Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać ciepłomierze do wody i ich elementy,

§ 1. W rozporzàdzeniu Ministra Finansów z dnia

28 listopada 2001 r. w sprawie zakresu dzia∏ania i sposobu organizacji Komitetu Standardów RachunkowoÊci (Dz. U. Nr 140, poz. 1580 oraz z 2002 r. Nr 18,

poz. 173) wprowadza si´ nast´pujàce zmiany

1) w § 2 dodaje si´ pkt 5 w brzmieniu

Poz. 331 i 332

c) dodaje si´ ust. 4 w brzmieniu

„4. W przypadku wygaÊni´cia cz∏onkostwa lub

odwo∏ania cz∏onka przed up∏ywem kadencji

Komitetu nowi cz∏onkowie sà powo∏ywani

do koƒca kadencji Komitetu.”;

3) w § 5 ust. 2 otrzymuje brzmienie

„5) podejmowanie innych dzia∏aƒ majàcych na celu harmonizacj´ i standaryzacj´ zasad rachunkowoÊci.”;

„2. Posiedzenia Komitetu zwo∏uje i prowadzi Przewodniczàcy. Przewodniczàcy mo˝e zarzàdziç

rozpatrywanie spraw nale˝àcych do w∏aÊciwoÊci Komitetu w trybie korespondencyjnego

uzgadniania stanowisk (tryb obiegowy), z tym

˝e podejmowanie uchwa∏ nast´puje na posiedzeniach.”;

2) w § 4

a) po ust. 2 dodaje si´ ust. 2a w brzmieniu

„2a. Minister w∏aÊciwy do spraw finansów publicznych mo˝e odwo∏aç, przed up∏ywem

kadencji, cz∏onka Komitetu na wniosek

w∏aÊciwego podmiotu, który zg∏osi∏ jego

kandydatur´.”,

4) w § 6 ust. 3 otrzymuje brzmienie

„3. Do wa˝noÊci uchwa∏ Komitetu wymagane jest

zawiadomienie o posiedzeniu wszystkich

cz∏onków Komitetu oraz obecnoÊç na posiedzeniu co najmniej 10 cz∏onków Komitetu.

Standard uwa˝a si´ za przyj´ty, je˝eli za jego

przyj´ciem g∏osowa∏o co najmniej 10 cz∏onków Komitetu.”.

b) ust. 3 otrzymuje brzmienie

„3. W przypadkach, o których mowa w ust. 2

i 2a, minister w∏aÊciwy do spraw finansów

publicznych powo∏uje na nowego cz∏onka

Komitetu osob´ zg∏oszonà przez w∏aÊciwy

podmiot, zgodnie z § 3 ust. 4 i 5.”,

§ 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Finansów: w z. E. Suchocka-Roguska

332

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO¸ECZNEJ1)

z dnia 13 lutego 2004 r.

w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç ciep∏omierze do wody i ich elementy

Na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja

2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636,

z póên. zm.2)) zarzàdza si´, co nast´puje

Rozdzia∏ 1

Przepisy ogólne

1) ciep∏omierze do wody, zwane dalej „ciep∏omierzami”;

2) nast´pujàce elementy ciep∏omierzy do wody

a) przeliczniki wskazujàce,

b) pary czujników temperatury,

c) przetworniki przep∏ywu

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla wymagania metrologiczne, którym powinny odpowiadaç

———————

1) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej kieruje

dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie szczegó∏owego

zakresu dzia∏ania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki

Spo∏ecznej (Dz. U. Nr 1, poz. 5).

2) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 2001 r. Nr 154, poz. 1800, z 2002 r. Nr 155, poz. 1286

i Nr 166, poz. 1360 oraz z 2003 r. Nr 170, poz. 1652.

— zwane dalej „elementami”.

§ 2. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) ciep∏omierz — przyrzàd pomiarowy s∏u˝àcy do pomiaru ciep∏a oddanego przez przep∏ywajàcà wod´,

b´dàcà ciek∏ym noÊnikiem ciep∏a w obiegu wymiany ciep∏a;

2) przelicznik wskazujàcy — przyrzàd pomiarowy odbierajàcy sygna∏y pary czujników temperatury

i przetwornika przep∏ywu, przetwarzajàcy je oraz

obliczajàcy i wskazujàcy wartoÊç liczbowà ciep∏a

przekazanego w obiegu wymiany ciep∏a;

3) para czujników temperatury — przyrzàd pomiarowy wytwarzajàcy sygna∏y wyjÊciowe, b´dàce

funkcjà temperatury noÊnika ciep∏a na wejÊciu i na

wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a;

4) przetwornik przep∏ywu — przyrzàd pomiarowy wytwarzajàcy sygna∏ wyjÊciowy, b´dàcy funkcjà obj´toÊci, masy, strumienia obj´toÊci lub strumienia

masy noÊnika ciep∏a, mierzonych na wejÊciu lub

na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a;

5) górna granica zakresu temperatury tmax — najwi´kszà wartoÊç temperatury noÊnika ciep∏a, przy

której ciep∏omierz i jego element mo˝e dzia∏aç bez

przekroczenia b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

6) dolna granica zakresu temperatury tmin — najmniejszà wartoÊç temperatury noÊnika ciep∏a,

przy której ciep∏omierz i jego element mo˝e dzia∏aç bez przekroczenia b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

7) ró˝nica temperatury ∆t — ró˝nic´ temperatury noÊnika ciep∏a na wejÊciu obiegu wymiany ciep∏a

i temperatury noÊnika ciep∏a na wyjÊciu obiegu

wymiany ciep∏a;

8) minimalna ró˝nica temperatury ∆tmin — najmniejszà wartoÊç ró˝nicy temperatury, przy której b∏´dy

ciep∏omierza i jego elementu nie mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

9) maksymalna ró˝nica temperatury ∆tmax — najwi´kszà wartoÊç ró˝nicy temperatury wyst´pujàcà

przy maksymalnej mocy cieplnej, przy której b∏´dy

ciep∏omierza i jego elementu nie mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

10) przep∏yw q — strumieƒ obj´toÊci lub strumieƒ masy noÊnika ciep∏a;

11) przep∏yw minimalny qi — najmniejszà wartoÊç

przep∏ywu, przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego

elementu nie mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

12) przep∏yw nominalny qp — najwi´kszà wartoÊç

przep∏ywu, dopuszczalnà podczas dzia∏ania ciàg∏ego, przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie mogà przekraczaç b∏´dów granicznych

dopuszczalnych;

13) przep∏yw maksymalny qs — najwi´kszà wartoÊç

przep∏ywu, dopuszczalnà w krótkich okresach czasu, nieprzekraczajàcych w sumie 1 godziny na dob´ i 200 godzin rocznie, przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

14) maksymalna moc cieplna Ps — najwi´kszà wartoÊç

mocy cieplnej, przy której b∏´dy ciep∏omierza nie

Poz. 332

mogà przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych.

Rozdzia∏ 2

Wymagania metrologiczne w zakresie konstrukcji,

materia∏ów i wykonania ciep∏omierzy

oraz ich elementów

§ 3. W zale˝noÊci od konstrukcji rozró˝nia si´ nast´pujàce rodzaje ciep∏omierzy

1) zespolone, niemajàce oddzielnych elementów;

2) sk∏adane, b´dàce rozdzielnymi zestawami elementów;

3) hybrydowe, b´dàce zespo∏ami elementów, rozdzielnymi w sposób okreÊlony przez producenta.

§ 4. 1. Ciep∏omierz i przelicznik wskazujàcy powinien zawieraç liczyd∏o ciep∏a wskazujàce wartoÊç ciep∏a w d˝ulach albo watogodzinach, albo ich wielokrotnoÊciach dziesi´tnych.

2. Nazwa lub oznaczenie jednostki miary ciep∏a powinny byç umieszczone w taki sposób, aby wartoÊç

liczbowa wskazywana na liczydle ciep∏a i jednostka

mog∏y byç odczytywane jednoczeÊnie.

3. Cyfry wskazujàce cz´Êci ca∏kowite wartoÊci liczbowej ciep∏a powinny mieç te same wymiary.

4. Cyfry wskazujàce cz´Êci dziesi´tne wartoÊci liczbowej ciep∏a powinny byç

1) oddzielone od innych przecinkiem lub kropkà;

2) wyraênie wyró˝nione, w szczególnoÊci: ramkà, wymiarami lub kolorem.

5. WysokoÊç cyfr liczyd∏a ciep∏a nie powinna byç

mniejsza ni˝ 4 mm.

§ 5. 1. Liczyd∏o ciep∏a powinno byç tak skonstruowane, aby ciàg∏a praca ciep∏omierza i przelicznika

wskazujàcego, w czasie 3 000 godzin przy maksymalnej mocy cieplnej Ps, nie powodowa∏a powtórzenia si´

wskazania tego liczyd∏a.

2. Ciep∏o zmierzone przez ciep∏omierz przy maksymalnej mocy cieplnej Ps, w czasie 1 godziny, powinno

powodowaç zmian´ wskazania liczyd∏a ciep∏a co najmniej o wartoÊç 1 dzia∏ki elementarnej, rozumianej jako najmniejszy przyrost wskazania tego liczyd∏a, który

mo˝na odczytaç bez interpolacji.

§ 6. 1. Liczyd∏o ciep∏a powinno byç

1) elektroniczne — wyÊwietlacz albo

2) elektromechaniczne o konstrukcji b´benkowej,

z podzia∏kà cyfrowà lub cyfrowo-kreskowà, o zakresie od 0 do 9.

2. W liczyd∏ach ciep∏a elektronicznych wskazanie

wartoÊci ciep∏a powinno byç widoczne w sposób cià-

g∏y albo powracaç samoczynnie po prze∏àczeniu wyÊwietlacza na inne wskazanie lub pojawiaç si´ jako

pierwsze po wywo∏aniu wskazania na samoczynnie

wygaszonym wyÊwietlaczu.

§ 11. W miejscu zamontowania ciep∏omierza ruch

cieplny cieczy w rurociàgu za zamkni´tym zaworem

lub przep∏yw przez sprawny, zamkni´ty zawór, nie powinny powodowaç zmiany wskazania ciep∏omierza.

3. W liczyd∏ach ciep∏a elektromechanicznych o konstrukcji b´benkowej

§ 12. Ciep∏omierz, przelicznik wskazujàcy i przetwornik przep∏ywu powinny mieç sygna∏ testowy, wykorzystywany podczas sprawdzania tego przyrzàdu

pomiarowego, b´dàcy

1) ostatni b´benek powinien si´ poruszaç w sposób

ciàg∏y, w kierunku od do∏u ku górze, natomiast pozosta∏e b´benki powinny si´ poruszaç skokowo;

1) wskazaniem cyfrowym ciep∏a, obj´toÊci lub masy;

2) zmiana wskazania b´benka powinna si´ dokonaç

ca∏kowicie, podczas gdy nast´pny b´benek zmienia wskazanie z „9” na „0”.

2) wskazaniem cyfrowym, którego wartoÊç poprawnà oblicza si´ wed∏ug wzoru podanego przez producenta;

§ 7. 1. Konstrukcja ciep∏omierza i przelicznika wskazujàcego powinna uniemo˝liwiaç zmian´ wskazania liczyd∏a ciep∏a przez osoby nieuprawnione.

3) wyjÊciem elektrycznych impulsów o okreÊlonej

wartoÊci, wyra˝onej w liczbie impulsów na jednostk´ ciep∏a, obj´toÊci lub masy, lub

2. W przypadku przerwy w zasilaniu elektrycznym

ostatnie wskazanie liczyd∏a ciep∏a i czas jego zapisu

powinny byç przechowywane w pami´ci ciep∏omierza

i przelicznika wskazujàcego w czasie nie krótszym ni˝

1 rok i dost´pne po ponownym pod∏àczeniu zasilania.

4) wyjÊciem sygna∏u cyfrowego do dalszego przetwarzania.

§ 8. Ciep∏omierz i jego elementy powinny byç tak

skonstruowane i wykonane, aby mo˝liwe by∏o na∏o˝enie cech zabezpieczajàcych uniemo˝liwiajàcych

1) dost´p do zespo∏ów pomiarowych i elementów

adiustacji — przed zamontowaniem ciep∏omierza;

2) dost´p do zasilania elektrycznego i po∏àczeƒ elektrycznych mi´dzy elementami ciep∏omierza sk∏adanego i hybrydowego — po zamontowaniu ciep∏omierza;

3) demonta˝ ciep∏omierza z rurociàgu.

§ 9. Ciep∏omierze i przeliczniki wskazujàce, których

parametry majàce wp∏yw na wynik pomiaru sà programowane po zamontowaniu, powinny spe∏niaç nast´pujàce warunki

1) mo˝liwoÊç zmiany parametrów powinna byç zabezpieczona kodem cyfrowym lub kluczem do

zamka mechanicznego;

2) co najmniej ostatnia operacja zmiany parametrów

powinna byç przechowywana w pami´ci ciep∏omierza lub przelicznika wskazujàcego;

3) zapis w pami´ci powinien zawieraç wartoÊci wprowadzonych parametrów, dat´ i znak identyfikujàcy

osob´ dokonujàcà zmiany;

4) czas przechowywania w pami´ci ostatniego zapisu

nie powinien byç krótszy ni˝ 5 lat.

§ 10. W przelicznikach wskazujàcych, które mogà

byç stosowane do jednoczesnego pomiaru ciep∏a

w kilku obiegach wymiany ciep∏a, przy wspó∏dzia∏aniu

z przetwornikami przep∏ywu i parami czujników temperatury, zamontowanymi w ka˝dym z tych obiegów,

wskazania ciep∏a oddanego w ka˝dym z obiegów powinny byç wyraênie wyró˝nione.

§ 13. W ciep∏omierzu sk∏adanym para czujników

temperatury powinna

1) mieç charakterystyk´ termometrycznà platynowych czujników termometrów rezystancyjnych

Pt 100, Pt 500 lub Pt 1000; czujniki temperatury

o innej charakterystyce termometrycznej mogà

byç zastosowane jedynie w ciep∏omierzach zespolonych i w ciep∏omierzach hybrydowych, w których czujniki sà trwale po∏àczone z przelicznikiem

wskazujàcym;

2) byç typu

a) g∏owicowego, z zaciskami do pod∏àczenia elektrycznych przewodów zewn´trznych, albo

b) bezg∏owicowego, z trwale pod∏àczonymi elektrycznymi kablami zewn´trznymi, o jednakowej dla obu czujników d∏ugoÊci i powierzchni

przekroju przewodów, które powinny byç zakoƒczone zaciskanymi, nielutowanymi koƒcówkami;

3) byç przeznaczona do monta˝u w os∏onach lub bez

os∏on — w zale˝noÊci od konstrukcji czujnika;

4) mieç okreÊlonà przez producenta minimalnà g∏´bokoÊç zanurzenia, rozumianà jako taka g∏´bokoÊç zanurzenia w cieczy termostatycznej o temperaturze (80 ± 5) °C, przy temperaturze otoczenia

(25 ± 5) °C, ˝e dalsze zanurzanie czujnika w cieczy

nie powoduje wzrostu jego rezystancji o wartoÊç

wi´kszà od odpowiadajàcej 0,1 °C;

5) mieç okreÊlony przez producenta czas odpowiedzi

τ0,5, rozumiany jako czas potrzebny do osiàgni´cia

przez czujnik 50 % wartoÊci ca∏kowitej zmiany rezystancji, spowodowanej skokowà zmianà temperatury;

6) mieç rezystancj´ izolacji mi´dzy obudowà ka˝dego z czujników, bez os∏ony, i ka˝dym z jego przy∏àczy, zacisków w czujniku g∏owicowym lub przewodów zewn´trznych w czujniku bezg∏owicowym,

przy obu polaryzacjach napi´cia probierczego, nie

mniejszà ni˝

11) 150 m3/h dla DN 150;

a) 100 MΩ w temperaturze od 15 °C do 35 °C, przy

wilgotnoÊci wzgl´dnej od 25 % do 75 % i przy

napi´ciu probierczym sta∏ym 100 V,

13) 400 m3/h dla DN 250.

b) 10 MΩ przy górnej granicy zakresu temperatury

tmax i przy napi´ciu probierczym sta∏ym 10 V.

§ 14. W parze czujników temperatury typu bezg∏owicowego dla czujników

1) Pt 100, pod∏àczonych dwuprzewodowo — wartoÊç

d∏ugoÊci kabli zewn´trznych nie powinna przekraczaç dla kabli o powierzchni przekroju przewodów

zewn´trznych wynoszàcej

a) 0,22 mm2 — 2,5 m,

b) 0,25 mm2 — 3,0 m,

c) 0,50 mm2 — 5,0 m,

d) 0,75 mm2 — 7,5 m,

e) 1,50 mm2 — 15,0 m;

2) Pt 500, pod∏àczonych dwuprzewodowo — wartoÊç

d∏ugoÊci kabli zewn´trznych, w zale˝noÊci od powierzchni przekroju przewodów zewn´trznych, powinna byç 5 razy wi´ksza od odpowiednich wartoÊci, o których mowa w pkt 1;

3) Pt 1000, pod∏àczonych dwuprzewodowo — wartoÊç d∏ugoÊci kabli zewn´trznych, w zale˝noÊci od

powierzchni przekroju przewodów zewn´trznych,

powinna byç odpowiednio 10 razy wi´ksza od

wartoÊci, o których mowa w pkt 1;

4) pod∏àczonych czteroprzewodowo — wartoÊç powierzchni przekroju przewodów zewn´trznych nie

powinna byç mniejsza ni˝ 0,14 mm2.

§ 15. Dla ciep∏omierzy i przetworników przep∏ywu

o Êrednicach nominalnych DN nie wi´kszych ni˝

250 mm wartoÊci przep∏ywu nominalnego qp, w zale˝noÊci od Êrednicy nominalnej DN ciep∏omierza

i przetwornika przep∏ywu, nie powinny przekraczaç

nast´pujàcych wartoÊci

1) 0,6 m3/h, 1,0 m3/h lub 1,5 m3/h dla DN 15;

2) 2,5 m3/h dla DN 20;

Poz. 332

12) 250 m3/h dla DN 200;

§ 16. Dla ciep∏omierzy i przetworników przep∏ywu

o Êrednicach nominalnych DN wi´kszych ni˝ 250 mm

wartoÊci przep∏ywu nominalnego qp powinny byç tak

dobrane, aby pr´dkoÊç przep∏ywu wody nie przekracza∏a 3 m/s.

§ 17. WartoÊç maksymalnej mocy cieplnej Ps powinna byç podana przez producenta, je˝eli nie odpowiada ona ró˝nicy temperatury ∆tmax i przep∏ywowi qs.

§ 18. CiÊnienie nominalne, b´dàce najwi´kszym

nadciÊnieniem noÊnika ciep∏a w miejscu zainstalowania ciep∏omierza, przy którym mo˝e on dzia∏aç w sposób ciàg∏y, nie powinno byç mniejsze od 10 barów.

§ 19. Maksymalna strata ciÊnienia ∆pmax, b´dàca

wartoÊcià straty ciÊnienia noÊnika ciep∏a wyst´pujàcà

przy przep∏ywie nominalnym qp tego noÊnika przez

ciep∏omierz i przetwornik przep∏ywu, nie powinna byç

wi´ksza od 0,25 bara.

§ 20. Zespo∏y ciep∏omierza i jego elementu powinny byç wykonane z materia∏ów odpornych na korozj´

w warunkach w∏aÊciwego u˝ytkowania i transportu,

z uwzgl´dnieniem zarówno wp∏ywu czynników zewn´trznych, jak i wp∏ywu noÊnika ciep∏a.

§ 21. Obudowa ciep∏omierza i jego elementu powinna zabezpieczaç uk∏ady elektroniczne przed przedostaniem si´ noÊnika ciep∏a oraz wody i py∏u z otoczenia.

§ 22. 1. Na ciep∏omierzu zespolonym i hybrydowym powinny byç zamieszczone w sposób trwa∏y

i czytelny w szczególnoÊci

1) nazwa lub znak producenta;

2) znak fabryczny;

3) rok produkcji i numer fabryczny;

4) wartoÊci graniczne zakresu temperatury, oznaczonej symbolem t lub Θ i wyra˝onej w °C

3) 3,5 m3/h dla DN 25;

a) tmin i tmax dla ciep∏omierza i przelicznika wskazujàcego,

4) 6,0 m3/h dla DN 32;

b) tmin i tmax lub tmax dla przetwornika przep∏ywu;

5) 10 m3/h dla DN 40;

5) wartoÊci graniczne zakresu ró˝nicy temperatury,

oznaczonej symbolem ∆t lub ∆Θ i wyra˝onej

w K lub °C: ∆tmin i ∆tmax;

6) 15 m3/h dla DN 50;

7) 25 m3/h dla DN 65;

8) 40 m3/h dla DN 80;

9) 60 m3/h dla DN 100;

10) 100 m3/h dla DN 125;

6) wartoÊci graniczne przep∏ywu: qi, qp i qs; je˝eli

qs = qp, to wartoÊci qs nie podaje si´;

7) miejsce pomiaru obj´toÊci, masy lub przep∏ywu

noÊnika ciep∏a; wejÊcie obiegu wymiany ciep∏a

powinno si´ oznaczaç wyrazem „zasilanie”, a wyj-

Êcie obiegu wymiany ciep∏a — wyrazem „powrót”;

8) wartoÊç ciÊnienia nominalnego, je˝eli jest ona

wi´ksza ni˝ 10 barów;

9) oznaczenie kierunku przep∏ywu noÊnika ciep∏a

w postaci strza∏ki.

2. Na przeliczniku wskazujàcym powinny byç zamieszczone w sposób trwa∏y i czytelny w szczególnoÊci oznaczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1—3, 5 i 7,

oraz

1) wartoÊci graniczne zakresu temperatury, oznaczonej symbolem t lub Θ i wyra˝onej w °C: tmin i tmax;

2) rodzaj czujników temperatury: Pt 100, Pt 500 lub

Pt 1000;

3) charakterystyka wyjÊcia przetwornika przep∏ywu, rozumiana jako zale˝noÊç sygna∏u wyjÊciowego przetwornika przep∏ywu od obj´toÊci, masy, strumienia

obj´toÊci lub strumienia masy noÊnika ciep∏a.

3. Na obu czujnikach wchodzàcych w sk∏ad pary

czujników temperatury powinny byç zamieszczone

w sposób trwa∏y i czytelny oznaczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1—3, 5 i w ust. 2 pkt 1, oraz oznaczenia rodzaju czujników temperatury: Pt 100, Pt 500 lub

Pt 1000, je˝eli znak fabryczny nie zawiera oznaczenia

rodzaju czujnika.

4. Na przetworniku przep∏ywu powinny byç zamieszczone w sposób trwa∏y i czytelny oznaczenia,

o których mowa w ust. 1 pkt 1—3, 6, 8, 9 i w ust. 2

pkt 3, oraz wartoÊci graniczne zakresu temperatury

dopuszczalnej dla przetwornika przep∏ywu, oznaczonej

symbolem t lub Θ i wyra˝onej w °C: tmin i tmax lub tmax.

Rozdzia∏ 3

Charakterystyki metrologiczne ciep∏omierzy

i ich elementów

§ 23. 1. Zakres obcià˝eƒ pomiarowych ciep∏omierza okreÊlajà wartoÊci graniczne

1) temperatury: tmin i tmax;

2) ró˝nicy temperatury: ∆tmin i ∆tmax;

3) przep∏ywu: qi, qp i qs;

4) mocy cieplnej: Ps.

2. Zakresy obcià˝eƒ pomiarowych elementów ciep∏omierza sà okreÊlone nast´pujàco

1) dla przelicznika wskazujàcego — przez wartoÊci

graniczne, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 4;

2) dla pary czujników temperatury — przez wartoÊci

graniczne, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2;

3) dla przetwornika przep∏ywu — przez wartoÊci graniczne, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3.

Poz. 332

3. Zakresy obcià˝eƒ pomiarowych ciep∏omierza zespolonego i hybrydowego oraz przetwornika przep∏ywu powinny byç tak dobrane, aby by∏y spe∏nione wymagania, o których mowa w ust. 13 i 17 za∏àcznika do

rozporzàdzenia.

4. Zakres obcià˝eƒ pomiarowych ciep∏omierza

sk∏adanego i hybrydowego okreÊla si´ jako cz´Êç

wspólnà zakresów obcià˝eƒ pomiarowych jego elementów.

5. Dolna granica zakresu temperatury tmin nie powinna byç wi´ksza ni˝ 30 °C.

6. Górna granica zakresu temperatury tmax nie powinna byç mniejsza ni˝ 90 °C.

7. Minimalna ró˝nica temperatury ∆tmin powinna

przyjmowaç wartoÊci: 3 K, 5 K lub 10 K.

8. Stosunek maksymalnej ró˝nicy temperatury

∆tmax do minimalnej ró˝nicy temperatury ∆tmin nie

powinien byç mniejszy od 10.

9. Stosunek przep∏ywu nominalnego qp do przep∏ywu minimalnego qi nie powinien byç mniejszy

od 10.

§ 24. B∏´dy wzgl´dne procentowe oraz b∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne ciep∏omierza i jego elementów oraz wzory, wed∏ug których oblicza si´ te b∏´dy, okreÊla za∏àcznik do rozporzàdzenia.

§ 25. 1. Dla ciep∏omierzy i ich elementów, których

typy zosta∏y zatwierdzone od dnia 1 stycznia 1994 r. do

dnia 15 maja 1999 r., podczas legalizacji

1) b∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne przelicznika wskazujàcego ELd, wyra˝one w procentach,

w zale˝noÊci od ró˝nicy temperatury ∆t, wynoszà

a) ELd = ± 1,5 % dla ∆tmin ≤ ∆t < 20 °C,

b) ELd = ± 0,75 % dla 20 °C ≤ ∆t ≤ ∆tmax;

2) b∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne pary czujników temperatury ETd, wyra˝one w procentach,

w zale˝noÊci od ró˝nicy temperatury ∆t, wynoszà

a) ETd = ± 3,5 % dla ∆tmin ≤ ∆t < 10 °C,

b) ETd = ± 2,5 % dla 10 °C ≤ ∆t < 20 °C,

c) ETd = ± 1,25 % dla 20 °C ≤ ∆t ≤ ∆tmax;

3) b∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne przetwornika przep∏ywu EPd, wyra˝one w procentach, w zale˝noÊci od przep∏ywu q, wynoszà

a) EPd = ± 5 % dla qmin ≤ q < qt, gdzie qmin — przep∏yw minimalny, rozumiany jako najmniejsza

wartoÊç przep∏ywu, przy której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie powinny przekraczaç

b∏´dów granicznych dopuszczalnych, qt — przep∏yw poÊredni, rozumiany jako najmniejsza

wartoÊç przep∏ywu, przy której wartoÊç b∏´du

EPd nie przekracza ± 3 %,

b) EPd = ± 3 % dla qt ≤ q ≤ qmax, gdzie qmax — przep∏yw maksymalny, rozumiany jako najwi´ksza

wartoÊç przep∏ywu, dopuszczalna w krótkich

okresach czasu (nieprzekraczajàcych w sumie

1 godziny na dob´ i 200 godzin rocznie), przy

której b∏´dy ciep∏omierza i jego elementu nie

powinny przekraczaç b∏´dów granicznych dopuszczalnych;

3. WartoÊci b∏´dów wzgl´dnych procentowych ciep∏omierzy i ich elementów, których typy zosta∏y zatwierdzone od dnia 1 stycznia 1994 r. do dnia 15 maja

1999 r., wyznaczone podczas legalizacji, nie powinny

przekraczaç wartoÊci odpowiednich b∏´dów granicznych dopuszczalnych, o których mowa w ust. 1.

4) b∏àd graniczny dopuszczalny bezwzgl´dny pojedynczego czujnika temperatury, wchodzàcego w sk∏ad

pary czujników temperatury, wynosi ± 2 °C.

Przepis koƒcowy

2. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne ciep∏omierza sk∏adanego i hybrydowego, w którym typ przynajmniej jednego z elementów zosta∏ zatwierdzony od

dnia 1 stycznia 1994 r. do dnia 15 maja 1999 r., ustala

si´ zgodnie z ust. 1.

Rozdzia∏ 4

§ 26. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

7 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

J. Hausner

Za∏àcznik do rozporzàdzenia Ministra

Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

z dnia 13 lutego 2004 r. (poz. 332)

B¸¢DY WZGL¢DNE PROCENTOWE ORAZ B¸¢DY GRANICZNE DOPUSZCZALNE WZGL¢DNE CIEP¸OMIERZA

I JEGO ELEMENTÓW ORAZ WZORY, WED¸UG KTÓRYCH OBLICZA SI¢ TE B¸¢DY

1. B∏àd wzgl´dny procentowy ciep∏omierza EQ

okreÊla si´ wed∏ug wzoru

Qi – Qc

EQ = ————

100 %

Qc

gdzie: Qi — wartoÊç wskazana ciep∏a,

Qc — wartoÊç poprawna ciep∏a.

2. WartoÊç poprawna ciep∏a Qc wynosi

τ1

Qc = ∫ qm ∆h dτ

τ0

gdzie: qm — strumieƒ masy noÊnika ciep∏a,

∆h — wartoÊç ró˝nicy entalpii w∏aÊciwej noÊnika ciep∏a w temperaturze na wejÊciu

i w temperaturze na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a, pod odpowiadajàcym im

ciÊnieniem,

τ — czas,

τ0 — czas poczàtku pomiaru,

τ1 — czas koƒca pomiaru.

3. W warunkach ustalonych, w szczególnoÊci przy

sprawdzaniu ciep∏omierza, wartoÊç poprawnà ciep∏a

oblicza si´ wed∏ug wzoru

Qc = m ∆h lub Qc = k V ∆t

gdzie: m — masa noÊnika ciep∏a,

V — obj´toÊç noÊnika ciep∏a,

∆t — ró˝nica temperatury,

k — wspó∏czynnik cieplny, b´dàcy funkcjà w∏aÊciwoÊci fizycznych noÊnika ciep∏a, zale˝-

nà od temperatury na wejÊciu i temperatury na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a,

ciÊnienia noÊnika ciep∏a oraz miejsca pomiaru obj´toÊci, masy lub przep∏ywu noÊnika ciep∏a; wspó∏czynnik cieplny powinien byç wyznaczany wed∏ug wzorów podanych w ust. 15—18.

4. WartoÊci b∏´du wzgl´dnego procentowego ciep∏omierza, o którym mowa w ust. 1, wyznaczone podczas zatwierdzenia typu i legalizacji, nie powinny przekraczaç wartoÊci b∏´dów granicznych dopuszczalnych wzgl´dnych ciep∏omierza, o których mowa

w ust. 7—8.

5. B∏´dy wzgl´dne procentowe elementów ciep∏omierza EN oblicza si´ wed∏ug wzoru

Xi – Xc

EN = ————

100 %

Xc

gdzie: Xi — wartoÊç wskazana lub zmierzona wielkoÊci wyjÊciowej (sygna∏u b´dàcego funkcjà

obj´toÊci, masy, przep∏ywu, ró˝nicy temperatury lub ciep∏a),

Xc — wartoÊç poprawna wskazania lub wyniku

pomiaru wielkoÊci wyjÊciowej,

N — symbol elementu ciep∏omierza, przyjmujàcy oznaczenia: L — przelicznik wskazujàcy, T — para czujników temperatury,

P — przetwornik przep∏ywu.

6. WartoÊci b∏´dów wzgl´dnych procentowych,

o których mowa w ust. 5, wyznaczone podczas zatwierdzenia typu i legalizacji, nie powinny przekraczaç

wartoÊci odpowiednich b∏´dów granicznych dopuszczalnych wzgl´dnych, o których mowa w ust. 9—12.

7. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne ciep∏omierza EQd, wyra˝one w procentach, w zale˝noÊci od

ró˝nicy temperatury ∆t i przep∏ywu q, oblicza si´ wed∏ug wzoru

EQd = ± (4 + 4 ∆tmin/∆t + 0,05 qp/q)

8. WartoÊç EQd nie powinna przekraczaç ± 10 %.

9. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne przelicznika wskazujàcego ELd, wyra˝one w procentach,

w zale˝noÊci od ró˝nicy temperatury ∆t, oblicza si´

wed∏ug wzoru

ELd = ± (0,5 + ∆tmin/∆t)

10. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne pary

czujników temperatury ETd, wyra˝one w procentach,

w zale˝noÊci od ró˝nicy temperatury ∆t, oblicza si´

wed∏ug wzoru

ETd = ± (0,5 + 3 ∆tmin/∆t)

11. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne

przetwornika przep∏ywu EPd, wyra˝one w procentach, w zale˝noÊci od przep∏ywu q, oblicza si´ wed∏ug wzoru

EPd = ± (3 + 0,05 qp/q)

12. WartoÊç EPd nie powinna przekraczaç ± 5 %.

13. B∏´dy graniczne dopuszczalne wzgl´dne ciep∏omierza sk∏adanego i hybrydowego oblicza si´ wed∏ug wzoru

EQd = ELd + ETd + EPd

14. B∏àd graniczny dopuszczalny bezwzgl´dny pojedynczego czujnika temperatury, wchodzàcego

w sk∏ad pary czujników temperatury, wynosi ± 2 °C.

15. WartoÊci wspó∏czynnika cieplnego k dla wody,

wyra˝one w MJ/(m3 • K), dla ciÊnienia p = 16 bar, w zale˝noÊci od wartoÊci temperatury na wejÊciu obiegu

wymiany ciep∏a t1, wyra˝onej w °C, i temperatury na

wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a t2, wyra˝onej w °C,

oraz miejsca monta˝u przetwornika przep∏ywu, oblicza si´ wed∏ug wzoru

h1 – h2

k (p, t1, t2) = ———————

1 000 v (t1 – t2)

gdzie: v — obj´toÊç w∏aÊciwa wody, wyra˝ona

w m3/kg, w temperaturze t1 lub t2, w zale˝noÊci od miejsca monta˝u przetwornika

przep∏ywu,

h1 — entalpia w∏aÊciwa wody, wyra˝ona w kJ/kg,

w temperaturze t1,

h2 — entalpia w∏aÊciwa wody, wyra˝ona

w kJ/kg, w temperaturze t2.

Poz. 332

16. WartoÊç v oblicza si´ wed∏ug wzoru

RT

v (π, τ) = —— π γπ

p

gdzie

R — sta∏a równa 461,526 J/(kg • K),

T — temperatura bezwzgl´dna, wyra˝ona w K i obliczona wed∏ug wzoru: T = t + 273,15, gdzie: t = t1

w przypadku zamontowania przetwornika przep∏ywu na wejÊciu obiegu wymiany ciep∏a

(w temperaturze t1) lub t = t2 w przypadku zamontowania przetwornika przep∏ywu na wyjÊciu obiegu wymiany ciep∏a (w temperaturze t2),

p — ciÊnienie przyj´te jako sta∏e i równe 1,6 • 106 Pa

(16 barów),

π — ciÊnienie zredukowane, obliczone wed∏ug wzoru: π = p/p*, gdzie p* = 16,53 • 106 Pa,

τ — temperatura zredukowana, obliczona wed∏ug

wzoru: τ = T*/T, gdzie T* = 1 386 K,

γπ — wspó∏czynnik obliczony wed∏ug wzoru

34

γπ = ∑ – ni Ii (7,1 – π) li – 1 (τ – 1,222)Ji

i =1

gdzie

ni, Ii i Ji — wspó∏czynniki, których wartoÊci okreÊla tabela nr 1.

17. WartoÊci h1 i h2 w temperaturach, odpowiednio, t1 i t2, oblicza si´ wed∏ug wzoru

h (π, τ) = 0,001 RT τ γτ

gdzie

R, T, π i τ — parametry zdefiniowane w ust. 16, z tym

˝e do obliczenia wartoÊci h1 przyjmuje

si´, i˝ T = t1 + 273,15, a do obliczenia

wartoÊci h2 — i˝ T = t2 + 273,15,

γτ

— wspó∏czynnik obliczony wed∏ug wzoru

34

γτ = ∑ ni (7,1 – π) Ii Ji (τ – 1,222)Ji –1

i =1

gdzie

ni , Ii i Ji — wspó∏czynniki, których wartoÊci okreÊla tabela nr 1.

18. WartoÊci temperatury T i ciÊnienia p powinny

spe∏niaç nast´pujàce warunki

273,15 K ≤ T ≤ 623,15 K,

ps(T) ≤ p ≤ 100 MPa, gdzie ps(T) — ciÊnienie nasycenia pary wodnej w temperaturze T.

19. WartoÊci odniesienia k, h1, h2 i v dla p = 16 bar,

t1 = 70 °C i t2 = 30 °C, w zale˝noÊci od temperatury

w miejscu monta˝u przetwornika przep∏ywu, okreÊla

tabela nr 2.

Tabela nr 1. Wspó∏czynniki i wyk∏adniki równaƒ definiujàcych wspó∏czynniki γπ i γτ

i

Ii

Ji

ni

i

Ii

Ji

ni

1

0

–2

0,146 329 712 131 67

18

2

3

–0,441 418 453 308 46 • 10–5

2

0

–1

–0,845 481 871 691 14

19

2

17

–0,726 949 962 975 94 • 10–15

3

0

0

–0,375 636 036 720 40 • 101

20

3

–4

–0,316 796 448 450 54 • 10–4

4

0

1

0,338 551 691 683 85 • 101

21

3

0

–0,282 707 979 853 12 • 10–5

5

0

2

–0,957 919 633 878 72

22

3

6

–0,852 051 281 201 03 • 10–9

6

0

3

0,157 720 385 132 28

23

4

–5

–0,224 252 819 080 00 • 10–5

7

0

4

–0,166 164 171 995 01 • 10–1

24

4

–2

–0,651 712 228 956 01 • 10–6

8

0

5

0,812 146 299 835 68 • 10–3

25

4

10

–0,143 417 299 379 24 • 10–12

9

1

–9

0,283 190 801 238 04 • 10–3

26

5

–8

–0,405 169 968 601 17 • 10–6

10

1

–7

–0,607 063 015 658 74 • 10–3

27

8

–11

–0,127 343 017 416 41 • 10–8

11

1

–1

–0,189 900 682 184 19 • 10–1

28

8

–6

–0,174 248 712 306 34 • 10–9

12

1

0

–0,325 297 487 705 05 • 10–1

29

21

–29

–0,687 621 312 955 31 • 10–18

13

1

1

–0,218 417 171 754 14 • 10–1

30

23

–31

0,144 783 078 285 21 • 10–19

14

1

3

–0,528 383 579 699 30 • 10–4

31

29

–38

0,263 357 816 627 95 • 10–22

15

2

–3

–0,471 843 210 732 67 • 10–3

32

30

–39

–0,119 476 226 400 71 • 10–22

16

2

0

–0,300 017 807 930 26 • 10–3

33

31

–40

0,182 280 945 814 04 • 10–23

17

2

1

0,476 613 939 069 87 • 10–4

34

32

–41

–0,935 370 872 924 58 • 10–25

Tabela nr 2. WartoÊci odniesienia k, h i v dla p = 16 bar, t1 = 70 °C i t2 = 30 °C,

w zale˝noÊci od miejsca monta˝u przetwornika przep∏ywu

Symbol

wielkoÊci

Jednostka

Przetwornik przep∏ywu

zamontowany w temperaturze t1

Przetwornik przep∏ywu

zamontowany w temperaturze t2

k

MJ/(m3 • K)

4,0874

4,1621

h1

kJ/kg

0,294301 • 103

0,294301 • 103

h2

kJ/kg

0,127200 • 103

0,127200 • 103

v

m3/kg

0,102204 • 10–2

0,100370 • 10–2