÑSTKOWY W DZIEDZINACH INTENSYWNEJ TERAPII

I MEDYCYNY RATUNKOWEJ

UMIEJ¢TNOÂCI I CZYNNOÂCI, KTÓRE STA˚YSTA OPANOWA¸ W STOPNIU

UMO˚LIWIAJÑCYM ICH SAMODZIELNE WYKONYWANIE

STA˚ W ZAKRESIE TRANSFUZJOLOGII ORAZ PROFILAKTYKI ZAKA˚E¡ HIV,

DIAGNOZOWANIA I LECZENIA CHOROBY AIDS

STA˚ W ZAKRESIE ORZECZNICTWA LEKARSKIEGO

STA˚ W ZAKRESIE BIOETYKI

STA˚ W ZAKRESIE PRAWA MEDYCZNEGO

OPINIA ZAWODOWA DOTYCZÑCA LEKARZA STOMATOLOGA

Za∏àcznik nr 5

WZÓR

Za∏àcznik nr 6

WZÓR

Za∏àcznik nr 7

WZÓR

Za∏àcznik nr 8

WZÓR

Dziennik Ustaw i Monitor Polski (spis treÊci) dost´pne sà w Internecie pod adresem www.cokprm.gov.pl

Wydawca: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

Redakcja: Rzàdowe Centrum Legislacji — Redakcja Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej

oraz Dziennika Urz´dowego Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”,

Al. Ujazdowskie 1/3, 00-583 Warszawa, tel. 622-66-56

Sk∏ad, druk i kolporta˝: Zak∏ad Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa, tel.: 694-67-50, 694-67-52; faks 694-62-06

Bezp∏atna infolinia: 0-800-287-581

www.cokprm.gov.pl

e-mail: dziust@cokprm.gov.pl

'8 



 Z\G 

  !

T∏oczono z polecenia Prezesa Rady Ministrów w Zak∏adzie Wydawnictw i Poligrafii Centrum Obs∏ugi Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,

ul. Powsiƒska 69/71, 02-903 Warszawa

Zam. 736/W/C/2004

ISSN 0867-3411

Cena 9,80 z∏ (w tym 7% VAT)

Warszawa, dnia 8 kwietnia 2004 r.

Nr 57

TREÂå

Poz.

ROZPORZÑDZENIE

553 — Ministra Zdrowia z dnia 24 marca 2004 r. w sprawie sta˝u podyplomowego lekarza i lekarza stomatologa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3229

553

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1)

z dnia 24 marca 2004 r.

w sprawie sta˝u podyplomowego lekarza i lekarza stomatologa

Na podstawie art. 15 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza (Dz. U. z 2002 r. Nr 21,

poz. 204, z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co nast´puje

2. Sta˝, w zakresie poszczególnych dziedzin medycyny wymienionych w ust. 1, lekarz, lekarz stomatolog

odbywa w ramach sta˝y czàstkowych.