Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 6 maja 2004 r. w sprawie wymagań dotyczących pobierania próbek żywności oraz metod analitycznych stosowanych w badaniach dioksyn i polichlorowanych bifenyli o właściwościach podobnych do dioksyn w ramach urzędowej kontroli żywności

§ 1. 1. WysokoÊç op∏aty rejestrowej za zg∏oszenie

wyrobu stosowanego w medycynie weterynaryjnej do

———————

1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej

— zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie

szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U.

Nr 93, poz. 833 oraz z 2003 r. Nr 199, poz. 1941).

Rejestru wyrobów stosowanych w medycynie weterynaryjnej i podmiotów odpowiedzialnych za ich wprowadzenie do obrotu i do u˝ywania wynosi 170 z∏.

2. WysokoÊç op∏aty rejestrowej za zmian´ danych

zawartych w Rejestrze, o którym mowa w ust. 1, wynosi 170 z∏.

§ 2. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem og∏oszenia.

Minister Zdrowia: L. Sikorski

1287

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1)

z dnia 6 maja 2004 r.

w sprawie wymagaƒ dotyczàcych pobierania próbek ˝ywnoÊci oraz metod analitycznych

stosowanych w badaniach dioksyn i polichlorowanych bifenyli o w∏aÊciwoÊciach

podobnych do dioksyn w ramach urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci2)

Na podstawie art. 9 ust. 7 ustawy z dnia 11 maja

2001 r. o warunkach zdrowotnych ˝ywnoÊci i ˝ywienia

(Dz. U. Nr 63, poz. 634, z póên. zm.3)) zarzàdza si´, co

nast´puje

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

1) wymagania dotyczàce pobierania próbek ˝ywnoÊci do badaƒ w ramach urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci oraz oznaczania dioksyn i polichlorowanych bifenyli o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn

w niektórych Êrodkach spo˝ywczych;

———————

1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej

— zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 4 maja 2004 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U.

Nr 106, poz. 1131).

2) Przepisy niniejszego rozporzàdzenia wdra˝ajà postanowienia dyrektywy 2002/69/WE z dnia 30 lipca 2002 r. ustanawiajàcej metody pobierania próbek i metody analizy do

celów urz´dowej kontroli dioksyn i oznaczania dioksynopodobnych polichlorowanych bifenyli (PCB) w Êrodkach

spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 209 z 06.08.2002).

Dane dotyczàce og∏oszenia dyrektywy Unii Europejskiej,

zamieszczone w niniejszym rozporzàdzeniu, z dniem uzyskania przez Rzeczpospolità Polskà cz∏onkostwa w Unii

Europejskiej dotyczà og∏oszenia tej dyrektywy w Dzienniku Urz´dowym Unii Europejskiej — wydanie specjalne.

3) Zmiany wymienionej ustawy zosta∏y og∏oszone w Dz. U.

z 2001 r. Nr 128, poz. 1408, z 2002 r. Nr 135, poz. 1145

i Nr 166, poz. 1362, z 2003 r. Nr 52, poz. 450, Nr 122,

poz. 1144, Nr 130, poz. 1187, Nr 199, poz. 1938 i Nr 208,

poz. 2020 oraz z 2004 r. Nr 33, poz. 288 i Nr 96, poz. 959.

2) minimalne wymagania dotyczàce metod analitycznych w ramach urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci oraz

sposobów przygotowywania próbek i metod analizy otrzymanych wyników badaƒ.

§ 2. U˝yte w rozporzàdzeniu okreÊlenia oznaczajà

1) partia — okreÊlonà iloÊç Êrodka spo˝ywczego dostarczonà w tym samym czasie o potwierdzonych

danych dotyczàcych w szczególnoÊci pochodzenia

Êrodka spo˝ywczego, jego rodzaju i sposobu pakowania, ze wskazaniem przedsi´biorcy odpowiedzialnego za umieszczenie produktu w opakowaniach zbiorczych, rodzaju opakowania, oznakowania Êrodka spo˝ywczego, nadawcy; w przypadku

ryb i produktów rybnych porównywalne muszà

byç równie˝ wymiary ryb;

2) wydzielona cz´Êç partii — cz´Êç du˝ej partii wyznaczonà w celu pobrania próbek, która musi byç

fizycznie rozdzielna i identyfikowalna;

3) próbka pierwotna — iloÊç materia∏u pobranà z tego

samego miejsca partii lub wydzielonej cz´Êci partii;

4) próbka zbiorcza (próbka zagregowana) — sum´

wszystkich próbek pierwotnych pobranych z partii

lub wydzielonej cz´Êci partii;

5) próbka laboratoryjna — reprezentatywnà cz´Êç lub

iloÊç próbki zagregowanej przeznaczonej do badaƒ laboratoryjnych;

6) metody skriningowe (przesiewowe) — metody

analityczne pozwalajàce na wykrycie dioksyn i po-

lichlorowanych bifenyli (PCB) o w∏aÊciwoÊciach

podobnych do dioksyn na okreÊlonym poziomie;

§ 3. Wymagania, o których mowa w § 1 pkt 1, sà

okreÊlone w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia.

7) metody potwierdzajàce — metody analityczne,

które dostarczajà pe∏nej lub uzupe∏niajàcej informacji, dajàcej jednoznaczne informacje na temat

sk∏adu jakoÊciowego oraz poziomu dioksyn i PCB

o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn na okreÊlonym poziomie.

§ 4. Wymagania, o których mowa w § 1 pkt 2, sà

okreÊlone w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia.

§ 5. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie z dniem og∏oszenia.

Minister Zdrowia: W. Rudnicki

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Zdrowia

z dnia 6 maja 2004 r. (poz. 1287)

Za∏àcznik nr 1

WYMAGANIA DOTYCZÑCE POBIERANIA PRÓBEK ˚YWNOÂCI DO BADA¡ W RAMACH URZ¢DOWEJ

KONTROLI ˚YWNOÂCI ORAZ OZNACZANIA DIOKSYN I POLICHLOROWANYCH BIFENYLI

O W¸AÂCIWOÂCIACH PODOBNYCH DO DIOKSYN W NIEKTÓRYCH ÂRODKACH SPO˚YWCZYCH

1. Cel i zakres pobierania próbek

Próbki przeznaczone do celów urz´dowej kontroli dioksyn (PCDD/PCDF) oraz do oznaczania zawartoÊci PCB

o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn w Êrodkach spo˝ywczych powinny byç pobierane zgodnie z metodami opisanymi w tabeli nr 11).

Tabela nr 1. WartoÊci wspó∏czynników toksycznoÊci (TEF)

———————

1) Tabela wartoÊci wspó∏czynników toksycznoÊci (TEF) przyj´tych w celu szacowania ryzyka dla zdrowia lu-

dzi przez Âwiatowà Organizacj´ Zdrowia (WHO) na spotkaniu, które odby∏o si´ w Sztokholmie w dniach

15—18 czerwca 1997 r. [Van der Berg i wsp. (1998): Toxic Equivalency Factors (TEFs) for PCBs, PCDDs,

PCDFs for Humans and for Wildlife. Environ. Health Perspect. 106(12), 775].

Tak uzyskane próbki zbiorcze (zagregowane) powinny byç traktowane jako reprezentatywne dla partii

lub wydzielonych z niej cz´Êci, z których sà pobrane.

Badanie zgodnoÊci z wymaganiami zawartoÊci dioksyn okreÊlonymi w rozporzàdzeniu nr 466/2001/WE

z dnia 8 marca 2001 r. ustalajàcym najwy˝sze dopuszczalne poziomy dla niektórych zanieczyszczeƒ w Êrodkach spo˝ywczych (Dz. Urz. WE L 77 z 16.03.2001,

z póên. zm.) powinno byç przeprowadzane na podstawie wyników badaƒ próbek laboratoryjnych.

2. Wymagania dotyczàce pobierania próbek

1) osoby upowa˝nione do pobierania próbek —

próbki powinny byç pobierane przez pracownika

upowa˝nionego przez w∏aÊciwego paƒstwowego

inspektora sanitarnego;

2) pobieranie próbek — próbki nale˝y pobieraç oddzielnie z ka˝dej partii;

3) Êrodki ostro˝noÊci — w czasie pobierania i przygotowywania próbek laboratoryjnych nale˝y podjàç wszelkie Êrodki ostro˝noÊci, aby zapobiec wystàpieniu ewentualnych zmian mogàcych wp∏ynàç na zawartoÊç w Êrodku spo˝ywczym dioksyn

i PCB o dzia∏aniu podobnym do dioksyn, niekorzystnie wp∏ynàç na przebieg analizy lub spowodowaç brak reprezentatywnoÊci próbek zagregowanych;

4) próbka pierwotna — próbki pierwotne powinny

byç pobierane, o ile to mo˝liwe, w ró˝nych miejscach rozmieszczonych w ca∏ej partii lub jej wydzielonej cz´Êci; odst´pstwa od tej procedury powinny zostaç uwzgl´dnione w opisach próbki i dokumentacji towarzyszàcej próbce, o których mowa

w pkt 8;

5) przygotowanie próbki zbiorczej (zagregowanej) —

próbk´ zbiorczà przygotowuje si´ przez dok∏adne

wymieszanie próbek pierwotnych; gdy próbka nie

jest pobierana z pojedynczego opakowania, o ile

to mo˝liwe, jej waga powinna wynosiç co najmniej 1 kg;

6) dzielenie próbki zbiorczej na próbki laboratoryjne

przeznaczone do celów oznaczania maksymalnych

poziomów oraz badaƒ potwierdzajàcych i odwo∏awczych — próbki laboratoryjne pobrane do celów oznaczania wartoÊci limitowanych, próbki

Poz. 1287

przeznaczone do badaƒ potwierdzajàcych oraz odwo∏awczych powinny byç pobrane ze zhomogenizowanych próbek zbiorczych; wielkoÊç próbki laboratoryjnej przeznaczonej do oznaczania wartoÊci limitowanych powinna wystarczyç do przeprowadzenia co najmniej dwóch analiz;

7) pakowanie i przekazywanie próbek laboratoryjnych — wszystkie próbki zbiorcze i laboratoryjne

powinny byç umieszczone w czystym, wykonanym z oboj´tnych materia∏ów opakowaniu zabezpieczajàcym przed zanieczyszczeniem i uszkodzeniem w czasie transportu oraz utratà analitu (adsorpcja przez wewn´trzne Êciany opakowania).

Nale˝y powziàç wszelkie konieczne Êrodki ostro˝noÊci, aby uniknàç zmian w sk∏adzie próbek zbiorczych i laboratoryjnych, które mog∏yby powstaç

podczas transportu i przechowywania;

8) piecz´towanie i znakowanie próbek zbiorczych

i laboratoryjnych — ka˝da próbka pobrana do celów urz´dowej kontroli ˝ywnoÊci powinna zostaç

zapiecz´towana w miejscu pobrania i opisana

w sposób umo˝liwiajàcy identyfikacj´ próbki oraz

ka˝dej partii, z której zosta∏a pobrana, z podaniem daty i miejsca pobrania próbki wraz z wszelkimi istotnymi informacjami dotyczàcymi tej

próbki. Opisy dotyczàce ka˝dego pobrania próbek zbiorczych i laboratoryjnych muszà byç przechowywane.

3. Plany pobierania próbek

Plany pobierania próbek muszà uwzgl´dniaç nast´pujàce okolicznoÊci

1) zastosowana metoda pobierania próbek powinna

zapewniç reprezentatywnoÊç próbki zbiorczej dla

kontrolowanej partii towaru;

2) iloÊç lub masa próbek pierwotnych pobieranych

z niektórych Êrodków spo˝ywczych — w przypadku pobierania próbek mleka i olejów, dla których

mo˝na za∏o˝yç jednolity (homogenny) rozk∏ad badanych zanieczyszczeƒ w danej partii, wystarczajàce jest pobranie trzech próbek pierwotnych

z partii i po∏àczenie ich w próbk´ zbiorczà. W opisie próbki nale˝y podaç numer identyfikujàcy parti´. Dla innych Êrodków spo˝ywczych minimalnà

liczb´ próbek pierwotnych, którà nale˝y pobraç

z partii, przedstawiono w tabeli nr 2.

Tabela nr 2. Minimalna liczba próbek pierwotnych, którà nale˝y pobraç z partii

Masa partii (kg)

Minimalna liczba próbek,

którà nale˝y pobraç

< 50

3

50 do 500

> 500

Masa próbki zbiorczej powsta∏ej po po∏àczeniu

próbek pierwotnych powinna wynosiç nie mniej ni˝

1 kg. Masa próbek pierwotnych powinna byç do niej

zbli˝ona. Masa próbki pierwotnej powinna wynosiç

co najmniej 100 g. Masa próbki pierwotnej jest zale˝na od wielkoÊci lub rozmiaru jednostek Êrodka spo˝ywczego w partii. Odst´pstwa od tego wymogu powinny zostaç uwzgl´dnione w opisach towarzyszàcych próbce, o których mowa w ust. 2 pkt 8. Zgodnie

z decyzjà Komisji z dnia 27 paêdziernika 1997 r. ustalajàcà poziomy i cz´stotliwoÊci pobierania próbek na

Poz. 1287

potrzeby dyrektywy Komisji 96/23/WE w sprawie monitoringu niektórych substancji i ich pozosta∏oÊci

w produktach pochodzenia zwierz´cego (Dz. Urz. WE

L 303 z 06.11.1997) próbka jaj kurzych powinna wynosiç co najmniej 12 sztuk (dla partii zbiorczych, jak równie˝ dla partii sk∏adajàcych si´ z pojedynczych opakowaƒ).

Liczb´ pojedynczych opakowaƒ, którà nale˝y pobraç z partii dla otrzymania próbki zbiorczej, okreÊla

tabela nr 3.

Tabela nr 3. Liczba opakowaƒ (próbek pierwotnych), którà nale˝y pobraç dla otrzymania próbki zbiorczej,

w przypadku gdy partia sk∏ada si´ z pojedynczych opakowaƒ

Liczba opakowaƒ lub jednostek towa- Liczba opakowaƒ lub jednostek towaru w partii

ru, którà nale˝y pobraç

1 do 25

1 sztuka

26 do 100

oko∏o 5 %, nie mniej ni˝ 2 sztuki

> 100

oko∏o 5 %, nie wi´cej ni˝ 10 sztuk

4. ZgodnoÊç partii lub jej wydzielonej cz´Êci ze

specyfikacjà

Laboratorium kontrolne powinno powtórnie zanalizowaç próbk´ laboratoryjnà pobranà do celów oznaczania maksymalnych poziomów, je˝eli wynik pierwszej analizy jest o 20 % mniejszy lub wi´kszy od wartoÊci dopuszczalnej, a nast´pnie wyliczyç Êrednie wyniki. Parti´ Êrodka spo˝ywczego mo˝na uznaç za spe∏-

niajàcà wymagania, je˝eli wynik pierwszej analizy jest

o ponad 20 % poni˝ej maksymalnego dopuszczalnego

poziomu, a w przypadku przeprowadzenia powtórnej

analizy, je˝eli Êrednia wyników nie przekracza poziomów okreÊlonych w rozporzàdzeniu (WE) nr 466/2001

z dnia 8 marca 2001 r. ustalajàcym najwy˝sze dopuszczalne poziomy dla niektórych zanieczyszczeƒ w Êrodkach spo˝ywczych.

Za∏àcznik nr 2

MINIMALNE WYMAGANIA DOTYCZÑCE METOD ANALITYCZNYCH W RAMACH

URZ¢DOWEJ KONTROLI ˚YWNOÂCI ORAZ SPOSOBÓW PRZYGOTOWYWANIA PRÓBEK

I METOD ANALIZY OTRZYMANYCH WYNIKÓW BADA¡

1. Cel i zakres stosowania metod analitycznych

Metody analityczne stosowane w urz´dowej kontroli badania dioksyn (polichlorowanych dibenzo-p-dioksyn

— PCDD i polichlorowanych dibenzofuranów — PCDF)

oraz oznaczania polichlorowanych bifenyli (PCB) o dzia∏aniu podobnym do dioksyn muszà obejmowaç

1) monitorowanie obecnoÊci dioksyn w Êrodkach

spo˝ywczych, które mo˝e byç dokonywane przy

zastosowaniu metody wykrywania majàcej na celu wyselekcjonowanie próbek o poziomie dioksyn

i dioksynopodobnych PCB, który wynosi mniej ni˝

30—40 % poni˝ej lub powy˝ej oczekiwanego poziomu; próbki, w których stwierdzono znaczne poziomy dioksyn, powinny byç zanalizowane metodà potwierdzajàcà, która umo˝liwia iloÊciowe

oznaczenie poziomu dioksyn oraz potwierdzenie

ich to˝samoÊci;

2) metody skriningowe (przesiewowe), które powinny umo˝liwiç szybkie zbadanie wielu próbek w celu wytypowania tych próbek, które mogà potencjalnie zawieraç wy˝sze poziomy dioksyn; metody

te powinny cechowaç si´ przede wszystkim brakiem zdolnoÊci do uzyskiwania wyników fa∏szywie

ujemnych;

3) metody potwierdzajàce;

4) koniecznoÊç stosowania koncepcji tzw. wspó∏czynników toksycznoÊci — TEF (Toxicity Equivalency

Factors) ze wzgl´du na obecnoÊç z∏o˝onych mieszanin ró˝nych kongenerów dioksyn w próbkach

Êrodowiskowych i biologicznych (w tym w Êrodkach spo˝ywczych), w celu uproszczenia szacowania ryzyka; wspó∏czynniki te zosta∏y opracowane

w celu lepszego wyra˝enia st´˝eƒ mieszanin

2,3,7,8-podstawionych PCDD i PCDF, a tak˝e nie-

których non-orto i mono-orto chloropodstawionych PCB oraz 2,3,7,8-TCDD, które majà w∏aÊciwoÊci podobne do dioksyn, w postaci równowa˝ników toksycznoÊci — TEQ (Toxicity Equivalent)1);

5) koniecznoÊç obliczania ca∏kowitego st´˝enia dioksyn i zwiàzków o podobnych w∏aÊciwoÊciach toksycznych, wyra˝onego jako równowa˝nik toksycznoÊci (TEQ), b´dàcego sumà iloczynów otrzymanych poprzez mno˝enie st´˝enia pojedynczych

kongenerów oznaczonych w danej próbce przez

ich wspó∏czynniki toksycznoÊci;

6) koniecznoÊç stosowania koncepcji granicy oznaczalnoÊci polegajàcej na przyj´ciu odpowiednich

granic oznaczalnoÊci wszystkich niewykrytych kongenerów do obliczenia ich udzia∏u w wartoÊci TEQ;

7) koniecznoÊç stosowania koncepcji zerowej, przy

obliczaniu wartoÊci TEQ, polegajàcej na przyj´ciu

wartoÊci zero dla wszystkich niewykrytych kongenerów;

Poz. 1287

wiàzkowe jest sta∏e uczestnictwo w mi´dzylaboratoryjnych badaniach bieg∏oÊci w zakresie oznaczania dioksyn i PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do

dioksyn w odpowiednich próbkach Êrodków spo˝ywczych lub pasz;

5) laboratoria powinny posiadaç akredytacj´ udzielonà przez Polskie Centrum Akredytacji, zgodnie

z wymaganiami normy PN EN ISO/IEC 17025:2001.

3. Wymagania w zakresie sposobu przygotowywania próbek do analizy

Przy przygotowywaniu próbek do analizy przestrzega si´ nast´pujàcych zasad

1) nale˝y podjàç niezb´dne Êrodki w celu wyeliminowania mo˝liwoÊci zanieczyszczenia krzy˝owego

próbki na ka˝dym etapie pobierania próbek i analiz;

2) próbki muszà byç przechowywane i transportowane w pojemnikach

8) koniecznoÊç stosowania koncepcji po∏owy granicy

oznaczalnoÊci polegajàcej na przyj´ciu po∏owy

wartoÊci odpowiednich granic oznaczalnoÊci do

obliczenia udzia∏u wszystkich niewykrytych kongenerów w wartoÊci TEQ.

a) szklanych,

2. Minimalne wymagania dotyczàce metod analitycznych

Z pojemników na próbki nale˝y usunàç Êlady py∏ków papieru. Szk∏o laboratoryjne powinno byç wyp∏ukane rozpuszczalnikami, wczeÊniej zbadanymi

na obecnoÊç dioksyn;

Metody analityczne stosowane w ramach urz´dowej kontroli muszà uwzgl´dniaç nast´pujàce kryteria

1) laboratorium musi wykazaç si´ bieg∏oÊcià w danej

metodzie analitycznej w zakresie 50 %, 100 % czy

200 % okreÊlonego poziomu zanieczyszczeƒ przy

akceptowalnym wzgl´dnym odchyleniu standardowym dla analiz powtórzonych, zgodnie z kryteriami okreÊlonymi w ust. 4;

2) granica oznaczalnoÊci iloÊciowej metody potwierdzajàcej powinna wynosiç oko∏o 1/5 oczekiwanego poziomu, aby zagwarantowaç, ˝e dopuszczalne

wspó∏czynniki odchylenia nie przekroczà oczekiwanego poziomu;

3) w ramach procedur wewnàtrzlaboratoryjnej kontroli jakoÊci nale˝y regularnie analizowaç próbki

odczynnikowe i wzbogacone oraz próbki kontrolne (najlepiej na certyfikowanej substancji odniesienia, jeÊli takie substancje sà dost´pne);

4) potwierdzeniem bieg∏oÊci laboratorium w zakresie

danych analiz sà pozytywne wyniki uzyskiwane

w mi´dzylaboratoryjnych badaniach bieg∏oÊci. Pozytywne wyniki uzyskane w badaniach mi´dzylaboratoryjnych w zakresie oznaczania danego analitu, w szczególnoÊci w próbkach gleby lub osadów dennych, nie muszà jednoczeÊnie oznaczaç

podobnej bieg∏oÊci w analizie innego rodzaju próbek, w tym ˝ywnoÊci lub paszy, gdzie te same

zwiàzki wyst´pujà w ni˝szych st´˝eniach. Obo———————

1) Patrz za∏àcznik nr 1 do rozporzàdzenia, odnoÊnik nr 1.

b) aluminiowych,

c) polipropylenowych lub

d) polietylenowych.

3) procedury przechowywania oraz transportu próbek muszà uwzgl´dniaç koniecznoÊç zapewnienia

nienaruszalnoÊci próbek;

4) próbk´ laboratoryjnà nale˝y dok∏adnie zmieliç

i wymieszaç, wykorzystujàc sprawdzonà procedur´ homogenizacji (np. gwarantujàcà uzyskanie ziaren przesiewanych na sicie o Êrednicy oczek

1 mm), je˝eli jest to konieczne ze wzgl´du na sposób analizy. W przypadkach gdy zawartoÊç wilgoci w próbce jest zbyt wysoka, nale˝y jà wysuszyç

przed procesem mielenia;

5) nale˝y wykonaç analiz´ próbki odczynnikowej,

obejmujàcà przeprowadzenie pe∏nej procedury

analitycznej z wy∏àczeniem próbki;

6) próbka u˝yta do ekstrakcji musi byç odpowiednia

dla wymagaƒ czu∏oÊci metody;

7) w procesie przygotowywania próbek mo˝na stosowaç procedury zwalidowane przez laboratorium

zgodnie z uznanymi mi´dzynarodowymi zasadami.

4. Wymagania dotyczàce procedur analitycznych

w zakresie oznaczania dioksyn i PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn

1) Podstawowe kryteria akceptacji procedur analitycznych

a) wysoka czu∏oÊç i niska granica wykrywalnoÊci

poziomów zanieczyszczeƒ — ze wzgl´du na bar-

dzo du˝à toksycznoÊç niektórych kongenerów

metody oznaczania PCDD i PCDF muszà umo˝liwiaç ich wykrywanie na poziomie pg TEQ

(10–12 g). Polichlorowane bifenyle wyst´pujà

w wy˝szych st´˝eniach ni˝ PCDD i PCDF. Dla

wi´kszoÊci kongenerów PCB wystarczajàca jest

czu∏oÊç rz´du nanogramów (10–9 g). W przypadku oznaczania bardziej toksycznych kongenerów PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn (w szczególnoÊci non-orto podstawione

kongenery) niezb´dne jest stosowanie metod

o czu∏oÊci takiej samej jak dla PCDD i PCDF,

b) wysoka selektywnoÊç (specyficznoÊç) stosowanych metod analitycznych — w przypadku analizy PCDD, PCDF i PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn niezb´dne jest ich odró˝nienie

od wspó∏ekstrahujàcych si´ i interferujàcych

substancji wyst´pujàcych w st´˝eniach o wiele

rz´dów wielkoÊci wy˝szych od analizowanych

zwiàzków. Stosowane metody chromatografii

gazowej z wykorzystaniem detektora masowego (GC/MS) muszà umo˝liwiç rozró˝nienie kongenerów toksycznych, tj. siedemnastu 2,3,7,8-podstawionych kongenerów PCDD, PCDF

i PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn,

od pozosta∏ych kongenerów. Zastosowanie metod biologicznych powinno umo˝liwiç selektywne oznaczenie wartoÊci równowa˝nika toksycznoÊci TEQ jako sumy PCDD, PCDF i PCB

o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn,

Poz. 1287

c) wysoka dok∏adnoÊç (poprawnoÊç i precyzja)

stosowanych metod analitycznych — oznaczenie powinno dostarczyç wiarygodnego oszacowania prawdziwej wartoÊci st´˝enia analitu

w próbce. Wysoka dok∏adnoÊç pomiaru oznaczajàca stopieƒ zgodnoÊci mi´dzy wynikiem badania a przyj´tà wartoÊcià odniesienia jest warunkiem unikni´cia odrzucenia wyniku analizy

próbki na podstawie s∏abej wiarygodnoÊci

oszacowanej wartoÊci TEQ. Dok∏adnoÊç charakteryzujà dwa czynniki

— poprawnoÊç rozumiana jako ró˝nica mi´dzy

Êrednià wartoÊcià st´˝enia analitu zmierzonà

w materiale certyfikowanym a deklarowanà,

certyfikowanà wartoÊcià, wyra˝onà jako jej

odsetek, i

— precyzja wyra˝ana liczbowo jako wartoÊç odchylenia standardowego w warunkach powtarzalnoÊci i odtwarzalnoÊci oraz okreÊlajàca stopieƒ zgodnoÊci mi´dzy wynikami uzyskanymi przy wielokrotnym wykorzystaniu

procedury badawczej;

2) Metody skriningowe (przesiewowe) obejmujà testy

biologiczne oraz metody GC/MS. Metody potwierdzajàce wykorzystujà technik´ wysokorozdzielczej

chromatografii gazowej sprz´˝onej z wysokorozdzielczà spektrometrià mas (HRGC/HRMS). Przy

oznaczaniu sumarycznej wartoÊci TEQ muszà byç

spe∏nione kryteria okreÊlone w tabeli.

Tabela

Metody skriningowe

(przesiewowe)

Cz´stoÊç wyników fa∏szywie

negatywnych

<1%

PoprawnoÊç

Wzgl´dne odchylenie

standardowe

5. Szczegó∏owe wymagania dla techniki GC/MS

wykorzystywanej w badaniach skriningowych (przesiewowych) oraz potwierdzajàcych

Ustala si´ nast´pujàce wymagania dla techniki

GC/MS wykorzystywanej w badaniach skriningowych

(przesiewowych) oraz potwierdzajàcych

1) w celu zwalidowania procedury analitycznej wzorce

wewn´trzne

2,3,7,8-chloropodstawionych

PCDD/F znakowane izotopem w´gla 13C oraz

wzorce wewn´trzne PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn znakowane izotopem w´gla 13C,

o ile ta grupa zwiàzków ma byç oznaczana, nale˝y

dodawaç na wst´pnych etapach metody lub na

poczàtku post´powania, w szczególnoÊci przed

ekstrakcjà. Nale˝y dodaç co najmniej jeden konge-

Metody potwierdzajàce

od –20 % do +20 %

< 30 %

< 15 %

ner dla ka˝dego szeregu homologicznego, od tetra- do oktachloro PCDD/F, oraz co najmniej jeden

kongener dla ka˝dego szeregu homologicznego

PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn,

o ile ta grupa zwiàzków ma byç oznaczana, alternatywnie co najmniej jeden kongener na ka˝dy

jon masowy wykorzystywany przez spektrometr

do selektywnego monitorowania PCDD/F i PCB

o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn. Dla metod potwierdzajàcych zaleca si´ przede wszystkim

stosowaç wszystkie siedemnaÊcie 2,3,7,8-podstawionych wewn´trznych wzorców PCDD/F znakowanych izotopem w´gla 13C oraz wszystkie dwanaÊcie PCB o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn znakowane izotopem w´gla 13C, o ile ta grupa

zwiàzków ma byç oznaczana. Wykorzystujàc odpowiednie roztwory wzorcowe, nale˝y równie˝

oznaczyç wzgl´dne wspó∏czynniki odpowiedzi dla

tych kongenerów, dla których nie zastosowano

analogów znakowanych izotopem w´gla 13C;

2) przed procedurà ekstrakcji, w przypadku Êrodków

spo˝ywczych pochodzenia roÊlinnego oraz Êrodków spo˝ywczych pochodzenia zwierz´cego o zawartoÊci t∏uszczu poni˝ej 10 %, obowiàzkowe jest

dodanie wzorców wewn´trznych. W przypadku

Êrodków spo˝ywczych pochodzenia zwierz´cego

o zawartoÊci t∏uszczu powy˝ej 10 % wzorce wewn´trzne mogà byç dodane zarówno przed, jak

i po ekstrakcji t∏uszczu. WydajnoÊç procedury ekstrakcji t∏uszczu, w zale˝noÊci od etapu, na którym

dodaje si´ wzorce wewn´trzne, a tak˝e od tego,

czy wyniki sà wyra˝ane na jednostk´ masy produktu czy t∏uszczu, nale˝y poddaç walidacji;

3) przed analizà GC/MS nale˝y dodaç do próbki 1 lub 2

wzorce do wyznaczenia odzysku;

4) sprawdzenie odzysku metody jest niezb´dne;

wspó∏czynniki odzysku dla poszczególnych wzorców wewn´trznych w metodach potwierdzajàcych

powinny zawieraç si´ w granicach od 60 do 120 %.

Dopuszczalne sà ni˝sze lub wy˝sze wartoÊci odzysku dla poszczególnych kongenerów, w szczególnoÊci dla niektórych hepta- i oktachlorodibenzo-p-dioksyn i furanów, pod warunkiem jednak, ˝e ich

udzia∏ w sumarycznej wartoÊci równowa˝nika toksycznoÊci TEQ nie przekracza 10 % TEQ (tylko dla

PCDD/F). W przypadku metod wst´pnych (skriningowych) wartoÊç wspó∏czynnika odzysku mo˝e zawieraç si´ w granicach od 30 do 140 %;

5) rozdzielenie dioksyn od interferujàcych chlorowanych zwiàzków, takich jak PCB czy polichlorowane

bifenyloetery mo˝na osiàgnàç przez zastosowanie

odpowiednich

technik

chromatograficznych

przede wszystkim wykorzystujàcych florisil, tlenek

glinu lub kolumny w´glowe;

6) sprawnoÊç rozdzielania izomerów przy chromatografii gazowej musi byç wystarczajàca (< 25 % nak∏adania si´ pików 1,2,3,4,7,8-HxCDF i 1,2,3,6,7,8-HxCDF);

7) oznaczanie powinno byç wykonywane zgodnie z Metodà EPA 1613, poprawka B zatytu∏owanà: Oznaczanie tetra- do oktachlorowanych dioksyn i furanów

metodà rozcieƒczania izotopowego HRGC/HRMS

lub innà, o równowa˝nych parametrach;

8) dla Êrodków spo˝ywczych o zawartoÊci dioksyn

oko∏o 1 pg WHO-TEQ/g t∏uszczu, opartych na analizie tylko PCDD/PCDF, ró˝nica mi´dzy wynikami

obliczonymi zgodnie z koncepcjà granicy oznaczalnoÊci i zerowej nie powinna przekraczaç 20 %.

W przypadku Êrodków spo˝ywczych o niskiej zawartoÊci t∏uszczu dla poziomu zanieczyszczenia

oko∏o 1 pg WHO-TEQ/g produktu stosuje si´ te same wymagania. Dla ni˝szych poziomów zanieczyszczenia, w szczególnoÊci 0,5 pg WHO-TEQ/g produktu, ró˝nica mi´dzy wynikami uzyskanymi zgodnie z koncepcjà granicy oznaczalnoÊci i zerowej mo˝e zawieraç si´ w granicach od 25

do 40 %.

Poz. 1287

6. Skriningowe (przesiewowe) metody analizy

Rozró˝nia si´ dwa podejÊcia do metod skriningowych (przesiewowych): klasyczne metody wst´pne

oraz analiz´ iloÊciowà

1) klasyczne metody wst´pne — w tych metodach

porównuje si´ wartoÊç sygna∏u uzyskanego

w próbce badanej z wartoÊcià sygna∏u próbki referencyjnej zawierajàcej analit na okreÊlonym poziomie. Próbki, dla których wartoÊç sygna∏u jest

mniejsza od próbki referencynej, uznaje si´ za

ujemne, natomiast próbki, dla których wielkoÊç

sygna∏u jest wi´ksza, uznaje si´ za potencjalnie

pozytywne. Dla metod wst´pnych przyjmuje si´

nast´pujàce wymagania

a) w ka˝dej serii badanych próbek powinna znaleêç si´ próbka odczynnikowa i referencyjna,

które ekstrahuje si´ i bada w tym samym czasie,

wykorzystujàc te same procedury analityczne.

WielkoÊç sygna∏u uzyskanego w przypadku

próbki referencyjnej musi byç wyraênie wi´ksza

od sygna∏u próbki odczynnikowej,

b) w celu wykazania odpowiedniej sprawnoÊci

metody w okreÊlonym zakresie st´˝eƒ w badaniach kontrolnych nale˝y zbadaç dodatkowe

próbki referencyjne zawierajàce 50 i 200 %

okreÊlonego poziomu analitu,

c) w przypadku badania innych matryc nale˝y wykazaç, ˝e stosowane próbki referencyjne sà odpowiednie. Mo˝na to najlepiej osiàgnàç przez

w∏àczenie próbek, dla których przy u˝yciu metody HRGC/HRMS wykazano, ˝e równowa˝nik

toksycznoÊci TEQ jest zbli˝ony do próbki referencyjnej lub odczynnikowej, wzbogaconej na

tym samym poziomie,

d) badanie powtarzalnoÊci pozwalajàcej na uzyskanie informacji o odchyleniu standardowym

w obr´bie jednej serii próbek jest szczególnie

istotne w przypadku, gdy w testach biologicznych niemo˝liwe jest zastosowanie wzorców

wewn´trznych. WartoÊç wzgl´dnego odchylenia standardowego nie mo˝e przekraczaç

30 %,

e) w przypadku testów biologicznych nale˝y zdefiniowaç badane zwiàzki, mo˝liwe interferencje

oraz najwy˝szà dopuszczalnà wielkoÊç sygna∏u

próbki odczynnikowej;

2) analiza iloÊciowa wymaga badania szeregu roztworów wzorcowych, dwu- lub trzystopniowego

procesu oczyszczania próbek oraz oznaczania próbek odczynnikowych i wzbogaconych w celu kontroli odzysku. Wyniki mogà byç wyra˝one jako

równowa˝nik toksycznoÊci (TEQ) przy za∏o˝eniu,

˝e wszystkie zwiàzki dajàce odpowiedê detektora

wnoszà swój udzia∏ do sumarycznego TEQ. Mo˝na

to osiàgnàç przez zastosowanie TCDD lub mieszaniny wzorców dioksyn/furanów do sporzàdzenia

krzywej wzorcowej umo˝liwiajàcej obliczenie po-

ziomu TEQ w ekstrakcie oraz w próbce; rezultat

jest korygowany o wartoÊç TEQ uzyskanà w wyniku analizy próbki odczynnikowej, uwzgl´dniajàcà

obecnoÊç zanieczyszczeƒ w rozpuszczalnikach

i u˝ytych odczynnikach, oraz wspó∏czynnik odzysku obliczony na podstawie wartoÊci TEQ oznaczonej w próbce kontrolnej wzbogaconej okreÊlonym poziomem analitu. Cz´Êç obserwowanych

strat odzysku jest spowodowana efektami matrycy lub ró˝nicami mi´dzy wartoÊciami wspó∏czynników toksycznoÊci (TEF) wykorzystywanymi w testach biologicznych oraz oficjalnymi wartoÊciami

TEF przyj´tymi przez Âwiatowà Organizacj´ Zdrowia (WHO).

7. Ogólne wymagania dla skriningowych (przesiewowych) metod analitycznych

Ustala si´ nast´pujàce ogólne wymagania dla skriningowych (przesiewowych) metod analitycznych

1) do badaƒ skriningowych (przesiewowych) mo˝na

stosowaç metody GC/MS oraz testy biologiczne.

Nale˝y przestrzegaç wymagaƒ dla metod GC/MS,

które okreÊlono w ust. 5. Wymagania dla biologicznych testów komórkowych okreÊlono w ust. 8,

a dla zestawów do testów biologicznych w ust. 9;

2) podanie informacji o liczbie wyników fa∏szywie dodatnich i wyników fa∏szywie ujemnych, poni˝ej

i powy˝ej maksymalnego, dopuszczalnego poziomu, uzyskanych w du˝ych seriach próbek w porównaniu z wartoÊciami TEQ uzyskanymi za pomocà metod potwierdzajàcych jest niezb´dne. Rzeczywista cz´stoÊç wyst´powania wyników fa∏szywie

ujemnych nie powinna przekraczaç 1 %. Cz´stoÊç

uzyskiwania wyników fa∏szywie dodatnich powinna byç na tyle niska, aby metody wst´pne (skriningowe) mo˝na by∏o uznaç za korzystne;

3) wyniki pozytywne nale˝y zawsze potwierdzaç za

pomocà analizy potwierdzajàcej HRGC/HRMS.

Oprócz tego wyniki z szerokiego zakresu TEQ, oko∏o 2 do 10 % próbek ujemnych, nale˝y potwierdzaç

technikà HRGC/HRMS. Informacje na temat korelacji mi´dzy wynikami uzyskanymi w testach biologicznych oraz uzyskanymi technikà HRGC/HRMS

nale˝y udost´pniç.

Poz. 1287

TCDD (oko∏o 3-krotna granica oznaczalnoÊci) nanoszone na karty kontrolne w sta∏ych odst´pach

czasu. Wzgl´dnà odpowiedê próbki referencyjnej

w porównaniu do krzywej kalibracji TCDD mo˝na

rejestrowaç alternatywnie, poniewa˝ odpowiedê

komórkowa mo˝e zale˝eç od wielu czynników;

3) w celu uzyskania pewnoÊci, ˝e wyniki sà zgodne

z wymaganiami okreÊlonymi w rozporzàdzeniu,

w ramach kontroli jakoÊci nale˝y prowadziç i sprawdzaç zapisy wyników uzyskanych dla wszelkich próbek referencyjnych;

4) przy oznaczeniach iloÊciowych nale˝y zwracaç

uwag´, aby zastosowane rozcieƒczenie próbki

mieÊci∏o si´ w zakresie liniowoÊci krzywej kalibracji. Próbki, których sygna∏ przekracza zakres liniowoÊci krzywej kalibracji, nale˝y rozcieƒczyç i ponownie oznaczyç; zaleca si´ jednoczesne badanie

co najmniej trzech rozcieƒczeƒ;

5) wzgl´dne odchylenie standardowe nie powinno

byç wi´ksze ni˝ 15 % dla trzykrotnej analizy ka˝dego rozcieƒczenia oraz nie mo˝e przekraczaç 30 %

dla wyników uzyskanych w trzech niezale˝nych

eksperymentach;

6) granic´ wykrywalnoÊci mo˝na ustaliç liczbowo jako 3-krotne odchylenie standardowe próbki odczynnikowej lub sygna∏u t∏a. Innà metodà jest wykorzystanie sygna∏u wy˝szego od t∏a (wspó∏czynnik 5 x odchylenie standardowe próbki odczynnikowej) wyznaczonego na podstawie krzywej kalibracji przygotowanej tego samego dnia. Granic´

oznaczalnoÊci mo˝na ustaliç liczbowo jako 5- lub

6-krotnà wartoÊç odchylenia standardowego

próbki odczynnikowej lub sygna∏u t∏a lub wykorzystaç sygna∏ powy˝ej t∏a (wspó∏czynnik 10 x odchylenie standardowe próbki odczynnikowej) wyznaczony na podstawie krzywej kalibracji przygotowanej tego samego dnia.

9. Szczegó∏owe wymagania dla zestawów do testów biologicznych2)

Ustala si´ nast´pujàce szczegó∏owe wymagania

dla zestawów do testów biologicznych

1) nale˝y przestrzegaç dostarczonych przez producenta instrukcji przygotowania próbek i ich analizy;

8. Szczegó∏owe wymagania dla biologicznych testów komórkowych

2) zestawy do testów biologicznych nie mogà byç

wykorzystywane po up∏ywie daty wa˝noÊci;

Ustala si´ nast´pujàce szczegó∏owe wymagania dla

skriningowych (przesiewowych) metod analitycznych

3) nie wolno u˝ywaç materia∏ów lub sk∏adników przeznaczonych do wykorzystania w innych zestawach;

1) w czasie wykonywania testów biologicznych w ka˝dej serii powinno si´ uwzgl´dniç zestaw referencyjnych st´˝eƒ TCDD lub mieszaniny dioksyn/furanów

(pe∏na krzywa dawka-efekt, R2 > 0,95). Dla celów

badaƒ wst´pnych (skriningowych) mo˝na zastosowaç rozszerzonà krzywà wzorcowà dla próbek zawierajàcych niskie poziomy analitu;

4) zestawy do testów biologicznych powinny byç

przechowywane oraz u˝ywane do badaƒ w temperaturze podanej w instrukcji;

2) do oceny sprawnoÊci testu biologicznego powinny

s∏u˝yç wyniki badania referencyjnego st´˝enia

———————

2) Dotychczas nie ma informacji o dost´pnych w handlu ze-

stawach do testów biologicznych charakteryzujàcych si´

dostatecznà czu∏oÊcià i wiarygodnoÊcià, które umo˝liwia∏yby ich wykorzystywanie we wst´pnych (skriningowych)

badaniach obecnoÊci okreÊlonych poziomów dioksyn

w próbkach Êrodków spo˝ywczych i paszy.

5) w przypadku testów immunologicznych granic´

wykrywalnoÊci okreÊla si´ jako iloraz 3-krotnego

odchylenia standardowego obliczonego na podstawie wyników 10 analiz próbek odczynnikowych oraz wspó∏czynnika nachylenia krzywej

wzorcowej wyznaczonej równaniem regresji liniowej;

6) laboratorium powinno stosowaç wzorce referencyjne w celu kontroli, czy ich sygna∏ odpowiedzi

mieÊci si´ w akceptowanym zakresie.

10. Przedstawianie wyników

Wyniki analiz badaƒ dioksyn i polichlorowanych

bifenyli o w∏aÊciwoÊciach podobnych do dioksyn muszà uwzgl´dniaç

Poz. 1287 i 1288

1) wyniki zawartoÊci pojedynczych kongenerów

PCDD/F i PCB obliczone zgodnie z koncepcjà zerowà, koncepcjà granicy oznaczalnoÊci i koncepcjà

po∏owy granicy oznaczalnoÊci, w celu zapewnienia

jak najwi´kszej iloÊci informacji w raporcie, je˝eli

stosowana metoda analizy to umo˝liwia, dajàc

w ten sposób mo˝liwoÊç interpretacji uzyskanych

rezultatów w zale˝noÊci od okreÊlonych wymagaƒ;

2) informacj´ o zawartoÊci lipidów w próbce oraz

sposób ich ekstrakcji;

3) informacje na temat odzysku wszystkich zastosowanych wzorców wewn´trznych, w przypadkach

gdy wartoÊci odzysku wykraczajà poza granice

okreÊlone w ust. 5, w razie przekroczenia dopuszczalnej zawartoÊci oraz na uzasadniony wniosek.

1288

WYROK TRYBUNA¸U KONSTYTUCYJNEGO

z dnia 11 maja 2004 r.

sygn. akt K 4/03

Trybuna∏ Konstytucyjny w sk∏adzie

Marek Safjan — przewodniczàcy,

Jerzy Ciemniewski,

Teresa D´bowska-Romanowska,

Marian Grzybowski,

Adam Jamróz,

Wies∏aw Johann,

Biruta Lewaszkiewicz-Petrykowska,

Ewa ¸´towska,

1) art. 24b § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. — Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926, ze

zm.) z art. 2 i art. 22 Konstytucji Rzeczypospolitej

Polskiej,

2) art. 14 § 2 ustawy powo∏anej w punkcie 1 z art. 78

i art. 93 ust. 2 Konstytucji,

3) art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sàdzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74,

poz. 368, ze zm.) w brzmieniu zmienionym ustawà

z dnia 12 wrzeÊnia 2002 r. o zmianie ustawy — Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 169, poz. 1387) z art. 2 Konstytucji,

Marek Mazurkiewicz,

Andrzej Màczyƒski,

Janusz Niemcewicz — sprawozdawca,

4) art. 59 ustawy powo∏anej w punkcie 3 z art. 32 ust. 1

Konstytucji,

orzeka

Miros∏aw Wyrzykowski,

Marian Zdyb,

Bohdan Zdziennicki,

protokolant: Gra˝yna Sza∏ygo,

po rozpoznaniu, z udzia∏em wnioskodawców oraz

Sejmu i Prokuratora Generalnego, na rozprawie

w dniu 11 maja 2004 r., wniosku Prezesa Naczelnego

Sàdu Administracyjnego i Rzecznika Praw Obywatelskich o zbadanie zgodnoÊci

1. Art. 14 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. —

Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 i Nr 160,

poz. 1083, z 1998 r. Nr 106, poz. 668, z 1999 r. Nr 11,

poz. 95 i Nr 92, poz. 1062, z 2000 r. Nr 94, poz. 1037,

Nr 116, poz. 1216, Nr 120, poz. 1268 i Nr 122,

poz. 1315, z 2001 r. Nr 16, poz. 166, Nr 39, poz. 459,

Nr 42, poz. 475, Nr 110, poz. 1189, Nr 125, poz. 1368

i Nr 130, poz. 1452, z 2002 r. Nr 89, poz. 804, Nr 113,

poz. 984, Nr 153, poz. 1271 i Nr 169, poz. 1387,

z 2003 r. Nr 130, poz. 1188, Nr 137, poz. 1302, Nr 170,

poz. 1660 i Nr 228, poz. 2255 i 2256 oraz z 2004 r.

1286

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1)

z dnia 30 kwietnia 2004 r.

w sprawie wysokoÊci op∏at rejestrowych

Na podstawie art. 10 ust. 10 ustawy z dnia

20 kwietnia 2004 r. o wyrobach stosowanych w medycynie weterynaryjnej (Dz. U. Nr 93, poz. 893) zarzàdza

si´, co nast´puje