Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakim powinny odpowiadać programy działań mających na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych

§ 16. 1. Je˝eli pasza lecznicza wykazuje w sposób

widoczny zmiany wskazujàce na niezgodnoÊç jej wytworzenia ze zleceniem lub wymaganiami jakoÊciowymi, kontrolujàcy mo˝e odstàpiç od pobierania próbek

do badaƒ takiej paszy.

2. Odstàpienie od pobrania próbek paszy leczniczej

do badaƒ kontrolujàcy odnotowuje w protokole pokontrolnym.

§ 17. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi: J. Kalinowski

44

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ÂRODOWISKA1)

z dnia 23 grudnia 2002 r.

w sprawie szczegó∏owych wymagaƒ, jakim powinny odpowiadaç programy dzia∏aƒ majàcych na celu

ograniczenie odp∏ywu azotu ze êróde∏ rolniczych

Na podstawie art. 47 ust. 8 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. — Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229

i Nr 154, poz. 1803 oraz z 2002 r. Nr 113, poz. 984, Nr 130,

poz. 1112, Nr 233, poz. 1957 i Nr 238, poz. 2022) zarzàdza si´, co nast´puje

§ 1. 1. Dla obszarów szczególnie nara˝onych, z których odp∏yw azotu ze êróde∏ rolniczych nale˝y ograniczyç, zwanych dalej „obszarami szczególnie nara˝onymi”, opracowywane sà programy dzia∏aƒ obejmujàce

Êrodki zaradcze do obowiàzkowego stosowania, okreÊlone w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia.

2. Dopuszcza si´ ustalanie zró˝nicowanych rodzajów, terminów i okresów obowiàzywania Êrodków zaradczych okreÊlonych w programach dzia∏ania, w zale˝noÊci od ukszta∏towania terenu, stopnia erozji gleb,

warunków klimatycznych, glebowych oraz agrarnych

na obszarach szczególnie nara˝onych.

§ 2. Programy dzia∏aƒ na obszarach szczególnie nara˝onych sà sporzàdzane na okres czterech lat.

———————

1) Minister Ârodowiska kieruje dzia∏em administracji rzàdo-

wej — Êrodowisko, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r.

w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Ârodowiska (Dz. U. Nr 85, poz. 766).

§ 3. Projekty programów dzia∏aƒ na obszarach

szczególnie nara˝onych nale˝y uzgodniç z zainteresowanymi u˝ytkownikami gruntów rolnych, przedstawicielami organizacji rolniczych, przedstawicielami u˝ytkowników wód oraz w∏aÊciwymi organami administracji samorzàdowej, s∏u˝bami ochrony Êrodowiska i organizacjami ekologicznymi dzia∏ajàcymi na danym terenie.

§ 4. Do zmiany programów dzia∏aƒ stosuje si´ przepisy § 1—3.

§ 5. 1. Na potrzeby kontroli i monitorowania oraz

dokumentowania stosowania Êrodków zaradczych,

okreÊlonych w programach dzia∏aƒ, sporzàdza si´ nast´pujàce dokumenty

1) bilans azotu w gospodarstwie wykonany metodà

„na powierzchni pola”;

2) plan nawo˝enia w gospodarstwie.

2. Bilans azotu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, sporzàdzajà odpowiednie s∏u˝by kontrolne lub monitorujàce.

3. Obliczenie bilansu azotu, o którym mowa w ust. 1

pkt 1, wykonuje si´, stosujàc wskaêniki i program komputerowy opracowane przez Instytutu Uprawy, Nawo˝enia i Gleboznawstwa z siedzibà w Pu∏awach.

4. Wzory dokumentów, o których mowa w ust. 1,

okreÊla za∏àcznik nr 2 do rozporzàdzenia.

Poz. 44

5. Efekty wdra˝ania programów dzia∏aƒ okreÊlane

sà na podstawie danych z monitoringu wód.

§ 6. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

Minister Ârodowiska: S. ˚elichowski

Za∏àczniki do rozporzàdzenia Ministra Ârodowiska

z dnia 23 grudnia 2002 r. (poz. 44)

Za∏àcznik nr 1

ÂRODKI ZARADCZE1), KTÓRE UWZGL¢DNIA SI¢ W PROGRAMACH DZIA¸A¡ MAJÑCYCH NA CELU

OGRANICZENIE ODP¸YWU AZOTU ZE èRÓDE¸ ROLNICZYCH

1. Okresy, w których stosowanie nawozów

nie jest wskazane

1) Nawozy nie powinny byç stosowane w okresach

i w warunkach, gdy zawarte w nich sk∏adniki mineralne, szczególnie zwiàzki azotu, nara˝one sà na

wymywanie do wód gruntowych lub zmywanie do

wód powierzchniowych. Dotyczy to przede wszystkim okresu zimowego oraz innych okresów w zale˝noÊci od rodzaju gleby, nat´˝enia opadów

i okrywy glebowej.

2) Okres zimowy, zale˝nie od opadów i temperatury,

mo˝e si´ charakteryzowaç bardzo ró˝nym przebiegiem pogody od wilgotnej i ciep∏ej do suchej

i mroênej. Przebieg pogody mo˝e byç bardzo

zmienny i dlatego nie mo˝na stosowaç nawozów,

gdy gleba jest zamarzni´ta i pokryta Êniegiem —

nawet je˝eli nastàpi okresowe ocieplenie.

3) Bez wzgl´du na przebieg pogody i stan gleby

w okresie zimowym, od poczàtku grudnia do koƒca lutego nie dopuszcza si´ stosowania nawozów

naturalnych w formie sta∏ej i p∏ynnej oraz nawozów organicznych, w tym kompostów.

4) W pozosta∏ych okresach nie powinno si´ stosowaç

nawozów, gdy gleba jest nieobsiana lub roÊliny sà

ma∏o zaawansowane we wzroÊcie, a przewidywane jest wystàpienie wi´kszych opadów. Dotyczy do

w pierwszym rz´dzie gleb bardzo lekkich i lekkich

o du˝ej przepuszczalnoÊci, zw∏aszcza je˝eli sà wówczas silnie uwilgotnione.

5) W ca∏ym okresie wegetacji roÊlin, przeznaczonych

do bezpoÊredniego spo˝ycia przez ludzi, nie dopuszcza si´ stosowania nawozów naturalnych

w formie p∏ynnej (gnojowica, gnojówka). Nale˝y

unikaç stosowania nawozów azotowych w póênym

okresie wzrostu i rozwoju roÊlin, gdy˝ ich nadmiar

pozostajàcy w glebie jest nara˝ony na wymywanie

———————

1) Ârodki zaradcze okreÊlone w za∏àczniku zawarte sà w zbio-

rze zasad dobrej praktyki rolniczej, opracowanym przez ministra w∏aÊciwego do spraw rolnictwa na podstawie art. 47

ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. — Prawo wodne

(Dz. U. Nr 115, poz. 1229 i Nr 154, poz. 1803 oraz z 2002 r.

Nr 113, poz. 984, Nr 130, poz. 1112, Nr 233, poz. 1957 i

Nr 238, poz. 2022).

do wód gruntowych. Tak zwane póêne dawki nawozów azotowych sà uzasadnione tylko w uprawie

roÊlin o specjalnych wymaganiach technologicznych.

6) Najmniej ograniczeƒ w terminach stosowania nawozów [z wyjàtkiem pkt 2 i 3] wyst´puje na trwa∏ych u˝ytkach zielonych oraz w uprawach roÊlin

wieloletnich na gruntach ornych. W uprawie roÊlin

pod os∏onami nawozy mo˝na stosowaç w dowolnych terminach, wynikajàcych ze specyfiki uprawy.

2. Nawo˝enie pól na zboczach

1) Stosowanie nawozów na polach po∏o˝onych na

zboczach, szczególnie o nachyleniu wi´kszym ni˝

10% (6°), wymaga szczególnej uwagi, gdy˝ sk∏adniki mineralne z nawozów (zw∏aszcza zwiàzki fosforu) nara˝one sà na zmywy powierzchniowe. Sk∏adniki te, wraz ze sp∏ywajàcà wodà i czàstkami gleby,

mogà si´ dostawaç do wód powierzchniowych,

powodujàc ich zanieczyszczenie.

2) Rozmiar sp∏ywów powierzchniowych zale˝y od nachylenia terenu, sk∏adu granulometrycznego gleby

i sposobu jej uprawy, nat´˝enia opadów i rodzaju

okrywy roÊlinnej. Wszystkie te czynniki, a zw∏aszcza rodzaj okrywy roÊlinnej, muszà byç brane pod

uwag´ przy ustalaniu terminów i sposobów stosowania nawozów na terenach nara˝onych na erozj´

wodnà.

3) Nawozy naturalne w formie p∏ynnej oraz mineralne

nawozy azotowe nie mogà byç stosowane na polach o nachyleniu wi´kszym ni˝ 10% (6°), je˝eli pola te nie znajdujà si´ pod okrywà roÊlinnà.

4) Gleby po∏o˝one na zboczach powinny byç utrzymywane w dobrej strukturze, a przede wszystkim nale˝y zapobiegaç ich zag´szczeniu i zaskorupieniu.

Gleby nadmiernie zag´szczone, w tym z podeszwà

p∏u˝nà lub powierzchniowo zaskorupione, wykazujà znacznie mniejszà przepuszczalnoÊç i pojemnoÊç

wodnà, a procesy erozyjne sà tutaj szczególnie nasilone. Sp∏ywy powierzchniowe wody sà zawsze

zwiàzane ze stratami sk∏adników mineralnych i ich

przedostawaniem do wód powierzchniowych.

5) Du˝y wp∏yw na rozmiar sp∏ywów powierzchniowych wody i sk∏adników mineralnych, przede

wszystkim zwiàzków azotu, ma sposób i kierunek

uprawy gleby. Na gruntach ornych po∏o˝onych na

stokach wszystkie zabiegi uprawowe powinny byç

dokonywane w kierunku poprzecznym do nachylenia stoku. Ork´ najlepiej wykonaç p∏ugiem obracalnym lub uchylnym, odk∏adajàc skiby w gór´ stoku.

6) Przy uprawie gleby po∏o˝onej na zboczach korzystne jest zastàpienie uprawy p∏u˝nej przez upraw´

bezorkowà. Do uprawy gleby stosuje si´ wówczas

kultywator z szerokimi ∏apami (gruber), a do uprawy przedsiewnej bierne zestawy uprawowe, sk∏adajàce si´ z brony lub kultywatora i wa∏u strunowego lub pierÊcieniowego.

7) Na glebach zagro˝onych erozjà w stopniu silnym,

jako dodatkowy zabieg przeciwerozyjny poleca si´

g∏´boszowanie. Zabieg ten polega na dokonywaniu g∏´bokich naci´ç w glebie i spulchnianiu podglebia, co zwi´ksza pojemnoÊç wodnà gleby i u∏atwia wsiàkanie wody i sk∏adników mineralnych do

g∏´bszych jej warstw. G∏´boszowanie wykonuje si´

specjalnym narz´dziem — g∏´boszem, wymagajàcym ciàgnika o du˝ej sile uciàgu.

8) Drogi sp∏ywu wód opadowych nale˝y zadarniç,

a ruƒ trawiastà kosiç przynajmniej jeden raz

w okresie wegetacji. Wskazane jest utrzymywanie

zadarnionych skarp oraz pasów ochronnych o charakterze zakrzaczeƒ lub zadrzewieƒ, które przechwytujà i akumulujà sk∏adniki mineralne zmywane z erodowanych zboczy.

9) Na gruntach ornych po∏o˝onych na zboczach nawozy naturalne w formie p∏ynnej powinny byç w miar´ mo˝liwoÊci wprowadzane pod powierzchni´

gleby, a nawozy w formie sta∏ej wymieszane z glebà zaraz po ich rozrzuceniu. Na trwa∏ych u˝ytkach

zielonych nawozy naturalne nale˝y rozrzucaç (rozlewaç) na ca∏ej powierzchni przeznaczonej do nawo˝enia, bez pozostawiania ich w kupkach lub pryzmach.

10) Równomierne rozmieszczenie nawozów, na ca∏ej

przeznaczonej pod nie powierzchni, zapewnia stosowanie dobrze wyregulowanych rozsiewaczy

i rozrzutników nawozów. Na terenach nara˝onych

na erozj´ nale˝y unikaç stosowania nawozów ∏àcznie ze Êrodkami ochrony roÊlin, nawet je˝eli pozwalajà na to instrukcje stosowania tych Êrodków.

11) U podnó˝a zboczy nast´puje z regu∏y akumulacja

sk∏adników mineralnych w glebie, co nale˝y wziàç

pod uwag´ przy planowaniu nawo˝enia w tych

miejscach.

Poz. 44

2) Na glebach powierzchniowo zamarzni´tych,

w okresach odwil˝y, mo˝na ewentualnie stosowaç

nawozy, je˝eli uzasadniajà to wzgl´dy organizacyjne lub agrotechniczne. Dotyczy to w szczególnoÊci

pierwszej, wiosennej dawki nawozów azotowych

na uprawach roÊlin ozimych.

3) Na glebach o wysokim poziomie wody gruntowej

(powy˝ej 1,2 m) stosowanie nawozów wymaga

szczególnej starannoÊci i umiej´tnoÊci. Nie zaleca

si´ tutaj stosowaç nawozów naturalnych w formie

p∏ynnej, a nawozy azotowe powinny byç stosowane w okresach maksymalnego zapotrzebowania

roÊlin na ten sk∏adnik.

4) Gleby o wysokim poziomie wody gruntowej wyst´pujà z regu∏y pod trwa∏ymi u˝ytkami zielonymi [∏àki i pastwiska]. Nawozy mineralne, a szczególnie

azotowe i potasowe, nale˝y tu stosowaç w sposób

dawkowany, po ka˝dym pokosie [przepasieniu].

Zmniejsza to zarówno niebezpieczeƒstwo strat

tych sk∏adników do wody gruntowej, jak i ich nadmiernej akumulacji w materiale roÊlinnym.

5) Przy ustalaniu dawek nawozów na pastwiska nale˝y

braç pod uwag´ iloÊç sk∏adników pozostawianych

przez zwierz´ta w formie odchodów. Na pastwiskach trzeba zapobiegaç lub likwidowaç skutki nadmiernego nagromadzenia odchodów w okreÊlonych miejscach [przesuwanie wodopojów i miejsc

doju, rozrzucanie ∏ajniaków, czas wypasu itp.].

6) Grunty orne, w których woda gruntowa wyst´puje

p∏yciej ni˝ 1,2 m, i u˝ytki zielone o poziomie wody

gruntowej powy˝ej 1 m wy∏àczone sà z nawo˝enia

Êciekami i osadami Êciekowymi.

4. Nawo˝enie pól w pobli˝u cieków wodnych

i stref ochrony wód

1) Na obszarach po∏o˝onych w bezpoÊredniej bliskoÊci wód powierzchniowych [zbiorniki i cieki wodne]

oraz êróde∏ wody pitnej [strefy ochronne wód] obowiàzujà szczególne zasady stosowania nawozów.

Dotyczy to dawek, rodzaju i postaci nawozu, sprz´tu do nawo˝enia, a nawet przebiegu pogody w czasie rozsiewu lub rozlewu nawozów.

2) W odleg∏oÊci do 20 m od wód powierzchniowych,

stref ochrony wód i obszarów morskiego pasa

nadbrze˝nego nie mo˝na stosowaç nawozów naturalnych, a nawozy mineralne powinny byç rozsiewane r´cznie.

3. Stosowanie nawozów na glebach podmok∏ych,

zalanych, zamarzni´tych i pokrytych Êniegiem

3) Sprz´t do stosowania nawozów na powy˝szych obszarach powinien byç w dobrym stanie technicznym i starannie wyregulowany. Zabieg nawo˝enia

nale˝y dokonywaç przy sprzyjajàcym kierunku wiatru, zapobiegajàcym znoszeniu czàstek lub kropli

nawozu na powierzchni´ wody czy obszaru chronionego.

1) Niedopuszczalne jest stosowanie wszelkich nawozów na glebach zalanych wodà, przykrytych Êniegiem lub zamarzni´tych. Na glebach takich sk∏adniki mineralne z nawozów ulegajà du˝ym i niekontrolowanym stratom.

4) Mycie rozsiewaczy nawozów i opryskiwaczy nie

mo˝e si´ odbywaç w pobli˝u wód powierzchniowych czy stref ochrony wód. Wod´ z mycia sprz´tu nale˝y równomiernie rozlaç po powierzchni

przeznaczonej do nawo˝enia, oddalonej o co naj-

mniej 20 m od brzegów zbiorników i cieków wodnych.

5) Pastwiska znajdujàce si´ w bezpoÊrednim sàsiedztwie linii brzegowej wód powierzchniowych nie

powinny byç przecià˝ane zbyt du˝à iloÊcià zwierzàt. Nie nale˝y lokalizowaç wodopojów bezpoÊrednio na zbiorniku lub cieku wodnym.

5. PojemnoÊç zbiorników lub p∏yt do sk∏adowania

i przechowywania nawozów naturalnych

oraz pasz soczystych

1) Wszystkie produkowane w gospodarstwie p∏ynne

i sta∏e odchody zwierz´ce i odpady powinny byç

przechowywane w specjalnych, szczelnych zbiornikach lub na p∏ytach usytuowanych w odpowiedniej odleg∏oÊci od zabudowaƒ i granic zagrody

wiejskiej, zgodnie z wymaganiami prawa budowlanego, a przede wszystkim od studni stanowiàcej

êród∏o zaopatrzenia w wod´ dla ludzi i zwierzàt.

2) Obornik mo˝e byç gromadzony, fermentowany

i przechowywany w pomieszczeniach inwentarskich [obory g∏´bokie] lub na p∏ytach gnojowych.

Pod∏ogi pomieszczeƒ inwentarskich i p∏yty gnojowe powinny byç zabezpieczone przed przenikaniem wycieków do gruntu i zaopatrzone w instalacje odprowadzajàce wycieki do szczelnych zbiorników na gnojówk´ i wod´ gnojowà.

3) PojemnoÊç p∏yty gnojowej powinna zapewniaç

mo˝liwoÊç gromadzenia i przechowywania obornika przez okres co najmniej 6 miesi´cy. PojemnoÊç

p∏yty zale˝y od wysokoÊci pryzmy obornika.

W praktyce powierzchnia p∏yty gnojowej, przy wysokoÊci pryzmy obornika 2 m i wy∏àcznie alkierzowym systemie utrzymywania zwierzàt, powinna

wynosiç oko∏o 3,5 m2 na 1 sztuk´ du˝à. Powierzchni´ t´ zmniejsza si´ proporcjonalnie do czasu przebywania zwierzàt na pastwisku.

4) Nie nale˝y przechowywaç obornika w pryzmach

polowych, gdy˝ prowadzi to do zanieczyszczenia

wód gruntowych zwiàzkami azotu i fosforu oraz

przenawo˝enia powierzchni pod pryzmà.

5) PojemnoÊç zbiorników na gnojowic´ i na gnojówk´ musi wystarczaç na przechowywanie tych nawozów naturalnych przez okres co najmniej 6 miesi´cy. W praktyce, na 1 du˝à jednostk´ przeliczeniowà zwierzàt w oborze rusztowej nale˝y przewidzieç pojemnoÊç zbiornika na gnojowic´ oko∏o

10 m3, a na 1 du˝à jednostk´ przeliczeniowà

w oborze p∏ytkiej pojemnoÊç zbiornika na gnojówk´ przynajmniej 2,5 m3.

6) Zbiorniki na p∏ynne odchody zwierz´ce oraz bezodp∏ywowe zbiorniki do gromadzenia nieczystoÊci ciek∏ych powinny mieç nieprzepuszczalne dno i Êciany

oraz szczelnà pokryw´ z otworem wejÊciowym

i otworem wentylacyjnym. Zbiorniki na gnojowic´

mogà byç wyposa˝one w pokryw´ p∏ywajàcà.

7) Do zbiornika na gnojowic´ nie nale˝y odprowadzaç

substancji pochodzàcych z domowych instalacji

sanitarnych.

Poz. 44

8) Wszystkie produkowane w gospodarstwie pasze

soczyste powinny byç przechowywane w specjalnych zbiornikach [silosach] lub na p∏ytach usytuowanych w odpowiedniej odleg∏oÊci od zabudowaƒ i granic zagrody wiejskiej. Odleg∏oÊç ta wynika z wymagaƒ prawa budowlanego i podana jest

w pozwoleniu na budow´ odpowiednich urzàdzeƒ.

9) Przy kiszeniu Êwie˝ej masy roÊlinnej wycieka przeci´tnie oko∏o 0,2 m3 soku z 1 tony zakiszanej zielonej masy. Soki kiszonkowe powinny byç odprowadzane do studzienek zbiorczych, stanowiàcych integralnà cz´Êç sk∏adowà silosów p∏askich lub wie˝owych. Niezale˝nie od studzienek zaleca si´ stosowanie na dno silosu p∏askiego warstwy poci´tej

s∏omy, zatrzymujàcej soki kiszonkowe. Jedna tona

poci´tej s∏omy mo˝e wch∏onàç do 2,5 m3 soku.

10) Soki kiszonkowe zawierajà znaczne iloÊci sk∏adników mineralnych, w tym zwiàzków azotu. W soku

odp∏ywajàcym z 25 ton zakiszanej masy zielonej

[Êredni plon z 1 ha] znajduje si´ do 14 kg azotu. Odp∏yw soku do wód powierzchniowych powoduje

ich zanieczyszczenie i pozbawia wod´ tlenu. Soki

zbierane w studzienkach nale˝y rozlewaç na pola

lub ∏àki, z których pochodzi∏a masa roÊlinna do zakiszania.

11) Nie zaleca si´ sporzàdzania pryzm kiszonkowych

bezpoÊrednio na gruncie, gdy˝ soki kiszonkowe

przenikajà wtedy do wód gruntowych, a ponadto

nast´puje zanieczyszczenie gleby pod pryzmà. Zalecanym sposobem konserwacji pasz jest sporzàdzanie sianokiszonek, z których nie ma praktycznie

wycieków soków. Bele sianokiszonki mogà byç

przechowywane w dowolnym miejscu, nawet na

otwartej przestrzeni.

6. Dawki i sposoby nawo˝enia

1) Dawki sk∏adników mineralnych nale˝y ustalaç na

podstawie potrzeb nawozowych roÊlin, na które

sk∏adajà si´ iloÊç sk∏adników pobranych z okreÊlonym plonem roÊliny oraz ich iloÊç, jaka mo˝e byç

pobrana z gleby bez szkody dla jej ˝yznoÊci. Dotyczy to w szczególnoÊci azotu, którego dawka powinna byç mo˝liwie precyzyjnie dobrana.

2) Roczna dawka nawozu naturalnego nie mo˝e przekraczaç iloÊci zawierajàcej 170 kg azotu ca∏kowitego na 1 ha u˝ytków rolnych. Je˝eli iloÊç nawozów

naturalnych, produkowanych w gospodarstwie,

przeliczonych na azot ca∏kowity przekracza 170 kg

azotu na 1 ha, wskazuje to na nadmiernà obsad´ inwentarza. Rolnik powinien wówczas albo zmniejszyç obsad´ zwierzàt, albo zawrzeç umow´ z sàsiadami na odbiór nadwy˝kowych iloÊci nawozów naturalnych.

3) Dawki nawozów naturalnych nale˝y ustalaç wed∏ug

zawartoÊci w nich tak zwanego azotu dzia∏ajàcego.

Azot dzia∏ajàcy wykazuje takie samo dzia∏anie nawozowe jak azot nawozów mineralnych. Przy przeliczaniu iloÊci azotu ca∏kowitego nawozów naturalnych na azot dzia∏ajàcy nale˝y pos∏ugiwaç si´ wzorem

Azot dzia∏ajàcy = azot ca∏kowity x równowa˝nik nawozowy

Równowa˝nik nawozowy jest zale˝ny od rodzaju nawo˝enia i terminu stosowania wed∏ug poni˝szego zestawienia

Rodzaj nawozu

Równowa˝nik nawozowy dla terminu stosowania

nawozu

jesienny

wiosenny

Obornik

0,30

0,30

Gnojowica

0,50

0,60

Gnojówka

0,50

0,60

4) Przy ustalaniu dawek azotu dla roÊlin uprawianych

po przedplonach motylkowych nale˝y uwzgl´dniç

iloÊç azotu w resztkach po˝niwnych tych roÊlin

zwiàzanego biologicznie. IloÊç ta wzrasta wraz

z d∏ugoÊcià okresu u˝ytkowania i wielkoÊcià plonu

roÊliny motylkowej.

5) ZnajomoÊç zawartoÊci azotu mineralnego Nmin

w glebie pozwala na bardziej precyzyjne zaplanowanie nawo˝enia tym sk∏adnikiem. W tym celu

trzeba wykonaç analiz´ gleby na zawartoÊç Nmin

w próbie gleby pobranej przed zastosowaniem

pierwszej dawki nawozów.

6) Gnojowic´ i gnojówk´ powinno si´ stosowaç na

nieobsianà gleb´, najlepiej w okresie wczesnej

wiosny. Dopuszcza si´ stosowanie tych nawozów

naturalnych pog∏ównie na roÊliny, z wyjàtkiem roÊlin przeznaczonych do bezpoÊredniego spo˝ycia

przez ludzi lub na krótko przed ich skarmianiem

przez zwierz´ta. Roczna dawka gnojowicy nie powinna przekraczaç 45 m3 (170 kg N) na ha.

7) Optymalnym terminem stosowania obornika jest

wczesna wiosna. Obornik mo˝e byç wywo˝ony

równie˝ w okresie póêniej jesienni pod warunkiem,

˝e b´dzie natychmiast przyorany. Nale˝y unikaç

wywo˝enia obornika w okresie póênego lata lub

wczesnej jesieni z uwagi na mo˝liwe straty azotu

zarówno w formie gazowej [amoniak], jak i w formie przesiàków do wód gruntowych [azotany]. Pog∏ówne stosowanie obornika i kompostu dopuszczalne jest tylko na u˝ytkach zielonych i wieloletnich uprawach polowych. Roczna dawka obornika

nie powinna przekraczaç 40 ton (170 kg N) na ha.

8) Nawozy naturalne oraz organiczne muszà byç przykryte lub wymieszane z glebà za pomocà narz´dzi

uprawowych nie póêniej ni˝ nast´pnego dnia po

ich zastosowaniu. Gnojowica i gnojówka powinny

byç wprowadzane bezpoÊrednio do gleby za pomocà w´˝y rozlewowych po∏àczonych z z´bami

kultywatora. Stosowanie pog∏ówne tych nawozów

odbywa si´ przy u˝yciu w´˝y rozlewowych. Tylko

na u˝ytkach zielonych i trwa∏ych uprawach polowych dopuszcza si´ stosowanie p∏ytek rozbryzgowych.

9) Azotowe nawozy mineralne nale˝y stosowaç

w okresach bezpoÊrednio poprzedzajàcych maksymalne zapotrzebowanie roÊlin. Wskazany jest podzia∏ ca∏kowitej dawki nawozów azotowych na kilka cz´Êci i zastosowanie ich w fazie wzrostu wegetatywnego roÊlin, z uwzgl´dnieniem stanu i wyglàdu ∏anu.

10) Nawozy powinny byç równomiernie rozmieszczone na ca∏ej powierzchni pola lub u˝ytku zielonego,

na które sà przeznaczone. Wymaga to u˝ycia w∏aÊciwego sprz´tu i starannej regulacji [sprawdzanej

w trakcie zabiegu] rozsiewaczy i rozlewaczy nawozów.

7. U˝ytkowanie gruntów

i organizacja produkcji na u˝ytkach rolnych

1) U˝ytkowanie gruntów powinno byç dostosowane

do warunków naturalnych, w których zlokalizowane jest gospodarstwo. Podstawà rozplanowania

roz∏ogu gruntów jest poziom wody gruntowej lub

spadek terenu.

2) Na gruntach o poziomie wody 40—60 cm powinny

byç zlokalizowane ∏àki, a przy poziomie wody 60—

80 cm mo˝na prowadziç u˝ytkowanie przemienne,

koÊno-pastwiskowe. Na gruntach ornych poziom

wody gruntowej nie powinien byç wy˝szy ni˝

100 cm. Grunty po∏o˝one na stokach o nachyleniu

powy˝ej 20% (12°) powinny byç trwale zadarnione

lub zalesione.

3) Cz´Êç gruntów w gospodarstwie mo˝e byç, z ró˝nych przyczyn, okresowo wy∏àczona z u˝ytkowania

rolniczego, to znaczy ugorowana lub od∏ogowana.

Ugory i od∏ogi powinny byç stale utrzymywane

pod okrywà roÊlinnà, najlepiej trawiastà. Okrywa

ta musi byç piel´gnowana, to znaczy przynajmniej

raz do roku koszona, z pozostawianiem skoszonej

biomasy w formie mulczu. Koszenie nie mo˝e si´

odbywaç w okresach l´gowych ptactwa.

4) Roz∏óg gruntów ornych dzieli si´ na pola, w miar´

mo˝liwoÊci, o podobnej powierzchni i przydatnoÊci

rolniczej. Liczba pól powinna byç dostosowana do

zaplanowanego p∏odozmianu. Roz∏óg u˝ytków zie-

lonych nale˝y podzieliç na kwatery o wielkoÊci dostosowanej do zaplanowanego sytemu u˝ytkowania, najlepiej koÊno-pastwiskowego.

5) Organizacja produkcji roÊlinnej odbywa si´ w ramach p∏odozmianu. Racjonalny p∏odozmian powinien obejmowaç 3—4 gatunki roÊlin na glebach

lekkich i 4—5 gatunków na glebach ci´˝szych.

Poz. 44

15) W okresie u˝ytkowania pastwiskowego nale˝y stosowaç wypas rotacyjny, systemem kwaterowym

lub dawkowanym. Liczba kwater zale˝y od okresu

odrastania runi oraz od liczb dni wypasu na kwaterze

Liczba kwater = okres odrastania runi w dniach /

liczba dni wypasu na kwaterze + 1

6) Konstrukcja p∏odozmianu, w aspekcie Êrodowiskowym, powinna byç podporzàdkowana g∏ównemu

celowi, jakim jest ograniczenie iloÊci azotu mineralnego wymywanego z gleby w okresie jesienno-zimowym.

16) Trwa∏e u˝ytki zielone o zdegradowanej runi powinny byç odnawiane. Podstawowym sposobem odnawiania u˝ytku jest podsiew, ewentualnie z cz´Êciowym zniszczeniem starej darni, oraz poprawa

lub zmiana sposobu u˝ytkowania i nawo˝enia.

7) Resztki wieloletnich roÊlin motylkowych i ich mieszanek z trawami nale˝y przyorywaç w okresie póênej jesieni. Stanowisko to najlepiej jest przeznaczyç pod upraw´ roÊlin jarych o du˝ych wymaganiach nawozowych w stosunku do azotu, jak ziemniak, burak, kukurydza. W takim ogniwie zmianowania nie stosuje si´ ju˝ nawozów naturalnych czy

nawozów organicznych.

17) Tylko wyjàtkowo stosuje si´ przeoranie darni i ponowny obsiew u˝ytku zielonego. Przy takim post´powaniu uwalniajà si´ bardzo du˝e iloÊci azotu,

który mo˝e powodowaç zanieczyszczenie wód

gruntowych, zw∏aszcza przy p∏ytkim ich zaleganiu.

Po przeoraniu darni zaleca si´ przez okres jednego

roku uprawiaç roÊliny pastewne o du˝ych potrzebach nawozowych w stosunku do azotu, na przyk∏ad ˝yto na zielono i potem kukurydz´ w plonie

wtórnym, tak jednak, aby ponownie zasiaç traw´

w optymalnym terminie.

8) Na gruntach podatnych na erozj´ wodnà nale˝y

stosowaç p∏odozmiany przeciwerozyjne, w których

sk∏ad powinny wchodziç roÊliny motylkowe i ich

mieszanki z trawami oraz roÊliny ozime, tzw. „zielone pola”. W grupie roÊlin ozimych szczególnie

polecane sà rzepak, ˝yto i pszen˝yto, które tworzà

zwartà okryw´ ju˝ w okresie jesiennym.

9) Nieobsiane powierzchnie gleb ornych zaleca si´

przykrywaç na okres jesienno-zimowy wszystkimi

dost´pnymi w gospodarstwie materia∏ami, jak s∏oma, ∏´ty, liÊcie. Materia∏y te spe∏niajà równie˝ funkcje mulczu i chronià gleb´ przed niszczeniem przez

krople deszczu, zatrzymujà Ênieg i ograniczajà

zmywy wiosenne gleby.

10) Na gruntach ornych po∏o˝onych na stokach

wszystkie zabiegi uprawowe powinny byç dokonywane w kierunku poprzecznym do nachylenia stoku. Ork´ najlepiej wykonaç p∏ugiem obracalnym

lub uchylnym, odk∏adajàc skiby w gór´ stoku.

11) Do najskuteczniejszych zabiegów przeciw erozji

wietrznej zalicza si´ zak∏adanie i piel´gnowanie

Êródpolnych pasów zadrzewieƒ i zakrzaczeƒ, utrzymywanie stref zadarnionych.

12) Najlepszym sposobem gospodarowania na trwa∏ych u˝ytkach zielonych jest koÊno-pastwiskowe

ich u˝ytkowanie.

13) Na pastwiskach mo˝e dochodziç do znacznych strat

azotu z punktowo pozostawianych odchodów

zwierzàt. Mniejsze potencjalne zagro˝enie nadmiarem azotu stwarzajà racjonalnie u˝ytkowane ∏àki.

14) Nie nale˝y wypasaç zwierzàt w okresach, gdy gleba jest nadmiernie uwilgotniona, oraz po po∏owie

paêdziernika, gdy˝ sk∏adniki nawozowe z odchodów mogà si´ wówczas przemieszczaç do wód

gruntowych.

18) Zamian´ u˝ytku zielonego na grunt orny nale˝y

traktowaç jako ostatecznoÊç. W∏àczajàc u˝ytek zielony w system zmianowania polowego, nale˝y

w pe∏ni uwzgl´dniç nieuniknionà mineralizacj´

bardzo du˝ych iloÊci azotu ze wszystkimi ujemnymi skutkami Êrodowiskowymi.

19) U˝ytków zielonych po∏o˝onych w pobli˝u zabudowaƒ inwentarskich nie mo˝na traktowaç jako sta∏ych wybiegów dla zwierzàt. Du˝a koncentracja

zwierzàt wià˝e si´ z nieuniknionymi stratami azotu

w formie gazowej [amoniak] i w formie azotanów

zanieczyszczajàcych wody gruntowe, a darƒ ulega

ca∏kowitemu zniszczeniu.

8. Minimalna powierzchnia „zielonych pól”

1) Zwi´kszenie w zmianowaniu udzia∏u tak zwanych

pól zielonych, to znaczy roÊlin ozimych, roÊlin wieloletnich i wszelkiego rodzaju poplonów i mi´dzyplonów, powoduje zmniejszenie iloÊci mineralnych form azotu w glebie i jego przemieszczania do

wód gruntowych. Na terenach równinnych oko∏o

60% powierzchni gruntów ornych, a na terenach

zagro˝onych erozjà przynajmniej 75% powierzchni

gruntów ornych powinno pozostawaç przez ca∏y

rok [równie˝ w okresie zimowym] pod okrywà roÊlinnà.

2) W ogniwie zmianowania: roÊliny ozime / roÊliny jare bardzo du˝à rol´ w ograniczaniu wymywania

azotanów majà mi´dzyplony okreÊlane jako roÊliny

okrywowe. Pe∏ne dzia∏anie ochronne mi´dzyplonów ujawnia si´ przy wiosennym terminie ich przyorywania.

3) Stratom azotu mineralnego z gleby zapobiega równie˝ przyorywanie rozdrobnionej s∏omy zbó˝, rzepaku i kukurydzy. Ka˝da tona przyoranej s∏omy

mo˝e w wyniku tak zwanego procesu immobilizacji zwiàzaç oko∏o 10 kg azotu mineralnego. S∏oma

roÊlin stràczkowych jest znacznie zasobniejsza

w azot i nie przyczynia si´ do immobilizacji jego mineralnych form w glebie.

4) Dzia∏anie ochronne s∏omy jest mniejsze od dzia∏ania zielonego pola, ale oko∏o 20% powierzchni

gruntów, które powinny pozostawaç w okresie zimy pod okrywà roÊlinnà, mo˝na zastàpiç przyoraniem s∏omy wed∏ug zale˝noÊci

1,6 ha z przyoranà s∏omà = 1 ha zielonego pola

9. Plan nawo˝enia

1) Gospodarka sk∏adnikami mineralnymi powinna

opieraç si´ na ich bilansach. W bilansach uwzgl´dnia si´ przychody sk∏adników ze wszystkich êróde∏

oraz ich rozchód z plonami roÊlin zbieranymi z pola.

2) W bilansie azotu po stronie przychodów uwzgl´dnia si´ azot z nawozów [naturalnych, organicznych,

organiczno-mineralnych i mineralnych], azot

z przyorywanych produktów ubocznych roÊlin [s∏oma, liÊcie], azot wiàzany biologicznie przez roÊliny

motylkowe i azot w opadzie atmosferycznym. Po

stronie rozchodów jedynà, mierzalnà pozycjà jest

azot w zbieranych z pola plonach roÊlin [plon g∏ówny i uboczny].

3) Bilans azotu nie mo˝e byç zrównowa˝ony, gdy˝ nale˝y si´ liczyç z pewnymi nieuniknionymi stratami

tego sk∏adnika poprzez ulatnianie jego gazowych

zwiàzków do atmosfery lub wymywanie azotanów

do g∏´bszych warstw gleby i do wód gruntowych.

W uproszczeniu mo˝na przyjàç, ˝e bezpieczne dla

Poz. 44

Êrodowiska jest dodatnie saldo bilansu azotu,

nieprzekraczajàce 30 kg azotu (N) na 1 ha u˝ytków

rolnych.

4) Na glebach o Êredniej zawartoÊci przyswajalnego

fosforu i potasu [kolor ˝ó∏ty na mapach zasobnoÊci] bilans tych sk∏adników mo˝e byç zrównowa˝ony [przychód = rozchód]. Na glebach o bardzo niskiej i niskiej zawartoÊci fosforu i potasu zaleca si´

stosowanie wi´kszych o oko∏o 50% od ich pobrania

iloÊci sk∏adników w nawozach. Na glebach o zasobnoÊci wysokiej, a zw∏aszcza bardzo wysokiej zawartoÊci sk∏adników, ich dawki w nawozach mo˝na zmniejszyç o oko∏o 50% w stosunku do pobrania z plonami roÊlin.

5) W bilansie fosforu i potasu po stronie przychodów

uwzgl´dnia si´ sk∏adniki w nawozach [mineralnych, naturalnych, organiczno-mineralnych i organicznych], a po stronie rozchodów iloÊç fosforu

i potasu w zbieranych z pola plonach roÊlin [plon

g∏ówny i uboczny].

6) Po sporzàdzeniu bilansu sk∏adników nale˝y opracowaç plan nawozowy, który polega na prawid∏owym rozdziale nawozów organicznych, organiczno-mineralnych i mineralnych pod poszczególne

roÊliny p∏odozmianu, uwzgl´dniajàc ich zapotrzebowanie na podstawowe makrosk∏adniki (N, P, K)

oraz zasobnoÊç gleb w przyswajalne sk∏adniki pokarmowe.

7) W opracowaniu planu nawozowego pomocne jest

prowadzenie kart dokumentacyjnych poszczególnych pól, na których rejestrowane sà wszystkie

zabiegi agrotechniczne oraz uzyskiwane plony

i zbiory.

Za∏àcznik nr 2

WZORY DOKUMENTÓW SPORZÑDZANYCH NA POTRZEBY KONTROLI I MONITOROWANIA

ORAZ DOKUMENTOWANIA STOSOWANIA ÂRODKÓW ZARADCZYCH OKREÂLONYCH

W PROGRAMACH DZIA¸A¡

Bilans azotu w gospodarstwie, wykonany metodà „na powierzchni pola”

Plan nawo˝enia w gospodarstwie

1) Klasa zawartoÊci ustalona wg kryteriów przyj´tych przez Stacj´ Chemiczno-Rolniczà na podstawie wyników

analiz gleby (mg P2O5/kg gleby oraz mg K2O/kg gleby).

45

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA1)

z dnia 10 grudnia 2002 r.

w sprawie wymagaƒ zasadniczych dla wyrobów medycznych, ich wyposa˝enia oraz sposobu oceny

zgodnoÊci wyrobów medycznych z tymi wymaganiami

Na podstawie art. 12 ust. 2 oraz art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wyrobach medycznych

(Dz. U. Nr 126, poz. 1380 oraz z 2002 r. Nr 152,

poz. 1264) zarzàdza si´, co nast´puje

§ 1. Rozporzàdzenie okreÊla

1) wymagania zasadnicze dla wyrobów medycznych

wprowadzanych do obrotu i do u˝ywania oraz ich

wyposa˝enie;

2) sposób oceny zgodnoÊci wyrobów medycznych

z wymaganiami zasadniczymi.

§ 2. OkreÊla si´ wymagania zasadnicze dla wyrobów medycznych wprowadzanych do obrotu i do u˝ywania zawarte w za∏àczniku nr 1 do rozporzàdzenia.

§ 3. Wytwórca albo autoryzowany przedstawiciel

wprowadzanego do obrotu i do u˝ywania wyrobu medycznego dokonuje oceny zgodnoÊci tego wyrobu

z wymaganiami zasadniczymi.

§ 4. Ocena zgodnoÊci wyrobu medycznego sklasyfikowanego do klasy III lub b´dàcego aktywnym implantem dokonywana jest z zastosowaniem sposobu

post´powania

———————

1) Minister Zdrowia kieruje dzia∏em administracji rzàdowej —

zdrowie, na podstawie § 1 ust. 2 rozporzàdzenia Prezesa

Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu dzia∏ania Ministra Zdrowia (Dz. U.

Nr 93, poz. 833).

1) dotyczàcego deklaracji zgodnoÊci wystawianej

przez wytwórc´, który ma pe∏ny system zapewnienia jakoÊci, okreÊlonej w za∏àczniku nr 2 do rozporzàdzenia, lub

2) dotyczàcego oceny typu wyrobu medycznego,

okreÊlonego w za∏àczniku nr 3 do rozporzàdzenia,

∏àcznie z

a) post´powaniem dotyczàcym weryfikacji wyrobów medycznych, okreÊlonej w za∏àczniku nr 4

do rozporzàdzenia, lub

b) post´powaniem dotyczàcym deklaracji zgodnoÊci wystawianej przez wytwórc´, który ma system zapewnienia jakoÊci produkcji wyrobów

medycznych, okreÊlonej w za∏àczniku nr 5 do

rozporzàdzenia.

§ 5. 1. Ocena zgodnoÊci wyrobu medycznego sklasyfikowanego do klasy IIa dokonywana jest, z zastrze˝eniem ust. 2, z zastosowaniem sposobu post´powania dotyczàcego deklaracji zgodnoÊci, okreÊlonej w za∏àczniku nr 7 do rozporzàdzenia, ∏àcznie z jednym z post´powaƒ

1) post´powaniem dotyczàcym weryfikacji wyrobów

medycznych, okreÊlonej w za∏àczniku nr 4 do rozporzàdzenia, lub

2) post´powaniem dotyczàcym deklaracji zgodnoÊci

wystawianej przez wytwórc´, który ma system zapewnienia jakoÊci produkcji wyrobów medycznych, okreÊlonej w za∏àczniku nr 5 do rozporzàdzenia, lub

3) imi´ i nazwisko oraz numer legitymacji s∏u˝bowej

kontrolujàcego;

4) miejsce i dat´ pobrania;

5) firm´ lub nazw´ kontrolowanego, jego siedzib´

i adres oraz oznaczenie formy prawnej prowadzonej dzia∏alnoÊci, a w przypadku osoby fizycznej —

jej imi´ i nazwisko oraz miejsce zamieszkania i adres;

6) nazw´ paszy leczniczej, z której pobrano próbk´;

7) informacje o pobranej próbce umo˝liwiajàce jej

identyfikacj´, a w szczególnoÊci numer serii;

8) informacje o warunkach przechowania, je˝eli próbka wymaga szczególnych warunków przechowania.

3. Protokó∏ pobrania podpisujà kontrolujàcy oraz

kontrolowany.

4. O odmowie podpisania protoko∏u pobrania przez

kontrolowanego i przyczynie tej odmowy kontrolujàcy

dokonuje wzmianki w protokole pobrania.

Poz. 43 i 44

5. Odmowa podpisania protoko∏u pobrania, o której mowa w ust. 4, nie stanowi przeszkody do podpisania protoko∏u przez kontrolujàcego.

6. Protokó∏ pobrania sporzàdza si´ w trzech egzemplarzach, z których orygina∏ otrzymuje wytwórca pasz

leczniczych, pierwszà kopi´ — do∏àcza si´ do protoko∏u pokontrolnego, a drugà kopi´ — do∏àcza si´ do protoko∏u pokontrolnego, który otrzymuje wojewódzki lekarz weterynarii, w∏aÊciwy miejscowo ze wzgl´du na

po∏o˝enie mieszalni pasz leczniczych.