Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 marca 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać mierniki drgań mechanicznych oddziałujących na człowieka oraz przetworniki drgań mechanicznych piezoelektryczne o masie do 300 g

§ 1. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) miernik — miernik drgaƒ mechanicznych oddzia∏ujàcych na cz∏owieka, b´dàcy przyrzàdem pomiarowym przeznaczonym do pomiaru przyspieszenia

drgaƒ mechanicznych

a) o dzia∏aniu ogólnym — przenoszonych do cia∏a

jako ca∏oÊci przez cz´Êci cia∏a majàce kontakt

z drgajàcà powierzchnià,

b) przenoszonych przez koƒczyny górne — bezpoÊrednio przy∏o˝one lub przenoszone do uk∏adu

r´ka—rami´, zazwyczaj przez d∏oƒ lub przez palce r´ki zaciskane na narz´dziu lub obrabianym

elemencie,

c) o dzia∏aniu ogólnym i przenoszonych przez koƒczyny górne;

gdzie

a(t)

2) przetwornik drgaƒ — przetwornik drgaƒ mechanicznych piezoelektryczny, b´dàcy przyrzàdem pomiarowym przetwarzajàcym przyspieszenie drgaƒ

mechanicznych na wielkoÊç elektrycznà (∏adunek

lub napi´cie) z wykorzystaniem efektu piezoelektrycznego;

gdzie

τ — czas ca∏kowania w sekundach;

T

t

— chwilowe przyspieszenie drgaƒ, w funkcji

czasu, wyra˝one w m/s2,

— czas trwania pomiaru, wyra˝ony w sekundach,

— zmienna ca∏kowania, reprezentujàca czas;

7) bie˝àca wartoÊç skuteczna przyspieszenia drgaƒ

z uÊrednianiem liniowym w chwili obserwacji t0 —

wielkoÊç wyra˝onà wzorem

8) bie˝àca wartoÊç skuteczna przyspieszenia z uÊrednianiem wyk∏adniczym w chwili obserwacji t0 —

wielkoÊç wyra˝onà wzorem

3) czu∏oÊç przetwornika drgaƒ — stosunek wartoÊci

∏adunku lub napi´cia wytworzonego po poddaniu

przetwornika drgaƒ oddzia∏ywaniu drgaƒ mechanicznych do wartoÊci przyspieszenia tych drgaƒ;

4) czu∏oÊç odniesienia — czu∏oÊç przetwornika drgaƒ

wyznaczonà w warunkach odniesienia dla sygna∏u

odniesienia i drgaƒ o kierunku zgodnym z kierunkiem nominalnego wektora czu∏oÊci przetwornika

drgaƒ;

5) wzgl´dna czu∏oÊç poprzeczna przetwornika drgaƒ

— stosunek czu∏oÊci przetwornika drgaƒ wyznaczonej dla kierunku prostopad∏ego do kierunku no———————

1) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej kieruje

dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie szczegó∏owego

zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki

Spo∏ecznej (Dz. U. Nr 1, poz. 5).

2) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 2001 r. Nr 154, poz. 1800, z 2002 r. Nr 155, poz. 1286

i Nr 166, poz. 1360, z 2003 r. Nr 170, poz. 1652 oraz

z 2004 r. Nr 49, poz. 465.

gdzie

τ — sta∏a czasowa uÊredniania w sekundach;

9) sygna∏ odniesienia — sinusoidalny sygna∏ wejÊciowy o okreÊlonych wartoÊciach cz´stotliwoÊci

i wartoÊci skutecznej przyspieszenia drgaƒ mechanicznych, wykorzystywany do badania miernika

i przetwornika;

10) zakres pomiarowy — zbiór wartoÊci przyspieszenia drgaƒ, które mogà byç zmierzone za pomocà

miernika w granicach b∏´dów dopuszczalnych;

11) zakres wskazaƒ — zakres wartoÊci, które mogà byç

zmierzone przy danym ustawieniu prze∏àczników

miernika;

12) zakres odniesienia — zakres wskazaƒ miernika, dla

którego wyznacza si´ b∏àd wskazaƒ dla sygna∏u

odniesienia.

Rozdzia∏ 2

Poz. 472

2) po∏àczenia z uk∏adem pomiarowym za pomocà kabli sygna∏owych.

Wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji

i wykonania miernika i przetwornika drgaƒ

§ 4. 1. Na obudowie miernika i na obudowie lub

podstawie przetwornika drgaƒ powinny byç zamieszczone w sposób trwa∏y

§ 2. W sk∏ad miernika wchodzà w szczególnoÊci

1) przetwornik drgaƒ;

1) nazwa lub znak producenta;

2) analogowy, cyfrowy lub analogowo-cyfrowy procesor sygna∏owy realizujàcy funkcje wzmacniania

sygna∏u i kszta∏towania charakterystyki cz´stotliwoÊciowej;

2) typ i numer fabryczny.

2. Na obudowie miernika powinien byç zamieszczony dodatkowo znak zatwierdzenia typu.

3) przetwornik pomiarowy;

Rozdzia∏ 3

4) urzàdzenie wskazujàce;

Charakterystyki metrologiczne mierników

i przetwornika drgaƒ

5) uk∏ad sygnalizacji przesterowania;

6) uk∏ad zasilania z uk∏adem sygnalizacji stanu zasilania.

§ 3. 1. Przetwornik drgaƒ mo˝e byç skonstruowany jako

1) jednoosiowy — umo˝liwiajàcy pomiar przyspieszenia drgaƒ mechanicznych w jednym kierunku;

2) trójosiowy — umo˝liwiajàcy pomiar przyspieszenia drgaƒ mechanicznych jednoczeÊnie w trzech

wzajemnie prostopad∏ych kierunkach.

2. Konstrukcja przetwornika drgaƒ zapewnia mo˝liwoÊç

1) zamocowania go do obiektu mierzonego za pomocà po∏àczenia gwintowego lub z u˝yciem kleju;

§ 5. 1. Miernik powinien umo˝liwiaç pomiar przyspieszenia drgaƒ o dzia∏aniu ogólnym skorygowanego wed∏ug co najmniej jednej z charakterystyk cz´stotliwoÊciowych Wk, Wd, WBc lub przyspieszenia drgaƒ

przenoszonych przez koƒczyny górne skorygowanego

wed∏ug charakterystyki cz´stotliwoÊciowej Wh.

2. Dodatkowo miernik mo˝e umo˝liwiaç pomiar

przyspieszenia drgaƒ o dzia∏aniu ogólnym skorygowanego wed∏ug charakterystyk cz´stotliwoÊciowych

Wc lub Wj oraz przyspieszenia drgaƒ wed∏ug charakterystyki cz´stotliwoÊciowej LIN.

3. Rodzaje charakterystyk cz´stotliwoÊciowych,

odpowiadajàce ró˝nym oddzia∏ywaniom drgaƒ, oraz

minimalne zakresy cz´stotliwoÊci, dla których miernik

powinien mierzyç drgania, okreÊla tabela

Rodzaj charakterystyki

cz´stotliwoÊciowej

Zakres cz´stotliwoÊci Hz

Wk

Wd

WBc

0,5÷80

0,5÷80

1÷80

Drgania o dzia∏aniu ogólnym (charakterystyki dodatkowe)

na plecy od oparcia w kierunku poziomym

na g∏ow´ cz∏owieka w pozycji le˝àcej w kierunku pionowym

Wc

0,5÷80

Wj

0,5÷80

Drgania przenoszone przez koƒczyny górne, kierunki x, y, z

Wh

8÷1 000

Drgania o dzia∏aniu ogólnym lub

przenoszone przez koƒczyny górne

LIN

Rodzaj oddzia∏ywania drgaƒ

Drgania o dzia∏aniu ogólnym (charakterystyki podstawowe)

w kierunku pionowym

w kierunku poziomym

wielokierunkowe (w budynkach)

4. Przebieg charakterystyk cz´stotliwoÊciowych

opisany przez wartoÊci cz´stotliwoÊci i odpowiadajàce

im wspó∏czynniki korekcji cz´stotliwoÊciowej okreÊlajà za∏àczniki nr 1—6 do rozporzàdzenia.

Deklarowany we wniosku o zatwierdzenie typu

§ 6. Ustala si´ nast´pujàce parametry sygna∏u odniesienia

1) wartoÊç skuteczna przyspieszenia drgaƒ

a) 1 m/s2 dla charakterystyk cz´stotliwoÊciowych

Wk, Wd, WBc, Wc, Wj miernika,

b) 10 m/s2 dla charakterystyk cz´stotliwoÊciowych

Wh i LIN miernika i dla przetwornika drgaƒ;

2) +12 % i –11 % lub ±1 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 2.

§ 11. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne charakterystyk cz´stotliwoÊciowych miernika, po uwzgl´dnieniu

b∏´dów charakterystyki cz´stotliwoÊciowej przetwornika drgaƒ okreÊla dla

2) cz´stotliwoÊç

a) 7,96 Hz dla charakterystyk cz´stotliwoÊciowych

Wk, Wd, WBc, Wc, Wj miernika,

b) 79,6 Hz dla charakterystyk cz´stotliwoÊciowych

Wh i LIN miernika,

c) 80 Hz dla przetwornika drgaƒ.

1) Wk — za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia;

2) Wd — za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia;

3) WBc — za∏àcznik nr 3 do rozporzàdzenia;

4) Wc — za∏àcznik nr 4 do rozporzàdzenia;

5) Wj — za∏àcznik nr 5 do rozporzàdzenia;

§ 7. 1. Czu∏oÊç odniesienia przetwornika drgaƒ nie

powinna si´ ró˝niç wi´cej ni˝ o ±10 % od czu∏oÊci

okreÊlonej przez producenta.

6) Wh — za∏àcznik nr 6 do rozporzàdzenia.

2. Charakterystyka cz´stotliwoÊciowa LIN powinna

byç p∏aska w zakresie cz´stotliwoÊci okreÊlonym przez

producenta z b∏´dami granicznymi dopuszczalnymi

okreÊlonymi dla charakterystyki Wh w za∏àczniku nr 6

do rozporzàdzenia.

2. B∏àd wzgl´dny charakterystyki

1) amplitudowej przetwornika drgaƒ nie powinien

przekraczaç ±2 %;

2) cz´stotliwoÊciowej przetwornika drgaƒ nie powinien przekraczaç ±10 %.

§ 12. B∏´dy graniczne dopuszczalne przy zmianie

zakresu pomiarowego, w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci, wynoszà

3. Maksymalna wzgl´dna czu∏oÊç poprzeczna przetwornika drgaƒ nie powinna przekraczaç 10 % czu∏oÊci

odniesienia.

1) ±3,5 % lub ±0,3 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 1;

§ 8. 1. Miernik powinien mierzyç

2) ±6 % lub ±0,5 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 2.

1) wartoÊci skuteczne przyspieszenia drgaƒ w czasie

nie krótszym ni˝ 60 s;

§ 13. B∏´dy graniczne dopuszczalne liniowoÊci

miernika, w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci, wynoszà

2) bie˝àce wartoÊci skuteczne przyspieszenia drgaƒ

uÊrednione liniowo albo wyk∏adniczo.

1) w zakresie pomiarowym

a) ±8 % lub ±0,7 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 1,

b) +12 %, –11 % lub ±1 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 2;

2. Dla mierników z uÊrednianiem wyk∏adniczym

sta∏a czasowa obwodu uÊredniania powinna wynosiç

1 s, przy czym mogà byç dopuszczone dodatkowe sta∏e czasowe obwodu uÊredniania 1/8 s albo 8 s.

3. Czas pomiaru oraz sposób uÊredniania powinny

byç prezentowane na urzàdzeniu wskazujàcym miernika lub identyfikowane w inny sposób.

2) w zakresie wskazaƒ

a) +12 %, –11 % lub ±1 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 1,

b) +19 %, –16 % lub ±1,5 dB dla mierników klasy

dok∏adnoÊci 2.

§ 9. Rozró˝nia si´ dwie klasy dok∏adnoÊci mierników: klasa dok∏adnoÊci 1 i klasa dok∏adnoÊci 2.

§ 10. B∏´dy wskazaƒ miernika dla sygna∏u odniesienia nie powinny przekraczaç

§ 14. 1. B∏´dy graniczne dopuszczalne pomiaru

wartoÊci skutecznej, w zale˝noÊci od wspó∏czynnika

szczytu mierzonego sygna∏u i klasy dok∏adnoÊci, wynoszà

1) ±8 % lub ±0,7 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 1;

Klasa

dok∏adnoÊci

miernika

Poz. 472

B∏´dy graniczne dopuszczalne pomiaru wartoÊci skutecznej dla sygna∏u o wspó∏czynniku

szczytu

do 3

powy˝ej 3 do 5

powy˝ej 5 do 10

%

dB

%

dB

%

dB

1

±6

±0,5

+12, –11

±1

+19, –16

±1,5

2

+12, –11

±1

+12, –11

±1

—

—

2. B∏´dy graniczne dopuszczalne charakterystyki czasowej miernika przy pomiarze wartoÊci skutecznej,

w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci, wynoszà

Sta∏a czasowa obwodu

uÊredniajàcego

Czas

trwania

impulsu

s

ms

1

500

1/8

62,5

8

4 000

Wskazanie dla impulsu

w odniesieniu do wskazania dla sygna∏u ciàg∏ego

B∏´dy graniczne dopuszczalne charakterystyki

czasowej

klasa dok∏adnoÊci 1

klasa dok∏adnoÊci 2

%

dB

%

dB

%

dB

–37

–4,1

+12, –11

±1

+26, –21

±2

3. Czas spadku wskazania wartoÊci skutecznej

o 10 dB po wy∏àczeniu sygna∏u nie powinien byç

wi´kszy ni˝

1) 2,3 s dla sta∏ej czasowej obwodu uÊredniania równej 1 s;

§ 15. 1. W przypadku mierników mierzàcych wartoÊç szczytowà przyspieszenia drgaƒ b∏´dy pomiaru

wartoÊci szczytowej nie powinny przekraczaç ±6 %

w skali liniowej lub ±0,5 dB w skali logarytmicznej

w ca∏ym zakresie pomiarowym miernika, z wyjàtkiem

zakresu bardzo ma∏ych wartoÊci, okreÊlonego przez

producenta.

2) 18,4 s dla sta∏ej czasowej obwodu uÊredniania

równej 8 s.

2. B∏´dy graniczne dopuszczalne charakterystyki

czasowej miernika przy pomiarze wartoÊci szczytowej,

w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci, wynoszà

Sta∏a

czasowa

Czas

trwania

impulsu

Wskazanie dla impulsu

w odniesieniu do wskazania dla sygna∏u ciàg∏ego

B∏´dy graniczne dopuszczalne charakterystyki

czasowej

klasa dok∏adnoÊci 1

klasa dok∏adnoÊci 2

ms

ms

%

dB

%

dB

%

dB

<0,2/fu

1/fu

+41

+3

+12, –11

±1

+26, –21

±2

gdzie fu — górna cz´stotliwoÊç graniczna w kHz.

3. Spadek wskazania wartoÊci szczytowej w ciàgu

1 min po wy∏àczeniu sygna∏u nie powinien byç wi´kszy ni˝ 6 % w skali liniowej albo 0,5 dB w skali logarytmicznej.

Wspó∏czynnik

wype∏nienia

sygna∏u

impulsowego

Stosunek amplitudy sygna∏u impulsowego do amplitudy sygna∏u sinusoidalnego przy tej samej wartoÊci skutecznej sygna∏u

10–1

3,16

10–2

10

10–3

31,6

§ 17. Poziom zak∏óceƒ wewn´trznych mierzony na

urzàdzeniu wskazujàcym miernika powinien byç co

najmniej o 5 dB ni˝szy od dolnej granicy zakresu pomiarowego.

§ 16. B∏´dy graniczne dopuszczalne przetwornika

uÊredniajàco-ca∏kujàcego, w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci, wynoszà

B∏´dy graniczne dopuszczalne

klasa dok∏adnoÊci 1

klasa dok∏adnoÊci 2

%

dB

%

dB

±6

±0,5

+12, –11

±1

+12, –11

±1

+26, –21

±2

§ 18. 1. Zmiany sygna∏u na wyjÊciu napi´ciowym

powinny odpowiadaç zmianom wskazaƒ miernika,

z dopuszczalnymi odchyleniami nieprzekraczajàcymi

1) ±8 % lub ±0,7 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 1;

2) +12 % i –11 % lub ±1 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 2.

2. WartoÊç skuteczna napi´cia sygna∏u na wyjÊciu

napi´ciowym, odpowiadajàca wskazaniu równemu

górnej granicy zakresu wskazaƒ, dla cz´stotliwoÊci

79,6 Hz i przy w∏àczonej charakterystyce LIN powinna

wynosiç nie mniej ni˝ 1 V.

Poz. 472

rzona dla takiego kierunku oddzia∏ywania pola na

miernik, dla jakiego wp∏yw ten jest najwi´kszy, nie

powinna wynosiç wi´cej ni˝ wartoÊç okreÊlona

przez producenta.

§ 20. Wzgl´dna zmiana wskazania miernika w ciàgu 1 godziny nieprzerwanej pracy, w sta∏ych warunkach, po czasie nagrzania nie wi´kszym ni˝ 10 minut,

nie powinna byç wi´ksza ni˝

1) ±3,5 % lub ±0,3 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 1;

3. Wspó∏czynnik zniekszta∏ceƒ nieliniowych, mierzony na wyjÊciu napi´ciowym miernika, nie powinien

wynosiç wi´cej ni˝

2) ±6 % lub ±0,5 dB dla mierników klasy dok∏adnoÊci 2.

1) 2 % przy wskazaniu miernika równemu 0,3 górnej

granicy zakresu wskazaƒ;

§ 21. Ustala si´ nast´pujàce warunki odniesienia

dla mierników

2) 10 % przy wskazaniu miernika równemu górnej

granicy zakresu wskazaƒ.

1) temperatura otoczenia 23 °C;

2) wilgotnoÊç wzgl´dna 50 %.

§ 19. 1. B∏´dy wskazaƒ mierników w zakresie temperatury i wilgotnoÊci, o których mowa w § 22, wzgl´dem wskazaƒ dla warunków odniesienia, o których

mowa w § 21, nie powinny przekraczaç ±6 % w skali liniowej lub ±0,5 dB w skali logarytmicznej.

2. WartoÊç skuteczna przyspieszenia

§ 22. Miernik powinien umo˝liwiaç pomiary drgaƒ

co najmniej w nast´pujàcych warunkach otoczenia

1) temperatura otoczenia (–10 ÷ 50) °C;

2) maksymalna wilgotnoÊç wzgl´dna 90 % w temperaturze otoczenia 30 °C.

1) mierzonego wed∏ug charakterystyki LIN, wywo∏anego oddzia∏ywaniem drgaƒ, przy poddaniu miernika drganiom sinusoidalnym o amplitudzie

1,0 mm i cz´stotliwoÊci z zakresu 5 Hz÷13,4 Hz lub

przyspieszeniu 7 m/s2 i cz´stotliwoÊci z zakresu

13,4÷150 Hz, nie powinna wynosiç wi´cej ni˝ wartoÊç okreÊlona przez producenta;

§ 23. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

7 dni od dnia og∏oszenia.

2) wywo∏anego oddzia∏ywaniem pola magnetycznego o cz´stotliwoÊci 50 Hz i nat´˝eniu 80 A/m, zmie-

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

J. Hausner

Rozdzia∏ 4

Przepis koƒcowy

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Spo∏ecznej z dnia 8 marca 2004 r. (poz. 472)

Za∏àcznik nr 1

PRZEBIEG I B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE CHARAKTERYSTYKI CZ¢STOTLIWOÂCIOWEJ Wk

MIERNIKA, DLA DRGA¡ OGÓLNYCH PIONOWYCH (oÊ z)

Za∏àcznik nr 2

PRZEBIEG I B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE CHARAKTERYSTYKI CZ¢STOTLIWOÂCIOWEJ Wd

MIERNIKA, DLA DRGA¡ OGÓLNYCH POZIOMYCH (osie x lub y)

Za∏àcznik nr 3

PRZEBIEG I B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE CHARAKTERYSTYKI CZ¢STOTLIWOÂCIOWEJ WBc

MIERNIKA, DLA DRGA¡ OGÓLNYCH WIELOKIERUNKOWYCH

Za∏àcznik nr 4

PRZEBIEG I B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE CHARAKTERYSTYKI CZ¢STOTLIWOÂCIOWEJ Wc

MIERNIKA, DLA DRGA¡ OGÓLNYCH POZIOMYCH (oÊ x)

Z∏àcznik nr 5

PRZEBIEG I B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE CHARAKTERYSTYKI CZ¢STOTLIWOÂCIOWEJ Wj

MIERNIKA, DLA DRGA¡ PIONOWYCH O DZIA¸ANIU NA G¸OW¢ (oÊ x)

Za∏àcznik nr 6

PRZEBIEG I B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE CHARAKTERYSTYKI CZ¢STOTLIWOÂCIOWEJ Wh

MIERNIKA, DLA DRGA¡ PRZENOSZONYCH PRZEZ KO¡CZYNY GÓRNE

472

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO¸ECZNEJ1)

z dnia 8 marca 2004 r.

w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç mierniki drgaƒ mechanicznych

oddzia∏ujàcych na cz∏owieka oraz przetworniki drgaƒ mechanicznych piezoelektryczne o masie do 300 g

Na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja

2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636,

z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co nast´puje

Rozdzia∏ 1

minalnego wektora czu∏oÊci przetwornika drgaƒ

do czu∏oÊci odniesienia, wyra˝ony w procentach;

6) wartoÊç skuteczna przyspieszenia drgaƒ — wielkoÊç wyra˝onà wzorem

Przepis ogólny