Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 lutego 2003 r. w sprawie wymagań metrologicznych, którym powinny odpowiadać polarymetry

§ 1. Ilekroç w rozporzàdzeniu jest mowa o

1) „polarymetrze” — rozumie si´ przez to przyrzàd pomiarowy s∏u˝àcy do pomiaru kàta skr´cenia p∏aszczyzny polaryzacji Êwiat∏a przechodzàcego przez

gazy, ciecze i cia∏a sta∏e oraz innych wielkoÊci fizycznych b´dàcych funkcjà kàta skr´cenia p∏aszczyzny polaryzacji;

2) „Mi´dzynarodowej Skali Cukrowej” — rozumie si´

przez to skal´ zdefiniowanà przez Mi´dzynarodowà

Komisj´ Ujednolicania Cukrowniczych Metod Analitycznych (ICUMSA), wyra˝anà w °Z;

3) „sacharymetrze” — rozumie si´ przez to polarymetr z podzia∏kà wyskalowanà w stopniach Mi´dzynarodowej Skali Cukrowej (°Z), przeznaczony

do pomiaru zawartoÊci sacharozy w roztworze

wodnym na podstawie porównania kàtów skr´cenia p∏aszczyzny polaryzacji Êwiat∏a przechodzàcego przez badany roztwór i roztwór czystej sacharozy o ustalonym st´˝eniu masowym;

4) „kàcie skr´cenia p∏aszczyzny polaryzacji Êwiat∏a” —

rozumie si´ przez to wielkoÊç, charakterystycznà

dla zwiàzków chemicznych optycznie czynnych,

wyra˝onà w stopniach kàtowych (°), oznaczanà

symbolem α, zale˝nà od d∏ugoÊci fali Êwiat∏a λ,

temperatury t i d∏ugoÊci rurki polarymetrycznej l

(odpowiadajàcej wymiarowi próbki substancji u˝ytej do pomiarów);

5) „dryfcie zera” — rozumie si´ przez to powolnà

zmian´ charakterystyki metrologicznej (wskazaƒ

punktu zerowego);

6) „warunkach odniesienia” — rozumie si´ przez to

warunki u˝ytkowania przewidziane do badania polarymetrów lub do wzajemnego porównywania

wyników pomiarów;

7) „klasie dok∏adnoÊci” — rozumie si´ przez to klas´

polarymetrów, spe∏niajàcych okreÊlone wymagania metrologiczne i których b∏´dy zawarte sà w wyznaczonych granicach.

§ 2. Polarymetry mogà byç skonstruowane w szczególnoÊci jako

1) polarymetry z obrotowym polaryzatorem lub analizatorem wykorzystujàce monochromatyczne Êwiat∏o o znanej d∏ugoÊci fali w zakresie od 546 nm do

900 nm;

2) polarymetry z klinowym kompensatorem kwarcowym wykorzystujàce monochromatyczne Êwiat∏o

o znanej d∏ugoÊci fali w zakresie od 546 nm do

900 nm lub Êwiat∏o ˝arówki o efektywnej d∏ugoÊci

fali 587 nm.

§ 3. 1. Polarymetr sk∏ada si´ z nast´pujàcych elementów

1) êród∏o Êwiat∏a;

2) polaryzator lub urzàdzenie pó∏cieniowe;

3) komora z rurkà polarymetrycznà;

4) analizator;

5) soczewki i p∏ytki szklane lub kwarcowe.

2. Polarymetr powinien byç wyposa˝ony w urzàdzenie do regulacji wskazania zerowego.

§ 4. Konstrukcja polarymetru powinna zapewniaç

1) brak ujemnego wp∏ywu jego drgaƒ na wynik pomiaru;

2) mo˝liwoÊç jego sprawdzenia za pomocà kwarcowych p∏ytek kontrolnych lub innych wzorców kàta

skr´cenia p∏aszczyzny polaryzacji Êwiat∏a;

3) zabezpieczenie wewn´trznych cz´Êci optycznych,

o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 4, przed dost´pem osób nieuprawnionych;

4) ∏atwe czyszczenie cz´Êci optycznych, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 i 5.

———————

1) Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej kieruje

dzia∏em administracji rzàdowej — gospodarka, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 1 rozporzàdzenia Prezesa Rady Ministrów

z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie szczegó∏owego zakresu

dzia∏ania Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

(Dz. U. Nr 1, poz. 5).

§ 5. 1. Do budowy polarymetrów powinny byç stosowane materia∏y odporne na dzia∏anie substancji

mierzonych i odczynników pomocniczych.

2. Materia∏y ferromagnetyczne mogà byç stosowane pod warunkiem, ˝e nie majà wp∏ywu na wartoÊci kà-

tów skr´cenia p∏aszczyzny polaryzacji Êwiat∏a badanych próbek.

2. Na sacharymetrach powinny byç zamieszczone

oznaczenia, o których mowa w ust. 1, oraz podana

3. W polarymetrach z klinowym kompensatorem

kwarcowym niejednorodnoÊç i inne wady kwarcu nie

powinny wp∏ywaç na dok∏adnoÊç wskazaƒ.

1) d∏ugoÊç rurki lub rurek polarymetrycznych, które

powinny byç stosowane podczas pomiarów;

§ 6. Odczytu wyników pomiaru polarymetru dokonuje si´ w sposób wizualny (polarymetry wizualne) lub

za pomocà metod fotoelektrycznych (polarymetry fotoelektryczne).

§ 7. 1. Podzia∏ka polarymetru powinna byç wyskalowana w stopniach albo stopniach Mi´dzynarodowej

Skali Cukrowej. Zakres wskazaƒ w stopniach mo˝e

obejmowaç kàt pe∏ny lub jego cz´Êç.

2. Podzia∏ka sacharymetru powinna byç wyskalowana w stopniach Mi´dzynarodowej Skali Cukrowej,

a jej zakres pomiarowy powinien wynosiç od –30 °Z do

+120 °Z lub obejmowaç cz´Êç tego zakresu.

§ 8. 1. Komora z rurkà polarymetrycznà powinna

byç tak wykonana, aby oÊ optyczna polarymetru pokrywa∏a si´ z osià rurki polarymetrycznej, przy czym kàt

utworzony przez te osie nie mo˝e przekraczaç 0,5°.

2. Rurka polarymetryczna powinna byç tak zbudowana, aby promienie Êwiat∏a przez nià przechodzàce

1) nie by∏y przez nià wygaszane;

2) temperatura odniesienia „20 °C” i d∏ugoÊç fali

Êwiat∏a, dla której zosta∏a wykonana skala sacharymetru.

§ 12. Ustala si´ nast´pujàce warunki odniesienia

dla polarymetrów

1) temperatura t = 20 °C;

2) d∏ugoÊç fali Êwiat∏a wybrana spoÊród podanych

Hg

a) λvac = 546,2271 nm — w pró˝ni, λHg = 546,1 nm

— w powietrzu,

Na

b) λvac = 589,4400 nm — w pró˝ni, λNa = 589,3 nm

— w powietrzu,

He–Ne

c) λvac = 632,9914 nm — w pró˝ni, λHe–Ne =

633,0 nm — w powietrzu,

d) λ = 587 nm — efektywna d∏ugoÊç fali dla polarymetrów z klinowym kompensatorem kwarcowym.

3) by∏y ograniczone przys∏onami ko∏owymi.

§ 13. 1. W zale˝noÊci od wartoÊci skrajnych b∏´du

dopuszczalnego wyró˝nia si´ trzy klasy dok∏adnoÊci

polarymetrów: I, II, III.

3. Podczas pracy polarymetru wzrost temperatury

rurki polarymetrycznej nie mo˝e byç wi´kszy ni˝ 1 °C.

2. WartoÊci skrajne b∏´du dopuszczalnego, w zale˝noÊci od klasy dok∏adnoÊci, sà równe

§ 9. 1. Polarymetry wizualne powinny dzia∏aç na zasadzie pó∏cienia, przy czym kàt pó∏cienia powinien byç

sta∏y i mieÊciç si´ w zakresie 5° ÷ 10° lub byç regulowany w zakresie 0° ÷ 10°.

1) dla sacharymetrów

2) nie odbija∏y si´ od jej Êcianek;

2. Konstrukcja okularu urzàdzenia pó∏cieniowego

powinna umo˝liwiaç zogniskowanie linii oddzielajàcej

poszczególne cz´Êci pola widzenia oraz zrównanie ich

jasnoÊci.

§ 10. 1. Zmiana wskazaƒ polarymetru spowodowana zmianà efektywnej d∏ugoÊci fali Êwiat∏a w roztworach zabarwionych nie powinna przekraczaç ±0,02%

wartoÊci tych wskazaƒ.

2. Ustabilizowane wskazanie polarymetrów fotoelektrycznych powinno byç uzyskane w czasie nieprzekraczajàcym 30 s bez wzgl´du na wartoÊç tego wskazania.

§ 11. 1. Na polarymetrach powinny byç zamieszczone w sposób trwa∏y i czytelny nast´pujàce oznaczenia

a) klasa dok∏adnoÊci I — ±0,05 °Z,

b) klasa dok∏adnoÊci II — ±0,1 °Z,

c) klasa dok∏adnoÊci III — ±0,2 °Z;

2) dla pozosta∏ych polarymetrów

a) klasa dok∏adnoÊci I — ±0,01°,

b) klasa dok∏adnoÊci II — ±0,05°,

c) klasa dok∏adnoÊci III — ±0,2°.

3. Dryft zera w polarymetrach fotoelektrycznych nie

powinien przekraczaç wartoÊci skrajnych b∏´du dopuszczalnego okreÊlonych dla danej klasy dok∏adnoÊci

polarymetru.

§ 14. Rozporzàdzenie wchodzi w ˝ycie po up∏ywie

14 dni od dnia og∏oszenia.

1) nazwa polarymetru;

2) nazwa i adres lub znak producenta polarymetru;

3) numer fabryczny.

Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Spo∏ecznej

J. Hausner

352

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPO¸ECZNEJ1)

z dnia 20 lutego 2003 r.

w sprawie wymagaƒ metrologicznych, którym powinny odpowiadaç polarymetry

Na podstawie art. 9 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja

2001 r. — Prawo o miarach (Dz. U. Nr 63, poz. 636

i Nr 154, poz. 1800 oraz z 2002 r. Nr 155, poz. 1286

i Nr 166, poz. 1360) zarzàdza si´, co nast´puje