Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lutego 2004 r. w sprawie metod analiz niektórych produktów i półproduktów przemysłu cukrowniczego

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla metody analiz

1) cukru (cukru bia∏ego) i cukru ekstrabia∏ego (cukru

rafinowanego) — w zakresie polaryzacji, zawartoÊci cukru inwertowanego i wilgotnoÊci;

2) cukru przemys∏owego — w zakresie wilgotnoÊci,

polaryzacji, zawartoÊci cukru inwertowanego;

3. ZawartoÊç cukru inwertowanego w cukrze (cukrze bia∏ym) i w cukrze ekstrabia∏ym (cukrze rafinowanym) oznacza si´ zgodnie z metodà okreÊlonà w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia.

4. ZawartoÊç cukrów redukujàcych w p∏ynnym cukrze (roztworze cukru), w p∏ynnym cukrze inwertowanym (roztworze cukru inwertowanego) i w syropie cukru inwertowanego oznacza si´ zgodnie z metodà wybranà spoÊród metod okreÊlonych w za∏àczniku nr 4

do rozporzàdzenia.

3) p∏ynnego cukru (roztworu cukru), p∏ynnego cukru

inwertowanego (roztworu cukru inwertowanego)

oraz syropu cukru inwertowanego — w zakresie

zawartoÊci suchej masy i zawartoÊci cukrów redukujàcych;

5. Równowa˝nik dekstrozy w syropie glukozowym

i syropie glukozowym w proszku oraz zawartoÊç dekstrozy (D-glukozy) w jednowodnej glukozie (jednowodnej dekstrozie) i w bezwodnej glukozie (bezwodnej dekstrozie) oznacza si´ zgodnie z metodà I okreÊlonà w za∏àczniku nr 4 do rozporzàdzenia albo zgodnie

z metodà okreÊlonà w za∏àczniku nr 5 do rozporzàdzenia.

4) syropu glukozowego oraz syropu glukozowego

w proszku — w zakresie zawartoÊci suchej masy,

równowa˝nika dekstrozy i zawartoÊci popio∏u siarczanowego;

6. WilgotnoÊç cukru (cukru bia∏ego), cukru ekstrabia∏ego (cukru rafinowanego), cukru przemys∏owego

i fruktozy oznacza si´ zgodnie z metodà okreÊlonà

w za∏àczniku nr 6 do rozporzàdzenia.

5) jednowodnej glukozy (jednowodnej dekstrozy)

i bezwodnej glukozy (bezwodnej dekstrozy) —

w zakresie zawartoÊci dekstrozy (D-glukozy), suchej masy i popio∏u siarczanowego;

7. ZawartoÊç suchej masy w p∏ynnym cukrze (roztworze cukru), p∏ynnym cukrze inwertowanym (roztworze cukru inwertowanego) i w syropie cukru inwertowanego oznacza si´ zgodnie z metodà okreÊlonà

w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia.

6) fruktozy — w zakresie wilgotnoÊci.

§ 2. 1. Polaryzacj´ w cukrze (cukrze bia∏ym), cukrze

ekstrabia∏ym (cukrze rafinowanym) oraz w cukrze

przemys∏owym oznacza si´ zgodnie z metodà okreÊlonà w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia.

2. ZawartoÊç cukru inwertowanego w cukrze przemys∏owym oznacza si´ zgodnie z metodà okreÊlonà

w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia.

———————

1) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje dzia∏em admini-

stracji rzàdowej — rynki rolne, na podstawie § 1 ust. 2

pkt 3 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia

29 marca 2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 32,

poz. 305).

2) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 2001 r. Nr 154, poz. 1802, z 2002 r. Nr 135, poz. 1145

i Nr 166, poz. 1360 oraz z 2003 r. Nr 208, poz. 2020 i Nr 223,

poz. 2220 i 2221.

8. ZawartoÊç suchej masy w syropie glukozowym,

syropie glukozowym w proszku, w jednowodnej glukozie (jednowodnej dekstrozie) i w bezwodnej glukozie (bezwodnej dekstrozie) oznacza si´ zgodnie z metodà okreÊlonà w za∏àczniku nr 8 do rozporzàdzenia.

9. ZawartoÊç popio∏u siarczanowego w syropie

glukozowym, syropie glukozowym w proszku, w jednowodnej glukozie (jednowodnej dekstrozie) i w bezwodnej glukozie (bezwodnej dekstrozie) oznacza si´

zgodnie z metodà okreÊlonà w za∏àczniku nr 9 do rozporzàdzenia.

§ 3. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem uzyskania przez Rzeczpospolità Polskà cz∏onkostwa

w Unii Europejskiej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: W. Olejniczak

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi

z dnia 13 lutego 2004 r. (poz. 334)

Za∏àcznik nr 1

METODA OZNACZANIA POLARYZACJI W CUKRZE (CUKRZE BIA¸YM), W CUKRZE EKSTRABIA¸YM

(CUKRZE RAFINOWANYM) ORAZ W CUKRZE PRZEMYS¸OWYM

1. Polaryzacja polega na skr´ceniu p∏aszczyzny

Êwiat∏a spolaryzowanego przechodzàcego przez roztwór badanego cukru. Przyjmuje si´, ˝e polaryzacja

wynosi w stopniach sacharymetrycznych 100 °Z, je˝eli w rurce polarymetrycznej o d∏ugoÊci 200 mm znajduje si´ 26 g cukru w 100 ml wody.

2. Polaryzacj´ oznacza si´ za pomocà sacharymetru lub polarymetru.

3. Odczynnikami u˝ywanymi do oznaczania polaryzacji sà

1) Êrodek klarujàcy b´dàcy roztworem zasadowego

octanu o∏owiawego;

2) eter etylowy.

4. W celu przygotowania Êrodka klarujàcego dodaje si´ 560 g sproszkowanego zasadowego octanu o∏owiawego do oko∏o 1 000 ml Êwie˝o zagotowanej destylowanej wody, a nast´pnie mieszanin´ t´ gotuje si´

przez 30 minut i pozostawia na noc. W celu uzyskania

roztworu o g´stoÊci d = 1,25 g/ml, w temperaturze

20 °C, dekantuje si´ sklarowanà nad osadem ciecz

i rozcieƒcza Êwie˝o zagotowanà wodà. Roztwór zabezpiecza si´ przed kontaktem z powietrzem.

5. Sprz´t laboratoryjny s∏u˝àcy do oznaczania polaryzacji stanowià

1) polarymetr z Mi´dzynarodowà Skalà Cukrowà wyra˝onà w stopniach sacharymetrycznych (°Z) i dok∏adnoÊcià odczytu 0,01 °Z lub inny polarymetr

z podzia∏kà liniowà;

2) lampa sodowa;

3) rurki polarymetryczne o d∏ugoÊci 200 mm z odchyleniem ± 0,02 mm;

4) waga analityczna o dok∏adnoÊci 0,1 mg;

Kolby o rzeczywistej pojemnoÊci w zakresie

100 ± 0,01 ml stosuje si´ bez korekty. Kolby o wi´kszej

pojemnoÊci sà odpowiednio korygowane.

7. Przygotowanie roztworu

Odwa˝a si´ szybko 26 ± 0,002 g badanej próbki

i przenosi si´ jà do kolby miarowej o pojemnoÊci

100 ml, zawierajàcej mniej wi´cej 60 ml wody. Nast´pnie rozpuszcza si´ cukier, obracajàc kolbà, bez

podgrzewania. W razie koniecznoÊci klarowania dodaje si´ 0,5 ml odczynnika octanu o∏owiawego. Nast´pnie miesza si´ zawartoÊç kolby ruchem obrotowym

i dope∏nia wodà do menisku znajdujàcego si´ mniej

wi´cej 10 mm poni˝ej kreski. Kolb´ umieszcza si´

w ∏aêni wodnej, utrzymujàc temperatur´ 20 ± 0,1 °C a˝

do uzyskania temperatury roztworu cukru takiej jak

w ∏aêni.

Za pomocà kropli eteru etylowego usuwa si´

wszystkie p´cherzyki powsta∏e na powierzchni cieczy.

Dope∏nia si´ wodà do kreski. Zamyka si´ kolb´ i miesza

dok∏adnie, odwracajàc co najmniej trzykrotnie kolb´ do

góry dnem, a nast´pnie pozostawia si´ jà na 5 minut.

8. Wykonanie oznaczenia

Próbk´ filtruje si´ przez bibu∏´, nast´pnie odrzuca

si´ pierwsze 10 ml i zbiera si´ nast´pne 50 ml przesàczu. P∏ucze si´ rurk´ polarymetrycznà dwukrotnie badanym roztworem, po czym nape∏nia si´ rurk´ polarymetrycznà badanym roztworem w temperaturze

20 ± 0,1 °C, a nast´pnie usuwa si´ wszystkie p´cherzyki powietrza i umieszcza si´ nape∏nionà rurk´ w sacharymetrze lub polarymetrze. Mierzy si´ stopnie sacharymetryczne lub stopnie kàtowe, dokonujàc pomiaru

trzykrotnie, i oblicza si´ Êrednià. Podczas wykonywania wszystkich kolejnych czynnoÊci utrzymuje si´ temperatur´ 20 ± 1 °C.

9. Wyra˝anie wyników

6) ∏aênia wodna z termoregulacjà, o temperaturze

20 ± 0,1 °C.

Wyniki wyra˝a si´ w stopniach sacharymetrycznych °Z, z dok∏adnoÊcià do 0,1 °Z, z uwzgl´dnieniem

powtarzalnoÊci wyników. W celu przekszta∏cenia stopni kàtowych na stopnie sacharymetryczne °Z stosuje

si´ nast´pujàcy wzór

6. Aparat instaluje si´ w pomieszczeniu umo˝liwiajàcym utrzymanie sta∏ej temperatury 20 °C. Przyrzàd

wzorcuje si´ za pomocà standardowych p∏ytek kwarcowych.

°Z = stopieƒ kàtowy 2,889

5) wzorcowane 100 ml kolby miarowe;

W przypadku stosowania polarymetru z podzia∏kà

liniowà, w celu uzyskania wyników w Mi´dzynarodowej Skali Cukrowej, uzyskane wartoÊci przelicza si´ na

stopnie sacharymetryczne °Z.

Przyjmuje si´, ˝e ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch

oznaczeƒ, przeprowadzonych równoczeÊnie lub

w krótkim odst´pie czasu z tà samà próbkà, przez tego

samego analityka i w tych samych warunkach — przy

czym oba oznaczenia stanowià Êrednià z pi´ciu odczytów — nie powinna przekraczaç 0,1 °Z.

Za∏àcznik nr 2

METODA OZNACZANIA ZAWARTOÂCI CUKRU INWERTOWANEGO W CUKRZE PRZEMYS¸OWYM

— METODA INSTYTUTU BERLI¡SKIEGO

1. Oznaczanie zawartoÊci cukru inwertowanego

wed∏ug Instytutu Berliƒskiego polega na redukcji

kompleksów miedzi II przez cukry inwertowane zawarte w roztworze, na skutek czego powstaje tlenek miedziowy I, który jest nast´pnie utleniany za pomocà

wzorcowego roztworu jodu, a jego nadmiar jest oznaczany przez miareczkowanie mianowanym roztworem

tiosiarczanu sodowego.

7. Przygotowanie roztworu

W celu przygotowania roztworu odwa˝a si´

10 g lub mniej badanej próbki do 300 ml kolby sto˝kowej i rozpuszcza si´ jà w 100 ml wody. Próbka powinna zawieraç nie wi´cej ni˝ 30 mg cukru inwertowanego.

8. Wykonanie oznaczenia

2. Odczynnikami u˝ywanymi do oznaczania cukrów redukujàcych sà

1) roztwór miedzi II (roztwór Müllera);

2) roztwór kwasu octowego o st´˝eniu 5 mol/litr;

3) roztwór jodu o st´˝eniu 0,0333 N;

Odmierza si´ pipetà 10 ml roztworu miedzi II do

kolby z badanà próbkà, miesza si´ zawartoÊç, i umieszcza kolb´ we wrzàcej ∏aêni na 10 minut. Poziom roztworu w kolbie sto˝kowej powinien byç co najmniej

20 mm poni˝ej poziomu wody w ∏aêni wodnej.

st´˝eniu

5) roztwór skrobi.

Po 10 minutach szybko studzi si´ kolb´ pod bie˝àcym strumieniem zimnej wody, nie mieszajàc roztworu, poniewa˝ tlen atmosferyczny móg∏by ponownie

utleniç cz´Êç wytràconego tlenku miedzi I.

3. W celu przygotowania roztworu miedzi II rozpuszcza si´ 35 g pi´ciowodnego siarczanu miedzi II

(CuSO4 x 5 H2O) w 400 ml gotujàcej si´ wody i pozostawia si´ do ostudzenia. Nast´pnie rozpuszcza si´

173 g czterowodnego winianu sodowo-potasowego

(sól Rochelle lub sól Seignette; KNaC4H4O6 x 4 H2O)

oraz 68 g bezwodnego w´glanu sodowego (Na2CO3)

w 500 ml gotujàcej si´ wody i pozostawia si´ do ostudzenia.

Kolejno za pomocà pipety dodaje si´ 5 ml kwasu

octowego o st´˝eniu 5 mol/litr bez mieszania, szybko

dodaje z biurety nadmiar (mi´dzy 20 a 40 ml) roztworu jodu o st´˝eniu 0,0333 N i miesza si´ a˝ do rozpuszczenia osadu miedzi. Nast´pnie odmiareczkowuje si´ nadmiar jodu roztworem tiosiarczanu sodowego o st´˝eniu 0,0333 mol/litr, stosujàc jako wskaênik roztwór skrobi, dodany pod koniec miareczkowania.

4) roztwór tiosiarczanu

0,0333 mol/litr;

sodowego

o

Otrzymane dwa roztwory przenosi si´ do kolby

o pojemnoÊci 1 000 ml i uzupe∏nia wodà do kreski. Nast´pnie dodaje si´ 2 g w´gla aktywnego, miesza si´,

pozostawia na kilka godzin i filtruje przez g´stà bibu∏´

lub membran´ filtracyjnà.

Je˝eli podczas przechowywania pojawiajà si´ niewielkie iloÊci tlenku miedzi I, roztwór filtruje si´ ponownie.

4. W celu otrzymania roztworu jodu o st´˝eniu

0,0333 N rozpuszcza si´ 4,2258 g jodu w 1 000 ml wody.

5. W celu otrzymania roztworu skrobi dodaje si´

do 1 000 ml wrzàcej wody 5 g rozpuszczalnej skrobi,

rozmieszanej wczeÊniej w 30 ml wody, i utrzymuje si´

wrzenie przez 3 minuty. Nast´pnie pozostawia si´ do

ostudzenia i dodaje, w miar´ potrzeb, 10 mg jodku

rt´ci II jako Êrodka konserwujàcego.

6. Sprz´t laboratoryjny s∏u˝àcy do oznaczania cukrów redukujàcych stanowià

1) kolba sto˝kowa o pojemnoÊci 300 ml;

2) dok∏adne biurety i pipety;

3) ∏aênia wodna, wrzàca.

9. Wykonanie próby Êlepej

Prób´ Êlepà wykonuje si´ dla ka˝dego nowego

roztworu miedzi II, zast´pujàc badanà próbk´ cukru

wodà, przy za∏o˝eniu, ˝e miareczkowanie nie powinno

przekraczaç 0,1 ml.

10. Wykonanie próby kontrolnej na zimno

W celu wykonania na zimno próby kontrolnej

z roztworem cukru pozostawia si´ jà w temperaturze

pokojowej na 10 minut, aby pozwoliç na ewentualnà

reakcj´ obecnych czynników redukujàcych, np. dwutlenku siarki.

11. Wyra˝anie wyników

Wyniki wyra˝ane sà w procentach zawartoÊci cukru inwertowanego, z uwzgl´dnieniem powtarzalnoÊci wyników.

Przyjmuje si´, ˝e ka˝dy mililitr roztworu jodu, który bra∏ udzia∏ w reakcji, odpowiada 1 mg cukru inwertowanego, a obj´toÊç zu˝ytego jodu odpowiada, po

dokonaniu korekty, mililitrom 0,0333 N jodu dodanego w nadmiarze po odj´ciu iloÊci (w mililitrach) tio-

siarczanu sodowego o st´˝eniu 0,0333 mol/litr u˝ytego do miareczkowania.

W celu skorygowania obj´toÊci (w mililitrach) zu˝ytego 0,0333 N jodu odejmuje si´

1) liczb´ mililitrów zu˝ytych w próbie Êlepej przeprowadzonej z wodà;

2) liczb´ mililitrów zu˝ytych na zimno w próbie z roztworem cukru;

3) 2 ml z tytu∏u 10 g cukru obecnego w stosowanej

próbie (lub jej wielokrotnoÊç) lub proporcjonalnà

iloÊç, gdy próbka zawiera mniej ni˝ 10 g cukru (korekta na cukier).

Poz. 334

ZawartoÊç cukru inwertowanego (Inw) w procentach oblicza si´ wed∏ug wzoru

V1

Inw = ———- ,

10 · m0

gdzie

V1 — oznacza iloÊç roztworu jodu po korekcie, w mililitrach,

m0 — oznacza mas´ zastosowanej próbki, w gramach.

Przyjmuje si´, ˝e ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch

oznaczeƒ przeprowadzonych równoczeÊnie lub

w krótkim odst´pie czasu z tà samà próbkà, przez tego

samego analityka i w tych samych warunkach, nie powinna przekraczaç 0,02 g na 100 g próbki.

Za∏àcznik nr 3

METODA OZNACZANIA ZAWARTOÂCI CUKRU INWERTOWANEGO W CUKRZE (CUKRZE BIA¸YM)

I W CUKRZE EKSTRABIA¸YM (CUKRZE RAFINOWANYM) — METODA KNIGHTA I ALLENA

1. Oznaczanie zawartoÊci cukru inwertowanego

metodà Knighta i Allena polega na dodaniu do roztworu próbki odczynnika miedzi II i odmiareczkowaniu

roztworem EDTA jego nadmiaru przed redukcjà i po

niej w badanej próbce.

2. Odczynnikami u˝ywanymi do oznaczania zawartoÊci cukru inwertowanego metodà Knighta i Allena sà

1) roztwór wersenianu dwusodowego (EDTA) o st´˝eniu 0,0025 mol/litr;

2) roztwór wskaênika mureksydowego;

3) odczynnik alkaliczny miedzi;

4) wzorcowy roztwór cukru inwertowanego;

(d = 1,16 g/ml) i pozostawia w temperaturze pokojowej na 8 dni. Nast´pnie uzupe∏nia si´ roztwór wodà

do 250 ml i sprawdza stopieƒ przeprowadzonej hydrolizy za pomocà odczytu polarymetrycznego lub sacharymetrycznego w rurce 200 mm. Odczyt powinien wynosiç 11,80 ± 0,05 °Z. Odmierza si´ pipetà 200 ml tego

roztworu do kolby o pojemnoÊci 2 000 ml z jednà kreskà. Rozcieƒcza si´ wodà i wstrzàsajàc (aby uniknàç

przealkalizowania miejscowego), dodaje si´ 71,4 ml

roztworu wodorotlenku sodowego (1 ml/litr), w którym rozpuszczono 4 g kwasu benzoesowego. Dope∏nia si´ wodà do 2 000 ml, aby otrzymaç roztwór

1 g/100 ml cukru inwertowanego. Roztwór ten powinien wykazywaç pH ≈ 3.

5) czysta sacharoza.

Trwa∏y roztwór podstawowy nale˝y rozcieƒczaç

dopiero bezpoÊrednio przed u˝yciem.

3. W celu otrzymania roztworu wersenianu dwusodowego (EDTA) rozpuszcza si´ 0,93 g EDTA w wodzie i uzupe∏nia wodà do 1 000 ml.

Czysta sacharoza jest próbkà zawierajàcà czystà

sacharoz´ oraz cukier inwertowany w iloÊci nie wi´kszej ni˝ 0,001 g/100 g.

4. W celu otrzymania roztworu wskaênika mureksydowego dodaje si´ 0,25 g mureksydu do 50 ml wody i miesza z 20 ml 0,2 g/100 ml wodnego roztworu

b∏´kitu metylenowego.

7. Sprz´t laboratoryjny s∏u˝àcy do oznaczania cukru inwertowanego metodà Knighta i Allena stanowià

1) probówki, o wymiarach 150 x 20 mm;

2) parownica porcelanowa, bia∏a;

5. W celu otrzymania odczynnika alkalicznego

miedzi rozpuszcza si´ 25 g bezwodnego w´glanu sodowego i 25 g czterowodnego winianu potasowo-sodowego w oko∏o 600 ml wody zawierajàcej 40 ml wodorotlenku sodu o st´˝eniu 1 mol/litr. Nast´pnie rozpuszcza si´ 6 g pi´ciowodnego siarczanu miedzi II

(CuSO4 x 5 H2O) w oko∏o 100 ml wody, dodaje do roztworu winianu i uzupe∏nia si´ wodà do obj´toÊci

1 000 ml. Roztwór jest trwa∏y oko∏o 7 dni.

6. W celu otrzymania wzorcowego roztworu cukru

inwertowanego rozpuszcza si´ 23,75 g czystej sacharozy w oko∏o 120 ml wody w kolbie z podzia∏kà o pojemnoÊci 250 ml; dodaje si´ 9 ml kwasu solnego

3) waga analityczna, o dok∏adnoÊci 0,1 mg.

8. Przygotowanie roztworu

W celu przygotowania roztworu w probówce rozpuszcza si´ 5 g próbki cukru w 5 ml zimnej wody, dodaje si´ 2 ml odczynnika alkalicznego miedzi, miesza

i zanurza si´ probówk´ na 5 minut we wrzàcej ∏aêni

wodnej, a nast´pnie studzi w zimnej wodzie.

9. Wykonanie oznaczenia

Przenosi si´ iloÊciowo roztwór z probówki do parownicy porcelanowej, u˝ywajàc mo˝liwie jak naj-

mniejszej iloÊci wody, dodaje 3 krople wskaênika mureksydowego i miareczkuje roztworem EDTA, a nast´pnie odczytuje wynik w mililitrach EDTA zu˝ytego

do miareczkowania (oznaczony jako Vo.).

Pod koniec zabarwienie roztworu zmienia si´ z zielonego poprzez szary, a˝ do koƒcowego purpurowego.

Barwa purpurowa powoli znika z powodu utleniania

si´ tlenku miedzi I do tlenku miedzi II, zale˝nie od st´˝enia miedzi zredukowanej, stàd miareczkowanie nale˝y wykonaç stosunkowo szybko.

10. Sporzàdzenie wykresu kalibrowania

W celu sporzàdzenia wykresu kalibrowania dodaje

si´ znane iloÊci cukru inwertowanego (wzorcowy roztwór cukru inwertowanego odpowiednio rozcieƒczony) do 5 g czystej sacharozy oraz odpowiedniej iloÊci

zimnej wody — tak, aby ∏àcznie dodaç 5 ml roztworu,

a nast´pnie wykreÊla si´ zale˝noÊç zu˝ytych mililitrów

EDTA podczas miareczkowania (w mililitrach) w stosunku do procentowej iloÊci cukru inwertowanego,

dodanego do 5 g sacharozy. Otrzymany wykres jest linià prostà w zakresie 0,001 do 0,019 g/100 g cukru inwertowanego/100 g próbki.

Poz. 334

11. Wyra˝anie wyników

Wyniki wyra˝ane sà w procentach zawartoÊci cukru inwertowanego, z uwzgl´dnieniem powtarzalnoÊci wyników.

Na wykresie kalibracyjnym odczytuje si´ procent

zawartoÊci cukru inwertowanego, odpowiadajàcy

wartoÊci Vo ml EDTA, oznaczonej podczas badania

próbki.

Je˝eli w analizowanej próbce st´˝enie cukru inwertowanego na 100 g próbki jest wi´ksze ni˝ 0,017 g,

to zmniejsza si´ odpowiednio iloÊç próbki pobieranej

i dope∏nia si´ badanà próbk´ do 5 g czystà sacharozà.

W celu przeliczenia stopni sacharymetrycznych °Z

na polarymetryczne stopnie kàtowe nale˝y stopnie sacharymetryczne °Z podzieliç przez 2,889.

Przyjmuje si´, ze ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch

oznaczeƒ przeprowadzonych równoczeÊnie lub

w krótkim odst´pie czasu z tà samà próbkà, przez tego

samego analityka i w tych samych warunkach, nie powinna przekraczaç 0,005 g na 100 g próbki.

Za∏àcznik nr 4

METODA I OZNACZANIA ZAWARTOÂCI CUKRÓW REDUKUJÑCYCH W P¸YNNYM CUKRZE (ROZTWORZE

CUKRU), W P¸YNNYM CUKRZE INWERTOWANYM (ROZTWORZE CUKRU INWERTOWANEGO) I W SYROPIE

CUKRU INWERTOWANEGO WYRA˚ONYCH JAKO RÓWNOWA˚NIK CUKRU INWERTOWANEGO

LUB DEKSTROZY (D-GLUKOZY) — METODA LUFF-SCHOORLA

1. Oznaczanie zawartoÊci cukrów redukujàcych

metodà Luff-Schoorla polega na podgrzaniu badanej

próbki do temperatury wrzenia w warunkach standardowych z roztworem miedzi II, która zostaje cz´Êciowo

zredukowana do miedzi I. Nadmiar miedzi II oznacza

si´ metodà jodometrycznà.

2. Odczynnikami do oznaczania cukrów redukujàcych metodà Luff-Schoorla sà

1) roztwór Carreza I;

2) roztwór Carreza II;

3) odczynnik Luff-Schoorla;

4) roztwór tiosiarczanu

0,1 mol/litr;

sodowego

o

st´˝eniu

5) roztwór skrobi;

6) kwas siarkowy o st´˝eniu 3 mol/litr;

7) roztwór jodku potasowego 30 % (m/v);

8) wiórki pumeksowe, gotowane w kwasie solnym,

przep∏ukane wodà i osuszone;

9) izopentanol;

10) wodorotlenek sodowy o st´˝eniu 0,1 mol/litr;

11) kwas solny o st´˝eniu 0,1 mol/litr;

12) roztwór fenoloftaleiny, 1 % (m/v) w etanolu.

3. W celu przygotowania roztworu Carreza I dodaje si´ do 21,95 g dwuwodnego octanu cynkowego

(Zn(CH3COO)2 x 2 H2O) lub 24 g trójwodnego octanu

cynkowego (Zn(CH3COO)2 x 3 H2O) 3 ml kwasu octowego lodowatego, a nast´pnie dope∏nia wodà do

100 ml.

4. W celu przygotowania roztworu Carreza II rozpuszcza si´ 10,6 g trójwodnego szeÊciocyjano-˝elazianu potasowego II K4[Fe(CN)6] x 3 H2O w wodzie i dope∏nia wodà do 100 ml.

5. W celu przygotowania odczynnika Luff-Schoorla sporzàdza si´ roztwory

1) siarczanu miedzi II;

2) kwasu cytrynowego;

3) w´glanu sodowego.

6. W celu sporzàdzenia roztworu siarczanu miedzi II rozpuszcza si´ 25 g pi´ciowodnego bez˝elazowego siarczanu miedzi II (CuSO4 x 5 H2O) w 100 ml

wody.

7. W celu sporzàdzenia roztworu kwasu cytrynowego rozpuszcza si´ 50 g jednowodnego kwasu cytrynowego (C6H8O7 x H2O) w 50 ml wody.

8. W celu sporzàdzenia roztworu w´glanu sodowego rozpuszcza si´ 143,8 g bezwodnego w´glanu sodu

(Na2CO3) w oko∏o 300 ml ciep∏ej wody i pozostawia do

ostudzenia.

Nast´pnie dodaje si´ do kolby o pojemnoÊci

1 000 ml roztwór kwasu cytrynowego i roztwór w´glanu sodowego, ostro˝nie miesza si´ ruchem obrotowym, a˝ do zaniku piany, i dodaje roztwór siarczanu

miedzi II, uzupe∏niajàc wodà do 1 000 ml.

Roztwór pozostawia si´ na 24 godziny, w razie potrzeby filtruje, i sprawdza si´ molarnoÊç tak uzyskanego odczynnika za pomocà metody opisanej we wzorcowaniu odczynnika Luff-Schoorla (Cu 0,1 mol/litr;

Na2CO3 1 mol/litr).

9. W celu przygotowania roztworu skrobi dodaje

si´ do 1 000 ml wrzàcej wody 5 g rozpuszczalnej skrobi, namoczonej uprzednio w 30 ml wody, i utrzymuje

si´ wrzenie przez 3 minuty, pozostawia do ostudzenia,

a nast´pnie — je˝eli roztwór tego wymaga — dodaje

10 mg jodku rt´ci II jako Êrodka konserwujàcego.

10. Sprz´t laboratoryjny s∏u˝àcy do oznaczania cukrów redukujàcych metodà Luff-Schoorla stanowià

1) kolba sto˝kowa o pojemnoÊci 300 ml, wyposa˝ona

w ch∏odnic´ zwrotnà;

2) stoper.

11. Wzorcowanie odczynnika Luff-Schoorla

W celu wykonania wzorcowania odczynnika Luff-Schoorla dodaje si´ do 25 ml odczynnika Luff-Schoorla 3 g 30 % jodku potasowego i 25 ml kwasu siarkowego o st´˝eniu 3 mol/litr, miareczkuje si´ 0,1 mol/litr

tiosiarczanem sodowym w obecnoÊci roztworu skrobi,

jako wskaênika, dodanego pod koniec miareczkowania. Je˝eli obj´toÊç zu˝ytego 0,1 mol/litr roztworu tiosiarczanu sodowego nie wynosi dok∏adnie 25 ml, odczynnik nale˝y przyrzàdziç ponownie.

Nast´pnie odmierza si´ pipetà 10 ml odczynnika

Luff-Schoorla do kolby pomiarowej o pojemnoÊci

100 ml, rozcieƒcza wodà, pipetà pobiera si´ 10 ml

rozcieƒczonego odczynnika i dodaje si´ do 25 ml

0,1 mol/litr kwasu solnego w kolbie sto˝kowej. Ogrzewa si´ przez 1 godzin´ we wrzàcej ∏aêni wodnej, studzi

si´, dope∏nia do poczàtkowej obj´toÊci Êwie˝o zagotowanà wodà, a nast´pnie miareczkuje 0,1 mol/litr wodorotlenkiem sodowym wobec fenoloftaleiny jako

wskaênika. Zu˝ycie 0,1 mol/litr wodorotlenku sodowego powinno wynosiç mi´dzy 5,5 a 6,5 ml.

Kolejno miareczkuje si´ 10 ml rozcieƒczonego odczynnika 0,1 mol/litr kwasem solnym wobec fenoloftaleiny jako wskaênika. Punkt koƒcowy charakteryzuje si´ zanikiem purpurowego zabarwienia. Zu˝ycie

0,1 mol/litr kwasu solnego powinno wynosiç mi´dzy

6 a 7,5 ml.

Odczyn pH roztworu Luff-Schoorla waha si´ mi´dzy 9,3 a 9,4 w temperaturze 20 °C.

Poz. 334

12. Przygotowanie roztworu

W celu przygotowania roztworu dok∏adnie odwa˝a

si´ (z dok∏adnoÊcià do 1 mg) 5 g badanej próbki, przenosi jà iloÊciowo do kolby o pojemnoÊci 250 ml zawierajàcej 200 ml wody, klaruje — je˝eli roztwór tego wymaga — przez dodanie 5 ml roztworu Carreza I, a nast´pnie 5 ml roztworu Carreza II. Po dodaniu obu roztworów dok∏adnie miesza si´, uzupe∏nia wodà do

250 ml, dobrze miesza. Je˝eli to konieczne, filtruje si´.

Nast´pnie rozcieƒcza si´ roztwór tak, aby 25 ml

roztworu zawiera∏o nie mniej ni˝ 15 mg i nie wi´cej

ni˝ 60 mg cukrów redukujàcych, wyra˝onych jako glukoza.

13. Miareczkowanie metodà Luff-Schoorla

W celu wykonania miareczkowania metodà Luff-Schoorla do kolby sto˝kowej o pojemnoÊci 300 ml

pobiera si´ pipetà 25 ml odczynnika Luff-Schoorla, dodaje si´ pipetà 25 ml roztworu cukru i umieszcza

w niej 2 wiórki pumeksowe. Kolb´ ∏àczy si´ z ch∏odnicà zwrotnà i ca∏oÊç szybko umieszcza na siatce azbestowej nad palnikiem Bunsena. Siatka powinna mieç

otwór wyci´ty w cz´Êci azbestowej o tej samej Êrednicy co podstawa kolby. Utrzymuje si´ ciecz w temperaturze wrzenia przez mniej wi´cej 2 minuty, ogrzewa na

wolnym ogniu dok∏adnie przez 10 minut, nast´pnie

studzi si´ próbk´ w zimnej wodzie, a po 5 minutach

dodaje si´ 10 ml roztworu jodku potasowego i szybko,

z zachowaniem ostro˝noÊci (ze wzgl´du na burzliwy

przebieg), dodaje 25 ml 3 mol/litr kwasu siarkowego.

Ca∏oÊç miareczkuje si´ za pomocà 0,1 mol/litr roztworu tiosiarczanu sodowego a˝ do uzyskania prawie bezbarwnego roztworu, a nast´pnie dodaje si´ kilka mililitrów roztworu skrobi jako wskaênika, po czym kontynuuje miareczkowanie a˝ do zaniku niebieskiego zabarwienia.

W celu zmniejszenia tworzenia piany, przed zakwaszaniem kwasem siarkowym, mo˝na dodaç niewielkà

iloÊç izopentanolu.

14. Próba kontrolna

Przeprowadza si´ prób´ kontrolnà, stosujàc 25 ml

wody zamiast 25 ml roztworu cukru.

15. Wyra˝anie wyników

Wyniki sà wyra˝ane w procentach suchej masy

(m/m) w przypadku cukru inwertowanego lub D-glukozy, z uwzgl´dnieniem powtarzalnoÊci wyników.

Z tabeli odczytuje si´ — w razie potrzeby interpolujàc — mas´ glukozy lub cukru inwertowanego w miligramach, odpowiadajàcà ró˝nicy mi´dzy dwoma odczytami miareczkowania, wyra˝onymi w mililitrach

0,1 mol/litr siarczanu sodowego.

Przyjmuje si´, ˝e ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch

oznaczeƒ przeprowadzonych równoczeÊnie lub

w krótkim odst´pie czasu z tà samà próbkà, przez tego

samego analityka i w tych samych warunkach, nie powinna przekraczaç 0,2 ml.

Zale˝noÊç zu˝ycia tiosiarczanu sodu o st´˝eniu 0,1 mol/litr

od zawartoÊci cukrów redukujàcych w metodzie Luff-Schoorla

Zu˝ycie w mililitrach

Na2S2O3

o st´˝eniu 1 mol/litr

Glukoza, fruktoza, cukry inwertowane C6H12O6

ml

mg

ró˝nica

1

2,4

2

4,8

2,4

3

7,2

2,4

4

9,7

2,5

5

12,2

2,5

6

14,7

2,5

7

17,2

2,5

8

19,8

2,6

9

22,4

2,6

10

25,0

2,6

11

27,6

2,6

12

30,3

2,7

13

33,0

2,7

14

35,7

2,7

15

38,5

2,8

16

41,3

2,8

17

44,2

2,9

18

47,1

2,9

19

50,0

2,9

20

53,0

3,0

21

56,0

3,0

22

59,1

3,1

23

62,2

3,1

METODA II OZNACZANIA CUKRÓW REDUKUJÑCYCH W P¸YNNYM CUKRZE (ROZTWORZE CUKRU),

W P¸YNNYM CUKRZE INWERTOWANYM (ROZTWORZE CUKRU INWERTOWANEGO)

I W SYROPIE CUKRU INWERTOWANEGO WYRA˚ONYCH JAKO CUKIER INWERTOWANY

— WED¸UG MODYFIKACJI OBJ¢TOÂCI STA¸EJ LANE’A I EYNONA

1. Oznaczanie cukrów redukujàcych wed∏ug modyfikacji obj´toÊci sta∏ej Lane’a i Eynona polega na

miareczkowaniu roztworu próbki w temperaturze

wrzenia w stosunku do okreÊlonej obj´toÊci roztworu

Fehlinga wobec b∏´kitu metylenowego jako wskaênika.

1) roztwór Fehlinga;

2) roztwór wodorotlenku

1 mol/litr;

sodowego

o

st´˝eniu

3) wzorcowy roztwór cukru inwertowanego;

4) roztwór b∏´kitu metylenowego.

2. Odczynnikami u˝ywanymi do oznaczania zawartoÊci cukrów redukujàcych wed∏ug modyfikacji obj´toÊci sta∏ej Lane’a i Eynona sà

3. W celu przygotowania roztworu Fehlinga sporzàdza si´

1) roztwór A;

2) roztwór B.

4. W celu sporzàdzenia roztworu A rozpuszcza

si´ 69,3 g pi´ciowodnego siarczanu miedzi II

(CuSO4 x 5 H2O) w wodzie i dope∏nia si´ wodà do

1 000 ml.

5. W celu sporzàdzenia roztworu B rozpuszcza si´

w wodzie 346 g pi´ciowodnego winianu sodowo-potasowego (KNaC4 x 5 H2O) wraz ze 100 g wodorotlenku sodowego (NaOH) i dope∏nia si´ wodà do 1 000 ml.

Klarowny roztwór dekantuje si´ znad osadu.

6. Roztwory A i B nale˝y przechowywaç w butelkach z ciemnego (bràzowego, bursztynowego) szk∏a.

7. W celu przygotowania wzorcowego roztworu

cukru inwertowanego rozpuszcza si´ 23,75 g czystej

sacharozy w oko∏o 120 ml wody w kolbie o pojemnoÊci 250 ml z podzia∏kà, dodaje si´ 9 ml kwasu solnego

(d = 1,16 g/cm3) i pozostawia na 8 godzin w temperaturze pokojowej. Nast´pnie dope∏nia si´ roztwór do

250 ml i sprawdza si´ zakoƒczenie hydrolizy za pomocà polarymetru lub sacharymetru przez dokonanie odczytu w rurce polarymetrycznej o d∏ugoÊci 200 mm.

Odczyt powinien wynieÊç (11,80 ± 0,05) °Z. Do kolby

o pojemnoÊci 2 000 ml z podzia∏kà odmierza si´ pipetà 200 ml tego roztworu. Rozcieƒcza si´ wodà i wstrzàsajàc (aby uniknàç przealkalizowania miejscowego),

dodaje si´ 71,4 ml roztworu wodorotlenku sodowego

o st´˝eniu 1 mol/litr, w którym rozpuszczono 4 g kwasu benzoesowego, dope∏nia si´ wodà do 2 000 ml, aby

otrzymaç roztwór cukru inwertowanego 1 g/100 ml.

Odczyn tego roztworu powinien wynosiç pH ≈ 3.

Roztwór podstawowy (trwa∏y) nale˝y rozcieƒczaç

bezpoÊrednio przed u˝yciem.

8. W celu uzyskania rozcieƒczonego roztworu cukru inwertowanego 0,25 g/100 ml nale˝y 1 g podstawowego roztworu rozcieƒczyç wodà do 250 ml w kolbie pomiarowej.

Ca∏oÊç przenosi si´ do kolby o pojemnoÊci 1 000 ml

z podzia∏kà i ponownie rozcieƒcza wodà do kreski

w temperaturze 20 °C.

9. W celu sporzàdzenia roztworu b∏´kitu metylenowego 1 g b∏´kitu rozcieƒcza si´ wodà w kolbie, a nast´pnie dope∏nia wodà do 100 ml.

10. Sprz´t laboratoryjny s∏u˝àcy do oznaczania zawartoÊci cukrów redukujàcych wed∏ug modyfikacji

obj´toÊci sta∏ej Lane’a i Eynona stanowià

1) laboratoryjne kolby ˝aroodporne z wàskà szyjkà,

o pojemnoÊci 500 ml;

2) biureta o pojemnoÊci 50 ml z podzia∏kà co 0,05 ml;

3) pipety z podzia∏kà co 20, 25 i 50 ml;

4) kolby pomiarowe z 1 kreskà o pojemnoÊci 250,

1 000 i 2 000 ml;

5) urzàdzenie do podgrzewania umo˝liwiajàce utrzymanie temperatury wrzenia, zgodnie z warunkami

Poz. 334

opisanymi we wzorcowaniu roztworu Fehlinga,

i pozwalajàce na obserwacje koƒcowej zmiany zabarwienia, bez koniecznoÊci wyjmowania kolby

znad ogrzewacza;

6) stoper wskazujàcy z dok∏adnoÊcià co najmniej do

sekundy.

11. Wzorcowanie roztworu Fehlinga

W celu wykonania wzorcowania do czystej, suchej

zlewki pobiera si´ pipetà 50 ml roztworu B i 50 ml

roztworu A, po czym dok∏adnie miesza jej zawartoÊç.

Nast´pnie p∏ucze si´ i nape∏nia biuret´ 0,25 %

(0,25 g/100 ml) wzorcowym roztworem cukru inwertowanego.

Do kolby o pojemnoÊci 500 ml odmierza si´ pipetà wielokrotnoÊç 20 ml zmieszanych roztworów A i B,

dodaje si´ 15 ml wody, wprowadza si´ biuretà 39 ml

roztworu cukru inwertowanego, wiórek pumeksu

i miesza, ostro˝nie obracajàc kolbà.

Podgrzewa si´ kolb´ z zawartoÊcià do temperatury

wrzenia, utrzymuje t´ temperatur´ dok∏adnie przez

2 minuty (w trakcie kolejnych wykonywanych czynnoÊci nie wolno zdejmowaç kolby z ogrzewacza ani dopuÊciç, aby roztwór przesta∏ wrzeç) i pod koniec dwuminutowego wrzenia dodaje si´ 3 lub 4 krople roztworu b∏´kitu metylenowego. Roztwór powinien wykazywaç intensywne niebieskie zabarwienie.

Nast´pnie dodaje si´, za pomocà biurety, wzorcowy roztwór cukru inwertowanego w ma∏ych porcjach

— poczàtkowo po 0,2 ml, a na koƒcu pojedyncze krople — a˝ do osiàgni´cia punktu koƒcowego. Punkt ten

wskazuje zanik niebieskiego zabarwienia. Roztwór

przyjmuje barw´ czerwonawà zwiàzanà z powstaniem

zawiesiny tlenku miedzi I.

Punkt koƒcowy powinien byç osiàgni´ty pod koniec

3 minut od momentu zagotowania si´ roztworu. Koƒcowe miano Vo powinno wynosiç od 39 do 41 ml. Je˝eli Vo

jest wi´ksze, nale˝y wyrównaç st´˝enie miedzi w roztworze A i powtórzyç proces kalibrowania.

12. Przygotowanie roztworów próbek

St´˝enie próbki badanej powinno byç takie, aby jej

roztwór zawiera∏ od 250 do 400 mg cukru inwertowanego w 100 ml.

13. Badanie wst´pne

Badanie wst´pne przeprowadza si´ w celu upewnienia si´, ˝e iloÊç wody dodawanej do 20 ml zmieszanych roztworów A i B jest wystarczajàca do uzyskania

ostatecznej obj´toÊci 75 ml po miareczkowaniu.

W tym celu przygotowuje si´ roztwór próbki do badania: 25 ml roztworu próbki wprowadza si´ biuretà do

kolby, dodaje si´ 15 ml wody, pozostawia roztwór

w stanie wrzenia przez 2 minuty i miareczkuje a˝ do

osiàgni´cia punktu koƒcowego. Nast´pnie do kolby

o pojemnoÊci 500 ml odmierza si´ pipetà wielokrotnoÊç 20 ml zmieszanych roztworów A i B, dodaje

15 ml wody, wprowadza biuretà 39 ml roztworu badanej próbki, wiórek pumeksu i miesza, ostro˝nie obracajàc kolbà.

Podgrzewa si´ kolb´ z zawartoÊcià do temperatury

wrzenia, utrzymuje t´ temperatur´ dok∏adnie przez

2 minuty (w trakcie kolejnych wykonywanych czynnoÊci nie wolno zdejmowaç kolby z ogrzewacza ani dopuÊciç, aby roztwór przesta∏ wrzeç) i pod koniec dwuminutowego wrzenia dodaje si´ 3 lub 4 krople roztworu b∏´kitu metylenowego. Roztwór powinien wykazywaç intensywne niebieskie zabarwienie.

Je˝eli po dodaniu roztworu b∏´kitu metylenowego

utrzymuje si´ nadal czerwone zabarwienie, to st´˝enie

w u˝ytej próbce jest zbyt du˝e. W takim przypadku

próba jest niewa˝na i nale˝y powtórzyç badania, stosujàc mniej st´˝one roztwory badanej próbki.

Je˝eli w celu uzyskania czerwonego zabarwienia

potrzeba wi´cej ni˝ 50 ml roztworu, nale˝y stosowaç

bardziej st´˝one roztwory próbki.

Nast´pnie oblicza si´ iloÊç wody, jakà nale˝y dodaç — przez odj´cie obj´toÊci zmieszanego roztworu

Fehlinga (20 ml) i roztworu próbki od obj´toÊci 75 ml.

14. Koƒcowa analiza roztworu próbki

W celu przeprowadzenia koƒcowej analizy roztworu badanej próbki do kolby ˝aroodpornej pobiera si´

pipetà 20 ml zmieszanych roztworów Fehlinga i iloÊç

wody wyznaczonà w badaniu wst´pnym, nast´pnie

dodaje si´ za pomocà biurety przybli˝onà iloÊç, pomniejszonà o 1 ml, roztworu próbki z badania wst´pnego i kawa∏ki pumeksu, miesza si´ ostro˝nie zawar-

Poz. 334

toÊç, obracajàc kolbà, doprowadza si´ do wrzenia

i miareczkuje a˝ do osiàgni´cia punktu koƒcowego.

Punkt koƒcowy nale˝y osiàgnàç po up∏ywie 1 minuty

od momentu dodania roztworu b∏´kitu metylenowego. Koƒcowe miano = V1.

15. Wyra˝anie wyników

Wyniki sà wyra˝ane w miligramach cukru inwertowanego, z uwzgl´dnieniem powtarzalnoÊci wyników.

ZawartoÊç cukrów redukujàcych w próbce wyra˝onych jako cukier inwertowany (Inw) oblicza si´ wed∏ug

wzoru

Vo · 25 · f

Inw = ——–——

,

c ·V1

gdzie

c — oznacza st´˝enie roztworu badanej próbki,

w gramach na 100 ml,

Vo — oznacza obj´toÊç wzorcowego roztworu cukru

inwertowanego, zastosowanego do kalibracyjnego miareczkowania, w mililitrach,

V1 — oznacza obj´toÊç roztworu badanej próbki,

w mililitrach,

f — oznacza wspó∏czynnik korekcji uwzgl´dniajàcy

st´˝enie sacharozy w badanym roztworze próbki.

Zale˝noÊç cukru i wspó∏czynnika f zestawiono

w poni˝szej tabeli

IloÊç cukru (g) we wrzàcej mieszaninie

Wspó∏czynnik korekcji f

0

1,000

0,5

0,982

1,0

0,971

1,5

0,962

2,0

0,954

2,5

0,946

3,0

0,939

3,5

0,932

4,0

0,926

4,5

0,920

5,0

0,915

5,5

0,910

6,0

0,904

6,5

0,898

7,0

0,893

7,5

0,888

8,0

0,883

8,5

0,878

9,0

0,874

9,5

0,869

10,0

0,640

Korekt´ innych zawartoÊci sacharozy w badanym

roztworze próbki oblicza si´ z tabeli metodà interpolacji.

Przybli˝one st´˝enie sacharozy mo˝na obliczyç,

odejmujàc st´˝enie substancji rozpuszczalnych zwiàzanych z cukrem inwertowanym (do celów obliczenia przyjmuje si´ f = 1), od ogólnego st´˝enia

rozpuszczonych cia∏ sta∏ych, wyra˝onego jako sacharoza, uzyskane na podstawie wskaênika za∏amania roztworu za pomocà metody refraktome-

Poz. 334

trycznej, okreÊlonej w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia.

W celu przeliczenia stopni sacharymetrycznych °Z

na polarymetryczne stopnie kàtowe nale˝y °Z podzieliç przez 2,889.

Przyjmuje si´, ˝e ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch

oznaczeƒ przeprowadzonych równoczeÊnie lub w krótkim odst´pie czasu z tà samà próbkà, przez tego samego analityka i w tych samych warunkach, nie powinna

przekraczaç 1 % ich Êredniej arytmetycznej.

Za∏àcznik nr 5

METODA OZNACZANIA RÓWNOWA˚NIKA DEKSTROZY W SYROPIE GLUKOZOWYM

I W SYROPIE GLUKOZOWYM W PROSZKU ORAZ ZAWARTOÂCI DEKSTROZY (D-GLUKOZY)

W JEDNOWODNEJ GLUKOZIE (JEDNOWODNEJ DEKSTROZIE) I W BEZWODNEJ GLUKOZIE

(BEZWODNEJ DEKSTROZIE) — METODA LANE’A I EYNONA

1. Oznaczanie równowa˝nika dekstrozy oraz zawartoÊci dekstrozy metodà Lane’a i Eynona polega na

miareczkowaniu badanego roztworu w temperaturze

wrzenia — w stosunku do okreÊlonej obj´toÊci roztworu Fehlinga — w ÊciÊle okreÊlonych warunkach, wobec b∏´kitu metylenowego jako wskaênika.

Zmieszanych roztworów Fehlinga nie przechowuje si´. Codziennie przygotowuje si´ Êwie˝e roztwory

i kalibruje si´.

Równowa˝nik dekstrozy jest to zdolnoÊç redukcji

obliczona w procentach masy suchej substancji próbki. ZdolnoÊç redukcyjna jest to zawartoÊç cukrów redukujàcych oznaczona za pomocà niniejszej metody,

wyra˝ona w kategoriach bezwodnej dekstrozy (D-glukozy) oraz obliczona w procentach masy próbki.

W celu przygotowania bezwodnej dekstrozy przed

u˝yciem suszy si´ jà przez 4 godziny w suszarce pró˝niowej w temperaturze 100 ± 1 °C lub ni˝szej oraz wewn´trznym ciÊnieniu wynoszàcym mniej wi´cej 10 hPa

(103 mbar).

2. Odczynnikami u˝ywanymi do oznaczania równowa˝nika dekstrozy oraz zawartoÊci dekstrozy metodà Lane’a i Eynona sà

7. W celu przygotowania wzorcowego roztworu

dekstrozy odwa˝a si´ (z dok∏adnoÊcià do 0,1 mg)

0,6 g bezwodnej dekstrozy, rozpuszcza si´ jà w wodzie, przenosi roztwór iloÊciowo do kolby o pojemnoÊci 100 ml, dope∏nia wodà do kreski i miesza.

1) roztwór Fehlinga;

2) bezwodna dekstroza (D-glukoza) (C6H12O6);

3) wzorcowy

roztwór

0,6 g/100 ml;

dekstrozy

o

st´˝eniu

Roztwory A i B przechowuje si´ w butelkach

z ciemnego (bràzowego, bursztynowego) szk∏a.

Codziennie stosuje si´ Êwie˝o przygotowane roztwory.

st´˝eniu

8. W celu przygotowania roztworu b∏´kitu metylenowego rozpuszcza si´ 0,1 g b∏´kitu metylenowego

w 100 ml wody.

3. W celu przygotowania roztworu Fehlinga przygotowuje si´ roztwór A i B.

9. Sprz´t laboratoryjny s∏u˝àcy do oznaczania równowa˝nika dekstrozy oraz zawartoÊci dekstrozy metodà Lane’a i Eynona stanowià

4) roztwór b∏´kitu

0,1 g/100 ml.

metylenowego

o

4. W celu sporzàdzenia roztworu A rozpuszcza

si´ 69,3 g pi´ciowodnego siarczanu miedzi II

(CuSO4 x 5 H2O) w wodzie i dope∏nia si´ wodà do

1 000 ml.

5. W celu sporzàdzenia roztworu B rozpuszcza si´

w wodzie 346 g pi´ciowodnego winianu sodowo-potasowego (KNaC4 x 5 H2O) wraz z 100 g wodorotlenku

sodowego (NaOH) i dope∏nia si´ wodà do 1 000 ml.

Klarowny roztwór dekantuje si´ znad osadu.

6. Nast´pnie do czystej, suchej zlewki pobiera si´

pipetà 50 ml roztworu B, a nast´pnie 50 ml roztworu A i dobrze miesza.

1) laboratoryjne kolby ˝aroodporne z wàskà szyjkà,

o pojemnoÊci 250 ml;

2) biureta, 50 ml, z podzia∏kà co 0,05 ml;

3) pipety, z podzia∏kà co 25 i 50 ml;

4) kolby o pojemnoÊci 100 i 500 ml z jednà kreskà;

5) urzàdzenie do podgrzewania, umo˝liwiajàce utrzymanie temperatury wrzenia zgodnie z warunkami

opisanymi we wzorcowaniu roztworu Fehlinga

i pozwalajàce na obserwacje koƒcowej zmiany zabarwienia, bez koniecznoÊci wyjmowania kolby

znad ogrzewacza;

6) stoper z dok∏adnoÊcià pomiaru co najmniej do

1 sekundy.

kowej porcji pomniejszonej o 0,5 ml wzorcowego roztworu dekstrozy.

10. Wzorcowanie roztworu Fehlinga (miareczkowanie wzorcowe)

Od momentu rozpocz´cia wrzenia para wydziela

si´ gwa∏townie i w sposób ciàg∏y przez ca∏y czas trwania procesu miareczkowania, zapobiegajàc w ten sposób w maksymalnym stopniu przedostawaniu si´ powietrza do Êrodka kolby i w konsekwencji reoksydacji

jej zawartoÊci.

Do czystej, suchej kolby ˝aroodpornej pobiera si´

pipetà 25 ml roztworu Fehlinga, nape∏nia si´ biuret´

wzorcowym roztworem dekstrozy, korygujàc menisk

do kreski. Nast´pnie do kolby ˝aroodpornej wprowadza si´ biuretà 18 ml wzorcowego roztworu dekstrozy

i miesza si´ zawartoÊç, obracajàc kolbà.

Umieszcza si´ kolb´ ˝aroodpornà na urzàdzeniu do

podgrzewania, uprzednio wyregulowanym tak, aby

wrzenie rozpocz´∏o si´ w ciàgu 120 ± 15 sekund (podgrzewacza nie reguluje si´ w trakcie trwania ca∏ego

procesu miareczkowania), uruchamia si´ stoper w momencie rozpocz´cia wrzenia i po 120 sekundach wrzenia rozpoczyna si´ dodawanie do kolby ˝aroodpornej

wzorcowego roztworu dekstrozy — za pomocà biurety,

w porcjach 0,5 ml — a˝ do momentu zaniku zabarwienia b∏´kitu metylenowego, a nast´pnie odnotowuje si´

ogólnà obj´toÊç dodanego roztworu wzorcowego dekstrozy, ∏àcznie z przedostatnià dawkà 0,5 ml (X ml).

Do czystej, suchej kolby ˝aroodpornej pobiera si´

pipetà 25 ml roztworu Fehlinga, nape∏nia si´ biuret´

wzorcowym roztworem dekstrozy, korygujàc menisk

do kreski. Nast´pnie wprowadza si´ za pomocà biurety do kolby ˝aroodpornej obj´toÊç wzorcowego roztworu dekstrozy równà X — 0,3 ml, umieszcza si´ kolb´ ˝aroodpornà na urzàdzeniu do podgrzewania,

uprzednio wyregulowanym tak, aby wrzenie rozpocz´∏o si´ w ciàgu 120 ± 15 sekund (podgrzewacza nie

reguluje si´ w trakcie trwania ca∏ego procesu miareczkowania), uruchamia si´ stoper w momencie rozpocz´cia wrzenia i po 120 sekundach wrzenia rozpoczyna si´ dodawanie do kolby ˝aroodpornej wzorcowego roztworu dekstrozy — za pomocà biurety,

w porcjach poczàtkowo 0,2 ml, a nast´pnie po kropli

— do momentu zaniku zabarwienia b∏´kitu metylenowego. Dodawanie koƒczy si´ w ciàgu 60 sekund,

a ∏àczny czas gotowania nie powinien przekroczyç

180 sekund.

Zanik zabarwienia b∏´kitu metylenowego jest najlepiej widoczny podczas obserwacji górnych warstw

(i menisku) zawartoÊci kolby miareczkowej, poniewa˝

sà one pozbawione stràconego czerwonego tlenku

miedzi I. Zanik zabarwienia ∏atwiej jest obserwowaç,

stosujàc bezpoÊrednie oÊwietlenie. Pomocny jest bia∏y ekran ustawiony za kolbà.

Podczas oznaczania biuret´ nale˝y trzymaç z dala

od êród∏a ogrzewania.

Ze wzgl´du na czynnik indywidualny ka˝dy analityk powinien przeprowadziç w∏asne wzorcowe miareczkowanie i stosowaç w obliczeniach w∏asnà wartoÊç Vo.

11. Wst´pne badanie przygotowanej próbki

Je˝eli zdolnoÊç redukujàca przygotowanej próbki

nie jest znana w przybli˝eniu, przeprowadza si´ wst´pne badanie w celu uzyskania przybli˝onej wartoÊci po

to, aby obliczyç mas´ próbki pobranej do badania.

Pod koniec tej czynnoÊci czas mi´dzy dodawaniem

kolejnych porcji wzorcowego roztworu dekstrozy powinien wynosiç od 10 do 15 sekund.

W celu wst´pnego zbadania próbki przygotowuje

si´ 2 % (m/v) roztwór próbki, majàcy przybli˝onà wartoÊç „Z”, nape∏nia si´ nim biuret´ i koryguje menisk do

kreski. Do czystej, suchej kolby ˝aroodpornej pobiera

si´ pipetà 25 ml roztworu Fehlinga, wprowadza si´ biuretà 10 ml 2 % roztworu próbki i umieszcza si´ kolb´

˝aroodpornà na urzàdzeniu do podgrzewania, uprzednio wyregulowanym tak, aby wrzenie rozpocz´∏o si´

w ciàgu 120 ± 15 sekund. Nast´pnie podgrzewa si´ zawartoÊç kolby do wrzenia, dodajàc 1 ml roztworu b∏´kitu metylenowego, natychmiast po rozpocz´ciu wrzenia uruchamia si´ stoper i za pomocà biurety rozpoczyna si´ dodawanie roztworu próbki do kolby porcjami

1 ml, w odst´pach mniej wi´cej 10-sekundowych, a˝

do zaniku niebieskiego zabarwienia b∏´kitu metylenowego. Odnotowuje si´ ca∏kowità obj´toÊç dodanego

roztworu próbki ∏àcznie z przedostatnià porcjà (Y ml).

Konieczne jest trzecie miareczkowanie przez dodanie

nieco wi´kszej od 0,2 ml odpowiednio dostosowanej,

poczàtkowej porcji roztworu wzorcowego dekstrozy.

WartoÊç „Y” nie mo˝e przekraczaç 50 ml, a w przypadku jej przekroczenia zwi´ksza si´ st´˝enie roztworu próbki i powtarza si´ miareczkowanie.

Odnotowuje si´ obj´toÊç (Vo ml) wzorcowego roztworu dekstrozy u˝ytego do punktu koƒcowego ostatniego miareczkowania, która powinna mieÊciç si´

mi´dzy 19 a 21 ml wzorcowego roztworu dekstrozy,

a je˝eli Vo wykracza poza ten zakres, to odpowiednio

dostosowuje si´ st´˝enie roztworu Fehlinga i powtarza si´ proces kalibrowania.

Przybli˝onà zdolnoÊç redukcyjnà (Zred) badanej

próbki wyra˝onà w procentach (m/m) oblicza si´ wed∏ug wzoru

60 · Vo

Zred = —–——

Y·Z

12. Przygotowanie roztworu do badaƒ

Do codziennego kalibrowania roztworu Fehlinga

(poniewa˝ obj´toÊç Vo jest dok∏adnie znana) jest wymagane jedno miareczkowanie przez dodanie poczàt-

Odwa˝a si´ (z dok∏adnoÊcià do 0,1 mg) próbk´,

która zawiera od 2,85 do 3,15 g cukrów redukujàcych,

wyra˝onych jako bezwodna dekstroza (D-glukoza),

umieszcza si´ w kolbie miarowej i rozpuszcza si´

w wodzie, uzupe∏niajàc wodà do 500 ml.

Do obliczeƒ stosuje si´ znanà w przybli˝eniu wartoÊç zdolnoÊci redukujàcej lub przybli˝onà wartoÊç

zdolnoÊci redukcyjnej uzyskanà we wst´pnym badaniu przygotowanej próbki.

13. Wykonanie oznaczenia (miareczkowanie oznaczajàce)

Do czystej, suchej kolby ˝aroodpornej pobiera si´ pipetà 25 ml roztworu Fehlinga. Nape∏nia si´ biuret´ badanym roztworem i wprowadza si´ go w iloÊci 18,5 ml

do kolby ˝aroodpornej, mieszajàc zawartoÊç kolbà.

Umieszcza si´ kolb´ ˝aroodpornà na urzàdzeniu do

podgrzewania, uprzednio wyregulowanym tak, aby

wrzenie rozpocz´∏o si´ w ciàgu 120 ± 15 sekund. Nast´pnie podgrzewa si´ zawartoÊç kolby do wrzenia, dodajàc 1 ml roztworu b∏´kitu metylenowego. W∏àcza si´

stoper i po 120 sekundach wrzenia rozpoczyna si´ dodawanie biuretà do kolby ˝aroodpornej roztworu badanej

próbki, porcjami po 0,5 ml, a˝ do momentu zaniku zabarwienia b∏´kitu metylenowego. Odnotowuje si´ ca∏kowità obj´toÊç dodanego roztworu badanej próbki

∏àcznie z przedostatnià porcjà (X ml).

Do czystej, suchej kolby ˝aroodpornej pobiera si´

pipetà 25 ml roztworu Fehlinga. Nape∏nia si´ biuret´

badanym roztworem próbki i wprowadza si´ go w iloÊci X — 0,3 ml do kolby ˝aroodpornej, mieszajàc zawartoÊç kolbà. Umieszcza si´ kolb´ ˝aroodpornà na

urzàdzeniu do podgrzewania, uprzednio wyregulowanym tak, aby wrzenie rozpocz´∏o si´ w ciàgu 120 ± 15

sekund. Nast´pnie podgrzewa si´ zawartoÊç kolby do

wrzenia, dodajàc 1 ml roztworu b∏´kitu metylenowego. W∏àcza si´ stoper i po 120 sekundach wrzenia rozpoczyna si´ dodawanie biuretà do kolby ˝aroodpornej

roztworu badanej próbki, porcjami poczàtkowo po

0,2 ml, a nast´pnie po kropli, a˝ do momentu zaniku

zabarwienia b∏´kitu metylenowego. Dodawanie koƒczy si´ w ciàgu 60 sekund, a ∏àczny czas gotowania nie

powinien przekroczyç 180 sekund.

Pod koniec tej czynnoÊci czas mi´dzy dodawaniem

kolejnych porcji roztworu badanej próbki powinien

wynosiç od 10 do 15 sekund.

Konieczne jest trzecie miareczkowanie przez dodanie nieco wi´kszej od 0,2 ml, odpowiednio dostosowanej, poczàtkowej porcji roztworu badanej próbki.

Odnotowuje si´ obj´toÊç (V1) roztworu badanego

u˝ytego do punktu koƒcowego ostatniego miareczko-

Poz. 334

wania, która powinna wynosiç od 19 do 21 ml roztworu badanego.

Je˝eli obj´toÊç V1 wykracza poza ten zakres, nale˝y odpowiednio dostosowaç st´˝enie roztworu badanego i powtórzyç czynnoÊci opisane powy˝ej.

Przeprowadza si´ dwa oznaczenia z tym samym

badanym roztworem.

ZawartoÊç suchej masy w przygotowanej próbce

oznacza si´ metodà okreÊlonà w za∏àczniku nr 8 do

rozporzàdzenia.

14. Wyra˝anie wyników

Wyniki sà wyra˝ane w procentach masy badanej

próbki i masy substancji suchej, z uwzgl´dnieniem powtarzalnoÊci wyników.

ZdolnoÊç redukcyjnà (RP) oblicza si´ jako procent

masy badanej próbki wed∏ug wzoru

300 · V

RP = ——-—o ,

V1 · M

gdzie

Vo — oznacza obj´toÊç w mililitrach wzorcowego roztworu dekstrozy u˝ytego do wzorcowania roztworu Fehlinga,

V1 — oznacza obj´toÊç w mililitrach roztworu badanej

próbki u˝ytego do wykonania oznaczenia,

M — oznacza mas´ w gramach badanej próbki u˝ytej

do sporzàdzenia 500 ml roztworu badanego.

Równowa˝nik dekstrozy (Rd) oblicza si´ jako procent masy substancji suchej w przygotowanej próbce

wed∏ug wzoru

RP

Rd = —— × 100,

D

gdzie

RP — oznacza zdolnoÊç redukcyjnà obliczonà jako

procent masy badanej próbki,

D — oznacza zawartoÊç suchej substancji w badanej

próbce, w procentach (m/m).

Jako wynik podaje si´ Êrednià arytmetycznà dwóch

oznaczeƒ.

Przyjmuje si´, ˝e ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch

oznaczeƒ przeprowadzonych równoczeÊnie lub w krótkim odst´pie czasu z tà samà próbkà, przez tego samego analityka i w tych samych warunkach, nie powinna

przekraczaç 1 % ich Êredniej arytmetycznej.

Za∏àcznik nr 6

METODA OZNACZANIA WILGOTNOÂCI CUKRU (CUKRU BIA¸EGO), CUKRU EKSTRABIA¸EGO

(CUKRU RAFINOWANEGO), CUKRU PRZEMYS¸OWEGO I FRUKTOZY

1. Oznaczanie wilgotnoÊci cukru jako ubytku masy

wskutek suszenia polega na wysuszeniu próbki cukru

w temperaturze 103 ± 2 °C.

2. Sprz´t laboratoryjny s∏u˝àcy do oznaczania wilgotnoÊci jako ubytku masy wskutek suszenia stanowià

1) waga analityczna, o dok∏adnoÊci 0,1 mg;

2) suszarka odpowiednio wentylowana, o p∏askim

dnie, odpornym na niszczàce dzia∏anie próbek i na

warunki badawcze;

3) naczynka wagowe (aluminiowe, niklowe, szklane),

z p∏askim dnem, odporne na niszczàce dzia∏anie

próbek i na warunki badawcze, o Êrednicy od

60 do 100 mm i wysokoÊci od 20 do 30 mm;

4) eksykator, zawierajàcy Êwie˝y ˝el krzemionkowy

lub równorz´dny Êrodek suszàcy, ze wskaênikiem

zawartoÊci wody.

3. Suszenie badanej próbki

4. Wa˝enie próbki po ostudzeniu

Wa˝y si´ próbk´ z dok∏adnoÊcià 0,1 mg, ponownie

umieszcza si´ naczynko w suszarce na okres 30 minut

w temperaturze 103 ± 2 °C, wyjmuje si´, pozostawia

si´ je do ostudzenia w eksykatorze i wa˝y si´ z dok∏adnoÊcià do 0,1 mg.

CzynnoÊç powtarza si´, je˝eli ró˝nica mi´dzy dwoma pomiarami masy wynosi wi´cej ni˝ 1 mg. W razie

pojawienia si´ przyrostu wagi do obliczeƒ nale˝y u˝yç

najni˝szego odnotowanego odczytu.

Przyjmuje si´, ˝e ∏àczny czas suszenia nie mo˝e

przekraczaç 4 godzin.

5. Wyra˝anie wyników

Wyniki sà wyra˝ane w procentach wilgotnoÊci jako strata masy, z uwzgl´dnieniem powtarzalnoÊci wyników.

WilgotnoÊç (W) wyra˝onà w procentach oblicza si´

wed∏ug wzoru

m0–m1

W = ————

x 100,

m0

Wszystkie czynnoÊci wykonuje si´ natychmiast po

otwarciu pojemnika z próbkà. W celu wykonania suszenia doprowadza si´ naczynko wagowe do sta∏ej

wagi przez suszenie w temperaturze 103 ± 2 °C, pozostawia si´ je do och∏odzenia w eksykatorze co najmniej na 30—35 minut i wa˝y si´ z dok∏adnoÊcià do

0,1 mg.

gdzie

m0 — oznacza mas´ badanej próbki przed suszeniem,

w gramach,

m1 — oznacza mas´ badanej próbki po suszeniu,

w gramach.

Nast´pnie odwa˝a si´ do naczynka wagowego

(z dok∏adnoÊcià do 0,1 mg) oko∏o 20—30 g próbki,

umieszcza si´ naczynko wagowe z próbkà w suszarce

na okres 3 godzin w temperaturze 103 ± 2 °C, wyjmuje si´ je i pozostawia do ostudzenia w eksykatorze.

Przyjmuje si´, ˝e ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch

oznaczeƒ przeprowadzanych równoczeÊnie lub w krótkim odst´pie czasu z tà samà próbkà, przez tego samego analityka i w tych samych warunkach, nie powinna

przekraczaç 0,02 g na 100 g próbki.

Za∏àcznik nr 7

METODA OZNACZANIA ZAWARTOÂCI SUCHEJ MASY W P¸YNNYM CUKRZE (ROZTWORZE CUKRU),

P¸YNNYM CUKRZE INWERTOWANYM (ROZTWORZE CUKRU INWERTOWANEGO)

I W SYROPIE CUKRU INWERTOWANEGO — METODA REFRAKTOMETRYCZNA

1. Oznaczanie zawartoÊci suchej masy w cukrze

metodà refraktometrycznà polega na oznaczeniu

wspó∏czynnika za∏amania roztworu badanej próbki

w temperaturze 20 °C i przeliczeniu na zawartoÊç suchej masy za pomocà tabel wskazujàcych st´˝enie jako funkcj´ wspó∏czynnika za∏amania.

2. Aparatur´ s∏u˝àcà do oznaczania zawartoÊci suchej masy metodà refraktometrycznà stanowià

1) refraktometr, z dok∏adnoÊcià do czterech miejsc po

przecinku, zaopatrzony w termometr i wodnà

pomp´ cyrkulacyjnà pod∏àczonà do ∏aêni wodnej

z termoregulacjà o temperaturze 20 ± 0,5 °C;

2) lampa sodowa.

3. Wykonanie oznaczenia

Polega ono na zmierzeniu za pomocà refraktometru wspó∏czynnika za∏amania próbki w temperaturze

20 °C.

Je˝eli w badanej próbce, przed zmierzeniem, znajdujà si´ kryszta∏ki, rozpuszcza si´ je przez rozcieƒczenie 1:1 (m/m).

4. Wyra˝anie wyników

Wyniki sà wyra˝ane wed∏ug zawartoÊci suchej masy, z uwzgl´dnieniem powtarzalnoÊci wyników.

ZawartoÊç suchej masy oblicza si´ wed∏ug poni˝szej tabeli na podstawie wspó∏czynnika za∏amania roztworów cukru w temperaturze 20 °C. Wynik koryguje

si´ na obecnoÊç cukrów inwertowanych, dodajàc do

otrzymanego z tabeli wyniku 0,022 do ka˝dego procentu inwertowanego cukru obecnego w analizowanej próbce.

Je˝eli próbka by∏a rozcieƒczana wodà w stosunku 1:1 (m/m), obliczonà suchà mas´ mno˝y si´

przez 2.

Przyjmuje si´, ˝e ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch

oznaczeƒ przeprowadzonych równoczeÊnie lub

w krótkim odst´pie czasu z tà samà próbkà, przez tego

samego analityka i w tych samych warunkach, nie powinna przekraczaç 0,2 g na 100 g próbki.

TABLICE PRZELICZENIOWE

Wspó∏czynniki za∏amania (n) roztworów cukru w temperaturze 20 °C

Za∏àcznik nr 8

METODA OZNACZANIA ZAWARTOÂCI SUCHEJ MASY W SYROPIE GLUKOZOWYM,

SYROPIE GLUKOZOWYM W PROSZKU, W JEDNOWODNEJ GLUKOZIE (JEDNOWODNEJ DEKSTROZIE)

I W BEZWODNEJ GLUKOZIE (BEZWODNEJ DEKSTROZIE) — METODA SUSZARKI PRÓ˚NIOWEJ

1. Metoda suszarki pró˝niowej polega na oznaczeniu

suchej masy w temperaturze 70 ± 1 °C za pomocà

suszarki pró˝niowej pod ciÊnieniem nieprzekraczajàcym 3,3 kPa (34 mbar). Porcje do badania —

w przypadku syropu glukozowego lub syropu glukozowego w proszku — przygotowuje si´, mieszajàc je przed suszeniem z wodà i ziemià okrzemkowà.

2. Odczynnikiem u˝ywanym do oznaczania zawartoÊci suchej masy metodà suszarki pró˝niowej jest

oczyszczona ziemia okrzemkowa.

3. W celu otrzymania oczyszczonej ziemi okrzemkowej umieszcza si´ jà w lejku Büchnera i oczyszcza

si´ przez kilkakrotne przemywanie rozcieƒczonym

kwasem solnym (1 ml st´˝onego kwasu, g´stoÊç

w 20 °C d = 1,19 g/ml na 1 000 ml wody) a˝ do uzyskania odczynu kwaÊnego pop∏uczyn (filtrowanej

wody), to jest gdy pH osiàgnie wartoÊç wi´kszà

ni˝ 4. Nast´pnie suszy si´ w suszarce w temperaturze 103 ± 2 °C i przechowuje w hermetycznie zamkni´tym pojemniku.

4. Aparatur´ s∏u˝àcà do oznaczania zawartoÊci suchej masy stanowià

1) suszarka pró˝niowa, zabezpieczona przed wyciekami, z termoregulacjà, wyposa˝ona w termometr i manometr pró˝niowy; suszarka powinna mieç budow´ umo˝liwiajàcà szybkie

przenoszenie ciep∏a do naczynek wagowych

umieszczonych na pó∏kach;

2) uk∏ad suszenia powietrznego sk∏adajàcy si´ ze

szklanego pojemnika wype∏nionego Êwie˝ym,

aktywowanym ˝elem krzemionkowym lub równorz´dnym Êrodkiem osuszajàcym wraz ze

wskaênikiem zawartoÊci wody; pojemnik nale˝y

po∏àczyç szeregowo z p∏uczkà gazu zawierajàcà

st´˝ony kwas siarkowy i pod∏àczonà do wlotu

powietrza w suszarce;

3) pompa pró˝niowa umo˝liwiajàca utrzymywanie

w suszarce ciÊnienia o wartoÊci 3,3 kPa (34 mbar)

lub mniejszego;

4) naczynko do wa˝enia, z p∏askim dnem, odporne

na niszczàce dzia∏anie próbek i warunki badawcze, o Êrednicy minimum 100 mm i wysokoÊci

minimum 300 mm;

5) bagietka szklana o d∏ugoÊci wi´kszej ni˝ naczynko wagowe;

6) eksykator zawierajàcy Êwie˝y, wysuszony ˝el

krzemionkowy lub równorz´dny Êrodek osuszajàcy wraz ze wskaênikiem zawartoÊci wody;

7) waga analityczna o dok∏adnoÊci 0,1 mg.

5. Przygotowanie próbki

Odwa˝a si´ 30 g ziemi okrzemkowej, umieszcza

si´ w naczynku wagowym wyposa˝onym w szklanà bagietk´ i ca∏oÊç umieszcza si´ w suszarce

w temperaturze 70 ± 1 °C, zmniejszajàc ciÊnienie

do wartoÊci 3,3 kPa (34 mbar) lub ni˝szej.

Suszy si´ przez co najmniej 5 godzin, doprowadzajàc powolny strumieƒ powietrza do suszarki

przez uk∏ad suszenia — od czasu do czasu sprawdzajàc ciÊnienie — i w miar´ potrzeby korygujàc

je.

Nast´pnie przywraca si´ w suszarce ciÊnienie atmosferyczne przez ostro˝ne zwi´kszenie poboru

suchego powietrza; natychmiast umieszcza si´

naczynko wagowe wraz ze szklanà bagietkà

w eksykatorze, studzi si´ i wa˝y.

Do zlewki o pojemnoÊci 100 ml odwa˝a si´ (z dok∏adnoÊcià do 1 mg) oko∏o 10 g próbki do analizy,

dodaje si´ 10 ml ciep∏ej wody i przenosi si´ roztwór porcjami do naczynka wagowego, u˝ywajàc

do tego szklanej bagietki.

6. Suszenie próbki

Naczynko wagowe zawierajàce badanà próbk´

i szklanà bagietk´ umieszcza si´ w suszarce,

zmniejszajàc ciÊnienie do 3,3 kPa (34 mbar) lub do

ni˝szego ciÊnienia, i suszy si´ w temperaturze

70 ± 1 °C mniej wi´cej przez 20 godzin, pozwalajàc

na powolny przep∏yw strumienia suchego powietrza przez suszark´.

Nast´pnie przywraca si´ w suszarce ciÊnienie atmosferyczne, zwi´kszajàc ostro˝nie dop∏yw suchego powietrza, natychmiast umieszcza si´ naczynko wagowe wraz z wysuszonà próbkà w eksykatorze, pozostawia si´ do ostudzenia i wa˝y si´

z dok∏adnoÊcià do 1 mg.

Ponownie suszy si´ naczynko z próbkà przez 4 godziny, przywraca si´ w suszarce ciÊnienie atmosferyczne, natychmiast umieszcza si´ naczynko

wraz z zawartoÊcià w eksykatorze, nast´pnie pozostawia si´ do ostudzenia i wa˝y.

7. Oznaczenie zawartoÊci suchej masy

OkreÊla si´, czy ubytek masy osiàgnà∏ wartoÊç sta∏à. Ubytek masy osiàgnà∏ wartoÊç sta∏à, je˝eli ró˝nica mi´dzy dwoma wa˝eniami tego samego naczynka nie przekracza 2 mg. Je˝eli ró˝nica jest

wi´ksza, ponownie suszy si´ naczynko z próbkà

przez 4 godziny, nast´pnie przywraca si´ w suszarce ciÊnienie atmosferyczne, natychmiast umieszcza si´ naczynko wraz z zawartoÊcià w eksykatorze,

pozostawia si´ do ostudzenia i wa˝y.

Do oznaczania suchej masy w próbkach dekstrozy

bezwodnej lub dekstrozy jednowodnej nie stosuje

si´ ziemi okrzemkowej i wody.

8. Wyra˝anie wyników

Wyniki wyra˝ane sà w procentach zawartoÊci suchej masy, z uwzgl´dnieniem powtarzalnoÊci wyników.

ZawartoÊç suchej masy (D), wyra˝onà w procentach, oblicza si´ wed∏ug wzoru

m1–m2

D = ————

x 100,

m0

gdzie

m0 — oznacza mas´ pobranej próbki przed suszeniem, w gramach,

Poz. 334

m1 — oznacza mas´ naczynka do wa˝enia z ziemià okrzemkowà, szklanà bagietkà i badanà próbkà po suszeniu, w gramach,

m2 — oznacza mas´ naczynka do wa˝enia z ziemià okrzemkowà i szklanà bagietkà, w gramach.

Ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch oznaczeƒ przeprowadzonych równoczeÊnie lub w krótkim odst´pie czasu z tà samà próbkà, przez tego samego

analityka i w tych samych warunkach, nie powinna przekraczaç 0,12 g na 100 g próbki.

Za∏àcznik nr 9

METODA OZNACZANIA ZAWARTOÂCI POPIO¸U SIARCZANOWEGO W SYROPIE GLUKOZOWYM,

SYROPIE GLUKOZOWYM W PROSZKU, W JEDNOWODNEJ GLUKOZIE (JEDNOWODNEJ DEKSTROZIE)

I W BEZWODNEJ GLUKOZIE (BEZWODNEJ DEKSTROZIE)

1. Metoda oznaczania zawartoÊci popio∏u siarczanowego w syropie polega na oznaczeniu masy badanej próbki po spopieleniu w atmosferze utleniajàcej w temperaturze 525 °C, w obecnoÊci kwasu

siarkowego, a nast´pnie na obliczeniu jej procentowej zawartoÊci (m/m).

2. Odczynnikiem u˝ywanym do oznaczania zawartoÊci popio∏u siarczanowego jest rozcieƒczony roztwór kwasu siarkowego.

3. W celu otrzymania rozcieƒczonego roztworu kwasu siarkowego powoli i ostro˝nie dodaje si´

100 ml st´˝onego kwasu siarkowego (g´stoÊç

w temperaturze 20 °C d = 1,84 g/ml; 96 % m/m) do

300 ml wody.

4. Sprz´t laboratoryjny s∏u˝àcy do oznaczania popio∏u siarczanowego stanowià

1) elektryczny piec muflowy, wyposa˝ony w termometr, dzia∏ajàcy w temperaturze 525 ± 25 °C;

2) waga analityczna, o dok∏adnoÊci 0,1 mg;

3) tygle do spopielania: platynowe lub kwarcowe,

o odpowiedniej pojemnoÊci;

4) eksykator, zawierajàcy Êwie˝y ˝el krzemionkowy lub równorz´dny Êrodek osuszajàcy, wyposa˝ony we wskaênik zawartoÊci wody.

5. Przygotowanie próbki

Wypra˝a si´ tygiel w temperaturze spopielania

(525 °C), studzi si´ w eksykatorze i wa˝y. Nast´pnie odwa˝a si´ do niego, z dok∏adnoÊcià do

0,1 mg, 5 g syropu glukozowego lub syropu glukozowego w proszku lub oko∏o 10 g dekstrozy jednowodnej lub dekstrozy bezwodnej i dodaje si´

5 ml roztworu kwasu siarkowego.

6. Wykonanie oznaczenia

W celu zw´glenia próbki ostro˝nie podgrzewa si´

próbk´ w tyglu nad p∏omieniem lub na p∏ycie

grzejnej a˝ do ca∏kowitego jej zw´glenia. Proces

zw´glania, podczas którego wydzielajà si´ pary

z próbki ulegajàcej spaleniu, przeprowadza si´

pod wyciàgiem laboratoryjnym.

Po zw´gleniu próbki umieszcza si´ tygiel w piecu

muflowym

podgrzanym

do

temperatury

525 ± 25 °C a˝ do czasu uzyskania bia∏ego popio∏u. Czas trwania wynosi oko∏o 2 godzin.

Pozostawia si´ tygiel z próbkà przez 30 minut a˝

do ostudzenia w eksykatorze i wa˝y si´.

7. Wyra˝anie wyników

Wyniki sà wyra˝ane w procentach masy analizowanej próbki, z uwzgl´dnieniem powtarzalnoÊci

wyników.

ZawartoÊç popio∏u siarczanowego wyra˝onà

w procentach masy analizowanej próbki oblicza

si´ wed∏ug wzoru

m1

S = —— x 100,

m0

gdzie

m1 — oznacza mas´ popio∏u, w gramach,

m0 — oznacza mas´ badanej próbki, w gramach.

Przyjmuje si´, ˝e ró˝nica mi´dzy wynikami dwóch

oznaczeƒ przeprowadzonych równoczeÊnie lub

w krótkim odst´pie czasu z tà samà próbkà, przez

tego samego analityka i w tych samych warunkach, nie powinna przekraczaç 2 % ich Êredniej

arytmetycznej.

8. Uwagi

Poz. 334 i 335

stracie próbki lub popio∏u poprzez nadmierne

sp´cznienie próbki.

W celu zapobie˝enia nadmiernemu tworzeniu piany kwas siarkowy dodaje si´ w niewielkich iloÊciach.

Je˝eli trudno jest ca∏kowicie spopieliç próbk´ (pozosta∏oÊç zawiera czarne czàsteczki), nale˝y tygiel

wyjàç z pieca muflowego, a pozosta∏oÊç po ostudzeniu zwil˝yç kilkoma kroplami wody i umieÊciç

ponownie w piecu.

Podczas pierwszego zw´glania podejmuje si´

wszelkie niezb´dne Êrodki w celu zapobie˝enia

335

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1)

z dnia 16 lutego 2004 r.

w sprawie szczegó∏owych warunków weterynaryjnych wymaganych przy produkcji ˝elatyny spo˝ywczej

Na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 14 ustawy z dnia

24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu chorób zakaênych

zwierzàt, badaniu zwierzàt rzeênych i mi´sa oraz o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 1999 r. Nr 66, poz. 752,

z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co nast´puje

§ 1. 1. W zak∏adzie, w którym produkuje si´ ˝elatyn´ spo˝ywczà, zwanà dalej „˝elatynà”, znajdujà si´

1) pomieszczenia

a) produkcyjne, zaprojektowane i wyposa˝one

w taki sposób, aby surowce i produkty gotowe

w nich wytworzone nie ulega∏y zanieczyszczeniu,

b) do przechowywania surowców, utrzymywane

w sposób zapobiegajàcy ich zanieczyszczeniu

i zepsuciu;

2. Pomieszczenia, o których mowa w ust. 1, utrzymuje si´ w czystoÊci oraz zapewnia si´ w nich utrzymanie temperatur niezb´dnych do higienicznego

przetwarzania i przechowywania ˝elatyny.

§ 2. W pomieszczeniach produkcyjnych, pomieszczeniach do przechowywania surowców oraz pomieszczeniu do przechowywania produktu gotowego

zapewnia si´

1) trwa∏e, nienasiàkliwe, nieprzepuszczalne i nietoksyczne posadzki, ∏atwe do mycia i odka˝ania,

w przypadku pomieszczeƒ produkcyjnych i do

przechowywania surowców, umo˝liwiajàce swobodny odp∏yw wody do instalacji kanalizacyjnej;

2) sprz´t do usuwania wody z posadzek, je˝eli jest to

konieczne;

2) pomieszczenie do

a) przechowywania produktu gotowego,

b) przechowywania opakowaƒ, zabezpieczone

przed kurzem, dost´pem owadów i gryzoni oraz

wp∏ywem substancji, które mog∏yby je zanieczyÊciç,

c) pakowania produktu gotowego,

d) przetrzymywania Êrodków myjàcych, dezynfekcyjnych i toksycznych, przy czym substancje

niebezpieczne dla zdrowia oznacza si´ i przechowuje w oddzielnych pojemnikach.

———————

1) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi kieruje dzia∏em admini-

stracji rzàdowej — rolnictwo, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1

rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 29 marca

2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. Nr 32, poz. 305).

2) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zosta∏y

og∏oszone w Dz. U. z 2001 r. Nr 29, poz. 320, Nr 123,

poz. 1350 i Nr 129, poz. 1438, z 2002 r. Nr 112, poz. 976,

z 2003 r. Nr 52, poz. 450, Nr 122, poz. 1144, Nr 165,

poz. 1590 i Nr 208, poz. 2020 oraz z 2004 r. Nr 33, poz. 288.

3) Êciany, wykonane z materia∏ów nienasiàkliwych,

nieprzepuszczalnych, nietoksycznych, o g∏adkiej,

jasnej, ∏atwej do mycia i odka˝ania powierzchni;

4) sufity lub stropodachy o powierzchni ∏atwej do

mycia, skonstruowane w sposób uniemo˝liwiajàcy gromadzenie si´ brudu lub pleÊni;

5) drzwi szczelne, wykonane z materia∏u o g∏adkiej,

nienasiàkliwej powierzchni, ∏atwej do mycia i odka˝ania; drzwi wykonane z drewna obudowuje si´

na ca∏ej powierzchni;

6) urzàdzenia wentylacyjne i wyciàgowe do pary

wodnej naturalne lub mechaniczne uniemo˝liwiajàce przep∏yw powietrza ze stref przyj´cia i przechowywania surowca do innych stref; urzàdzenia

te instaluje si´ w sposób zapewniajàcy ∏atwy dost´p do filtrów i innych cz´Êci wymagajàcych

czyszczenia lub wymiany;

7) oÊwietlenie naturalne lub sztuczne.

334

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI1)

z dnia 13 lutego 2004 r.

w sprawie metod analiz niektórych produktów i pó∏produktów przemys∏u cukrowniczego

Na podstawie art. 34 pkt 2 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o jakoÊci handlowej artyku∏ów rolno-spo˝ywczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 44, z póên. zm.2))

zarzàdza si´, co nast´puje